VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

VULLKANI BALLKANIK – Shkruajtur nga SOTIR GJIKA

By | March 26, 2018

Komentet

Sabiha Kasimati: Shkencëtarja e parë e racës shqiptare, e bukur fizikisht dhe e bukur mendërisht – Nga Vilhelme Vrana Haxhiraj

 

 

 Ajo e donte atdheun, të cilit  i kushtoi  aftësitë e saj profesionale dhe intelektuale si studiuese, por fatkeqësisht bishat e Sigurimit të Shtetit i vodhën më parë jetën, pastaj veprën.

Sabiha Kasimati, shkencëtarja elitare, që vrau Enver Hoxha, i cili jo vetëm i vodhi jetën por edhe identitetin si shkencëtare.Ajo ishte një intelektuale perëndimore që ecte kundër rrymës.

Bukuroshja,“Sabiha Kasimati, sot mbushen 69 vjet nga vrasja tragjike e intelektuales perëndimore”- kështu do ta quante cilido që ka njohur studimin e saj, një dorëshkrim shkencor i një pune shumëvjeçare për jetën e nën’ujit ose mbi gjallesat e ujit që ia vodhën paturpësisht, dhe bashkë me të edhe identitetin.

Mirënjohje intelektuales që shkëlqeu në çdo etapë të edukimit të saj arsimor dhe shkencor, së cilës ia vodhën studimin në dorëshkrim gati për botim.

*vo:gezetaexpress-15 shtator-2015 :Ajo ishte beqare,39 vjeçe, kur një togë pushkatimi qëlloi mbi të pa pasur asnjë dënim me vdekje dhe asnjë vendim gjykate që e njihte fajtore. Plumbat nuk e kapën, por ushtarët e vranë pa mëshirë duke e goditur me kondakët e pushkëve, derisa dha shpirt.

Shkencëtarja Sabiha Kasimati që pamëshirshëm dhe paturpësisht i vodhën studimin…u mohua dhe u la në harresë.

*voTelegrafi, 28-2-2016, intervistë me Viktor Kasimati, nipi i Sabihasë:

*-Halla juaj është një prej 22 personave që u pushkatuan në mesnatën e 26 -2-1951-, pas“hedhjes së bombës” në ambasadën ruse në Tiranë. Si e mbani mend Sabihanë, pasi ju keni qenë 16 vjeç?

*ViktorKasimati:  -Ishte një nga 22 personat që u pushkatuan për atë që njihet si bomba e Ambasadës sovjetike. Asnjë nuk kishte faj. Sabiha Kasimati ishte shkencëtare, kishte studiuar në Itali. Pasi mbrojti doktoraturën, miqtë e saj me të cilët kishte studiuar në Torino, i kishin ofruar një vend pune në Amerikë. Gjatë bisedave me babanë, i tregonte që e kishte refuzuar punën në Amerikë, se dëshironte të punonte në vendin e saj, në Shqipëri. Sa u kthye në atdhe, u emërua në Institutin e Shkencave, si institucioni më i lartë shkencor dhe i vetmi i kohës me drejtor Selaudin Toton. Aty punoi me emrat më të njohur të shkencës së atyre viteve si: Suad Asllani, profesorin polak Zuber, që jetonte dhe punonte në Shqipëri etj.

Në Shqipërinë e viteve 1945-46 u duk sikur punët shkonin mirë, por në fillim të viteve 1947-48, lufta e klasave ndaj fisnikërisë nisi të ashpërsohej, një qëndrim armiqësor, me të cilin Sabihaja nuk u pajtua kurrë dhe nuk pranoi kurrë as idetë komuniste. Gjendja politike në Shqipëri u rëndua shumë, pasi nisi të goditej, të dënohej e të vritej pa asnjë faj fisnikëria me elitën intelektuale, që ishin palca dhe truri i kombit, disa prej të cilëve ishin shokë të saj.

*Sabiha Kasimati-shkencëtarja e parë shqiptare:

-Oh, sa pak shqiptarë e njohin emrin e saj. Shumë-shumë mund të kujtojnë fundin e trishtë e tragjik të saj, por thuajse askush nuk e njeh atë si shkencëtare ose e thënë ashiqare, Sabiha Kasimati, gruaja e parë shkencëtare e racës shqiptare.

Historia e saj, e parë në aspekte apo këndvështrime të ndryshme, është interesante, ndaj vlen të quhet pa asnjë ngurim:“Sabiha Kasimati, një intelektuale perëndimore”, gjë e pazakontë për Shqipërinë e fillimshekullit të XX- të. Nëse historia s’do të shkruhej e lexohej nën ndikimin politik, Sabihaja nuk do të ishte e panjohur siç është deri tani.

Tradita shumëshekullore mesjetare, pushtimet e njëpasnjëshme, me gjithfarë kulturash, ndikuan te shoqëria shqiptare që ishte shumë e egër dhe e mbyllur ndaj grave. Diktatura komuniste ishte e kundërta e kulturës ilire, krahasuar me të, ku gruaja merrte pjesë në kuvende burrash. Ndaj roli i tyre aktiv në shoqëri ishte i papranueshëm. Sipas mendësive të imponuara, vajzat i martonin që në rini për të lindur dhe edukuar fëmijë, si dhe të mbanin shtëpinë.

Përballë kësaj shoqërie të mbyllur, të përndjekur, të shpërfillur e të mohuar nga shteti, shoqëria dhe familja, qëndronte figura e Sabiha Kasimatit, si grua e arsimuar, intelektuale e mirfilltë me një këndvështrim tjetër për botën. Më pas si shkencëtare, ajo sfidoi shoqërinë shqiptare me paragjykimet që mbartëte nga mentaliteti shekullor, ajo e ngriti veten në piedestalin e kombit. Porse të tilla elita, aq më tepër femra të civilizuara, ishin të paragjykuara nga politikat e kohës së mbrapshtë. Sidomos në diktaturën e proletariatit, duhej të zbatoje vijën e masave dhe asnjëherë nuk duhej të vije në jetë dijet shkencore, inteligjencën, vullnetin, pa të dhënë lejë diktatori dhe PKSh-ja.

*Le të njohim shkencëtaren Sabiha Kasimati:

Sabiha Kasimati lindi në Edirne më 1912, ishte e bija e një mjeku, nga Libohova e Gjirokastrës, që ushtronte profesionin e mjekut në Turqi. Familja Kasimati i rriti fëmijët me ndjenjën e atdhetarizmit me dashurinë për kulturën shqiptare, si dhe atë evropiane, edhe pse larg atdheut.
Kasimatët u kthyen në Shqipëri, u vendosën tek i vëllai në Korçë, qytet i njohur për ndikimin e kulturës franceze. Njëra nga dy motrat, Sabihaja ishte vajza e parë që ndoqi Liceun Francez të Korçës, që më pas shërbeu si shembull për shumë vajza të tjera. Ky lice ishte shumë i vlerësuar në të gjithë Shqipërinë e asaj kohe. Qysh në moshë të re, fati i saj bëri që të dallohej dhe të ishte e vetmja femër që po arsimohej në një klasë me djemë.

Ishte shoqe klase me Enver Hoxhën, diktatorin e ardhshëm, njohje më pas i kushtoi shumë shtrenjtë! Ajo ra në sy për inteligjencë dhe zell të madh në studime. Qysh në lice ajo zotëronte shumë mirë disa gjuhë të huaja, madje tërhoqi vëmendjen e profesorëve francez të liceut për theksin perfekt në frëngjisht. Si mbaroi liceun, punoi pak kohë si mësuese në lëndët edukatë morale dhe frëngjisht në Institutin femëror të Korçës. Më pas dha biologji në shkollën “Harry Fultz”në Kavajë.

Në vitin 1936 realizoi ëndrrën e saj më të madhe, nisi studimet universitare, në Fakultetin e Shkencave Biologjike -Torino, me një bursë studimi nga shteti. Universiteti, ishte një privilegj i pak fatlumëve, kurse për një femër ishte rast i rrallë. U diplomua me maksimumin e pikëve, duke fituar 30 pikë nga 30 të mundshmet. Madje më 1941 mbrojti edhe doktoraturën.

Në Itali, fal inteligjencës së saj dhe rezultateve  në shkencë, i ofruan të punojë si asistente në Katedrën e Ihtiologjisë në Universitetin e Torinos. Dëshira për t’u kthyer në atdhe dhe për t’i shërbyer vendit të saj, refuzoi ofertën dhe u kthye.

Në Tiranë punoi në Insitutin e Shkencave, që ishte bërthama e parë e studimeve shkencore në vend, me drejtor Prof. Selahudin Toto, intelektual i njohur. Këtu realizoi një kërkim shkencor me rëndësi në fushën e ihtiologjisë (disiplina që merret me studimin e peshqve). Kjo fushë kishte më tepër rëndësi, pasi Sabiha ishte dhe ihtiologja e parë shqiptare, në një kohë kur ende nuk egzistonte një përmbledhje e faunës dhe florës egzistuese në vend.

Në dhjetë vite të gjata kërkimi dhe pune plot entuziazëm dhe angazhim, Sabihaja eksploroi dhe studioi gjithë faunën ihtiologjike fluviale dhe detare në ujërat e Shqipërisë. Ishte e bindur se studimet mbi peshqit do të kishin një rëndësi të madhe dhe një vlerë ekonomike të çmuar për vendin tonë që ka ujëra mjaft të pasura. Bëri klasifikimin në bazë të taksonomisë, në klasa, lloje e nënlloje, duke përcaktuar zonat ku përhapeshin llojet kryesore të peshqeve me vlerë ekonomike dhe studime të shumta rreth riprodhimit e cikleve të tyre biologjike.

Pas një pune të madhe e të stërlodhshme në përmbushjen e mijëra skedave, koleksione të ekspozitave të mbedhura në dhjetëra ekspedita. Eksploroi nga liqeni i Butrintit deri në liqenet e Lurës, nga liqeni i Prespës deri në detin Jon e Adriatik, si dhe në lumenjtë më të rëndësishëm, duke regjistruar dhe përpunuar ndërkohë mijëra referenca bibliografike e fotografike, që do të kishin qenë një ndihmë e madhe jo vetëm për Shqipërinë por edhe për të gjitha vendet ballkanike kufitare.

Sabihaja ishte gati të publikonte veprën e saj voluminoze “Peshqit e Shqipërisë”, por ja që fati i saj ishte i njëjtë me atë të shkencëtares Rosalind Franklin, e para shkencëtare femër që zbuloi ADN-ën te qeniet e gjalla. Si ajo dhe vepra e saj nuk u publikua kurrë në emrin e autores së vërtetë, Sabiha Kasimati, por në emrin e një shkencëtari rus Anatoli Poliakov, dhe të dy sudiuesve fillestarë Ndoc Filipi e Ndoc Rakaj.

Sabiha Kasimati, krenare për idealet e saj iluministe, zgjodhi të ndiqte një shembull perëndimor edhe në jetën e saj. Ajo nuk u martua kurrë dhe jetonte vetëm në një apartament në Tiranë. Vizitohej shpesh nga miqtë e mikeshat e saj intelektuale, ku diskutonte dhe ballafaqohej me elitarë. Me një personalitet dhe individualitet të tillë përbënte një mënyrë diskutimi dhe ballafaqimi mes personazheve apo intelektualëve kryesorë të vendit. Sigurisht nuk ishin të zakonta gratë shqiptare që jetonin të vetme (dhe nuk janë as sot), pa rënë në sy në një vend me mentalitet të mbyllur dhe të prapambetur si shoqëria jonë. Përsëri ajo sfidoi kohën, zakonet dhe traditat e shoqërisë se atëhershme.

E njohur për karakterin e drejpërdrejtë dhe guximtar, ajo i kërkoi një takim Enverit, ku pasi e qortoi si përgjegjësin kryesor për vrasjet e intelektualëve, miqtë e tyre, duke iu drejtuar:“Ti po vret të gjithë intelektualët! Në ç’mënyrë e me cilët intelektualë e specialistë ke ndërmend ta ndërtosh Shqipërinë, me këpucarët dhe teneqexhinjtë?!”

Ishte viti 1951 kur një bombë ose më mirë pak dinamit shpërtheu në oborrin e ambasadës ruse në Tiranë, por nuk shkaktoi asnjë dëm, përvec thyerjes së disa xhamave. Regjimi, në bazë të planeve dhe listave të parapërgatitura më parë, urdhëroi arrestimin e rreth njëqind qytetarëve, të akuzuar për bashkëpunim në plasjen e bombës, prej të cilëve rreth njëzet duheshin pushkatuar që të shërbenin si shembull për këdo të guxonte akte të tilla revolucionare.

Sabiha u trondit nga pushkatimi i drejtorit të saj, shkencëtarit Selaudin Toto, si edhe i intelektualëve opozitarë Gjergj Kokoshi, Suad Asllani, Sulo Klosi, Shefqet Beja, prof. Stanislav Zuberit etj, veçanërisht nga dënimi i shkrimtares së parë shqiptare, Musine Kokalari. Për eliminimin e tyre pësoi një zhgënjim të madh dhe mbajti qëndrim antikomunist. Në bisedat me të vëllanë, shprehej se të gjitha këto që bënte PKSh-ja ishin të padrejta. Thoshte se shteti demokratik nuk mund të ndërtohet mbi vrasje dhe dhunë. “Kurrë nuk i kam besuar doktrinës komuniste dhe Enverit, pasi kam qenë në një klasë me të në Liceun e Korçës. E njihja mirë kapacitetin e tij intelektual dhe shumë nga veset e rinisë së tij të hershme.”-Një arsye më shumë ishte njohja e Enverit nga Sabihaja, si dhe qëndrimi i saj, që e fajësonte hapur ish-shokun e klasës për krimet që po kryheshin në vend. Kjo i krijoi diktatorit Hoxha mundësinë që të gjente shkak për eliminimin e saj.

Kur mësuam se Sabihanë e kishin arrestuar, besuam se ishte gabim. Atëherë e ëma vendosi të shkonte dhe të takohej me Omer Nishanin, me të cilin njihej personalisht. Po përgjigja e tij e prerë: “Nuk kam ç’të bëj. Ajo fliste shumë për komandantin!”- ia zbehu shpresat nënës dhe mendimin e familjes se arrestimi i saj ka qenë një gabim. Dhe ky vendim i dëshpërueshëm, disa muaj më vonë u pasua nga fjala e Enver Hoxhës: “Reaksioni i brendshëm që  është strukur si miu dhe po lëviz, e piu e zeza”…

Veçse një gjë është e vërtetë se ajo nuk e pranoi akuzën për akte terroriste, për pjesëmarrje në organizata terroriste, për vënie në shërbim të agjenturave të huaja, por pranoi me burrëri se, si intelektuale, ishte kundër pushtetit totalitar dhe ideologjisë së tij komuniste: “Kam qenë kundër pushtetit popullor, sepse nuk pajtohet me ideologjinë time. Unë nuk kam qenë kurrë e mendimit se me akte revolucionare të arrihej në socializëm. Jam lidhur me një grup shokësh, të cilët kanë qenë armiq të Partisë Komuniste”.

Mendimet e saj tregojnë se Sabihaja ishte një demokrate e vërtetë evropiane. Në mesnatën e datës 26 shkurt 1951, të lidhur me tela me gjemba, bashkë me 21 burra nga e gjithë Shqipëria, i pushkatuan dhe i hodhën në një gropë të përbashkët, pranë Urës së Beshirit. Sabiha Kasimati qe e vetmja grua e pushkatuar mes 22 burrave, dhe duke qenë pushkatuar e fundit, atë nuk e kapi plumbi direkt, por e goditën pamëshirë me kondakët e pushkëve dhe e mbytën me duar në fyt, deri sa dha frymën e fundit.

Fshatarët kanë dëgjuar britmat e saj derisa dha shpirt. Eshtrat e saj sot prehen në Varrezat e Dëshmorëve të Kombit, në një varr të përbashkët me 22 martirët e pushkatuar atë natë të përgjakshme

Ky ishte fundi i trishtë, tragjik i një gruaje që ia kushtoi jetën dijes dhe shkencës, por tashmë e braktisurd he e lënë  në harresë…

MUSTAFA MERLIKA – KRUJA: “KUJTIME VOGJLIJE E RINIJE” – QYTET’I IM- Pazari i Krujës

Kush i afrohet Durrsit me vapor nji mëngjesi të kthiellët e hŷn n’atë liman po të hjedhë sŷt atje larg kah veriu e veri-lindja, do të shohë nji varg malesh qi në majën mâ të naltën, s’i kapërcejnë 1200 metra. Ndër këto dallohet mâ së  bukuri Mal’i Krujës, qi ka mû në krye, rrafsh me faqen e tij, nji ndërtesë banimi për vizitorët e Shênjtit Sarisalltik, a Sallsataik, si thonë Krutanët. Duket madhështuer e i egër; krejt shkâmb i thatë e thikë përpjetë. Tue i ulë sŷt pak mâ poshtë kah rrânxa e këtij mali, shtegtari shquen qartas ndërtesa të bardha si bora. Janë kullat e qytetit të Krujës nja 600 metra nalt prej rrafshit të detit.

Atje pa mbërrîmë ende deri në fund, veç sa mbaron shkâmbi dhe ka mundsí kazma me gërmue pak dhé, rânë e zhur bashkë për me bâmë themela, fillon Kruja e Kastrijotit, Akça Hisar’i (Qyteza e Bardhë) e Osmanllijvet. Deri sod s’janë bâmë gërmime arkeologjike, prandej nuk dihet se kur e prej kuj ka qênë themelue. Atje afër tij kah ana e Tiranës gjinden gërmadhat e nji qyteti të vjetër, qi Gjon Gjergj von Hahn-i ka mendue se do të jenë ato të Albanopolis-it të përmêndun prej Ptolemeut në të dytin shekull mbas Krishtit. Ka vallë ndonji lidhje Kruja e gjallë me këtë qytet të vdekun veç afërsís?

Topografikisht Kruja ndëhet ndërmjet malit të vet e Krastës qi mund të quhet nji vazhdim i tij deri në fushë. Âsht nji qytet pesmijë frymësh gjithsej, me nji sipërfaqe të përbâme gati krejt prej brinjash, kodrash e luginash, qi për me dalë prej nji skânji në tjetër kâmbsorit i duhet me ecun, me hapa të zakonshme,  gjymsë ore e deri në nji orë. Banesat fillojnë me u shtrimë prej lagjes së Varoshit, në rrânxën mâ t’eprën të malit, kah të dy krahët, n’atê të veri- perëndimit deri afër Dro’-s, përroit qi shënon kufînin e malit e të qytetit me lagjen e Abázaje, dhe në juglindje deri në Xaharí afër Zgurdheshit, të parit katund të Rrânsís, qi të çon ke përroi e gryka e Cudhînit në krah tjetër të malit. Prej Varoshit vêndi shkon tue u përvjerrë pak nga pak në të djathtë e të mângjët e lagjet tue u voglue. Teposhtë shtrihet po n’atë mënyrë deri ke rrânxat e Krastës. Qêndra nën Varosht disi sheshohet me dý fushat e Tallajbés ( të Allaj-Beut: alláj tyrq. regjiment; Allaj-Bej=komandant regjimenti) e Kumllukut (rânishtës) dhe deri në pazar, ke dyqanet, qi vijnë pak mâ poshtë.

Tallajbeja âsht nji emën vêndi i vjetër, tyrqisht, sikurse u shënue e si shumë të tjerë të qytetit t’onë. Nuk âsht nji fushë e madhe; bashkë me Kumllukun, aty ngjitun me tê e pak mâ i ulët, dý fushore qi nuk dij a përbâjnë aqë metra katrore sa nji nga sheshet e mëdhaja të qytetit të Romës. Por mbrênda qytetit, hiq namazgjahun ku falet bajrami, s’gjen tjetër rrafshore veçse larg në periferí. Kur kishte nevojë Shteti tyrk me mbajtun ushtarë atje, ushtrimet ushtarake n’at shesh u bâjshin e n’atê u ngrihshin çadrat. Kjo ka edhe nji historí të vogël qi i a kam mbërrîmë un. Në 1906 atje qe derdhun do gjak njeriu kotnasikot. Gjatë luftës së dytë botore Italjanët e kanë mbushun me ndërtesa ushtarake.

Kazaja (nënprefektura) e Krujës dikur shkonte jo me sanxhakun (prefekturën) e Durrsit, por drejtpërdrejt me atê të Shkodrës e ishte e përjashtueme, si ajo me malet e veta, prej çdo detyrimi kundrejt Shtetit. Po mbandej, mbas tanzimatit, reforma centralistike të Sulltan Mexhidit ( 1839- 1861 ) desh Stambolli me i shtrîmë ligjët modeme pak nga pak kudo qi s’i haste sharra në gozhdë me popullsít e vêndit  të cilat bidatin, dmth. nji rregull jete të re, e shihshin si nji herezí e prandej e urrejshin. Aso kohe Pushteti qëndruer e kishte damë Krujën nga Shkodra e lidhun me Durrsin. Ndonse edhe vetë Durrsi varej prej vilajetit ( guvernoratit ) të Shkodrës, nënprefekturat e tija: Kavajë, Shjak, Tiranë, i kishte të shtrueme. Kështu dojshin me e bâmë Tyrqit edhe Krujën. Nji herë i ndërrojnë qarkun, mandej shkallë-shkallë kërkojnë me shtrîmë reformat e vêndeve tjera edhe atje. Në 1906 qe rend’i xhelebit të gjâs së trashë. Qytet e katunde kundrështojnë, s’duen kurrsesi qi t’u numrohen gjedhet e të paguejnë xheleb për to. Në Kurbî populli çon krye me armë në dorë. Vriten gjind, digjen shtëpija. Nji ditë prej ditsh edhe katundarët tjerë rrâjnë në qytet për të protestue ke Mirallaji (Allaj-Beu i mâhershëm qi gjêjmë ke emn’i sheshit të Varoshit), komandant’i fuqís së mbledhun në Krujë për t’i bâmë ballë nji kryengritjeje mâ të gjânë se ajo e Kurbînit. Të tânë janë t’armatosun. Se kurrë, deri ke Durgut Pasha në 1910, s’kishte mendue e provue ndonji herë qeverija tyrke me u a hjekun armët Shqiptarvet. Koloneli tyrk merr pozicjon për projë. Në Tallajbé ishte fuqija e tij ndër çadra e ai e qet jashtë me armë në dorë e të radhueme në beft. T’anët ishin grumbullue në Kumlluk e aspak s’e kishin mendue me bâmë shamatë me ushtrín. Ata kishin shkue atje vetëm për me protestue, me qamë hall, me u lutun. Parija e tyne kthehet prej Kolonelit ke turma e i rrëfen se s’kishte pasun vullëndim prej tij. Koloneli i kishte thanë parís se urdhni i Mbretit duhej të vente në vênt. Ç’ me bâmë atbotë? Parija kshillon me u shpërdamë nji herë e mâ vonë me u mbledhun në kuvênd me qetsí. Por âsht e dijtun se ndër turmat e nxeme kush i bie thumbit e kush potkoit dhe në rasa t’atilla shpirtnat janë gati me shpërthye ndër akte të papeshueme. Ushtrí e popull i armatosun gjinden kundruell. Nji djalosh qi nxirte shkëndija sŷsh s’i a ban nji e dý, mbërthen hutën e i ep zjarm kundra ushtarvet. Kaqë u desh. Ushtarët, të komanduem e të radhosun rregullisht, fillojnë zjarmin batare kundra turmës qi s’kishte marrë asnji masë. Atëherë po, shpërdahet gjindja, por me tëmerë e panik, mbasi lên të vramë në fushë të Kumllukut 22 burra. Ky gjak, veç, nuk shkoi krejt kot për qëllimin qi kishte ai popull atëherë. Qeveria tyrke s’nguli kâmbë mâ për xhelebin e gjedheve të Krujës.

Nji tjetër kujtim kam prej Kumllukut. I bukur, i gzueshëm, intim ky. Ishim në vjetën 1920, 27 qershuer. E turbull aso kohe gjêndja e mbrêndshme e vêndit t’onë të ngratë qi s’pa ndonji herë dit me të vërtetë të qeta e të lume. Rrethanat më kishin bâmë me u tërhjekun në qytetin t’em e me gjithë grue e fëmijë banojshem atje poshtë në shtëpín e vjetër atnore. Atë ditë ishem thërritun për darkë ke nji mik e ishem ngjitun përpjetë kah qêndra qyshë heret me disa shokë. Shtëpija ku ishem i ftuem ishte në Varosh. Bashkë me shokët qi më shoqnojshin ishim ulë në buzë të Kumllukut tue pritun kohën për me shkue ke miku e me soditun nji falje dielli të mrekullueshme, si ato qi veç nji vênd si Kruja mund t’i ketë. Po ligjirojshim në qetsí me sŷ atje larg kah fusha e deti. Sinija e rrëgjyeshme e diellit po i u avitte dalkadalë e madhnisht rrethit të horizondit t’onë mbi faqen e qetë t’ujit të ngjelbët t’Adriatikut tue na përshëndetun me rrezet e arta të saja edhe për nji natë të jetës s’onë. Kur qe! Pa prit’e pa kujtue disa pushkë njâna mbas tjetrës po e shklyejnë at’atmosferë pushimi shpirtnuer në prêhnin përkëdhelës të nânës natyrë. Ku ranë ato pushkë? Disi larg ishin prej nesh. Zân’i tyne kishte të tânë gjasën e nji drejtimi të frikshëm, andej kah lagja e ime. Por ç’mund t’ishte? Nji pritë? Më vrau kush babën? Më vrau kush vëllán? Jo, ata personalisht s’kishin anmiq. ” Mos t’ishe ti vetë këtu me ne”, po më thonte njâni prej shokvet, na s’do të kishim humbun kohë deri tashti me këto hamêndje qi bâjmë, por do të kishim vrullue pa tjetër andej kah shtëpija e jote; por për njerzit e tuj s’na merr mêndja ndonji rrezik.”Kështu filluem me u qetsue, por me gjithë këtê un s’ndêjta pa e nisun nji vrap teposhtë për me marrë vesht. Pa shkue nji gjymsë ore i a mbërrîni lajmsi; e pamë nja pesdhetë metra larg ke po u ngjitte tërmal kah na me hapa të shpejta tue i u marrë fryma, por gjâ të keqe s’i thonte fytyra. a Sihariq! Sihariq!” bërtiti, ” i ka lemë djalë Mustafës!” Kishte lemë Fatosi im. Shokët deshën me shtimë, edhe ata, për gzim; por i ndala me të shpejtë S’ishte rasa me trêmbun botën edhe na siç u trêmbëm vetë.

Zakon shqiptar! Gzimet e mëdhá, e të lemët e nji djali i tilë quhet ndër ne do të festohen me pushkë. E mbasandej kush e paska fillue pushkën për Fatosin? Nji grue e fisit t’onë, s’më bie ndër mênd tash se për cilën më kanë pasë thânë. Edhe grát dijnë t’a përdorin pushkën në Shqipní, dhe ka rasa në të cilat kanë dijtun t’a përdorin me shumë mjeshtrí e trimní. Flas për Shqiptaret e hershme këtu, se me luftare moderne âsht mbushun bota plot tashmâ!

Pak nën Tallajbé vjen pazar’i Krujës. Ky përbâhej aso kohe, siç besoj se do të jetë edhe sod, prej dy rreshtash të gjatë dyqanesh, nja 200 gjithsej, qi fillojshin me hanin e Picorrit. Populli, për me diftue fillimin e pazarit thonte “ke hani”. Ndërmjet dy rreshtavet ishte rruga qi i dante, e shtrueme me gurë, kalldrâm me nji ulluk në medist për me mbledhun e marrë ujët e shiut qi rridhhin me qingla strehë mbë strehë të dý anvet të dyqanevet për me ndalue diellin e kështu me bâmë mërriz në freskt të hijes. Se me të vërtetë mërriz bâjshin tregtarët e shkretë të Krujës, si bagtija, e jo veç në vapët, por gati gjithë ditën e javën, përveç së hânës qi ishte ditë pazari e gulojshin katundarët për me shitun e blemë. Për të hânë po, kishte lëvizje; katundsija qitte me shitun drithnat e miellin, bagtín e prodhimet e saja: bulmetin, leshin, lëkurën; mbandej lândën e pishën e kështënjët. Burrat qi s’mund të dilshin vetë për shkak gjaqesh e ngalsash tjera a pse nuk i lëshonte puna, nxirshin grát, të tâna zbuluet, myslimane e katolike, lidhun kryet me nji faculetë të bardhë vêndit, të vêjtun në vegël, ase nji rubë të zezë a bojnash, simbas moshës, secila veshun me kostumin e krahinës së vet, fusha me mângore pëlhure të vêndit, përmbi tê gupen ase mitanin, me çitjane e këpucë qyteti; malsija me linjë të gjatë, xhubletë e “apênga”. Të rejat e malsís të tâna me flokë të zez si pênda e korbit e kush s’i kishte kështu vetiu do t’i lyente me mazi, siç bâjshin edhe grát e qytetit. Të mrekullueshme balluket e nuseve malsore lëshuem mbi nji ballë të bardhë si bora.

Këta, burra e grá, mblidheshin në gurishtën e ullishtës “përmbi dyqanet”. Kështu e cilsonte populli atë vênd. Atje e shtrojshin mallin qi kishin për të shitun. Vêndit i thojshin edhe “Pazar i gravet”, sepse ndërsa katundaret, nji për nji si burrat, shkojshin edhe nëpër dyqanet, Krutanet e qytetit s’e kishin këtë guxim, por u ndalshin përmbi dyqanet, ku edhe dyqanxhijt ngrihshin nga nji tândë dhe qitshin nji pjesë të mallit atje për çdo ditë pazari. Drithna e kështenjë kishte herë herë edhe në bark të javës e atbotë u shitshin në Lamë. Ky ishte nji shesh i vogël në mest të pazarit, atje ku dy rreshtat e dyqanevet bâjshin nji kthim të vogël në të djathtë për me mbërrîmë kështu deri në Derexhik. Asnji Krutan nuk e dinte se ky emni Derexhik ishte nji fjalë tyrqishte qi don me thânë përrueth. Me të vërtetë atje e çán pazarin kryq nji rrëké shinash dimnorë me shtrat kalldrâmi qi kalonte nën sallën shkollore të Hasan Çitozit, nji shkollë fillore private ku edhe un kam pasë këndue për nji kohë të shkurtën para se me u ulë mbë gjunj përpara Molla Hysen Topçiut.

Pazar’i Krujës edhe atje merr nji kthim të lehtë kah e djathta për me mbarue nja 100 metra mâ përtej. Krutanët thonë: ” Rrêjti ke hani, e besoi edhe vetë në Derexhik”.

Nga proza tregimtare e shkrimtarit Sotir Athanasi – Nga Prof. dr. ESHREF YMERI

 

 

Duke lexuar çdo vepër artistike, lexuesi i vëmendshën rri e përsiat në heshtjen e vet. Dhe është e pamundur që lexuesi të mos bjerë në përsiatje kur lexon diçka nga krijimtaria artistike e shkrimtarit aq origjinal Sotir Athanasi. Krijimtaria e tij, sidomos në gjininë e tregimit, është fort mbresëlënëse.

Para do kohësh lexova përmbledhjen e tij me tregime, me titull Romancë nën Harkun e Triumfit”.

Fati i shkrimtarit Sotir Athanasi dhe i vetë veprës së tij artistike, janë çelësi për zbërthimin e idesë së saj. Vepra e tij është gjithmonë unikale dhe origjinale: në të është ngjizur personaliteti i papërsëritshëm i autorit të saj. Pikërisht mbi këtë veçori të krijimtarisë së tij artistike mbështetet këndvështrimi i veçantë i interpretimit të saj, që shërben si mënyrë e leximit të kësaj përmbledhjeje me tregime përmes personalitetit të autorit.

Kur e mbarova së lexuari përmbledhjen në fjalë, më erdhi ndër mend një shprehje e bukur e Viktor Hugoit (Victor Marie Hugo 1802-1885), i cili thoshte:

“… shkrimtarët duhen gjykuar… në përputhje me disa ligje të pandryshueshme… të artit dhe me disa ligje të veçanta që lidhen me personalitetin e secilit prej tyre”.

Dhe me të vërtetë: shkrimtari Sotir Athanasi e tërheq lexuesin si me magji me natyrshmërinë e rrëfimit. Ai mund të ndodhet në një kafene me miq apo të njohur, mund të gjendet duke shëtitur me ta diku jashtë qytetit, mund të jetë duke udhëtuar me makinë, me tren apo me avion dhe aty për aty, në vetëdijen e tij vjen e merr formë një subjekt tregimi me përmbajtje mjaft emocionuese.

Tema e çdo tregimi të tij është objekt i fantazisë krijuese të autori, çka e bën lexuesin të mos e lëshojë librin nga dora, deri në faqen e fundit. Tema të tilla, si ajo e dashurisë me ecuri fatlume apo me fat plot trishtim, tema e marrëdhënieve prindër-fëmijë, tema e ballafaqimit të së mirës me të keqen, tema e miqësisë, tema e tradhtisë, tema e kristalizimit të karakterit të njeriut, tema e mirënjohjes dhe e mosmirënjohjes, tema e luftës së klasave në kushtet e diktaturës komuniste, tema e dhimbshme e braktisjes së vendit pas vendosjes së pluralizmit, tema e vlerësimit të talenteve, tema e indiferentizmit të shqiptarëve, e mishëruar aq bukur në tregimin “Kompleksi Gjenoveze”, janë me të vërtetë mallëngjyese dhe herë-herë marrin nota prekëse, deri edhe ngashëruese.

Shkrimtari Sotir Athanasi, me mjeshtërinë e magjisë së fjalës artistike, e përcjell lexuesin nga njëri tregim te tjetri, duke ia mbajtur pezull kërshërinë për fundin e secilit prej tyre. Ai ka një talent të veçantë për ta bërë lexuesin përjetues të emocioneve të veta. Një dhunti të tillë e zotërojnë vetëm shkrimtarët e talentuar.

Tregimet e këtij shkrimtari bin në sy për teknikën e hollë letrare, për analizën e thellë të gjendjeve emocionale të personazheve, në bashkërendim me një subjekt  befasues. Ai e njeh mirë botën e brendshme dhe shijen e lexuesve dhe di se si t’i ndezë emocionet e tyre. Prandaj me përmbajtjen e tregimeve të veta ai e trondit fantazinë e tyre.

Mjaft oigjinal është stili i tregimeve të shkrimtarit. Ai përdor dy mënyra për shtjellimin e idesë së tyre. Të parën ia përcjell lexuesit me mjete artistike, duke i krijuar përshtypjen, sikur shkrimtari “e ka arratisur veten” nga përmbajtja e tyre. Mënyrën e dytë, në vetëdijen e lexuesit, ai e rrezaton me gjuhën e personazheve ose me përsiatjet e veta fort tërheqëse. Pra, në tregimet e tij ai është herë “i  arratisur”, herë i pranishëm.

Ky lloj stili në rrëfimtarinë e shkrimtarit Sotir Athanasi më kujton një thënie fort kuptimplote të shkrimtarit realist francez Gustav Flober (Gustave Flaubert 1821-1880),  cili theksonte:

“Ashtu si puna e Hyjnisë, shkrimtari në librin e vet duhet të jetë kudo dhe askund, i padukshm dhe i kudondodhur’.

Këtë ide të shkrimtarit francez e çon më tej shkrimtari rusoamerikan Vladimir Nabokov (1899-1977):

“… në veprat, në të cilat autori është i padukshëm në një mënyrë ideale, prapëseprapë ai është i pranishëm në të gjithë librin dhe mungesa e tij vjen e shndërrohet në një prani plot shkëlqim”.

Në prozën tregimtare të shkrimtarit Sotir Athanasi të lë  mbresa të fuqishme strukturimi i saj, thënë ndryshe, kompozicioni, pra, ndërtimi i tërë elementeve të përmbajtjes së saj. Përshtypje të veçantë i bën lexuesit kompozicioni i brendshëm i tregimeve të tij, i mishëruar mjeshtërisht në vizatimin e portreteve të personazheve apo në përshkrimet e mjedisit.

Tregimi me titull “Mbi një diskutim në kohën… e Konicës” të zhyt në vramendje të thella. Heroinë kryesore e atij tregimi është ajo fshatarja angleze dyzeteshtatëvjeçare, Susan Boyle,  që ishte paraqitur para jurisë për të konkurruar me këngën e një këngëtareje të madhe amerikane. Paçka se jurisë ajo ju duk një profane hesapi, kur filloi ekzekutimin e këngës, atë dhe sallën i ngriti peshë nga entuziazmi. Dhe shkrimtari Sotir Athanasi, i cili Shqipërinë e do si jetën e tij, e vazhdon rrëfimtarinë me nota tejet emocionuese:

“Ishte hera e parë që atë sallë e atë juri ne e pamë, jo vetëm për të mbushur kohën me një program që përfundoi në diçka, lidhja, e cila, ndonëse me dhimbje, trokiste në atë “institucion” me emrin MENDËSI.

Sa shekuj larg qëndrojmë ne?

Domethënë shoqëria jonë shqiptare nga gjëra të tilla, të cilat jemi mësuar t’i gjejmë vetëm nëpër përralla…

Skepticizmi im këtu duhet ta ketë, mbase, me shumë të drejtë, origjinën. Tatëpjeta për një popull aty duhet të ketë konturuar zanafillën dhe mbrapshtësia, kjo fqinjë e rrezikshme, sigurisht që aty banon, edhe pse s’kuptohet që troket bindshëm në prag…”.

Me përmbajtjen e këtij tregimi, shkrimtari ka hyrë thellë në pasqyrimin e disa dukurive sociale në vendin tone. Përmes një të vërtete konkrete, të shpalosur në rrëfimin për atë fshataren angleze që doli për të kënduar para jurisë, ai ka zbuluar dy të vërteta artistike:

Së pari, ai, tërthorazi, e vë theksin te roli i punës dhe rëndësia e saj në formimin e personalitetit të njeriut, çka duhet të gjejë vlerësimin e duhur nga ana e shtetit dhe e strukturave përkatëse të shoqërisë. Mos vallë ajo fshatarja angleze pati vendosur të paraqitej në konkurs për të kënduar para jurisë pa një përgatitje paraprake? Kurrsesi. Nuk mund të mos imagjinohet se sa kohë e gjatë i është dashur asaj të punojë me vetveten për mënyrën e ekzekutimit të këngës së asaj këngtares amerikane, për të arritur deri në atë nivel kur u prezantua para jurisë. Puna e gjatë dhe e palodhur e asaj fshatareje të thjeshtë angleze, e cila e la pa mend jurinë dhe publikun në sallë me mjeshtërinë e ekzekutimit, më sollën në kujtesë një vlerësim të jashtëzakonshëm të shkrimtarit, publicistit dhe personalitetit politik francez Emil Zola (Émile Zola 1840-1902).  Pikërisht për punën. Ai thotë:

“Unë kam pasur të vetmin besim, të vetmen forcë: punën… punën! Kini parasysh, zotërinj, se puna është i vetmi ligj që drejton botën. Jeta nuk ka tjetër qëllim, ekzistenca nuk ka tjetër kuptim dhe të gjithë ne vimë në  këtë botë vetëm për të marrë pjesë në punën e përbashkët dhe mandej të zhdukemi”.

Së dyti, shkrimtari nxjerr në pah rolin e talenteve në zhvillimin e shoqërisë. Duke mos i vlerësuar talentet, qoftë shteti, qoftë shoqëria, atëherë, siç e nënvizon shkrimtari me shumë të drejtë, “fillon tatëpjeta e një populli”. Por në mjediset e shqiptarëve harrohet një fakt mjaft interesant: njerëzit e talentuar janë edhe më të guximshmit në jetën e shoqërisë, prandaj edhe fjala e tyre duhet dëgjuar me shumë vëmendje.

Para disa ditësh, Kryeministri Rama u ndal me një fjalim para studentëve të Fakultetit të Mjekësisë, në ceremoninë e diplomimit në Pallatin e Kongreseve. Gjatë fjalës së kreut të qeverisë, nga të pranishmit u dëgjua një student të flasë me zë të lartë kundër tij, duke theksuar fenomenin shqetësues të largimit të të rinjve jashtë Shqipërisë për të punuar atje si mjekë. Studenti theksoi se diplomat e tyre shërbejnë si bileta për jashtë vendit. Për fatkeqësinë e shqiptarëve,  Kryeministri Rama, në vend që të reagonte krejtësisht me gjakftohtësi, ta ftonte pranë vetes atë student, të mësonte se kush ishte ai student, ç’rezultate kishte pasur në mësime dhe t’i dëgjonte me shumë vëmendje shqetësimet e tij, reagoi në një mënyrë fare të pahijshme, duke iu dejtuar të pranishmëve që të përgatitnin një recetë për kurimin e tij, pra, duke e fyer publikisht. Pak më vonë, në një emision televiziv, u bë e ditur se ai student i përket sërës së ekselencës, prandaj edhe në atë takim iu drejtua Kryeministrit Rama me një guxim qytetar shembullor. Por shokët e tij studentë në sallë, në vend që të shpreheshin njëzëri në përkrahje të tij, duartrokitnin kryeministrin me një servilizëm të pështirë.

Në atë takim, me reagimin ndaj atij studenti shumë të talentuar, Kryeministri Rama zbuloi kompleksin e inferioriteti që e bluan përbrenda në çdo hap të jetës së tij. Prandaj edhe ndaj çdo vërejtjeje që i bëjnë publikisht të rinj dhe qytetarë të guximshëm të vendit tonë, ai reagon sikur ta kishte pickuar grenza.

Pra, ja ku shfaqet në mënyrë të shëmtuar indiferentizmi i shqiptarëve, të cilin shkrimtari Sotir Athanasi e stigmatizon artistikisht në këtë përmbledhje me tregime.

Proza tregimtare e këtij shkrimtari ta ngroh shpirtin. Kjo për faktin se të vërtetën jetësore ai e ka idhull të krijimtarisë artistike, paçka se e vërteta ngjall edhe qëndrime kundërvënëse në jetën e njerëzve. Dhe kjo është e shpjegueshme, sepse jeta nuk karakterizohet nga gjëra vetëm ideale dhe këtu qëndron edhe bukuria e saj.

Santa Barbara, Kaliforni

25 shkurt 2020

VETËM NJË HERË – Poezi nga ANNE SEXTON – Përktheu FASLLI HALITI

Sapo kuptova qëllimin e jetës.

Kjo ndodhi në Boston, papritur.

Ecja  përgjatë Çarlsit

dhe pashë dritat të dyfishoheshin,

të gjitha me zemrën neon vibruese,

duke hapur gojën si këngëtarë opere;

numërova yjet, veteranët e mi të vegjël,

me vrama të lulëzuara, e kuptova se po mbante dashurinë time në bregun

e gjelbër të natës, dhe në lot

u hapa zemrën makinave drejt lindjes

e perëndimit

dhe kalova një urë për të vërtetën time

e dërgova me vrap në shtëpi me bukurinë e saj

e deri në mëngjes i grumbullova këto konstante

për të zbuluar pastaj se ato kishin ikur.

 

 

Përktheu: Faslli Haliti

Minitregime për të qeshur – Nga Përparim Hysi


1. Kur HASAN “AGAN” e “vrau mushka”!!!

Kjo ngjarje ka ndodhur,kur ky,HASANI,qe aty nja dyzet e pesë vjeç. Aga nuk qe, por nga anët tona kish mbetur një zakon: që burrave mbi 30-vjeç,veç emrit  duhet t’i shtoje këtë titullin “AGA”. Nëse nuk ia shtoje këtë”ndajshtim”,kur e përshëndesje, tjetri të zemërohej dhe shkoi e vajti. Ky”model” ruhej sidomos nga graria. Epo ç’ta zgjas? HASAN “AGAI” , një ditë prej ditësh. vendosi të martojë djalin. Bëri dasmë të madhe dhe,për të thënë të drejtën, kish zgjedhur një nuse për djalin aq  të bukur, sa  t’i merrje kokën. Për të qenë më i përafërt me lexuesin,nusja qe aq e bukur, sa, po të paraqitej për konkurs bukurie, do të shpallej MISS. Të gjithë dasmorëve dhe, sidomos, grarisë u mbetën sytë tek nusja e HASAN”AGAIT”.
-Ka fat, i ligu,- paskej thënë një nga gratë e fshatit.
-Po ti  ç’ke që e përflet?- tha tjetra.
Po ti e di,- vazhdoi e para,- se ç’pis burrë është HASAN “AGAI”. Është pusht dhe mjerë ajo, thëllëzë. në dorë të kujt ka rënë.
Dhe fjalët rrihnin  gojë më gojë, sa lëkurën ia bën si def HASAN “AGAIT”.
*     *    *
Për nuset,nga anët tona, kishte mbetur një zakon i vjetër. Që të nesërmen e dasmës, gratë e afërta në gjininë e  burrit, e merrnin nusen, i jepnin një sopatë dhe çonin në pyll për të prerë dru. Me vete, nusja mbante prej dore një mushkë.
Ndërsa gratë tirrnin  mbi furkat me lesh, nusja brenda në pyll priste dru për t’u ngrohur. Nusja qe punëtore dhe iu fut punës me  zell.  Ndërsa  priste dru, sheh që drejt saj me çapa shqarthi po vinte i vjehrri,HASAN “AGAI”. Po ky,- u çudit nusja,- ç’kërkon? Por HASAN “AGAI” qe keq nga mideja. U afrua dhe, pa fjalë,zgjati dorën që të zinte nusen e djalit. Nusja nuk qe veç e bukur,por dhe e ndershme. Kur pa qëllimin e ligë të vjehrrit, i ra me myk të sëpatës dhe, kur e pa që ra për tokë, lëshoi kujen:- Moj hankoni, hajde se HASAN”AGANË” e “vrau mushka”!!! Graria vrapuan dhe, kur e gjetën  shakull, mezi e vunë mbi mushkë dhe e çuan në shtëpi. Lajmi mori dhenë dhe”qafiri”, ashtu mbytur-mbytur sikur jepte shpirt, kur e pyesnin ç’e kish gjetur,përgjgijej:- Më vrau mushka! Oda mbushur plot dhe,tek i thoshin të shkuara, merrnin të njëjtën përgjigje:- Më vrau mushka!
Kur ja tek i vjen radha dhe nuses.
Ajo:- Ç’ të gjeti “AGA”?
– Më” vrau” mushka,- tha pushti.
– Po kur nuk i dije “zanan”, pse iu qase pranë?!!!

                                             *     *    *
2. Nusja e KAMBER AGAIT
Kamber AGAI qe pasanik  i madh, por me martesën nuk i kish shkuar mbarë. Thoshin për të që nuk qe për t’u sharë
dhe, nëse kish ndarë dy gra, me faj nuk bënin atë,por nënën e tij: HANKON. Kjo grua e sertë dhe ,siç tregonin  ata, HANKOJA qe aq e sertë sa ia kalonte nga rreptësia dhe HANKOS së ALI PASHË TEPELENËS. Thoshin dhe në krahë ta mbaje, kollitej. Pse qe e tillë, nami kish zënë qiellin. Askush nuk afrohej që të bëhej nuse e KAMBER AGAIT. Eh, thoshin, u mbyll ajo derë. Veç nga HANKOJA.
Mirëpo, kur tak doli një çupë kokëmushkë që vullnetarisht u paraqit si kandidate për nuse. FIZE quhej  kandidatja dhe i dhanë e  i morën graria që t’i mbushnin mendjen,por FIZJA i dha dumë:- Unë do marrë KAMBERIN dhe vjehrra ka gjetur dhe ka bërë. Shkurt:FIZJA u bë nusja e KAMBER AGAIT. Nja dy-tri  ditë mirë i shkuan punët me  vjehrrën, po  ku bëhej e mira për HANKON. Filloi avazin dhe mallko nusen mbarë e prapë dhe FIZJA veç dëgjo.
Qe vapë e madhe dhe mend pëllcite gjinkalla. Nusja i tha të vjehrrës:-Hanko nëne,e ke nga vapa.Pa më hip këtu tek lëkundësi që të bëj pak veri. Hankoja qe mësuar me këto pekule dhe hipi në lëkundës.Nusja i dha para-mbrapa dhe shkoi duke i shpejtuar lëkundjet dhe, në një moment,një i dha dhe e vërviti mbi një copë shkëmb duke e bërë copa.Tek e hodhi mbi shkëmb, bërtiti:-HANKO Nëne,kokë karroqe, nuk kishe parë Fize me koqe!!!
                                                   *     *   *
3. Syzet e MInait.
Qe plakur Minai,plaku i shtëpisë. Xheku i vinte vërdall skleroza. Qemë  të tërë në shtëpi dhe,papritur, Minai bërtiti:- Ku i kam syzat? U lëshuam të tërë që t’ia gjenim dhe nëna,ngaqë ishte e shkurtër, hipi mbi një stol dhe po kontrollonte në buhari,në oxhak. Befas,ktheu kokën dhe sheh se Minai (i shoqi) syzet i kish mbi hundë. Zbriti nga stoli dhe i tha:-Mina, po ti syzet i ke të vëna mbi hundë.
– Po  ty të kanë plasur sytë që nuk i sheh,-shpërtheu Minai dhe ia bëri kokën shoshë me qoka të shoqes.
 
                                                                         Tiranë,25 shkurt 2020

LIRIA NË JETIMORE – Poezi nga ATDHE GECI

 

I njoh qiejt e mi të dëshpëruar
i njoh qiejt e mi të zemëruar
i njoh plagët e mia të trazuara,
i njoh betejat e mia për liri.

Bir njeriu, duaje atdheun tënd,
ti që je pjesë e çdo ndryshimi
Çamëria mungon nëpër libra
mungon Molla e kuqe e Ulqini.

Atdheu që mendon, lëviz me
idenë e ndryshimeve të mëdha,
se gurin e hises për historinë
me pika gjaku duhet ta fitojmë.

Midis mendjes dhe mendimit
bezdi e kam harresën, boshin,
krijimin e pamjaftueshëm, dhe
fryrjen e krenarisë së përgjakur.

Nga të gjitha gjësendet në botë
vetëm libri flet dhe bën dritë,
vetëm libri mbushë të vërtetën,
e shtatëzënë lë lirinë e shkelur.

Atdhe Geci

Tri poezi nga Arthur Rimbaud – Përktheu Faslli Haliti

    (Jean Nicolas Arthur Rimbaud)

                  1854 – 1891

 

 

Jean Nicolas Arthur Rimbaud (Charleville,20 tetor 1854 – Marsejë10 nëntor 1891) ka qenë një poet francez.

 

PËRJETËSIA

 

U gjend!

Çfarë ? përjetësia.

Është deti i shkrirë

Në diell.

Shpirti im i përjetshëm,

Shikon fytyrën tënde sepse

Nata është vetëm

Dhe dita është në flakë.

 

Pra, çlirohesh

Me votim të njerëzve,

Nga shpërthimet e përbashkëta!

Ti fluturon sipas …

 

Kurrë shpresa.

S’ka rritje.

Shkencë dhe durim,

E  sigurt është tortura.

Jo më nesër,

Anëtarë të pashpresë,

Afshi yt

Është detyra.

 

U gjend!

Çfarë? përjetësia.

Është deti i shkrir

Në diell.

 

 

FYTYRA JOTE

fytyra jote…

në hije…

bëhet diell …

që zhytet në mua

… fytyra jote …

sjell pranverë

…sjell shporta me fruta të mira …

…për t’u ngrënë

sjell dhe… buzëqeshje fëmijësh

 

…fytyra jote…

…është një kalë i bardhë në plazh ..

një qiell i bruztë…

fytyra jote…

..është deri atje ku zgjaten gishtat e mi…

deri ku lind një ledhatim,

…një puthje e lehtë

si flokë bore ..

fytyra jote…

është e bukur për t’u parë,

shprehje që nuk di t’i them,

fytyra jote. ..

është buzëqeshje ngjitëse ..

mbi buzën e dizenjuar nga një Zot…

… që e dinte

se sa do të doja unë ty.

 

 

URIA   

 

Nëse kam uri, është vetëm

uri toke dhe gurësh.

Unë ushqehem përherë me ajër,

me shkëmb, hekur, qymyr.

 

Uri të mia, vallëzoni. Kullosni, uri,

në lëndinën e tingujve.

Thithni helmin gazmor

të bukurive mëngjesore.

Hani gurë të cifluar

gurët e lashtë të kishave;

zaje të përmbytjeve të lashta,

bukë të shpërndara në luginat gri.

 

Ujku ulurinte midis gjetheve

duke pështyrë puplat e bukura

të ushqimit të tij prej shpendësh:

si ai dhe unë konsumoj.

 

Sallata, fruta

presin vetëm të këputen;

por merimanga e ferrës

nuk ha veçse viollca.

 

Ah! të fle,  të vloj

mbi altarët e Salomonit.

Supa derdhet mbi ndryshk,

dhe pëziehet me qitrën.

 

 

Përktheu: Faslli Haliti

Më 27 shkurt 1902 lindi shkrimtari nobelist amerikan John Steinbeck

VOAL – John Ernst Steinbeck lindi në 27 shkurt 1902 në Salinas, një qytet bujqësor në Kaliforni, djali i përgjegjësit të thesarit të qarkut Monterey dhe një mësueseje. Duke u rritur me motrat e tij Mary, Elizabeth dhe Esther, gjatë adoleshencës së tij ai filloi të shkruajë poezi dhe tregime të shkurtra: në moshën katërmbëdhjetë vjeç ai vendosi të bëhet shkrimtar. Nga viti 1919 ai ndoqi kurse për shkrim krijues dhe letërsi angleze në Universitetin Stanford, por studimet e tij shpesh ndërpriten nga punë të përkohshme dhe të rastit.

Në pragun e diplomimit, John Steinbeck detyrohet të heqë dorë përfundimisht nga universiteti; përpiqet, sidoqoftë, të bëhet pjesë e botës letrare, duke botuar poema, tregime dhe artikuj në gazeta dhe revista; në vitin 1925 ai përpiqet të transferohet në New York, në kohën kur është bërë qendra e jetës intelektuale në Shtetet e Bashkuara, por përvoja në Big Apple përfundon tashmë vitin e ardhshëm. Pra, pasi për pak kohë ishte gazetar për “New York American”, me t’u kthyer në Kaliforni ai punon si kujdestar i një vendbanimi veror: kjo punë i jep shumë kohë të lirë, gjë që i lejon atij të shkruajë romanin e tij të parë, me titullin”Cup of gold” –  “Kupa prej ari ”, botuar në gusht 1929, disa javë para të enjtes së famshme të Zezë në Wall Street.

Më 1930 u martua me Carol Henning dhe u transferua me të në Pacific Grove; menjëherë pas kësaj, ai u takua me Edward Ricketts, një filozof dhe biolog detar që do të bëhej shoku i tij dhe do të ndikonte në mënyrën e tij të të menduarit. Më 1932 u botua romani i tij i dytë, “The pastures of heaven”-  “Kullotat e parajsës”, në të cilat portretizohen disa familje fshatare: në këtë vepër autori, duke shtuar histori të të dëgjuara nga vendi, sjell ndjenjat dhe pasionet e kësaj bote të vockël, me një afresk të vendosur realisht. Gjithmonë në jetën fshatare është frymëzuar “To a god unknown” “Një zoti të panjohur”, të vitit 1933, i cili nuk ka sukses as nga publiku dhe as nga kritikët.

Një vit më pas, më 1934, ai humbi nënën e tij; menjëherë pas kësaj ai bëhet gjithashtu jetim nga babai. Gjatë kësaj periudhe ai takohet me Pascal Covici, ai që do të botojë librat e tij për pjesën tjetër të jetës, dhe Elizabeth Otis, e cila do të bëhet agjentja letrare dhe kinematografike në partneritet me Mavis McIntosh. Ishte në ato muaj që u botua “Tortilla Flat”, e cila ndryshoi jetën e John Steinbeck: të drejtat e librit, në fakt, u blenë menjëherë nga Hollywoodi për një shumë prej 4 mijë dollarësh, të cilët i japin shkrimtarit njëfarë mirëqenieje.

“Tortilla Flat” është një satirë e ashpër ndaj moralit borgjez: në 1942, filmi i Victor Fleming “Njerëz të gëzuar” do të frymëzohet nga ai. Pas botimit në 1936 “In dubious battle” “Në betejë të dyshimtë”, një roman në lidhje me një grevë punëtorësh sezonalë, John Steinbeck kontaktohet nga “San Francisco News” për të shkruar një seri artikujsh (i cili do të përbëjë të ashtuquajturat “The harvest gipsy”) në lidhje me kushtet e emigrantëve nga Kalifornia nga Oklahoma. Falë materialit të mbledhur, ai i jep jetë romanit “Of mice and men”- “Për minjtë dhe burrat”, nga vjen vepra teatrore homonime e vënë në skenë në New York, disa muaj më vonë.

Në “Për minjtë dhe burrat” flitet për kërkimin e punës, midis çështjeve sociale (shfrytëzimi i të varfërve) dhe çështjeve ekzistenciale; ai do të pasohet nga romani “The grapes of wrath” – “Vilet e zemërimit”, libër i cili, megjithë suksesin e tij, sulmohet dhunshëm në një nivel politik për portretizimin e konflikteve midis pronarëve të tokave dhe punëtorëve sezonalë, por edhe për një gjuhë e konsideruar tepër vulgare dhe për çekuilibrin politik në të majtë. Megjithë kritikat, “Vilet e zemërimit” në vitin 1940 madje fitoi çmimin Pulitzer: në të njëjtin vit, vjen filmi me të njëjtin emër me regji nga John Ford, ku luan roin kryesor Henry Fonda.

Ndërkohë, Steinbeck krijon  “The forgotten village” “Fshati i harruar”, një dokumentar në lidhje me kushtet e jetesës së zonave fshatare të Meksikës, dhe merr pjesë, në bordin e Flyer Western, në një ekspeditë detare në Gjirin e Kalifornisë të organizuar nga Edward Ricketts, i cili më pas do të mbahet mend në librin “The sea of Cortez”- “Deti i Cortez”. Në muajt në vijim, John Steinbeck udhëton dhe shkruan deri në vitin 1942, vit në të cilin ai ndahet nga gruaja e tij dhe largohet nga Kalifornia për t’u vendosur në New York: këtu ai fillon të jetojë me Gwyndolyn Conger, këngëtaren me të cilën martohet vitin e ardhshëm. Ndërkohë ai shkruan “Moon is down” – “Hëna ka perënduar”, e përqëndruar në okupimin nazist të territorit norvegjez; menjëherë pas kësaj ai u dërgua në frontin luftarak nga “New York Herald Tribune” në Evropë: artikujt e shkruar në atë kohë do të mblidhen në vëllimin  “Once there was a war” – “Na ishte njëherë një luftë”, botuar në fund të viteve 1950.

Me t’u kthyer në Shtetet e Bashkuara, më 1944 John u transferua në Monterrey, ku ai u bë babai i Thom dhe John Iv. Ndërsa dalin në kinema “Lifeboat”, nga Alfred Hitchcock, dhe “Një medalje për Benny”, nga Irving Pichel, marrë nga librat e tij, shkrimtari transferohet në Rusi, gjithnjë në emër të “Herald Tribune”, me fotografin Robert Capa. Nga përvoja vjen “A Russian Journal”, botuar në vitin 1948: në atë vit Ricketts vdiq, dhe Steinbeck u nda nga gruaja e tij Gwyndolyn. I rimartuar, menjëherë pas, me Elaine Anderson Scott, ai boton “Cannery Row” dhe “Sweet Thursday- “E enjte e ëmbël”, të cilat sidoqoftë nuk marrin më shumë sesa reagime të vakëta. Suksesi kthehet në vitin 1952 me “East of Eden” – “Lindja e Edenit”, e cila frymëzon filmin e Elia Kazan me të njëjtin emër, me James Dean protagonist.

Ai u bë korrespodent i “Le Figaro”, gazetë franceze, dhe u kthye për të jetuar në New York, në Long Island. Në vitin 1961 ai shkroi “Dimri i pakënaqësisë sonë”; vitin e ardhshëm, “Travels with Charley”- “Udhëtimet me Karlin”, kushtuar udhëtimit përgjatë Shteteve të Bashkuara në shoqërinë e qenit të tij. Pasi udhëtoi në Evropë, duke ndaluar ndër të tjera në Capri, Dublin, Romë dhe Firence, John Steinbeck mori çmimin Nobel për Letërsi më 1962. Pas rifillimit të rrugëtimit të tij udhëtues midis Moskës, Pragës dhe Varshavës, me skena gjithashtu në Azinë Juglindore, John Ernst Steinbeck vdiq në 20 dhjetor 1968. Hiri i tij është varrosur në Salinas, qytetin e tij të lindjes, në Varrezat e Kopshtit të Kujtimeve./Elida Buçpapaj

Ndalim-qarkullimi – Poezi nga Henry Wadsworth Longfellow – Përktheu Besnik Hamiti

 

I.
Solemnisht, vajtueshëm,
Fatin tue nda,
Kambana e ndalim-qarkullimit
Fillon me ra.
Mbuloje prushin,
Dhe fike dritën;
Rraskapitja vjen me mëngjesin
E pushon me natën.
Të errëta bëhen dritaret,
I shuar është zjarri,
Zhurma venitet në shurdhësí, —
Të gjithë hapat prajnë.
S’ka zë në dhoma,
S’ndihet gjë në holl!
Gjumi dhe harresa
Mbi gjithçka sundojnë!

II.
Libri ka përfunduar,
Dhe është mbyllur, si dita;
Dhe dora që e ka shkruar
Anash e ka lëshuar.
Vagëllehen fantazitë e tij;
Që të harruara rrinë;
Si thëngjijt në hi,
Nxihen dhe vdesin.
Kënga zhytet në heshtje,
Përralla është treguar,
Dritaret janë errësuar,
Guri i vatrës është i ftohtë.
Errët e më errët
Hijet e zeza zgjaten;
Gjumi dhe harresa
Mbi gjithçka sundojnë.

Më 27 shkurt 1807 lindi Henry Wadsworth Longfellow, shkrimtar, poet, përkthyes dhe dramaturg amerikan

VOAL – Henry Wadsworth Longfellow (lindi më 27 shkurt 1807 në Portland, Massachusetts, tani Maine; vdiq më 24 mars 1882 në Kembrixh, Massachusetts) ishte një shkrimtar, poet, përkthyes dhe dramaturg amerikan.

Nëna e Longfellowt vinte nga një familje e vjetër puritan në New England, gjyshi i tij Peleg Wadsworth ishte një gjeneral në Luftën e Pavarësisë dhe më vonë u bë anëtar i Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA ashtu si babai i tij Stephen Longfellow. Longfellow, i cili lindi në atë që tani është Maine, u rrit i sigurt dhe studioi në Bowdoin College në Brunswick, ku ai u miqësua me Nathaniel Hawthorne. Midis 1825 dhe 1829 dhe nga 1831-1835 ai udhëtoi në Evropë, mësoi gjermanisht, holandezisht, suedisht dhe finlandisht, ndër të tjera, lexoi shumë dhe u ndikua aq thellë nga Romantizmi gjerman dhe Goethe. Pas kthimit të tij, ai dha mësim në Universitetin e Harvardit. Pasi gruaja e tij e parë Mary Storer Potter vdiq më 1835 pas vetëm katër vjet martese, Longfellow në vitin 1843 pati një martesë të dytë Frances Elizabeth “Fanny” Appleton, një vajzë e Nathan Appleton, me të cilën pati gjashtë fëmijë: Charles Appleton (1844-1893), Ernest Wadsworth (1845-1921), Fanny (1847-1848), Alice Mary (1850-1928), Edith (1853-1915) dhe Anne Allegra (1855-1934). Më 1844 Longfellow u zgjodh në Akademinë Amerikane të Arteve dhe Shkencave.

Longfellow ishte një poet popullor. Vjershet e tij ishin tërheqëse. Ai ishte një nga të parët që merrej me tema tipike amerikane: patriotizëm, dashuri për peizazhin, natyrën dhe traditat e atdheut të tij. Ai shkroi shumë dramë dhe disa romane, të gjitha këto pak a shumë janë harruar. Poezitë epike Evangeline (1847) dhe Kënga e Hiawathas (1855), të cilat ai i modeloi në epikën kombëtar finlandeze Kalevala, kanë një rëndësi të qëndrueshme. Ai përshkruan jetën e shefit të Ojibwa Hiawatha dhe përfundon me rekomandimin e tij për popullin e tij që të përkulen para ‘burrit të bardhë’. Vepra frymëzoi Antonín Dvořák në lëvizjen e 2-të të simfonisë së tij të 9-të “Nga Bota e Re”.

Për shkak se vepra e tij dukej se ishte tepër konvencionale – dhe kështu shumë evropiane – ajo u fshi nga kanuni i letërsisë amerikane pas vitit 1900, në veçanti për shkak të gjykimit të George Santayanas dhe Vernon Louis Parringtons. Sidoqoftë, deri jo shumë kohë më parë, shumë studentë amerikanë mësuan përmendësh poezinë e tij Paul Rvere’s Ride, e cila glorifikon një episod nga Lufta Revolucionare. Kënga I Heard the Bells Dita e Krishtëlindjes, e cila është e bazuar në poemën e Longfellowt “Christmas Bells” është akoma e popullarizuar në Krishtëlindjet.

Një pullë e Shërbimit Postar të Shteteve të Bashkuara e vitit 2007 tregon portretin e Longfellowt dhe në sfondin në të djathtë një përshkrim të kalorësit Paul Revere.

Busti i Longfellowt është në Këndin e Poeteve të Westminster Abbey në Londër, një monument u inagurua më 1888 në qytetin e tij të lindjes Portland. Në vitin 1959, një varg malesh në shtetin e Maine u emërua pas tij: Malet Longfellow. Ura e Longfellow në vendlindjen e tij në Kembrixh u emërua gjithashtu pas tij. Longfellow jetoi nga viti 1837 deri në vdekjen e tij në një shtëpi tradicionale që shërbeu si seli e ushtrisë kontinentale në Luftën Amerikane të Pavarësisë. Shtëpia ku Longfellow krijoi pjesën më të madhe të veprës së tij, mbeti në pronësi të familjes dhe u rendit në vitin 1966 si Shtëpia Longfellow – Sheshi Historik Kombëtar i Uashingtonit. Ajo u bë pronë e qeverisë federale më 1972 dhe tani është memoriali kombëtar për jetën dhe veprën e Longfellow tdhe për rrethimin e Bostonit në Luftën e Pavarësisë në 1775/76. Ndër të tjera, ajo përmban bibliotekën e ruajtur plotësisht të Longfellowt, por dokumentet e saj gjenden në arkivin e Universitetit të Harvardit.

Titulli i këngës Longfellow Serenade (1974) nga këngëtari Neil Diamond është një referencë për Henry Wadsworth Longfellow.

Shqiptarët  e njohin nga poema e tij kushtuar Skënderbeut të cilën e ka shqipëruar Fan Noli./Elida Buçpapaj (Wikipedia)

 

VEPRAT

  • Outre-Mer: A Pilgrimage Beyond the Sea (Travelogue) (1835)
  • Hyperion, a Romance (1839)
  • The Spanish Student. A Play in Three Acts (1843)
  • Evangeline: A Tale of Acadie (epic poem) (1847)
  • Kavanagh (1849)
  • The Golden Legend (poem) (1851)
  • The Song of Hiawatha (epic poem) (1855)
  • The New England Tragedies (1868)
  • The Divine Tragedy (1871)
  • Christus: A Mystery (1872)
  • Aftermath (poem) (1873)
  • The Arrow and the Song (poem)
  • Voices of the Night (1839)
  • Ballads and Other Poems (1841)
  • Poems on Slavery (1842)
  • The Belfry of Bruges and Other Poems (1845)
  • The Seaside and the Fireside (1850)
  • The Poetical Works of Henry Wadsworth Longfellow Henry Wadsworth Longfellow (London, 1852), with illustrations by John Gilbert
  • The Courtship of Miles Standish and Other Poems (1858)
  • Tales of a Wayside Inn (1863)
    • Also included Birds of Passage (1863)
  • Household Poems (1865)
  • Flower-de-Luce (1867)
  • Three Books of Song (1872
  • The Masque of Pandora and Other Poems (1875)
  • Kéramos and Other Poems (1878)
  • Ultima Thule (1880)
  • In the Harbor (1882)
  • Michel Angelo: A Fragment (incomplete; published posthumously)
Përkthime
  • Coplas de Don Jorge Manrique (Translation from Spanish) (1833)
  • Dante’s Divine Comedy (Translation) (1867)
Antologji
  • Poets and Poetry of Europe (Translations) (1844)
  • The Waif (1845)
  • Poems of Places (1874)

Më 26 shkurt 1956 lindi Michel Houellebecq, poet, romancier dhe eseist francez

VOAL – Michel Thomas (26 shkurt 1956), i njohur si Michel Houellebecq (shqiptim [Miʃɛl wɛlˈbɛk]), është një poet, romancier dhe eseist francez.

Romanet e tij Zgjerimi i fushës së betejës, Grimcat elementare dhe Platforma u bënë piketa të narracionit të ri francez për përshkrimin e mjerimit emocional dhe seksual të njeriut perëndimor të fund të shekullit XX dhe fillimit të Shekulli XXI. Këto romane i dhanë konsideratë letrare, por gjithashtu i dhanë të ashtuquajturin “Fenomeni Houellebecq”, i cili provokoi debate të shumta dhe pasionante në shtypin ndërkombëtar.

Michel Houellebecq lindi në Saint-Pierre, në ishullin e Reunion, djali i René Thomas, guidë malore dhe Lucie Ceccaldi, një mjek anestezist i diplomuar në shkollën mjekësore të Algjerit, të dy militantë komunistë. Emri i tij u zgjodh nga prindërit e tij pas një vizite të këtyre në Mont-Saint-Michel. Me sa duket nëna e tij do ta kishte falsifikuar certifikatën e lindjes me dy vjet, sepse besonte se kishte talent: ai nuk do të lindte në këtë mënyrë në 26 shkurt 1956, siç tregohet në certifikatën e tij të lindjes, por në 26 të Shkurt 1958. Sipas deklaratave të tij, prindërit e tij humbasin interesin për të shumë herët; çifti ndahet dhe ai mbetet jetim me prindërit gjallë. Në fillim, janë gjyshërit e tij të nënës, në Algjeri, ata që kujdesen për të, pastaj, pas divorcit të prindërve, babai i tij e rikuperon atë me anë të gjyqeve dhe ia beson gjyshes nga babai, Henriette Thomas, gjithashtu një komuniste e zjarrtë, emrin e të cilit ajo e adopton si një pseudonim për njohje. Pasi kishte qenë një shkollë e mesme në Meaux, ai ndoqi klasat përgatitore për shkollat ​​e shkëlqyera në Lycée Chaptal në Paris (ku do të rrihej nga shokët e tij të klasës, një fakt që pasqyrohet në Grimcat Thelbësore) qysh në vitin 1975, ai iu bashkua Institutit Agronomik Kombëtar i Paris-Grignon (INA PG). Ai mbaroi shkollën në 1978, një agronom me një specializim (me fat) në “Zhvillimin e mjedisit natyror dhe ekologjisë”. Një periudhë papunësie i lejon atij të merret me krijimtari letrare: ai bën takimin vendimtar me Michel Bulteau, drejtorin e La Nouvelle Revue në Paris, i cili propozon të bashkëpunojë në koleksionin e Infréquentables me botimet e Rocher. Ai u bashkua më pas me supérieure École natione Louis-Lumière, në seksionin e fotografisë (seksioni i xhirimit), por u largua më 1981, para se të diplomohej. Djali i tij lindi në të njëjtin vit. Pastaj ai pëson një periudhë papunësie, pas divorcit, çka i krijon një tronditje serioze nervore.

Ai filloi një karrierë në shkencën e kompjuterave në Unilog dy vjet më vonë, duke punuar më vonë si menaxher kontrate në departamentin e IT në Ministrinë e Bujqësisë, (rue de Picpus), në rrethin e 12-të të Parisit, ku mbeti për tre vjet ( kjo periudhë evokohet në një mënyrë romantike në Zgjatjen e fushës së luftës). Ai bëri kërkesë për një vend pune në Asamblenë Kombëtare dhe më 1990 u punësua si asistent administrativ në departamentin e IT-së. Këto të ardhura më pas i japin paqen që ju nevojitet. Më 1991 ai botoi biografinë e Howard P. Lovecraft “Kundër botës, kundër jetës”. Në vitin 1996, pasi fitoi vjetërsinë e nevojshme dhe duke dashur t’i përkushtohej shkrimit, ai kërkoi pushimin e tij. Më 1992, Michel Houellebecq mori çmimin Tristan-Tzara për koleksionin e tij të poezive “Ndjekja e lumturisë”, botuar më 1991. Ai u takua me Juliette dhe André Darle, të cilët më pas ftuan këtë poet të ri tridhjetë e gjashtë vjeç, një punonjës të Asamblesë Kombëtare, etj. thuajse i panjohur, në Festivalin e Poezisë Murale që zhvillohet në kështjellën e Estuaries në Aubigny-sur-Nère. Juliette Darle kujton si vijon: “Kam perceptuar një personalitet unik në të dhe menjëherë e asimilova Michelin me autorët e mëdhenj të shekullit XX …” Më 1998, përshkrimi i tij i marrëdhënieve të dashurisë në Grimcat Thelbësore lind diskutime; atëherë ai akuzohet për misogyny dhe objektivizim të trupit femëror nga feministet radikale. Në vitin 2000, ai shkoi në mërgim në Irlandë me gruan e tij të dytë, Marie-Pierre Gauthier. Më 2002, ai u transferua në Andaluzi, në Parkun Natyror të Cabo de Gata-Níjar.

Në fund të 2012, në polemikë të plotë për shkak të mërgimit fiskal të tij, ai njoftoi rikthimin e tij në Francë. I instaluar në apartamentin e tij të ri në Paris, ai komenton në një intervistë arsyet e kthimit të tij. Ai mohon çdo gjest politik të qëllimshëm në lidhje me largimin e tij nga brigjet jugperëndimore të Irlandës, por pranon, megjithatë, se kjo mund të interpretohet si e tillë “pasi kjo tregon se niveli i taksave nuk është aq i fortë sa ta dekurajojë atë” botën “. Në njoftimin e botimit të koleksionit të tij të poezive Konfigurimi i bregut të fundit në prill 2013, ai shpreh dëshirën e tij për të vazhduar shkrimin: “Jeta nuk më intereson aq sa mund ta bëj pa shkruar”.

Në vitin 2014, ai është protagonisti kryesor i filmit Near Death Experience.

Në vitin 2016, To Stay Alive: U botua një metodë, e adaptuar nga eseja e tij “Qëndro i gjallë”, me regji të regjisorit Hollandez, Erik Lieshout. Më 21 Shtator 2018, ai u martua me Qianyum Lysis Li, një grua e re me origjinë kineze. Në Janar 2019, ai publikoi Serotonin dhe u emërua Kalorës i Legjioni i Nderit.

Me botimin më 1994 të Zgjerimit të fushës së betejës, i cili u krahasua me Të huajin e Camus, ai doli plotësisht nga anonimati për t’u bërë autor i një prej librave më të shitur të vitit. Vepra u përkthye në gjuhë të shumta dhe u bë i njohur për publikun e gjerë. Disa kritikë besonin se suksesi i tyre do të zgjaste pak por ai parashikim u trondit papritmas me botimin e romanit të dytë, “Grimcat Elementale”, që konsiderohet libri më i mirë francez i vitit 1998 nga revista Lire dhe u dha Prix ​​Novembre. Romani i tij i tretë, Platforma, e bëri atë patjetër atë një yll mediatik, jo vetëm për përkthimin në më shumë se 25 gjuhë, por për faktin se ishte subjekt i një polemike të hidhur rreth islamofobisë së tij të pretenduar dhe për vizionin e tij amoral të shfrytëzimit seksual të Botës së Tretë. Në veprën e tij ndikimi i autorëve të tillë si Marquis de Sade, Aldous Huxley, H.P. Lovecraft dhe Louis-Ferdinand Céline.

Për shkak të presionit të mediave, ai u largua nga Franca dhe jetoi në Irlandë për disa vjet dhe më pas në Spanjën jugore, në Cabo de Gata (provincën e Almería), për t’u rikthyer vite më vonë në Francë.

Mungesa stilistike e Houellebecq është vënë në pah nga komentuesit dhe kritikët. Shkrimi i tij, siç e ka përmendur vetë ai, ka një “mungesë stili” shumë të vetëdijshëm, megjithëse ka nga ata që pretendojnë se ai në të vërtetë është në gjendje të përdorë burimet kur dhe si i përshtatet atij. Kritikë të ndryshëm, kryesisht francezë, e kanë quajtur mënyrën e tyre të të shkruarit “stil të bardhë” ose “stil të sheshtë” (“pjatë form”)./Elida Buçpapaj

Lulzim Basha: Shkrimtari dhe publicisti Vasil Tabaku deri në frymën e fundit ishte misionar i fjalës së lirë

Ndahet nga jeta publicisti dhe shkrimtari Vasil Tabaku. Në lidhje me lajmin ka reaguar kreu i Partisë Demokratike, Lulzim Basha, i cili theksoi se me emrin dhe zërin e Vasil Tabakut lidhen qindra emisione të drejtpërdrejta radiofonike e televizive të viteve 97-2001, në Radio “Kontakt” dhe TvATN1.

Basha shkruan mes të tjerash se publicisti Tabaku kontribuoi jo vetëm në media, radio, televizion e shtyp të shkruar, por edhe në struktura drejtuese të organizatave që vetërregullojnë këtë sektor.

MESAZHI I BASHËS

Me hidhërim mësova për ndarjen e parakohshme nga jeta të publicistit dhe shkrimtarit Vasil Tabaku, një nga aktivistët më të mëdhenj në gazetarinë shqiptare të pas viteve ’90, kundër rikthimit të censurës dhe autocensurës. Me emrin dhe zërin e Vasil Tabakut lidhen qindra emisione të drejtpërdrejta radiofonike e televizive të viteve 97-2001, në Radio “Kontakt” dhe TvATN1, një shërbim i madh kombëtar kundër përpjekjeve të gjithanshme për vendosjen e medias nën kontrollin e pushtetit të ardhur me dhunë pas rebelimit të 97-s.

Ato emisione kishin vulën e Vasil Tabakut, kontributin e tij të pazëvendësueshëm dhe janë një leksion i përhershëm për brezat e rinj të gazetarisë në Shqipëri, se si duhet luftuar konformizmi në profesion dhe se si duhet të ruhet misioni i fjalës së lirë.

Publicisti Vasil Tabaku kontribuoi jo vetëm në media, radio, televizion e shtyp të shkruar, por edhe në struktura drejtuese të organizatave që vetërregullojnë këtë sektor, duke përmbushur kështu misionin e shenjtë të cilit ai i qendroi besnik deri në fund, megjithë privimet shëndetësore që pati.

Vasil Tabaku u largua shpejt prej nesh, duke lënë një boshllëk të pazëvendësueshëm, jo vetëm në komunitetin e medias, por edhe tek lexuesit e shumtë të poezive, eseve e romaneve të tij. Por shembulli i tij i rreshtimit të fortë publik kundër censurës dhe vargonjve që pushteti synon pandërprerë t’i hedhë medias së lirë janë një trashëgimi e vyer se asnjëherë s’është shumë e s’është tepër për t’u renditur tek ithtarët e fjalës së lirë dhe jo tek puthadorët e pushtetit të radhës.

Unë dhe gjithë anëtarësia e kryeqytetit e Partisë Demokratike, ku Vasil Tabaku militoi për shumë vite, i gjendemi pranë familjes në këtë moment dhimbjeje të pafund dhe lutemi që shpirti i tij të gjejë paqen e merituar.