VOAL

VOAL

Vrasja e korrespondentit të “Reuters” dhe New York Times, Nebil Çika -12 nëntor 1944/ Kur pushkatohej një gazetar!

November 13, 2020
blank

Komentet

blank

Jeta dhe vepra e Platonit, filozof i Greqisë antike

Platoni (greqisht Πλάτων; latinisht Plato; emri origjinal “Aristokles”) ishte një filozof i Greqisë antike që ka jetuar në Athinë prej vitit 427 p.e.s. e deri në vitin 347 p.e.s., ai konsiderohet si njeri ndër filzofët më të rëndësishem të antikitetit, student i Sokratit, autor i disa dialogjeve filozofike dhe themelues i Akademisë në Athinë ku studioi edhe Aristoteli. Kjo Akademi vazhdoi aktivitetin e saj për nëntë shekuj me rradhë.

Biografia

Platoni lindi rreth vitit 427 p.e.s nga një familje fisnike athinase me traditë politike dhe vdiq në vitin 347 p.e.s. Ishte i biri i Aristonit dhe Periktionisës kishte 2 vëllezër, Glafkonin dhe Adeimanton. Emri i tij i vërtetë ishte Aristokles por më vonë e quajtën Platoni sepse kishte gjoks dhe ballë të gjerë. Aristoteli na tregon se dikur gjatë rinisë, Platoni erdhi në kontakt me doktrinat e Kratilus, një nxënës i Heraklitit, i cili së bashku me mendimtarë të tjerë para-Sokratik si Pitagora dhe Parmenidi, i dhanë themelet metafizike dhe epistimologjike kërkimore. Por kur u takua me Sokratin filloi të thellonte më tej njohuritë drejt temës filozofike të virtytit.

E njohu Sokratin kur ishte 20 vjeç dhe qëndroi pranë tij deri në vdekjen e mësuesit të madh. (399 para erës sonë). Vdekja e padrejtë e tij ishte një nxitje për të marrë rolin e reformatorit social të demokracisë athinase. Pas ekzekutimit të Sokratit kërkoi strehim për pak kohë në Megara, pranë shokut të klasës së tij, Euklidit. Më vonë u kthye në Athinë, ku për 10 vjet i’u përkushtua shkrimit të veprave filozofike që mbajnë vulën e filozofisë Sokratike. Pastaj udhëtoi për në Egjipt dhe Cyrene, ku u shoqërua me matematicienin Theodor dhe në fund në Taranto (Itali) ku pati mundësinë të takohej me Pitagorianët, nga mendimi filozofik i te cileve u ndikua vendimtarisht. Më vonë shkoi në Sicili, në oborrin e mbretit Dionisi i Sirakuzës, ku u njoh me vëllain e gruas së mbretit, Dionin, miqësia e ngushtë e të cilëve shkaktoi dyshimet e mbretit për komplot, kjo pra ishte dhe nje nga arsyet e ndjekjes se tij nga Sicilia. Në Egina rrezikoi të shitej si skllav, por e bleu Cireni, mik i Anikerit, keshtu dhe shpetoi. Më vonë u kthye në Athinë. Themeloi një shkollë filozofike, Akademinë, e cila ndodhej rreth një milje jashtë mureve dhe mbante emrin e heroit Attic, Akadimo, (387 para erës sonë). Shkolla e famshme funksionoi për rreth një mijëvjeçar, derisa e mbylli perandori Justinian më 529 e.s. Për të tretën here, Platoni vizitoi oborrin e Sirakuzëve më 361 p.e.s, me qëllim pajtimin e Dionit me Dionisin. Por situata ishte aq serioze sa që kësaj rradhe rrezikoi akoma dhe jeta e tij. Falë ndërhyrjes së menjëherëshme të Arxitës dhe Pitagorës, shpëtoi pa pësuar asgjë. Por të njëjtin fat nuk pati edhe Dioni, i cili u vra më 353 p.e.s. Kështu Platoni humbi njeriun mbi të cilin kishte bazuar shpresat për realizimin e ideve të tij politike. Qysh atëherë dhe deri në fund të jetës së tij i’u përkushtua mësimdhënies dhe shkrimeve me karakter filozofik.

Platoni ka dhënë mësim në Akademi intensivisht dhe ka shkruar mbi shumë çështje filozofike, që kanë qënë veçanërisht të lidhura me politikën, etikën, metafizikën dhe epistimologjinë. Ndër shkrimet më të njohura të Platonit janë dialogjet e tij. Mendohet që të gjitha dialogjet autentike të Platonit kanë mbijetuar.

Filozofia

Tipar kryesor i filozofisë së tij është konsiderimi i njohurisë si kujtim. Sipas Platonit, shpirtit i njeriut para se të binte në botën e gjërave jetoi në një botë ideale, botën e ideve. Atje njohu thelbin e vërtetë të gjërave. Gjërat që janë ndjerë nga njeriu në dimensionin e botës materiale janë vetëm imitime, ‘hije” idhuj të botës reale. Prandaj njeriu nuk zbulon, por kujton të vërtetat që dikur njohu në botën e ideve. Të gjithë kanë brenda vetes dijen e të vërtetën dhe ajo ç’ka duhet të bëjnë është thjesht t’i risjellin në mend – Në fund të fundit etimologjia e së vërtetës do të thotë situata sipas së cilës gjërat nuk janë harruar, janë të njohura, të dukshme, (pra, “realitetin”). Filozofia platonike është gjithashtu ideokratike. Prezanton domethënë teorinë e ideve, që janë tipat e përgjithshëm dhe shekullorë të gjërave. Janë gjërat thelbësore që perceptohen nga logjika dhe jo nga ndjenjat. Të ndjeshmet i konsideron idhuj të ideve. Kështu identifikon dy botë: të ndjeshmen që ndryshon vazhdimisht dhe ndodhet në rrjedhë të pandalshme kundër Heraklitit dhe atë të mendimit, e cila mbetet e pandryshueshme, idetë e së cilës strehohen në tokë qiellore. Këta janë tipat e lashtë të kësaj bote të dukshme, modelet dhe shembujt e përjetshëm. Në shpirt dallon tri pjesë, logjistiken, spiritualen dhe të dëshirueshmen. Prandaj dhe njeh tre virtyte: diturinë, guximin dhe urtësinë, secila prej tyre korrespondon në një pjesë të shpirtit. Të tre këto virtyte i paralelizon me tre telat e lirës, të lartmen, të mesmen dhe nitin. Por të treja së bashku duhet të zhvillohen në harmoni, me qëllim që logjistika të qeveris si hynji, spiritualja ta dëgjojë si ndihmëse dhe të dyja së bashku të drejtojnë të dëshirueshmen që të mos operojë të behet parim, pasi është pjesa më e ulët e shpirtit. Dhe nga zhvillimi harmonik i tri virtyteve përbëhet drejtësia që është harmonia e tri virtyteve të tjera. Sepse qyteti është reflektimi i njeriut, dhe tek ai dallon tri gjini, parlamentaren, luftaraken dhe financiaren. Të cilat janë respektive me tri pjesë të shpirtit. Ashtu si tek njeriu edhe në qytet duhet të ketë drejtësi, domethënë harmonia që arrihet në qytet kur secila prej gjinive kryen punën e vet pa synuar të bëjë të të tjerëve.

Ndikimi

Ndikimi i tij ishte jashtëzakonisht i madh. Historia e filozofisë deri te Ciceroni është e mbushur me atë. Madje shumë kishin thënë se nuk kishte qenë kurrë nxënës i tij. Eterit e kishës nga ai huazojnë ide dhe argumente duke e konsideruar përfaqësuesin më të rëndësishëm të filozofisë njerëzore. Por edhe mendimi më i ri filozofik nuk mbeti i pandikuar. Sistemet e ndryshme filozofike ose mundohen të përmbysin idetë e tij ose mundohen të ndërtojnë mbi to. Mendimi i tij filozofik përbënte, përbën dhe do të përbëjë bazë moderne hulumtimi dhe analize të shumëanshme të filozofëve të atëhershëm.

Sokrati është një karakter i zakonshëm në Dialogjet e Platonit.

Platoni shihte si idhullin e tij Sokratin prandaj ai shkruan ne veprat e tij ne formen e djalogut ate cka shpreh sokrati.ne veprat e tij si republika ai ve theksin tek drejtesia duke e theksuar se drejtesia eshte ti besh mire miqve dhe keq armiqve por ky ishte thejeshte nje perkufizim paraprak per platonin drejtesia eshte harmoni e shpirtit eshte e cuditshme qe platoni qe ne ate kohe tregon mbi barazine qe duhet te kishte femra me mashkullin.nje femer mund te ishte edhe mbrete filozofe qe do te thote te ishte kryetare e shtetit Per Platonin femrat jane te barabarta per nga aftesite me meshkujt vetem se ne shumicen e tyre meshkujt ne pergjithesi jane me dominante.

Veprat

Platoni shkroi 36 vepra gjithësej, përveç “Apologjisë” dhe dialogje. Në shkrimet e Platonit vërehet imitimi i mësimdhënies së Sokratit, i cili didaktonte dialogje. Vetëm tri dialogje, “Simpoziumi”, “Shteti dhe Ligjet” mbajnë tituj nga përmbajtja e tyre. Në të gjitha dialogjet diskutimin e kryeson Sokrati, Në dialogjet më të vjetra ruan imazhin e Sokratit të vërtetë, ndërsa tek më të rejat fshihet vetë nxënësi. Të gjitha veprat e Platonit ndahen në tri periudha të dallueshme në mënyrë kronologjike:

Periudha e rinisë (400 – 387 p.e.s): Në këtë pjesë përfshihen:

“Απολογία του Σωκράτη”,
“Κρίτων”,
“Χαρμίδης”,
“Πρωταγόρας”,
“Λάχης”,
“Ευθύφρων”,
“Ιππίας Μείζων”,
“Ιππίας Ελάσσων”,
“Ίων”, “Λύσις”.

Periudha e maturimit (386 – 367 p.e.s): Në këtë pjesë përfshihen:

“Μενέξενος”,
“Κρατύλος”,
“Ευθύδημος”,
“Γοργίας”,
“Μένων”,
“Παρμενίδης”,
“Φαίδων”,
“Φαίδρος”,
“Πολιτεία”,
“Συμπόσιον”,
“Θεαίτητος”.

Periudha e pleqërisë (366 – 348 p.e.s): Në këtë periudhë përfshihen:

“Σοφιστής“,
“Πολιτικός“,
“Φίληβος“,
“Κριτίας“,
“Τίμαιος“,
“Νόμοι“,
“Έβδομη Επιστολή

blank

Më 2 korrik 1937 u zhduk gjatë fluturimit aviatorja amerikane Amelia Earhart, gruaja e parë që e kaloi vetëm Atlantikun më 1932

VOAL – Amelia Earhart lindi në 24 korrik 1897 në Atchinson (Kansas) dhe hyn në histori për shkak se ishte gruaja e parë që kaloi vetëm Oqeanin Atlantik në vitin 1932. Akoma kujtohet si një heroinë amerikane, si dhe një nga aviatorët më të aftë dhe më të famshëm të bota, është një shembull i guximit dhe një frymë aventureske gjithëpërfshirëse.

Ajo e kalon rininë e tij duke lëvizur në mes të Kansas dhe Iowa, dhe 19 vjeç e ndjek shkollën Ogontz të Philadelphia në Pensilvani, por largohet dy vjet më vonë për të arritur motrën e saj Muriel në Kanada. Këtu ndoqi një kurs të ndihmës së parë në Kryqin e Kuq duke shërbyer në Spitalin Ushtarak Spadina në Toronto. Qëllimi është t’i ofrojmë lehtësim për ushtarët e plagosur gjatë Luftës së Parë Botërore.

Amelia Earhart do të thellojë studimet e saj në Universitetin Columbia në New York duke ndjekur një shkollë infermierie.

Sidoqoftë, në moshën vetëm 10 vjeç dhe pas një udhëtimi në qiellin e Los Anxheles, Amelia Earhart plotëson pasionin e jetës së saj: të qëndrojë pezull në pafundësinë e qartë të hapësirave qiellore. Ajo do të mësojë të fluturojë disa vjet më vonë, duke marrë aviacionin si një hobi, shpesh duke pranuar të gjitha llojet e punëve për të vazhduar mësimet e shtrenjta. Më 1922 më në fund bleu aeroplanin e saj të parë me mbështetjen financiare të motrës Muriel dhe nënës Amy Otis Earhart.

Në vitin 1928 në Boston (Massachusetts), Amelia u zgjodh nga George Palmer Putnam, burri i saj i ardhshëm, si pilotja e parë femër që bëri fluturimin transoqeanik. Amelia Earhart, e mbështetur nga mekaniku Lou Gordon dhe piloti Wilmer Stults, ka sukses me sukses dhe është vlerësuar dhe nderuar në të gjithë botën për ndërmarrjen e saj.

Në lidhje me aventurën e saj ajo shkruan një libër me titull “20 orë – 40 minuta”, të cilin Putnam (burri i ardhshëm kryen edhe aktivitete botuese) e boton me lehtësi, duke identifikuar në të një mundësi të shkëlqyeshme për të sjellë sukses në shtëpinë e tij botuese duke lindur një bestseller i vërtetë.

George, me të cilin Amelia do të martohet në vitin 1931, ka botuar tashmë shkrime të shumta nga një aviator tjetër që hyri në histori: Charles Lindbergh. Partneriteti midis gruas dhe burrit është i frytshëm në biznes, pasi është vetë George që organizon fluturimet e gruas së tij dhe madje edhe paraqitjet në publik: Amelia Earhart bëhet një yll i vërtetë.

Gruaja ka mundësinë të vazhdojë karrierën e saj si aviatore duke mbajtur mbiemrin e burrit të saj dhe, në valën e suksesit, madje është krijuar një linjë bagazhesh për udhëtime ajrore dhe një prej veshjeve sportive madje. George do të botojë edhe dy libra të tjerë të gruas së tij; “Argëtimi i saj” dhe “Fluturimi i fundit”.

Pas një seri regjistrimesh fluturimesh, ishte në vitin 1932 që Amelia Earhart realizoi feat-un më të guximshëm të karrierës së saj: fluturimin solo në Oqeanin Atlantik (Lindbergh bëri të njëjtën gjë më 1927).

Guximi dhe guximi i Amelia Earhart, të cilat vlejnë për aktivitete që atëherë ishin kryesisht të hapura për burra, ndërthuren në mënyrë të admirueshme me hirin dhe shijen tipike femërore. Në fakt, gruaja bëhet një stiliste duke studiuar një objekt të veçantë të veshjeve: veshje fluturimi për gratë aviatore.


Në fakt, në vitin 1932 (të njëjtin vit të fluturimit) ajo projektoi, për Ninety-Nines, një veshje të përbërë nga pantallona të buta, të pajisura me zinxhirë dhe xhepa të mëdhenj.


Revista Vogue i jep asaj hapësirë ​​të bollshme me një raport me dy faqe, të shoqëruar nga fotografi të mëdha. Angazhimi i saj “ndaj gruas që kryen një jetë aktive” nuk përfundon me veshje por adreson një përpjekje për të hapur aviacionin edhe për gratë.

Amelia Earhart ofron shembuj të tjerë aventuresh me fluturimet që ajo bën në vitin 1935: nga Honolulu në Oakland (Kaliforni) midis 11 dhe 12 Janar, nga Los Angeles në Meksiko City më 19 dhe 20 Prill, më në fund nga Meksika City në Newark (New Jersey). Në këtë pikë, ajo është gruaja e parë në botë që fluturoi e vetme në Paqësor, por edhe e para që fluturoi e vetme në Oqeanin Paqësor dhe Oqeanin Atlantik.

Ëndrra e saj më e madhe, megjithatë, mbetet ajo e fluturimit rrotull botës. Sipërmarrja fillon, por mbërriti rreth dy të tretat e udhëtimit, mbi 22,000 milje. Amelia zhduket, duke humbur në mënyrë misterioze me bashkë-pilotin Frederick Noonan për të mos u kthyer më kurrë. Është 2 korriku 1937.

Një nga hipotezat e parashtruara ishte se gruaja ishte një spiune që ra me atë rast në duart e japonezëve.

Në vitin 2009 u bë një film biografik për jetën e saj me titull “Amelia”, me Richard Gere dhe Hilary Swank në rolin e aviatores./Elida Buçpapaj

blank

Kujtesë: Lazgush Poradeci i shkruan Kristo Konos

Mjeshtrit Kristo Kono, Korçë
Tiranë, 18 Shkurt 1948.
I dashur Kono,
Mezi sot kam kënaqësinë të të përgjigjem në letrën tënde të dashur të 11 janarit. Të falem nderit për dhuratën e çmuar të kompozimit që i ke bërë këngës s’ime “E mora shoqezën përkrah”. Kam qënë i sëmurë në shtëpi nga një e ftohur e keqe, kur më 13 Janar ardhi m’i dorëzoj notat me letër një miku im, i cili më kish kërkuar në Institutin e Studimeve dhe s’më kish gjetur.
Edhe sot ajo e ftohur s’më ka shkuar fare, vazhdoj të jem gjithnjë në shtëpi, pa temperaturë, më la prej dy ditësh dhe me t’u ndrequr koha do të dal. Këtë letër mund të t’a shkruanja përnjëherësh para një muaji, e vonova gjer më sot dyke shpresuar të shërohem dhe të dal dita me ditën, të vete t’i-a jap muzikën për ekzekutim tenorit Kristaq Antoniu, siç më shënon ti, që të kem fatin kësisoj t’i dëgjoj notat dhe unë për herën e parë dyke u kënduar. Është një dëshirë imja që në ekzekutimin më të parë të këngës – në “premierën” e saj -, valët përkëdhelëse të zërave të krijuara prej teje të tingëllojnë për herën e parë në zemrën t’ime, ku ato përqafohen në akord intim me harmoninë e vargëzuar që ka dalë prej saj. Meqënëqë ajo dëshirë s’u mbush, dyke ndenjur unë me pahir i mbyllur në shtëpi gjer më sot, s’po duroj dot më dhe mendova prej vonesës që edhe kështu mund të të shkruaj tashi së-paku disa fjalë, të cilat të lutem t’i nëmërosh si një mirënjohje përzemërsije nga ana ime. Sepse ti më ke gëzuar fellë dyke vënë në nota atë këngë t’imen, e cila mua më është e dashur përmi të tjerat, unë atë e dua veçanërisht, ajo është për mua “e ëmbla mi shoqe shumë”.
I ke dhënë Kono muzikës shumë fond poetik dhe një stil të kulluar, të drejtuar me serenitet përmes kadencave të ndryshme dhe modulacioneve të variuara të saj. E kuptoj mendimin t’ënd, temën e përgjithëshme të ndarë trimëzaj, të përbërë prej tri idesh muzikale që konkordojnë me njëratjetrën drejt efektit kryesor: melodija e përmallëshme me taktet e mbëdha të pjesës së parë – hovi i intesifikuar me shpejtimin ritmik të së dytës – ekspansioni i pasionit në të tretën që kulminon me atë akord largo të masës finale – pastaj rishtas, për mbylljen dhe karakterizimin e gjithë kompozicionit, murmurimat melodike të motivit të fillimit, të preludit dashuror që është kujtimi dashuror, esenca dhe subiekti vetë i poezisë. Dhe në mbarimin e sicilës pjesë të kësaj drame muzikale në miniaturë, ti bën nga një stacion si për të vërrejtur që larg ekstazat intermitente të dashurisë, vendos nga një kurorë suspensioni për të lejuar dehjen e ndjenjës së buçitur ashtu: Mirë, perfekt, në këtë kuptim, akcidenti me diezin e notes finale të pjesës së dytë, të cilin unë po e quaj “diezi i përqafimit”, që amplifikon dyke e ngritur ekstazën e duo-s dashuror në përqafim e sipër (…Ashtu me të vërtetë pushtohen vashat… ashtu shtrëngohen dhe ngjiten për-gjiri vashat…kullohet dhe lartësohet dhe purifikohet shpirti jonë dashuronjës në përqafimin e ëmbël të vashës shqiptare…, të virgjëreshës timide dhe të kuximshme…të heshtur dhe të zjarrshme shqiptare…Veç se ky pushtimi i përvëluar imi…mua më ka ëmbëlsuar me njëmijë nektare të ëmbla fort…dhe më ka therrur me njëmijë thika të mprehta fort…). Si i ke hyrë ti Kono këngës kaq me delikatesë përbrënda dyke e interpretuar! Ti s’ke bërë një vijë melodike, po një interpretim. Një interpretim elokuent pa folur gjë. Ke muzikuar një mister që ngjall së fellash dashurinë, që tund prej fundesh universin e zemrës s’ime dyke kënduar. E ke mbushur poemin me një parfum muzikal të pambaruar.
Kështu Kono, muzikant hije-rëndë, me tonet valonjëse dhe fluturonjëse nër qiej harmonish të pasosura. Kur se unë vargëtar fat-plumb, i lidhur prej materjes së fjalës, prej fjalës fizike, lëndore, së dheshme – lëndë e rëndë kjo, e shkrumbtë, e plumbtë o Kono – i lidhur unë kështu prej kësaj martirizonjëse për të shprehur atë përmjet saj, harmoninë e padëgjuarshme sepse vetëm të ndjerë të zemrës – luftoj me fjalën e lëndtë luftë mizore, mundohem, digjem, ndizem, piqem edhe përpiqem, zjej dhe brej, flas e buças, mëndem e çmëndem, vdes po prapë nuk vdes fare dyke rrojtur i vdekur i gjallë – gjer sa me kaq luftë dhe kaq kotësirë mund të nxjerr më në fund një harmoni të pakët: të cilën lavdi Zotit, ja se ku vjen muzikanti sepse ndryshe ajo mbetet e dergjur dhe e cekët, ja ku vjen muzikanti për t’a shumuar dhe fuqizuar, për t’a ngritur dhe vërsulur lart qiejve si me kraha të leta me fuqinë dhe magjinë e toneve fluturimtare.
I dashur Kono, nuk di çfarë ke folur me Kristaq Antoniun për këngën, me Kristaqnë u poqa më 30 Dhjetor 1947 në Shtëpinë e Kulturës, si më pa atje ardhi, folmë gjysmë ore, folmë më shumë mi muzikën dhe me këtë rast ay më tha se Konua ka kompozuar “E mora shoqëzën për krah”, u shpreh me terma entuziaste për muzikën e këngës. Unë nuk dinja që ti e ke vënë në nota, këtë e mësova prej Kristaqit dhe shumë u gëzua zemra ime për lajmin që më dha. Kur më ardhi pastaj dorëshkrimi më 13 Janar 1948, gëzimi im hariu kulmin.
Po të bëj të njohur me keqardhje se “Fantazija shqiptare” dhe “Në bredhat e Drenovës” unë nuk munda t’i dëgjoj, pikërisht atëhere kam qënë sëmurë. Më dhëmb veçanërisht për “Bredhat” që e kam peronë dhe pres rastin më të parë të ndonjë çfaqjeje tjetër. Them: kushedi, do kem fat. Sa për “Fantazinë”, duhet të mjaftohem nga nevoja veç me atë dëgjim prove nënë drejtimin t’ënd kur ishim bashkë në Radio-Tirana midis orkestrës ekzekutonjëse. Për sukcesin, mua nuk më kënaq ay pak shënim i gazetës “Bashkimi” më 12 dhjetor 1947. Me aq nuk mjafton. Meriton më shumë. Ti ke punuar më shumë, shumë më shumë. Larg teje qëndrojnë ata nga veprat, jo nga fjalët. Po prapë them kushedi.
Sa mirë më vjen që më kishe kërkuar në Institut, aq dhe idhërohem që s’më gjete nga shkaku i të ftohtit t’im. Po pse s’ardhe, o dashur Kono, drejt e në shtëpi në dhomën t’ënde.
A mund të m’i dërgosh me postë notat që prej kohësh i ke bërë këngës s’ime “Kur m’u rite vogëloshe”?
Të falem nderit që përpara dhe dyke të përqafuar mbetem yti me dashuri,
Lasgush
Rruga Hodo Beg Nr 5 Tiranë

E Mora Shoqezen Perkrah

E mora Shoqezën Përkrah
E mora shoqezën përkrah,
E matmë rugën ca-nga-ca,
Sikur na ndillte larg diçka.

Pa zu dita perëndoj,
Pa zu nata na mbuloj,
Pa zura shoqen ta pushtoj.

Përse buçet liqer i qet!
Liqer, ti ç’thua ndaj buçet!
Ç’far’ pe, liqer, mi zall të shkretë?

E çasin kur e sjell nër mend,
Kur sjell nër mend, ah! atë vend,
As rroj as vdes, po jam pa mend.

(Marrë në faqen e rrjetit social të Marie Lazgush Poradecit)
blank

Më 2 korrik 2016 u nda nga jeta Elie Wiesel, shkrimtar hebre i mbijetuar i kampeve naziste, Nobel i Paqes

VOAL- Elias “Elie” Wiesel (30 shtator 1928 – 2 korrik 2016[1]) ishte një shkrimtar hebre, i mbijetuar i kampeve naziste të përqendrimit, i cili mori Çmimin Nobel për Paqen në vitin 1986 për grupin e veprës së tij prej 57 librash, kushtuar shpëtimin e kujtimit të Holokaustit dhe mbrojtjen e grupeve të tjera viktima të persekutimit.

 

Elie Wiesel ka lindur në Sighet (aktualisht Sighetu Marmației), Maramureş, në malet Karpate, Rumani. Prindërit e tij ishin Sarah Feig dhe Shlomo Wiesel. Në shtëpi, familja Wiesel fliste kryesisht jidish, por edhe gjermanisht, hungarisht dhe rumanisht. Nëna e Wiesel, Sarah, ishte e bija e Dodye Feig, një Vizhnitz Hasid i njohur dhe fermer nga një fshat fqinj. Dodye ishte shumë aktiv dhe i vlerësuar në komunitetin e tij.

Babai i Wiesel-it, Shlomo, i dha atij një ndjenjë të madhe humanizmi, duke e inkurajuar atë të mësonte hebraisht dhe të lexonte letërsi, ndërsa nëna e tij e inkurajoi të studionte Torën. Wiesel pohoi se babai i tij përfaqësonte arsyen dhe besimin e nënës së tij. Gjenealogjia e Wiesel shkon prapa te rabini Schlomo, i biri i Yitzhak, një pasardhës i rabinit Yeshayahu ben Abraham Horovitz ha-Levi, një shkrimtar.

Wiesel kishte tri motra më të mëdha Beatrice dhe Hilda, dhe një motër më të vogël Tzipora. Beatrice dhe Hilda i mbijetuan luftës dhe e gjetën Wiesel përsëri në një jetimore franceze. Ata emigruan në Amerikën e Veriut, me Beatrice që jetonte në Montreal, Quebec, Kanada. Tzipora, Shlomo dhe Sara nuk i mbijetuan Holokaustit.

Libri i tij më i njohur, Night, botuar në vitin 1955, tregon kujtimet dhe përvojat e tij si një adoleshent i ri hebre ortodoks gjatë Holokaustit dhe burgosjen e tij në kampet e përqendrimit Aushvic dhe Buchenwald. Shkrimet e tij mbulojnë një fushë të gjerë të letërsisë, duke përfshirë poema dhe teologji.

Ai shkroi për Jerusalemin në një letër të hapur drejtuar Barack Obamës në vitin 2010: “Edhe një herë qendra e stuhive ndërkombëtare. As Athina dhe as Roma nuk zgjuan pasione të tilla. Kur një hebre viziton Jerusalemin për herë të parë, nuk është hera e parë, është një kthim në shtëpi.” [Epilogu i Jerusalemit – Biografia, nga Simon Sebag Montefiore]

Ai vdiq më 2 korrik 2016, në moshën 87-vjeçare.

blank

Kampi i përqendrimit Buchenwald. Fotografi e bërë në ditën kur kampi u çlirua nga trupat aleate në prill 1945. Wiesel, atëherë 16 vjeç, është në rreshtin e dytë të krevatit, nga poshtë lart, i shtati nga e majta.

Veprat

Breaking Dawn – në origjinalin L’Aube (1960);
Day – në origjinalin Le Jour (1961);
La Ville de la Chance (1962);
Les Portes de la Forêt (1964);
Le Mendiant i Jeruzalemit (1968);
Le Serment de Kolvillag (1973);
Testamenti i një hebreu të vjetër të vrarë – në origjinalin Le Testament d’un poète juif assassiné (1980);
Le cinquième fils (1983);
Le crepuscule, au loin (1987);
Të harruarit – në origjinalin L’oublié (1989);
Les juges (1999);
Koha e të çrrënjosurve – në origjinal Le temps des déracinés (2003);
Un désir fou de danser (2006);
Lecas Sonderberg (2008);
Otage (2010).

jofiction

Un di Velt Hot Geshvign (1956);
Night – në origjinalin La Nuit (përshtatur nga Un di Velt Hot Geshvign) (1958);
Entre deux soleils (1970);
Hebreu sot (1978);
Imazhet nga Bibla: pikturat e Shalom të Safedit, fjalët e Elie Wiesel (me Shalom të Safed) (1980);
Against Silence: The Voice and Vision of Elie Wiesel (me Irving Abrahamson) (1985);
The Six Days of Destruction: Meditations Towards Hope (me Albert H. Friedlander) (1988);
Le mal et l’exil: 10 ans après (me Michaël de Saint-Cheron) (1988);
A Journey of Faith (me John Joseph O’Connor) (1990);
From the Kingdom of Memory: Reminishences (1990);
Hagada e Pashkës (ilustruar nga Mark Podwal) (1993);
Tous les fleuves vont à la mer (1994);
Kujtesa në dy zëra – në origjinalin Mémoire à deux voix (me François Mitterrand) (1995);
Et la mer n’est pas replica (1996). Wikipedia/Elida Buçpapaj

blank

Më 1 korrik 1927 u nda nga jeta Shote Galica, Heroinë e Kombit

Shote Galica (Drenicë, 10 nëntor 1895 – Fushë-Krujë, 1 korrik 1927) e njohur me emrin e lindjes si Qerime Radisheva, ishte një luftëtare shqiptare kaçake. Ajo është shpallur Heroinë e Popullit Shqiptar.

Shote Galica ka lindur në fshatin Radishevë të rajonit të Drenicës në Kosovë. Ajo ishte motra e 6 vëllezërve. Ajo u martua me Azem Galicën në vitin 1915. Në vitin 1919 Shota mori pjesë në Kryengritjen e Dukagjinit dhe të Junikut në 1921–1923. Në vitin 1925 pas vdekjes së burrit të saj, Azem Galicës, ajo mori detyrën e tij dhe luftoi së bashku me Bajram Currin në Has të Prizrenit dhe Lumë. Ajo mbahet mend për kapjen e një komandanti serb dhe një numri ushtarësh në Çikatovë. Në korrik 1927, ajo u tërhoq në Shqipëri dhe kaloi muajt e saj të fundit në Fushë-Krujë, ku ajo vdiq në moshën 31 vjeçare. Shote Galica ishte një legjendë virtuale në kohën e saj. Ajo mbahet mend për thënien “Jeta pa dije është si një luftë pa armë”. Pa përfillur terrorin e armikut dhe ligjet e ashpra të fesë e të kanunit luftoi heroikisht për 12 vjet me radhë kundër pushtuesve serbë, austrohungarezë dhe bullgarë.

 

Në korrik 1924 ajo mori pjesë në betejën për Drenicën (Arbania e Vogël ose Shqipëria e Vogël). Në korrik 1925 pas vdekjes së burrit të saj, ajo vazhdoi të luftojë dhe të drejtojë luftëtarët shqiptarë të Kosovës. Së bashku me qindra luftëtarë nga ish-Vilajeti i Kosovës në dhjetor 1924, luftuan kundër forcave Mbretërore Jugosllave. Shote Galica mori pjesë në më shumë se 40 aksione të rëndësishme kundër armikut. Kundërshtoi me konsekuencë politikën e dhunës e të terrorit të regjimit shovinist të Beogradit ndaj popullsisë shqiptare, shpronësimin e shpërnguljen e saj dhe kolonizimin sllav të trevave shqiptare. Humbi në luftime nga masakrat e shovenistëve serbë 22 anëtarë të familjes. Wikipedia

blank

blank

Më 15 qershor 1953 lindi politikani kinez Xi Jinping

VOAL- Xi Jinping është një politikan kinez, një figurë e shquar politike në skenën ndërkombëtare. Në pak vite ai arriti në pozicionet kryesore të Republikës Popullore të Kinës. Përveçse u bë Sekretar i Përgjithshëm i Partisë Komuniste në vitin 2012, ai mori rolin e Presidentit të Republikës dhe të Forcave të Armatosura një vit më pas, si dhe anëtar i përhershëm i Byrosë Politike të fuqishme.

Xi Jinping: rinia dhe ngritja politike

Xi Jinping lindi më 15 qershor 1953 në qytetin e Pekinit. Babai është një personazh i spikatur në publik, pasi ka mbajtur poste si drejtues propagande dhe deri në atë të zëvendëskryeministrit. Për shkak të spastrimit të mëvonshëm të babait të tij, Xi Jinping e kaloi adoleshencën e tij në mërgim në fshatin Yanchuan.

Ai u diplomua për inxhinieri kimike në Universitetin Tsinghua dhe në të njëjtën kohë u bashkua me Partinë Komuniste.

Ai filloi të ngrihej nëpër grada, duke u bërë fillimisht guvernator i Fujian në 1999 dhe më pas i Zhejiang, deri në 2007.

Falë një karriere të shpejtë politike dhe disa pushimeve nga puna të zyrtarëve të lartë, Xi Jinping, i cili bëhet anëtar i përhershëm i Byrosë Politike të partisë, është ndër kandidatët e pranueshëm për të marrë vendin e liderit Hu Jintao. Në vitin 2008 ai u caktua zyrtarisht si pasardhës, duke marrë postet e zëvendëspresidentit të Republikës dhe të ushtrisë.

Ai duhet të presë deri në mars 2013 për zgjedhjet formale në zyrën më të rëndësishme të Republikës Popullore: ky akt fillon mandatin e tij të parë në krye të të gjitha organeve publike kineze.

Centralizimi i pushteteve

Në tetor 2017 ai u rizgjodh në krye jo vetëm të partisë, por të qeverisë dhe të forcave të armatosura. Në dekadat e mëparshme, udhëheqësi suprem kinez nuk qëndroi në detyrë për më shumë se dy mandate, duke përdorur efektivisht të dytin për të identifikuar një pasardhës të vlefshëm dhe për të përgatitur dorëzimin.

Konkurrentët e mundshëm të Xi Jinping, Hu Chunhua dhe Sun Zhengcai, u dënuan për korrupsion dhe u burgosën menjëherë pas fillimit të mandatit të tij të dytë.

Në mars 2018, Xi Jinping përfundoi procesin e centralizimit të pushtetit, duke pasur një amendament vendimtar të Kushtetutës të miratuar nga Asambleja. Përparimi i lejon Xi Jinping të rizgjedhur në postin më të lartë në Republikën Popullore të Kinës, duke eliminuar traditën e kufirit me dy mandate.

Xi Jinping: nga lufta tregtare me SHBA-në te kulti i individit

Në korrik të të njëjtit vit, përballja e Xi Jinping kalon gjithnjë e më shumë në një nivel ndërkombëtar, duke përshkallëzuar atë që për vite kishte qenë një luftë e vërtetë tregtare midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës. Nëse në fillim Xi Jinping merr pozicione të ashpra në përgjigje të atyre po aq të ngurtë të Donald Trump, ai gradualisht zbut qasjen e tij dhe favorizon ndërmjetësimin: Kjo është kryesisht për shkak të të dhënave që kanë të bëjnë me dëmin ekonomik të shkaktuar nga konflikti tregtar me Shtetet e Bashkuara.

Megjithatë, kjo nuk e pengon Xi Jinping që të vazhdojë të konsiderohet gjithnjë e më shumë si një figurë e domosdoshme për popullin kinez. Kjo ndodh edhe më shumë pas reagimit të ashpër të kontrollit përballë pandemisë Covid-19. Në vitin 2020, pasi ka miratuar menjëherë masa shumë kufizuese, ekonomia kineze po rimëkëmbet më shpejt se ajo që po ndodh në pjesën tjetër të botës.

Gjithashtu falë këtij suksesi, në nëntor 2021 Partia Komuniste e barazon publikisht ideologjinë e Xi-t me kulturën e vërtetë kineze. Është një deklaratë e formës që shërben gjithashtu si një qëndrim thelbësor, duke i vendosur Xi Jinping dhe Mao Ce Dun në të njëjtin nivel.

Xi Jinping: jeta private dhe kuriozitete

Shumë i dashur nga publiku, Xi Jinping ishte pothuajse i panjohur deri në fillimin e mijëvjeçarit të ri.

Në rininë e tij u martua me Ke Lingling, vajzën e ambasadorit kinez në Mbretërinë e Bashkuar. Për shkak të papajtueshmërisë dhe grindjeve të vazhdueshme, të dy vendosën të divorcoheshin pas disa vitesh.

Më pas Xi Jinping u lidh me këngëtaren popullore Peng Liyuan, me të cilën u martua në vitin 1987. Për shumë vite të dy mbajtën rezidenca të ndara për shkak të angazhimeve të zëna në punë, megjithëse Peng filloi të luante një rol më të spikatur në lidhje me mandatin e parë të bashkëshortit duke e shoqëruar në angazhimet publike si zonja e parë. Të dy kanë një vajzë, Xi Mingze, e cila u diplomua në Universitetin prestigjioz Amerikan të Harvardit në vitin 2015. Ndërsa ndoqi universitetin, vajza adoptoi një pseudonim për të mbrojtur të atin./Elida Buçpapaj

blank

Më 14 qershor 1958 lindi kancelari gjerman Olaf Scholz

VOAL- Olaf Scholz lindi më 14 qershor 1958 në fshatin Osnabrück, në Tokën e Saksonisë së Poshtme. Ai është një politikan gjerman, karriera e suksesshme e të cilit kulmoi me zgjedhjen si Kancelar, të zyrtarizuar në nëntor 2021. Le të zbulojmë më poshtë cilat janë fazat e spikatura të karrierës private dhe profesionale të Olaf Scholz, pasardhës i Angela Merkelit në krye të një prej kombeve më të rëndësishme në Evropë dhe në botë.

Fillimet në politikë me Partinë Socialiste

Olaf kalon pjesën më të madhe të viteve të formimit në Hamburg, një qytet me të cilin qëndron i lidhur për një kohë të gjatë. Prindërit punojnë në një fabrikë tekstili, ndërsa dy vëllezërit më të vegjël janë të destinuar të jenë të suksesshëm, përkatësisht në fushën mjekësore dhe teknologjike.

Pas përfundimit të studimeve të gjimnazit, ai filloi studimet për drejtësi në Universitetin e Hamburgut, duke u fokusuar në politikat e punësimit. Kjo pasqyron interesin e tij të madh për jetën publike, që kulmoi me anëtarësimin e tij në Partinë Socialiste në moshën 17-vjeçare.

blank

Scholz në moshën 26 vjeçare

Në vitet e para të veprimtarisë politike u dallua për pozicione në kontrast të fortë me NATO-n.

Në vitin 1998, pas gati 25 vitesh angazhim politik, Olaf Scholz u zgjodh në parlamentin gjerman për qarkun e Hamburgut. Ai filloi të vlerësohej nga kolegët e tij dhe nga opinioni publik, aq sa u rizgjodh në zgjedhjet kombëtare të vitit 2002. Ndërkohë fitoi edhe besimin e hierarkive më të larta të SPD-së (Sozialdemokratische Partei Deutschlands, Social Demokrat Partia e Gjermanisë), duke u bërë sekretar i përgjithshëm i ndeshjes.

 

blank
Olaf Scholz: nga Ministër në President të qytetit-shtetit Hamburg

Në vitin 2007 Scholz iu bashkua qeverisë Merkel dhe u emërua Ministër i Punës dhe Çështjeve Sociale.

Katër vjet më vonë, partia e emëroi atë për të udhëhequr shtetin e Hamburgut: ai fitoi postin duke fituar 62 nga 121 vendet. Në këtë cilësi, Scholz përfaqëson qytetin port të rëndësishëm, si dhe Gjermaninë, ndërkombëtarisht.

blank

Në qershor 2011 ai mori pjesë në darkën e organizuar nga Barack Obama për nder të Angela Merkel në Shtëpinë e Bardhë. Që nga ai moment filloi të shoqërohej me krerët e shteteve nga e gjithë bota, duke i ftuar edhe në Hamburg me rastin e festës së Shën Matias.

Nga viti 2015 deri në vitin 2018 ai fokusohet në promovimin e çështjeve kulturore në kontekstin e marrëveshjeve të bashkëpunimit franko-gjerman.

Roli themelor në përgjigjen ndaj pandemisë

Në vitin 2017 Olaf Scholz propozohet unanimisht nga partitë e koalicionit si Ministër i Ekonomisë. Pas betimit, i cili u bë në mars 2018, ai bëhet edhe zëvendëskancelar i Angela Merkel.

Indeksi i Popullaritetit Scholz përjeton rritje të qëndrueshme në këtë fazë.

blank

Konsensusi i tij midis opinionit publik gjerman rritet më tej falë rolit vendimtar të luajtur në përgjigje të pandemisë COVID-19. Scholz po lufton për të ndarë fonde të paprecedentë të shpëtimit për ekonominë e vendit, e cila mbron bizneset dhe profesionistët e pavarur në veçanti.

Olaf Scholz shquhet gjithashtu për kontributin e tij vendimtar në krijimin dhe zbatimin e planit evropian prej 750 miliardë eurosh që synon mbështetjen e shteteve më të prekura. Ndër elementët që janë më bindës për veprimin e tij politik është rezoluta për ndarjen e 90% të aksionit të destinuar për Gjermaninë për qëndrueshmërinë mjedisore dhe dixhitalizimin.

blank
Zgjedhja si kancelar

Në fillim të gushtit 2020, komiteti drejtues i SPD-së diskuton pa shumë debate të brendshme emërimin e Olaf Scholz si kandidat për kancelar në funksion të zgjedhjeve kombëtare të planifikuara për vitin e ardhshëm. Shumë komentues lexojnë në zgjedhjen e Scholz-it, që i referohet shpirtit centrist të partisë historike socialiste, dështimit strukturor të krahut më radikal të formacionit politik.

Megjithatë, sipas asaj që doli nga sondazhet, ishte vendimi më i mirë, pasi partia arriti një fitore, ndonëse me masë, e cila kap vlerën e 206 vendeve të sigurta në parlamentin federal. Kjo i lejon Olaf Scholz-it të luajë letrat e tij më së miri, duke u nisur nga një pozicion i forcës në negociatat e nevojshme për të formuar një qeveri koalicioni me të Gjelbërit dhe Liberalët.

Kështu më 24 nëntor 2021 bëhet e ditur se tre forcat politike kanë arritur një marrëveshje, duke konfirmuar emërimin e Scholz si kancelar.

blank

Olaf Scholz fitoi pseudonimin Scholzomat në media për shkak të stilit të tij veçanërisht të vendosur oratorik.

Për sa i përket jetës së tij të dashurisë, kancelarja e re gjermane është e martuar me Britta Ernst, vetë një politikane profesioniste e regjistruar në SPD. Në vitin 2018 çifti u transferua në Potsdam, pasi kishte jetuar për një kohë të gjatë në qytetin e Hamburgut./Elida Buçpapaj

blank

Scholz me gruan e tij Britta Ernst

 

blank

Më 9 qershor 68 u nda nga jeta perandori romak Neron

Lutius Domitius Ahenobarbus Nero Claudius Caesar, i njohur si Neron, perandor romak që u dallua për aventurat dhe mizoritë e tij të përbindshme. Neroni ka lindur 15 dhjetor 37- 9 qershor 68, ishte perandori i fundit i dinastisë Jul-Klaude, e cila mbretëroi pas vdekjes së Augustit.

blank

Statuja e Neronit, në të cilën ai paraqitet si djalë i ri

Që në moshë shumë të re, nëna e tij, Agripina, e edukoi me mësues të mirë: Senekën dhe Burhusin. Por sapo u çlirua nga ndikimi i tyre, Neroni u shthur dhe u bë ekstravagant. Sjellja e tij e bëri jopopullor.

Pasioni i Neronit për garat me karroca dhe për teatrin, në të cilat merrte pjesë si një skllav vulgar, e ofendoi rëndë fisnikërinë romake. Neronin e kanë bërë përgjegjës për vrasjen e nënës së tij, për djegien e Romës dhe për persekutimin e krerëve të të Krishterëve. Mbretërimi i tij përfundoi në një kaos revoltash dhe komplotesh, të cilat e zhytën Romën përsëri në luftë civile.

Neroni u shpall perandor nga pretorianët, kur ishte në moshën gjashtëmbëdhjetë vjeç. Nëna e tij, Agripina, kishte siguruar ngritjen politike të djalit të saj, duke helmuar rivalët e tij dhe ka shumë të ngjarë edhe burrin e saj, perandorin Klaud. Historiani romak Sueton thotë se Agripina donte të kishte ndikim të plotë mbi djalin e saj, Neronin.

Ajo i vuri si tutor stoikun Seneka. Seneka dhe Burhusi, të cilët ishin gjykatës, sigurojnë në vitet e para të principatës një administrim të efektshëm. Neroni e kalonte të gjithë kohën duke u marrë me aktivitetet e tij të preferuara, këngën dhe teatrin, të cilat aristokracia romake i gjykonte si të padenja për një princ.Por Neroni u lodh shpejt nga detyrimet që impononte pushteti dhe vendosi të bënte sipas kokës së tij.

Neroni tentoi shumë herë të vriste Agripinën. Ai përdori pa sukses mënyra shumë të komplikuara, si tavane dhomash që shemben ose anije që mbyten. Në fund ai dërgoi ushtarë në banesën e nënës së tij. Edhe në këtë rast ekstrem, Agripina, e mori situatën në dorë. Ajo tregoi vendin ku vrasësit e saj donin ta godisnin: barkun që kishte mbajtur djalin e saj. Neroni urdhëroi ekzekutime të shumta pa gjyq, disa për të ndëshkuar komplotin e aristokracisë romake, të drejtuar nga Pizoni, disa pa ndonjë arsye tjetër, përveçse paranojës së tij.

Seneka ishte viktima më e spikatur e komplotit të Pizonit, sepse Neroni i dha urdhër që të vriste veten. Sipas historianit romak, Taciti, Seneka u bind, duke ndjekur kështu traditën stoike: ai preu damarët, pastaj filloi të diktonte një kumtesë, ndërsa gjaku i rridhte nga kyçet. Tashmë i papenguar nga askush, Neroni u la rrugë të lirë pasioneve të tij. Vendimet e tij politike inkurajuan ndjekjen e zakoneve helenistike dhe preferencën për rreptësinë romake. Ai krijoi lojëra në stilin grek, madje, ngjitej edhe vetë në skenë, si në Romë, ashtu dhe në Greqi. Të gjithë dëshmitarët tallen me aspiratat e tij artistike. Taciti lë të kuptohet se poemat e Neronit përmbanin fjalët që thoshin, gjatë darkës, të ftuarit e tij. Pilostrati e pikturon duke u dridhur nga frika para se të luante përpara publikut grek.Suetoni siguron se zëri i tij ishte ”i dobët dhe i paqartë”,me gjithë ushtrimet që bënte dhe regjimin që mbante.Sidoqoftë, mbretërimi i Neronit solli një zhvillim të ri të letërsisë, e cila përpiqej të imitonte shekullin e Augustit.

Suetoni thotë se një nga imazhet më mbresëlënëse të mbretërimit të Neronit është kur ai vështron Romën të pushtuar nga flakët, ndërsa këndonte vargjet e djegjes së Trojës. Ishte vetë Neroni që dogji Romën? Historianët nuk kanë rënë ende në të njëjtin mendim lidhur me këtë. U duk se zjarri ishte duke u shuar, kur një vatër e dytë më e fuqishme shpërtheu në kopshtet e një miku të Neronit.

Taciti tregon se Neroni, i cili duhet të gjente një fajtor, ua hodhi fajin të krishterëve dhe në këtë mënyrë gjeti shkas për persekutimin e parë. Tradita e krishterë e paraqet Shën Palin si një nga viktimat. Përshkrimi mizor i vuajtjeve të tyre bën të pamundur çdo diskutim historik objektiv, por ngre shumë pyetje. Disa njerëz, të cilët në emër të “një autoriteti të lartë” përpiqeshin të ndalonin grupet që luftonin kundër zjarrit, me sa duket ishin të krishterë. Të krishterët e parë besonin se kthimi i premtuar i Mesisë dhe Gjykimi i fundit ishin afër. Djegia e Romës, kryeqyteti i të gjitha shthurjeve, duhet të përbënte në sytë e tyre pikënisjen e Apokalipsit. Mizoria e dënimeve që iu dhanë të krishterëve nuk ishte e justifikueshme, por, me sa duket, në këtë çështje jo të gjithë duhet të ishin krejtësisht të pafajshëm.

Në kohën kur sundonte Neroni Seneka u bë i famshëm për rolin e tij si këshilltar, sa edhe për veprën e tij letrare. Ai ka lënë një numër të habitshëm shkrimesh: dialogë filozofikë, letra morali dhe tragjedi. Kritikët e tij bashkëkohës përçmonin në veprën e tij dashurinë për kulturën greke dhe filozofinë e tij të stoicizmit. I dëbuar për shkelje kurore me mbesën e perandorit Klaud, ai u thirr në Romë nga Agripina, për të qenë mësuesi i perandorit të ardhshëm, Neronit. Gjatë viteve të para të mbretërimit të Neronit, ndihma e tij u shfaq në reformat fiskale dhe gjyqësore. Ai kërkoi dhe mori lejën për të dalë në pension dhe kaloi tre vjet sabatikë, gjatë të cilëve ai krijoi traktatet e tij më të mira të filozofisë. Pastaj Neroni i dha urdhër të vetëvritej dhe ai u bind.

Të krishterët nuk qenë problemi i vetëm i Neronit. Në Perandori shpërthyen revolta të shumta. Në Britaninë e Madhe, mbretëresha Budika u ngrit kundër romakëve dhe kryengritja e Judesë zgjati shumë yjet. Vindeks, guvernatori provincial i Galisë dhe homologu i tij në Spanjë, Galba, arritën të siguronin mbështetjen e legjioneve, që emëruan Galbën perandor. Senati, i detyruar të vepronte, e dënoi Neronin me vdekjen më të padenjë, kryqëzimin. I braktisur nga garda pretoriane dhe nga miqtë e tij të rrallë, Neroni u arratis nga qyteti dhe vrau veten, duke e lënë përsëri Romën në prag të luftës civile.

Bilbliografia

  • Tacitus, Histories, I–IV (c. 105)
  • Tacitus, Annals, XIII–XVI (c. 117)
  • Josephus, War of the Jews, Librat II–VI (c. 94)
  • Josephus, Antiquities of the Jews, Libri XX (c. 94)
  • Cassius Dio, Roman History, Libri 61–63 (c. 229)
  • Plutarch, The Parallel Lives, The Life of Galba (c. 110)
  • Philostratus II, Life of Apollonius Tyana, Libri 4–5, (c. 220)
  • Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, the Life of Nero (c. 121)
  • Wikipedia
blank

Një thesar i kulturës kombëtare i njohur në të gjithë botën është Maestro Aleksandër Peçi –

Opusi mjeshtëror vyrtuoz i Maestro Aleksandër Peçit:
13 koncerte, 15 sonata, 60 Vepra të shfaqura jashtë Shqipërisë, 917 botime partiturash, 35 Albume CD, 590 video ne youtube.
Veprat kryesore : 5 Simfoni, 13 koncerte nga të cilat 5 për piano 6 për cello ,15 sonata nga te cilat 10 për piano , 6 rapsodi, 2 opera 2 balete, 18 filma, 60 vepra për string ork, 2 volum për accordion, 2 volume korale , 1 volum për soprano, shumë këngë disa nga të cilat janë hite.
Drejtimi kompozicional: Kabaizmi me metodën: Polygravite CC2 Composition
Radiot që kanë transmetuar vepra te Peçi: Rai 2, Rai Trieste, BBC London, Radio Viena, Radio Budapest Radio Moska, Radio France Musique, Radio ABC Sydney, Voice of America, Radio New Port, Radio Praga, Radio classic Montreal,Radio Sao Paolo, Radio Uruguay, Radio Agjentina, Radio Helsinki, Radio Deutsche Funken , Radio Barcelona
23 Kryeqytete ne Botë ku është prezamtuar muzika e Peçi:Paris, Rome, Praga, Moskë, New York, Siatlle, Dallas, Montreal, Tirana, Prishtina, Sofia, Helsinki, Amsterdam, Londer,Budapest,Seul, Sydney Madrid, Kazan,Cuenco, Montevideo,Buenos Aires, Lisbona.
Ka bashkepunuar me orkestrat: Russian Philharmonik, Friuli Venezia Giulia, Golberg ensemble, giovinceli ( formacion me 16 cello Itali ) OFF Orchestre Français Paris ( me 24 flauta ) , Sofia soloists, RTSH Orkestër, TKOB orkestër, Orkestra e UA, string orchestra Durres, string orchestra e Konservatorit Tchaikovsky.
Eshtë luajtur muzika e Peçi në keto salla të rëndesishme: Carnegie Holl New York, Muzikverein Viene, Konservatori Tchaikovsky, Santa Cecilia,Akademia Prage, Akademia Brno, Konservatori Trieste,Galeria arteve Sofia,Teatri operas e baletit Tirane, Universiteti Arteve.Ka mbajtuar lexione mbi veprat e tij: Akademia Prage, Akademia Brno, Trieste conservator, Santa Cecilia,Yorkshire Festival, New Op Viene, Prishtina, Universiteti arteve Tirane.
Tituj e çmime : Mjeshter i madh, Artist i merituar, mban titullin Profesor titular i kompozicionit,disa çmime të para: Baleti Kecat e Ujku, Toka e Diellit,Rrisim jeten tone, Gjeneral Gramafoni, Dasma e Sakos, Portret I pambaruar I Clara Bellini, Mitosfera ( sonata n2 per cello )Dodona – Balet, 2 çmime te para Muza : Oirat- Opera, Alb – postmortorium,dhe shume çmime te dyta etc.
Koncerte portret me muziken e Peçi: Rome, Viene Konservator, Konservatori Tchikovasky Moske, Konservatori Trieste, Prage, Sofie, Tirane.
Ka studiuar ne Tirane me prof Zadeja, Amsterdam Paris Santa Cecilia
Disa opinione: * Jam i bindur se zoti Peçi është një nga te paktet kompozitorë të shquar nga vendet e Evropës Lindore. Joji Yuasa (San Diego 1992 USA – Japan)
*Zoti Peçi është një kompozitor I një stature globale. Ai na jep një muzikë për të parë dhe reflektuar rreth botës, një muzikë me shumë vitalitet
*Një prezantim i bukur i Peçit në Bienalen e Venecias. Oisosfonia ka një përdorim të shkëlqyer të orkestrës.RAI Radio 3
*Une gjej tek Peçi Sensibilitet inteligjence compozicionale emocion dhe passion.Dhe kjo me ka prekur shume. Pierre Yves Artaud (Paris 3 tetor 2011)
*Kabaizmi I Peçi eshte nje muzike shume interesante sepse reflekton muziken popullore te shndruar ne modernizem.Eshte nje muzike shume shpirterore, e hapesires,eterike qe reflekton universin, forcen e universit qe mbeshtjell njerezimin. Eshte e nje niveli te larte e shume te konsiderueshem.Markus Praze prof piano Viena konservator
*Muzika e Peçi ne Viene ishte absolutisht shperthyese.Sidomos sonata 4 Kabacells ishte spektakolare.Jean Beers shefe e katedres se pianos e kompozicionit Viena Konservator.
blank blank blank blank blank blank
blank

Më 4 qershor 1798 u nda nga jeta Giacomo Casanova, shkrimtar dhe aventurier italian i Republikës së Venedikut

VOAL – Giacomo Girolamo Casanova lindi në 2 Prill 1725 në Venecia nga aktorët Gaetano Casanova (i cili në të vërtetë është vetëm baba zyrtarisht; babai i vërtetë tregohet nga ai vetë në personin e patrikut Michele Grimani) dhe Zanetta Farusso e quajtur “La Buranella”. Mungesat e gjata për shkak të punës së tyre e bëjnë Giacomon një jetim që nga lindja. Kështu ai rritet me gjyshen e tij nga ana e nënës.

Ai u diplomua në drejtësi në Padova më 1742. E provoi karrierën e tij kishtare, por, natyrisht, nuk i përshtatej natyrës së tij; pastaj provoi atë ushtarake, por menjëherë jep dorëheqjen. Ai e njeh patricin Matteo Bragadin, i cili e mban sikur të ishte djali i tij. Jeta e tij e shkëlqyer, megjithatë, çon në dyshime dhe kështu Casanova detyrohet të arratiset nga Venecia.

Ai strehohet në Paris. Pas tre vjetësh u kthye në qytetin e tij të lindjes, por u akuzua se përçmoi Fenë e Shenjtë për një aventurë me dy murgesha. Si rezultat, ai u mbyll në Piombi, por më 31 tetor 1756 ai arriti të shpëtojë. Kjo arratisje do ta bëjë atë jashtëzakonisht të famshëm.

Pavarësisht udhëtimeve të vazhdueshme dhe të shpeshta, ai gjithmonë do të mbetet thellësisht venecian, i dashuruar me qytetin e tij. Dashnori i “dolce vita” të qytetit që zhvillohet midis teatrove, pendave të lojërave të fatit (shumat që ai do të humbasë në Ridotto janë tejet të mëdha) dhe aventura, ku ai organizon darka shumë elegante dhe konsumon së bashku me bukuroshet e rastit dhe takimet galante. Për takimin e parë me murgeshën e bukur dhe të fuqishme M.M., për shembull, ai tregon se ishte një aventurë në nxitim e sipër.

Pas arratisjes ai strehohet përsëri në Paris: këtu ai arrestohet për herë të dytë për falimentim. Liruar pas disa ditësh, ai vazhdon udhëtimet e tij të panumërta që e çojnë atë në Zvicër, Hollandë, shtetet gjermane dhe Londër. Më vonë ai shkoi në Prusia, Rusia dhe Spanja. Më 1769 u kthye në Itali, por iu desh të priste dy vjet para se të merrte lejen për t’u rikthyer në Venecia pas një internimi prej gati njëzet vjetësh.

Një njeri me oreks të shkëlqyeshëm (jo vetëm figurativisht, por edhe fjalë për fjalë: ai e donte ushqimin e mirë për cilësi dhe sasi), ambicioz dhe i shkëlqyeshëm ai ishte një dashnor i rehative që nuk mund t’i përballonte gjithmonë. Me ngjyrë kafe, një metër e nëntëdhjetë i gjatë, me sy të gjallë dhe një karakter pasionant dhe të pangopur, Casanova posedonte më shumë sesa bukurinë, një personalitet magnetik e magjepsës dhe aftësi superiore intelektuale dhe elokuencë (të njohura edhe nga shumë kundërshtarë). “Talentë” nga të cilët do të jenë në gjendje të përfitojë sa më shumë në oborret evropiane, ku mbizotëron një klasë e kulturuar por edhe e egër dhe joshëse.

Gjithashtu në periudhën veneciane, tekste të tilla të magjishme si “As dashuria dhe as gratë”, një libër kundër patricit Carlo Grimanit për një gabim që pësoi, çka bëhet shkas që ai të dëbohet nga vendlindja.

Në moshën 58 vjeç Casanova rifillon të endet nëpër Evropë dhe shkruan libra të tjerë si “Tregime të jetës sime”, bibliografi e botuar në frëngjisht, “Tregimet e arratisë sime” të vitit 1788 dhe romanin “Icosameron” të të njëjtit vit.

Në një fragment nga një prej letrave të tij drejtuar GF Opiz të vitit 1791 lexojmë: “Unë shkruaj jetën time për të qeshur me veten time dhe mundem. Unë shkruaj trembëdhjetë orë në ditë, dhe ato më kalojnë si trembëdhjetë minuta. O çfarë kënaqësie për të kujtuar kënaqësitë! Por çfarë dhimbje t’i sjell prapë në mendje. Unë i shijoj sepse nuk shpik asgjë. Ajo që është pikëlluese është detyrimi që kam, në këtë pikë, të maskoj emrat, pasi nuk mund t’i prish punët e të tjerëve “.

Duke folur për veten e tij dhe për personalitete të ngjashme me të, ai do të thotë: “Të lumtur janë ata që, pa dëmtuar askënd, dinë të fitojnë kënaqësi, dhe të tjerët të pakuptimtë që imagjinojnë se Qenia Supreme mund të gëzohet në dhimbjet, vuajtjet dhe asketizmin që ata ofrojnë si sakrificë “.

Giacomo Casanova vdiq në 4 qershor 1798 në kështjellën e largët të Dux, duke shqiptuar fjalët e fundit, të famshme “Zoti i Madh dhe të gjithë dëshmitarët e vdekjes sime: Kam jetuar si filozof dhe vdes si një i krishterë”. Për vdekjen ai mendoi se ishte vetëm një “ndryshim i formës”./Elida Buçpapaj

blank

Afërdita Laçi Zonja: Kanarina që nuk lodhej kurrë duke kënduar Hulumtimi dhe përgatitja: Aleksandër Ikonomidhi Sulioti

Dhe para se të largohet dita e sotme, dua të shkruaj disa fjalë për kanarinën e qytetit të Korçës, muzën e qytetit tim, të madhen Aferdita Zonja, ose siç e themi zakonisht ne Korçarët, “Laçkën” tonë të dashur. E cila në fakt ishte një nga zonjat e para të këngës shqiptare që e njoha nga afër.

E njohur për ngjyrën e zërit që kishte, qysh në moshë të re spikati në aktivitetet e Pallatit të kulturës “Ali Kelmendi” në Korçë. Atje muzikantët përgjegjës e motivuan të merrte pjesë në fundvitet 1975-1976 tek konkurset e zërave të bukur që organizonte Radiotelevizioni Shqiptar.

Në vitin 1976, Afërdita Laçi (kështu quhej atëherë) u shpall fituese e atij konkursi, ku shumë profesionistë me emër në fushën e muzikës e konsideruan zërin e saj të ngjashëm më zërin e artistes së madhe Tefta Tashko Koço.

Rruga e saj drejt suksesit do të fillojë në moshën 15 vjeçare, pasi në nëntor 1975 do të marrë pjesë në anketat e radio Tiranës për herë të parë me këngën “ Gruri si flori” të kompozitorit Josif Minga. Stacion i dytë i suksesit të saj do të qendronte festivali i 5-të i këngës në qytetin e Korçës (29 prill 1976) aty ku ajo arriti të pamendueshmen, pasi kompozitori kolosal Kristo Kono i beson këngën e tij “Ky liqen i malit” (ndoshta një nga këngët e tij të fundit) me tekst të Aleko Skalit por edhe natën e dytë do të interpretonte këngën e Tish Daisë “Vullnetarja nga qyteti” në një duet me Zhulieta Demçe, tekstin kishte shkruar Mira Zaimasi. Për atë kohë ishte e pazakontë të interpretonte një vajze në moshë të re dy këngë nga kompozitorët kryesorë shqiptarë. Megjithatë ia doli dhe kjo e ngriti në panteonin e artistëve të mëdhenj.

Në maj 1976 do të vijë sërish në anketat e radio Tiranës me një këngë të Agim Krajkës që titullohej “letër kufitarit” ndërsa në dhjetor do të këndojë në skenën e madhe të Festivalit 15-të të Këngës në RTSH këngën “Shokë Jete”, të kompozuar nga Aleksandër Lalo me tekst nga Agim Isaku, të cilën dubloi trioja Elmazi-Hoxha-Mici. Thuhej se kur u kthye në Korçë, pas Festivalit të 15-të, atëhere nxënëse në shkollën e mesme, shokët dhe shoqet e klasës i kishin përgatitur një të papritur. Kur Afërdita hyri në klasë, ata filluan të këndojnë këngën e saj, pjesëmarrëse në festival.

Viti 1977 do të jetë një vit po aq i rëndësishëm për të, pasi në janar do të shënojë një sukses të madh në Anketat e Radio Tiranës me këngën “Shiko mëmëdhenë” me muzike nga Limoz Dizdari dhe tekst nga Robert Shvarc. Do të pasojnë dy çmime të rëndësishme tek festivali i 6-të i këngës në qytetin e Korçës në prill, çmimi i tretë me këngën e kompozitorit Agron Xhunga dhe me tekst të Hamza Koçiut me titullin “ Unë e ti jemi ushtarë” duet me Dhimiter Disho si dhe çmimi i dytë me këngën e kompozitorit Thoma Gaqi “Shqipëri e bukura në male”. Do të shfaqjet në gusht serisht tek anketat e Radio Tiranës me këngën e Tonin Çobanit “luftëtarët e lirisë” dhe në dhjetor 1977, Afërdita merr pjesë në Festivalin e 16-të në RTSH me këngën “O Moj Shami Shpalosura”, të kompozuar nga Alfons Balliçi me tekst të Koçi Petritit, e dubluar nga Pellumb Elmazi e cila u vlerësua me çmimin e tretë. Në të njëjtin festival do të interpretojë edhe “Grurë dhe gëzim” nga Flamur Shehu dhe Betim Muço, të dubluar nga Liri Rasha.

Kulmi i saj vjen në vitin 1978. Më konkretisht do të fitojë çmimin e parë tek Anketa e muajit Mars me këngën “ Jeta tonë është pranverë” nga Osman Mula dhe Maksim Treska ndërsa do të bëjë bujë edhe në festivalin e 17-të me dy këngët që do të këndojë, “Vatër bujare” nga Spartak Tili dhe Foto Malo, duet me Petrit Lulon dubluar nga Emirieta Çela dhe Agim Duro si dhe “E dua unë një shok” serisht nga Alfons Balliçi dhe Koçi Petriti, të dubluar ende nga Pëllumb Elmazi.

Viti 1979 ishte një vit i vështirë për Shqipërinë pasi tërmetet shkatërruese kishin goditur tashmë vendin. Dyshja Agim Prodani dhe Zhuliana Jorganxhikishte shkruar një këngë për Festivalin e 19-të të Këngës kushtuar tërmeteve me titull “Festë ka sot Shqipëria” që e këndoi në një variant dueti Zeliha Sina dhe Liliana Kondakçi dhe e përsëriti dueti Zeliha Sina dhe Afërdita Laçi, kënga fitoi çmimin e parë dhe hyri në histori si e vetmja këngë që kanë interpretuan në natën finale tre këngëtarë së bashku nga performanca të ndryshme, Sina, Kondakçi dhe Laçi. Poashtu në të njëjtin festival Afërdita këndoi edhe “Moj e mirë e nënës” nga Agron Xhunga dhe Vasil Dede, dubluar nga Klotilda Daliu.

Dekada e re e rendit atë ndër këngëtaret e mëdha të vendit, me pjesëmarrje në të gjitha aktivitetet e kohës por edhe profesore në liceun artistik të Korçës “Tefta Tashko”. Do të kthehet dinamikisht pas një vit mungese në Festivalin e 20-të në RTSH me këngën “Trëndafili I Jetës” nga Alfons Balliçi dhe Petraq Risto, dubluar nga Fatma Zyberi. Një vit më vonë, në festivalin e 21-të do të fitojë çmimin e tretë me këngën “Prehri yt o nënë” nga Alfons Balliçi dhe Zhuliana Jorganxhi, të dubluar nga Kozma Dushi.

Një vit shumë i rëndësishëm ishte 1983 pasi perveç festivaleve, ajo vlerësohet me çmimin e parë në festivalin e Interpretuesve me këngën “Fëmija I Parë” ndërsa në Dhjetor 1983, merr pjesë në Festivali i 22-të në RTSH me këngën “Me Ty Bashkë Gjithmonë të Rinj” muzika Apostol Simoni, teksti Eglantina Lame, dubluar nga Liliana Kondakçi që fiton çmimin e dytë.

Në Dhjetor 1984, Afërdita merr pjesë në Festivalin e 23-të në RTSH me këngët “Fjala E Ngrohtë” me muzike nga I madhi Feim Ibrahimi dhe Gjokë Beci, dubluar bga Ema Qazimi si dhe me këngën “Me Të Kuq Të Mollës, Faqja Jote shkruar” nga Josif Minga, me tekst Popullor, dubluar nga Petrit Lulo.

Pas heqjes së Dublimit nga festivali, ajo merr pjesë në Festivalin e 24-të në RTSH me këngën “Viti I Ri” nga Ferdinand Deda dhe Kudret Isai si dhe me këngën “Mirënjohje” nga Spartak Tili dhe Foto Malo. Në të njëjtën kohë, filluan edhe Koncertet e Pranverës, që Ishin gjithmonë vetëm një natë, ku votohej nga dëgjuesit e shikuesit dhe, mbas disa ditësh shpallej në radio-televizion kënga fituese. Afërdita merr pjesë me dy këngë “Kënga e bukur e lirisë” nga A. Buda dhe Gjokë Beci si dhe me këngën “Nëna Të Përkund” nga Kolec Gajtani dhe Alfred çapaliku.

Në Mars 1986, Afërdita Zonja merr pjesë në festivalin Kur Vjen Pranvera 1986 me këngët “Të Desha Ty” muzika Spartak Tili dhe teksti Ndoc Gjetja si dhe me këngën “Mirësevjen ditë e re” – muzika David Tukiçi, teksti Gjokë Beci me të cilën do të kurorëzohej fituese e festivalit. Në Festivalin e 25-të në RTSH merr pjesë me këngët “Në Dashurinë E Kësaj Toke” nga Hajg Zaharian dhe Skënder Rusi si dhe “Jemi përkrah” nga Demokrat Shahini dhe Agim Doçi .

Megjithatë, në të njëjtin vit ajo do të shënojë kulmin e karrierës së saj, kur do të luajë rolin protagonistik në Operan e Josif Mingës “Liceistët” (libreti Fatmir Gjata) në qytetin e Korçës së bashku me emra të mëdhenj të muzikës lirike të vendit Gjergj Sulioti, Shqipe Zani, Shpresa Spaho, Petrika Rëmbeci etj.

Në Dhjetor 1987, Afërdita Zonja merr pjesë në Festivalin e 26-të në RTSH me këngën “Eja Me Ne” nga Gazmend Mullahi dhe Koçi Petriti. Në Mars 1988, Afërdita Zonja merr pjesë në festivalin “Kur Vjen Pranvera 1988” me këngën “Buzë Detit Jemi Rritur” nga Maksim Shehu dhe Gjokë Beci, duet me Engjëllushe Lazon, por në dhjetor do abstenojë nga Festivali i 27-të i Këngës në RTSH, duke u bërë i vetmi festival që do të mungojë pas 12 edicioneve radhazi.

Në Prill 1989, Afërdita Zonja merr pjesë serisht në festivali Kur Vjen Pranvera 1989 me këngën “Mes Jush Dua Të Jetoj” nga Aleksandër Peçi dhe Betim Muço dhe në dhjetor të atij viti do të lërë gjurmë të pashlyeshme në Festivalin e 28-të në RTSH me këngën “Mora Shoqëzën Për Krahu” e cila do japë betejën e çmimit të parë, por do të përfundojë në vendin e tretë , nga Josif Minga dhe Lasgush Poradeci.

Dy daljet e saj të fundit para se të tërhiqej nga festivalet, ishin në Prill 1990, në festivali Kur Vjen Pranvera 1990 me këngën “Stinët E Mendimeve” nga Spartak Tili dhe Elvana Hysaj si dhe në Dhjetor 1990, në Festivalin e 29-të në RTSH me këngën “Këndom Djalë” serisht nga Josif Minga me tekst të Asdrenit. Pas rënies së regjimit dhe shembjes së festivaleve live ajo refuzoi të merrte sërish pjesë.

Vazhdon aktivitetin e pasur artistik edhe sot e kësaj dite, duke mbetur e begatë dhe e freskët. Vlen të përmendet se që nga viti 1989 është vlerësuar si “Artiste e Merituar” duke thyer rekordin historik të gruas më të re në histori (për sa i përket këngës), si edhe këngëtarja që ka rikthyer e para këngët e legjendares Tefta Tashko. Ajo ka qenë solistja e parë grua e korit legjendar “Lyra” që mban titullin “Nderi i Kombit” (madje ka bashkëpunuar edhe me brezin e vjetër), ka marrë pjesë në dhjetëra koncerte dhe shfaqje televizive dhe ka qënë solistë e disa ansambleve të ndryshme që kanë dalë jashtë vendit duke përfaqësuar Shqipërinë dhe ka qenë pioniere në rivendosjen e serenatës në jetën muzikore të vendit pas renjes së regjimit.

Gëzuar ditëlindjen teta Afërdita
Qofsh plot shëndet, gëzime, buzëqeshje dhe shumë fat!

Gëzuar ditëlindjen me njerëzit e tu të dashur, publikun që të adhuroi dhe të ndoqi me besnikëri në çdo hap dhe qytetin tonë të bukur që ende të mban në pjedestalet e ikonave.

Të përqafoj….

blank blank blank

Hulumtimi dhe përgatitja:
Aleksandër Ikonomidhi Sulioti

blank

Valdete Hoxha: Stuhia e ëmbël që mbuloi me zërin e saj gjithë Shqipërinë Hulumtimi dhe përgatitja Aleksandër Ikonomidhi Sulioti

Dihet mirë se qyteti i Shkodrës është një djep i rëndësishëm i kulturës shqiptare dhe pikërisht, me këtë cilësi ka ushqyer brez pas brezi çdo fushë të artit në të gjithë vendin. Megjithatë, kontributi i tij në fushën e muzikës mbetet i madh. U dalluan dhjetëra emra. Kolosalë, të mëdhenj dhe më të vegjël, por që të gjithë të paharrueshëm! I vlerësoi apo jo historia moderne? ata i ofruan muzikës shqiptare obolin e tyre me gjithë shpirt, në një epokë kur asgjë nuk ishte njësoj me sot dhe gjithçka dukej gri. Në këtë kategori bën pjesë padyshim bilbili më i bukur dhe më melodik i qytetit të Shkodrës, këngëtarja legjendare Valdete Hoxha.

 

Që në moshë shumë të vogël në Shkodër, ajo u dallua për talentin e saj dhe u bë veçanërisht e njohur në rrethet artistike të qytetit të asaj kohe, të cilat ishin plot jetë dhe veprimtari artistike. Kompozitorë të mëdhenj, “të specializuar në gjetjen e talenteve të reja”, si Çesk Zadeja, Pjetër Gaci dhe Simon Gjoni folën për një “vajzë të veçantë ” me një talent të rrjedhshëm që emocionon publikun artdashës të qytetit.

 

Nxënësja e asaj kohe, me buzëqeshjen e gjerë të ngulur në fytyrë (një buzëqeshje që e mban të paprekur edhe sot e kësaj dite) dhe me ato sytë në formë bajameje, as që mund ta imagjinonte që sapo i ishte hapur rruga për një karrierë të madhe që do të numëronte 40 vite radhazi sukses. Ishte nxënëse në një gjimnaz pedagogjik për mësuese, por në të njëjtën kohë aktivizohej në Shtëpinë e Kulturës në Shkodër nën kujdesin e Tish Daisë dhe Çesk Zadesë. Në vitin 1972 zhvillua konkursi i interpretuesve të këngës dhe aty ra në sy talenti i saj. Për Valdeten u bë një dokumentar propagandestik, ti talent i veçantë madhe, që kaloi që nga pedagogjikja për mësuese me Urdhër të Ministrit në konservator për kanto.

 

Kështu ajo u gjendet studente në Ish-Institutin e Lartë të Arteve të Bukura në Tiranë, në degën e Kantos, në një kurs që nxori mbase një nga pliadat më të shkëlqyera të muzikantëve vendas si Gjergj Sulioti, Ylli Muço, Diana Ziu, Suzana Turku, Alqi Lepuri, Ilirjana Dema, Dorian Nini, Zeqir Sulkuqi, Dhimitër Dushi, Haxhi Dalipi, Aleksandër Vezuli etj. E dalluan për talentin dhe zërin e saj profesorë të ndritur si Ramiz Kovaçi, Çesk Zadeja, Ferid Bala, Tish Daija, Marie Kraja, Ermelinda Paparisto, Naile Hoxha dhe Shpresa Nishani që në momentin e parë, që sa shkeli këmbën në hyrje të ILA-s.

 

Performancat e saj si studente ishin të shkëlqyera! E sjellshme, e buzëqeshur dhe e gatshme për çdo gjë që i kërkohej, shkëlqen dhe pushton publikun e Tiranës. Vajza e bukur dhe e qeshur nga Shkodra fiton një reputacion të madh në rrethet studentore dhe të gjithë ia mësojnë emrin. Dalja e saj e parë në skenën muzikore shqiptare do të bëhet me një këngë melodike, në Anketën e muajit gusht 1972, me muzikë nga Platon Mezini dhe tekst nga Agron Pepa. Kënga quhej “Një tufë mimoza”. Ende studente do të debutojë në skenën e madhe të Festivalit të 13-të, konkretisht kompozitori i madh Simon Gjoni do t’i besojë asaj këngën “Kjo anë e Bistricës ka bilbila shumë” me tekst të popullit dhe të përsëritur nga Fatbardha Dyli. Kënga do të fitojë çmimin e tretë dhe të nesërmen nuk do të ketë gazetë që nuk do të përmendë vajzën e re me emrin Valdete Hoxha.

 

Një tjetër sukses i madh që do ta veçojë atë, ishte pjesëmarrja e saj e dytë në anketat e Radio Tiranës në dhjetor 1975 me këngën “Çe grive shaminë” me muzikë nga Shaban Kapllani dhe tekst nga Koçi Petriti. Një këngë, që edhe ajo vetë sot mund të mos e kujtojë. Po në atë Dhjetor Valdete Hoxha merr pjesë në Festivali i 14-të në RTSH me këngën “Si Lule Ne Bjeshkë “, me muzikë nga Naim Gjoshi dhe tekst të Pandeli Koçit, kënga dublohet nga një tjetër talent të ri, mexosopranon Shpresa Spaho, të cilat së bashku arrijnë të marrin sërish çmimin e tretë.

 

Në Dhjetor 1976, tek festivali i Valdete Hoxha merr pjesë në Festivali i 15-të në RTSH me këngën “Buka Jonë e ëmbël” serisht me muzikë nga Naim Gjoshi por me tekst të Roland Mustës, e dubluar nga Klotilda Daliu. Në festivalin e 16-të t ë Këngës në RTSH, bëhet hapi i madh, kur kompozitori kolosal Çesk Zadeja i beson asaj instinktivisht një duet me Hysni Zelën me motive Popullore, duke parashikuar kështu një udhëtim të shkëlqyer që do të ndiqte më vonë si një nga zërat më të mëdhenj të Ansamblit të këngëve dhe valleve Popullore. Kënga quhej “Sa lule çel Pranvera” me tekst nga i madhi Llazar Siliqi, e përsëritur nga çifti Adriana Ceko dhe Ylli Çiftjanë një version krejt tjetër. Natën e dytë, në të njëjtin festival, ajo do të këndojë edhe një tjetër këngë, me muzike nga e mira Lejla Agolli, me tekst nga Kastriot Mahilaj me titullin “Mes minatorëve” e dubluar nga Luljeta Përbasha.

 

Suksesi ishte i madh, Valdetja figuron tashmë në emrat e parë, pasi në të njëjtën kohë do të vendosë një tjetër rekord në karrierën e saj, do të luajë Mrikën në ILA dhe në rolin e Dedës do të ishte shoku i klasës, Gjergj Sulioti. Duke kërkuar kritika në gazetën “Bashkimi” apo në “zërin e popullit” mund të gjesh shumë “Mrika” të vëna në skena të ndryshme dhe nga studentë dhe nga profesionistë, por vështirë se mund të gjesh ditirambë të tilla, si ato që shkrojtën për dyshen Sulioti-Hoxha. Madje diku shkruhet se duartrokitjet e finales kanë zgjatur më shumë se dhjetë minuta.

 

Ende studente ajo do të emërohet si soliste në Ansamblin e këngëve dhe valleve, ku serisht do të shkëlqejë menjëherë duke interpretuar hite të mëdha të muzikës Popullore dhe jare shkodrane si “Çu çu rrushja në sabah” e cila do të gdhendet në kujtesën popullore deri sot vetëm nga zëri i saj. Në vitet do të këndojë atje si soliste kryesore do të sjellë më shumë se 140 këngë popullore nga Shkodra dhe Shqipëria veriore, si: “Ti më je si një gonxhe”, “Ushton Gryka e Kaçanikut “,”Lene nanën lene babën”, “Në zaman të asaj furie”, “një këllef me ar ta çova”, “Qënke nur i bukurisë”, “me këtë kangë du me fillu”, “i kam hyp vaporrit”, “n`bash t`zamanit të djelmënise”, “Karajfil të zgjodha” etj duke i dhënë një dimension të ri këngës Popullore.

 

Valdetja do të rikthehet dinamikisht tek festivali i 19-të i Këngës në RTSH në dhjetor 1980, pas dy vitesh mungesë, duke inauguruar një periudhë të re, të përbërë zakonisht nga duete me Bashkim Alibalin, si psh një këngë që pati shumë sukses në masën popullore për shkak të tekstit të veçantë “Kush je ti që më tremb dhentë” me muzike nga Naim Gjoshi dhe tekst nga Agim Hila të dubluar në formë të përsosur nga dyshja gjithashtu e shkëlqyer Zeliha Sina dhe Hysni Zela, si dhe me këngën e Tish Daisë “Kur vallzojnë shqipet” me tekst të Aleksandër Banushit, të dubluar serisht nga Zeliha Sina, të cilat së bashku me Sabahete Vishnjën dhe Merita Halilin mbeten perandoreshat e Ansamblit deri më sot.

 

Në Dhjetor 1981, Valdete Hoxha & Bashkim Alibali hapin Festivalin e 20-të në RTSH me këngën “Drita E Kongreseve” të Ferdinand Dedës me tekst të Kudret isait, dubluar nga Petrit Lulo dhe Zeliha Sina, fitojnë Çmimin e dytë. Në Dhjetor 1982, Valdete Hoxha & Bashkim Alibali marrin pjesë në Festivali i 21-të në RTSH si duet me këngën ” Gëzuar Shokë” kushtuar tërmeteve që kishin goditur Shqipërinë, serisht me muzikë të Ferdinand Dedës dhe tekst të Kudret isait, dubluar nga Parashqevi Simaku dhe Lindita Theodhori, serisht fitojnë Çmimin e dytë. Natën e dytë do të performojë solo me këngën “Malli për atdhe” me muzike nga Pjetër Gaci dhe tekst nga Gjokë Beci, dubluar nga Arif Vladi.

 

Në Dhjetor 1983, Valdete Hoxha & Bashkim Alibali marrin pjesë në Festivali i 22-të në RTSH si duet me këngën “Festa E Lirise” serisht me muzikë të Ferdinand Dedës dhe tekst të Kudret isait, dhe serisht fitojnë Çmimin e dytë. Por natën e parë Valdetja do të performojë solo me këngën “Në Koman mes shokësh” me muzike nga Simon Gjoni dhe tekst nga Pjerin Logoreci, dubluar nga sopranoja Rakipe Karaj.

 

Në Dhjetor 1984, Valdete Hoxha hap Festivalin e 23-të në RTSH, pasi ndryshon duetin e saj me Bashkimin, me këngën e Ferdinand Dedës me tekst të Sulejman Matos “ Dyzet vjet fitore” në duet me Luan Sulën, dubluar nga dyshja Dhimitër Dushi dhe Petrit Lulo, dhe një vit më vonë, pasi hiqen dublimet në festivalin e 24-të, do të tejkalojë çdo pritshmëri, duke realizuar një nga hitet më të mëdha në historinë e këngës shqiptare të të gjitha kohërave, “Moj lule zambaku” nga I madhi Pjetër Gaci, Vojsava Nelo dhe Zhuliana Jorganxhi, e cila edhe pse nuk mori asnjë çmim, arriti të qëndrojë gjallë edhe sot e kësaj dite si këngë hit. Megjithatë do të shënonte dhe pjesëmarrjen e saj të fundit në institucionin e festivalit të Këngës.

 

Ndërkohë ia vlejnë të përmenden edhe performancat e saj verbuese si solo ashtu edhe si soliste e Ansamblit të këngëve, në dekadat e famshme të majit, në turnetë në të gjithë Shqipërinë për rreth 14 vjet dhe suksesi që arriti si soliste e Ansamblit Kombëtar në një sërë vendesh si Suedi, Norvegji, Finlande, Danimarke, Greqi, Itali, Turqi, Francë, R.F. Gjermanisë dhe Austri që nga viti 1974 deri në vitin 1988. Duke arritur majat e suksesit të saj, e vlerësuar artistikisht dhe duke pasur një nga karrierat më të mëdha në historinë e këngës shqiptare, ajo u largua për në Shtetet e Bashkuara të Amerikës menjëherë pas rënies së regjimit ku jeton edhe sot e kësaj dite me familjen e saj.

 

Në vitin 1982, përfaqëson e vetme Ansamblin e Shtetit jashtë vendit bashkë me këngëtarin Sali Brari në një festival në Austri. Në vitin 1983, bashkë me Vaçe Zelën japin një koncert në Mynih, për të cilin krijohet kënga “Gryka e Kaçanikut” enkas nga Pjetër Gaci, duke qëmë grupi i parë që shkoi në Kosovë.

 

Valdete Hoxha, u rishfaq në skenën muzikore shqiptare si yll i ftuar një herë në këngët e shekullit (edicioni i katërt) në vitin 2013 dhe një herë tjetër në 60 vjetorin e Ansamblit Popullor në vitin 2017 duke përhapur emocione në audiencën e saj me buzëqeshjen e gjerë të ngulur në fytyrë dhe me ato sytë në formë bajameje, e njëjta vajzë që ishte gjithmonë në skenë. Ne i detyrohemi asaj shumë dhe i jemi mirënjohës në maksimum.

 

Sot ishte ditëlindja e saj dhe tani që po shkruaj këto rreshta, në Amerikë është ende ditë..

 

I uroj me gjithë zemër gëzuar ditëlindjen!!! Valdetja të jetojë sa malet e larta dhe të jetë e lumtur pranë familjes.

 

Të vazhdojë të na këndojë përgjithmonë me zërin e saj unik dhe melodioz.

 

Së fundi, i uroj me gjithë zemër që një ditë ta shohë veten me sytë e brezit të saj dhe të kuptojë se sa e veçantë ishte për një popull kaq të vuajtur..

blank

blank

blank blank

 

Hulumtimi dhe përgatitja

Aleksandër Ikonomidhi Sulioti


Send this to a friend