VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Video – Sali Berisha tek Zona e Lirë e Arian Çanit: E respektoj Vetvendosjen,por gazi e dhuna e papranushme

By | March 5, 2016

Komentet

Intervistë e z. Sali Berisha, dhënë gazetarit Jason French të radios amerikane French Capital Podcast

 

Jason French: Sot kam një të ftuar special. Ai është ish-Presidenti dhe ish-Kryeministri i Shqipërisë, Sali Berisha. Ai ka një histori interesante për të rrëfyer. Do të flasë për përvojën e tij në Shqipëri dhe politikë. Berisha përfaqëson Partinë Demokratike. Në Shqipëri ekziston edhe Partia Socialiste, këto janë 2 partitë kryesore, por PD është konservatore dhe e djathtë, kurse PS, aktualisht në pushtet, është e majtë. Historia e tij është interesante. Atij i është ndaluar hyrja në SHBA. Departamenti Amerikan i Shtetit (DASH) e ka shpallur të padëshiruar në SHBA për ato që ka bërë kur ishte kryeministër dhe president në Shqipëri. Pushteti aktual nuk bie dakord me të, ndoshta për shkak të vlerave të tij konservatore. Është disi e çuditshme, sepse nuk prisja që ky emision të shndërrohej në një emision politik, por kur mendon për komunizmin dhe socializmin, ato janë të dëmshme për sistemet e reja që do të ngrejë shteti, bursën që do të hapë…”

Jason French: Tony Bleta ka qenë i ftuari im dje dhe në vijim të intervistës me të, do t’ju interesojë edhe ju se di që keni gjëra interesante për të thënë lidhur me atë që po ndodh në Shqipëri aktualisht, çfarë po bën G. Soros dhe me sa kuptoj DASH ju ka ndaluar të udhëtoni në SHBA. Fatkeqësisht nuk mund të takohemi nga afër, por më vjen mirë që po zhvillojmë këtë bashkëbisedim. Na tregoni si u përfshitë në politikën shqiptare. Çfarë ka bërë Sorosi në Evropë dhe çfarë po përpiqet të bëjë në këtë rast?

Sali Berisha: Fillimisht, përshëndes dëgjuesit dhe publikun tuaj. Unë jam ish-presidenti dhe ish-kryeministri dhe ish-kryetari i parë i partisë së parë opozitare. U përfshiva në politikë kur fillova të shkruaj artikuj ku kërkoja një sistem pluralist, të drejtat e njeriut dhe që Shqipëria të dilte nga izolimi. Iu bashkova lëvizjes studentore në dhjetor 1990. Më pas themeluam Partinë Demokratike të Shqipërisë e cila që në krye të herës ishte e ngjashme me Partinë  Republikane të SHBA-ve. Ne arritëm të përmbysim me një revolucion paqësor diktaturën komuniste dhe të sillnim në Shqipëri epokën e demokracisë së bazuar në ekonominë e tregut. Në fillimit të viteve 90, Sorosi erdhi dhe ndihmoi në krijimin e shoqërisë civile. Unë isha mirënjohës dhe i lumtur. Brenda pak vitesh kuptova se Sorosi punonte në mënyrë të njëanshme , që do të thotë, se ndihmonte mbeturinat e sistemit diktatorial komunist të hynin në organizatat e shoqërisë civile dhe po i vendoste nën ombrellën e ish- Partisë Komuniste. Në diktaturë ne kishim shoqëri civile, por ajo ishte moniste nën varësinë e ministrive dhe PPSH-së. Në vend të kishim një shoqëri civile të pavarur dhe pluraliste, ne u kthyem mbrapa në modelin monist të shoqërisë civile. U mërzita nga ky zhvillim. Unë vetë e konsideroja shoqërinë civile të pavarur shumë të rëndësishme për një shoqëri demokratike.

Jason French: Kjo do të bëjë dallimin me shoqërinë totalitare ku të tjerët të thonë se ç’të bësh, në vend që qeveria të bëjë atë që do populli. Koncepti që kemi ne në SHBA është koncepti i vetëqeverisjes, pra populli drejton. Këtë doni edhe ju të zbatohet në Shqipëri.

Sali Berisha: Keni plotësisht të drejtë. G. Soros që në fillim ndihmoi shumë ish-komunistët me OSHC-të dhe operatorët mediatikë. Kur u bëra kryeministër në 2005, punova shumë për të integruar vendin në NATO, BE dhe u shënuan progrese të mëdha. Njëra prej betejave të mia të suksesshme ishte kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit, çka mundësoi anëtarësimin e Shqipërisë në NATO, liberalizimin e vizave, nënshkrimin e Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit, si dhe dyfishoi të ardhurat, pagat, pensionet. Shqipëri u bë një vend i vërtetë dinamik. Unë u largova nga pushteti pas zgjedhjeve 2013. Pasi u largova nga pushteti, mbeta vetëm si deputet. Hoqa dorë nga kryesia dhe presidenca e partisë dhe mbeta një deputet i PD-së.

Jason French: Dhe kjo është punë e rëndësishme brenda PD-së.

Sali Berisha: Problemet e reja u shfaqën sepse kur erdhën në pushtet miqtë e Sorosit, si Edi Rama, në dhjetor 2013, Fondacioni ‘Shoqëria e Hapur’ në Shqipëri (FSHH) hartoi planin strategjik në të cilin parashikoheshin ndryshime kushtetuese, reforma e gjyqësorit dhe reforma zgjedhore. Bazuar në këtë plan strategjik, Fondacioni ‘Shoqëria e Hapur’në fillim të 2014 nisi punën për të zhvilluar tavolina të rrumbullakëta për këto reforma, manipuloi sondazhet e opinioneve për reformën e gjyqësorit. FSHH krijoi trurin e reformës së gjyqësorit të përbërë tërësisht nga ekspertë shqiptarë dhe të huaj dhe pothuajse të gjithë kishin lidhje me fondacionin. Sorosi personalisht u përfshi për të promovuar reformën e gjyqësorit në Shqipëri. Si opozitë ne morëm pjesë dhe vumë një kusht. Kushti ishte që draftet e këtyre rezultateve t’i dërgoheshin Komisionit të Venecias dhe të shqyrtoheshin prej tij. Shumë shpejt u bë e qartë se: së pari, reforma ishte unike në botë; së dyti, qëllimi kryesor i saj ishte ta shndërronte gjyqësorin në një degë të ekzekutivit të PS-së. Në tetor 2015, u paraqit drafti i parë i ndryshimeve kushtetueses në kuadër të reformës së gjyqësorit. Iu dërgua Komisionit të Venecias. Në dhjetor 2015, Komisioni i Venecias rrëzoi 38 nga 63 nene të draftit, sepse që të gjitha synonin të kapnin gjyqësorin dhe nuk përputheshin me standardet ndërkombëtare.

Më pas, përgatitën një draft të dytë. E dërguar në janar 2016 në Komisioni i Venecias. Në mars 2016, Komisioni i Venecias e rrëzoi si një draft që synonte të kapte gjyqësorin dhe ta kthente në një degë të ekzekutivit. Paskësaj, ata u detyruan të uleshin me opozitën. Ne punuam së bashku dhe i përfshimë të gjitha rekomandimet e Komisioni i Venecias të cilat ishin thelbësore për një gjyqësor të pavarur. Por, pasi votuam draftin në 22 korrik, menjëherë kryeministri Rama dhe truri i reformës vendosën të votonin ligjet organike pa pjesëmarrjen e opozitës. Kështu që ata morën të gjitha nenet që ishin të papajtueshme me një gjyqësor të pavarur dhe i futën në ligjet organike. Cili është rezultati? U kap i gjithë sistemi i gjyqësorit. Drejtuesit e institucioneve të reja të gjyqësorit janë ish-ministra socialistë, motra e vëllezërit të ministrave socialistë, ish-prokurorë komunistë, ish-hetues, ose ish-gjyqtarë, ish-oficerëtë policisë sekrete të Enver Hoxhës. Në këto 30 vite nuk kemi pasur kurrë një sistem gjyqësor të tillë. Çfarë do të ndodhë më pas? Përdorën procesin e vetingut. Si opozitë, ne mbështetëm një proces ventingu nga poshtë-lart. Qeveria me ndihmën e trurit të reformës miratoi një reformë nga lart-poshtë, shfrytëzoi vetingun si një gjueti shtrigash, shkatërroi Gjykatën Kushtetuese dhe Gjykatën e Lartë. E la vendin për 4 vjet pa Gjykatën Kushtetuese dhe pa Gjykatën e Lartë. Më tepër se 40,000 dosje mbetën pa u shqyrtuar në Gjykatën e Lartë. Tani po vazhdojnë po njësoj. Po shfrytëzojnë vetingun për ta pastruar sistemin e gjyqësorit nga të gjithë gjyqtarët që nuk ishin të majtë, ose kishin dallime të tjera.

Jason French: Qëllimi pra ka qenë të largoheshin gjyqtarët me bindje politike të djathta?

Sali Berisha: Të gjithë gjyqtarët janë ata kanë lidhje me Partinë Socialiste. U larguan gjyqtarë që kishin dënuar kriminelë që kishin lidhje me PS-në, që kishin marrë vendime kundër zyrtarëve të partisë. Ishte një përndjekje e vërtetë. Cili është rezultati? Vetëm në Gjykatën e Apelit të Tiranës ka 76,000 dosje dhe ka gjithsej 10 gjyqtarë në vend të 50 për t’i shqyrtuar ato. Për shkak të numrit të madh të çështjeve, do të duhen të paktën 20 vjet që ato të shqyrtohen. Më pas hyri në veprim e Instituti ‘Lindje-Perëndim’, një OJQ e sponsorizuar nga Sorosi në Shqipëri. Drejtohet nga Delina Fico, bashkëshortja e ministrit të brendshëm Çuçi dhe ish-gruaja e Edi Ramës. Kjo zonjë me institutin e saj po përgatit dosjet në shkelje të plotë të Kushtetutuës dhe ligjeve organike që parashikojnë se ky proces duhet të bëhet nga magjistratët dhe personel i kualifikuar. Punonjësit e institutit ‘Lindje-Perëndim’ të znj. Fico janë ca të rinj nga Forumi Rinor i Partisë Socialiste, personave fare të pakualifikuar. Miliona dollarë po alokohen për këtë institut. Kjo çështje është mbështetur fuqishëm nga ambasadorja e SHBA-së, Yuri Kim. Unë jam ngritur kundër kësaj marrëveshjeve dhe jam shprehur se është një shkelje e plotë e ligjeve tona dhe kushtetutës, megjithatë, historia vazhdon po njësoj. Në vitin 2017, në një situatë të tillë, unë kërkova publikisht që G.Soros të shpallej person non-grata, pra që t’i ndalohet aktiviteti politik në Shqipëri. I bëra thirrje Kongresit Amerikan dhe Senatit që të ndalonte me ligj aktivitetin politik të Sorosit të ushtrohej në ish-vendet komuniste dhe tërësisht jashtë SHBA-së. I bëra thirrje Parlamentit Evropian që ndalonte aktivitetin politik të Sorosit në demokracitë e reja. Sorosi sigurisht që u zemërua.
Më pas, G. Soros që ka politikën e vet të jashtme pothuajse gjithnjë të ndryshme nga politika zyrtare e SHBA-së u përfshi fuqishëm në shkëmbimin e territoreve midis Serbisë dhe Kosovës. Në fakt, ishte një projekt me rrezik të lartë, sepse do të hapte Kutinë e Pandorës. Unë e kundërshtova me forcë dhe efiçensë projektin e tij. Paskësaj, disa politikan kryesore  në Kosovë filluan ta kundërshtonin. Për këtë shkak, G. Sorosi, E. Rama, M. Palmer e zyrtarë të lartë të DASH-së nisën një procedurë për të më shpallur të padëshiruar për arsye komploti kundër politikës së jashtme të SHBA-së, çka ishte tërësisht e pavërtetë. Megjithatë, nuk ia dolën mbanë. Sekretar Pompeu ka deklaruar se asgjë nuk është paraqitur në zyrën e tij për të ndaluar Berishën të hyjë në SHBA. Pas ndërrimit të pushtetit, me 19 maj 2021 unë u akuzova nga sekretari Blinken si person non-grata nën akuzën për korrupsion të madh, për ndërhyrje në procese publike për t’u pasuruar vetë, për të pasuruar gruan, fëmijët, miqtë, bashkëpunëtorët e mi dhe se kisha përdorur retorikë për të bllokuar hetimet kundër meje, fëmijëve dhe miqve të mi.

Jason French: Nuk ka diçka specifike në këtë urdhër që të përshkruajë llojin e korrupsion në bazë të të cilit nuk lejoheni të hyni në SHBA?

Sali Berisha: Më lejoni të theksoj 3 gjëra: së pari, unë jam një rast unik në botë i shpallur non-grata 8 vjet pasi jam larguar nga pozicione drejtuese dhe pushteti ekzekutiv; së dyti, unë jam i vetmi person në botë i shpallur non-grata kur asnjëherë nuk jam akuzuar në 30 vite nga ndonjë person apo institucion për korrupsion, as unë, as fëmijë; së treti, u shpalla non-grata sepse kisha përdorur retorikë për të bllokuar hetime, por nuk është zhvilluar kurrë ndonjë hetim zyrtar ndaj meje apo ndaj familjes sime. Gjithçka është gënjeshtër. Sekretari Blinken ka shkruar në Twetter se z. Berisha ka minuar demokracinë në Shqipëri. Më lejoni të shtoj 2 gjëra: një person që e ka çmuar shumë Sali Berishën si kryeministër që ka luftuar korrupsion ka qenë vetë z. Blinken në pozicionin e kryekëshilltarit të zv. Presidentit Biden. Blinkeni si kryekëshilltar i Biden-it më ka pritur një një takim njëorësh si kryeministër i vendit tim dhe më ka lavdëruar në këtë takim. Në 2012, në 100-vjetorin e pavarësisë në Shqipërisë, sekretarja Clinton erdhi në Shqipëri dhe në fjalimin e saj ajo u shpreh: “Kush do ta shikojë demokracinë në veprim, le të vijë në Shipëri, që ta shikojë me sytë e veta”. Jua thashë këto sa për të kujtuar se çfarë më ka thënë dhe çfarë ka shkruar në mesazhin e tij në Twetter. Pasi e lexova, shkrova një letër dhe vendosa të padis ate në Gjykatën e Parisit për shpifje mbi të cilat është bazuar vendimi, jo për vendimin. Vendimi është në kompetencat e tij. Këto shpifje janë të papranueshme. Është poshtërim i dinjitetit tim. Gjykata e Parisit e ka pranuar padinë. Në fillimit të gushtit, Philip Ricker, ish principal asistent i zv. Sekretarit të Shtetit erdhi në Shqipëri dhe i kërkoi kryetarit të partisë sime që të mos lejohesha të hyja në kuvend. Unë i thashë kryetarit se kjo nuk mund të ndodhje kurrë. Kush hyn në kuvend vendoset nga zgjedhësit shqiptarë dhe ligjet shqiptare. Askush tjetër nuk mund të vendosë kush hyn e kush ja në kuvend. Ne jemi vend mik i SHBA-së. Unë kam punuar nga afër për 30 vjet rresht dhe kam pasur marrëdhënie miqësore me qeverinë dhe qeveritarët e SHBA-së, por asnjëherë nuk e kisha imagjinuar se dikush do të shkelte sovranitetin e një vendi në këtë mënyrë. Thashë: “Unë do të hyj në kuvend!”

Jason French: Duket se këto akuza u referohen ngjarjeve të para shumë vitesh, veprimeve që mund të jenë kryer kur ishit në pushtet. Nëse ju do të kishit kryer vepra korrupsioni, do të kishit pasuruar veten dhe familjen dhe këto elemente do të ishin zbuluar më herët, por ne po dëgjojmë vetëm tani për këtë.

Sali Berisha: Sepse është vetëm një hakmarrje politike e Sorosit dhe asgjë më shumë.

Jason French: Pra, ai ka kaq shumë pushtet sa t’jua shkaktojë këtë gjë?

Sali Berisha: Ka pushtet të jashtëzakonshëm. Unë e dija që ai është shumë i pushtetshëm, por edhe se duhet të thosha të vërtetën e të mbroja interesin kombëtar kundër çdo kërcënimi. Kjo është detyra ime dhe e realizova. Pasi më shpallën non-grata, DASH u pyet nga gazetarët se nga vinte ky informacion. Përgjigja e tyre ishte se informacioni ishte përftuar nga OJQ, të cilat janë tërësisht të sponsorizuara nga Sorosi; vjen nga media që e kontrollon qeveria; vjen nga raporte hetimore ndaj korrupsionit të zhvilluara nga qeveria. Këto raporte nuk janë publikuar kurrë në Shqipëri, janë të fshehta. Kongresmeni Lee Zeldin, kur mësoi për çështjen time, i parashtroi Sekretarit Blinken disa pyetje gjatë një seance dhe tha: “Sipas hetimeve tona, vendimi juaj është i pabazuar dhe ka shumë mundësi të jetë diktuar nga Sorosi”. Sigurisht qëm ai e mohoi. Kongresmeni Zeldin paraqiti një kërkesë për të parë dokumentet që vërtetojnë korrupsionin tim.

Jason French: Ju jeni i lirë të lëvizni në Shqipëri. Nuk ka ndonjë autoritet shqiptar që t’ju arrestojë. Nuk ka ndonjë mandat arresti të lëshuar për ju sipas elementeve të deklaruara nga Blinken.

Sali Berisha: Unë mund të lëviz sepse nuk ka asnjë akuzë kundër meje, nuk kanë prova. Presioni është i lartë nga ambasadorja amerikane. Ajo ka kërkuar që të bllokohet hyrja ime në Kuvend. Ajo bindi kryetarin e partisë që të më përjashtonte nga grupi parlamentar në shkelje të plotë të kushtetutës së partisë. Ka pasur një reagim dhe kjo më nxiti që të kem një projekt për t’u rikthyer fuqishëm. Fillova një lëvizje brenda partisë që po ecën mbarë dhe sondazhet e fundit të pavarura tregojnë se mbështetja për kryetarin aktual të partisë ka rënë në 7%, kurse mbështetja për S. Berishën është 87%. Pavarësisht kësaj, ambasadorja amerikane, për çudi, thirri një grup gazetarësh një ditë dhe u kërkoi që të censuronin lëvizjen time në lajme. Gazetarët nuk ishin të kënaqur me këtë dhe i thanë së n.q.s. dëshironte të mbështeste kryetarin e PD-së L. Basha, atëherë le të shtonte kritikat ndaj qeverisë. Ajo tha se nuk mund të ndërhynte. U mërzita sepse ky është një gjest i shëmtuar, është një shkelje e kushtetutës së SHBA-së. Ajo duket sikur vjen nga mbretëria e censurës, jo nga vendim më i madh i lirise ne botë.

Jason French: Nëse ju e fitoni padinë, mund të hyni në SHBA?

Sali Berisha: Unë po e fitoj këtë garë. Do të kthehem sepse duhet të rindërtojmë në Shqipëri një parti të vërtetë konservatore dhe kjo do të bëhet realitet.

Jason French: Po populli e njohin mirë komunizmin dhe socializmin? E kundërshtojnë këtë ideologji? E mbështetin lirinë e individit? E kuptojnë që kapitalizmi është sistemi i duhur?

Sali Berisha: Ata po mbështetin fuqishëm lëvizjen time për të kthyer Partinë Demokratike në një parti konservatore ashtu siç ka qenë. Kjo është duke ndodhur sot. Sigurisht që ka ndërhyrje të fuqishme prej ambasadores së SHBA-së në shkelje të çdo konvente ndërkombëtare. Megjithatë, ajo nuk ka sukses. Lëvizja ime po përparon. Përqindja e ndjekësve të mi po rritet. Brenda një kohe të shkurtër, pikët dhe pozicioni im po përmirësohet në PD.

Zgjedhjet e prillit shkelën të gjitha parimet e zgjedhjeve të drejta dhe të ndershme. Qeveria disbursoi nga Thesari i Shtetit 130 milionë euro, ua shpërndau familjeve, një veprim që ndalohet me ligj. Qeveria përdori të dhënat personale që mbrohen nga kushtetuta dhe një ligj i posaçëm dhe hyri në të dhënat e 1 milion votuese. Ia shpërndau Partisë Socialiste. Ato i përdorën patronazhistët. Ky ishte një sistem që përdorej në diktaturë dhe zëvendësoi një sistem skllavërie për të manipuluar të dhënat. Në diktaturë ky sistem shfrytëzohej për të terrorizuar votuesit të cilët nuk ishin të kënaqur me regjimin. PS i përdori në këto zgjedhje dhe u dënua nga komuniteti ndërkombëtar, sepse u terrorizuan votuesit. Atyre u thuhej se ndërkohë që votonin do të monitoroheshin me kamera dhe nëse votonin PD-në do të humbisnin vendin e punës e kërcënime të tjera. Pavarësisht kësaj, pavarësisht se përdorën edhe banda të armatosura, para të drogës, fatkeqësisht nën ndikimin e Sorosit, e para që i përshëndeti zgjedhjet në Shqipëri ishte  ambasadorja e SHBA-së, pa thënë asnjë fjalë për shqyrtimin e ankesave, apo komente të tjera. Një nëpunës i i lart i DASH-it u shpreh te nesermen se ishin të kënaqur që do të vazhdonin punën me z. Rama kur ai kishte shkelur çdo parim ligjor në këto zgjedhje.

Jason French: Duket se keni shumë për të bërë. Me siguri e dini se edhe ne këtu në SHBA kemi mashtrime zgjedhore që zhvillohen rregullisht. Por tani amerikanët po çelin sytë dhe po marrin pjesë aktive në qeverisje. Shpresoj që historia juaj të përcjellë mesazhin se jo gjithçka ka humbur në shoqërinë tonë në SHBA. Shumë njerëz mendojnë se e humbën kombin tonë, megjithatë, në demokraci ka ngaherë përplasje. Në bazë të përvojës suaj, cila është arsyeja kryesore se përse komunizmi dhe socializmi dështon? Përse ne si qenie njerëzore nuk mund të bëhemi pjesë e një shoqërie komuniste? Pse korrupsioni fiton?

Sali Berisha: Në këndvështrimin tim, komunizmi dështoi për shkak të dështimit ekonomik. Ishte rënia e ekonomisë që i dha fund sistemit, përndryshe, fatkeqësisht, ai ishte legjitimuar derisa Ronald Regani e delegjitimoi me deklaratën e tij të famshme duke e cilësuar ‘perandoria e së keqes’. Regani shënoi një ndryshim të jashtëzakonshëm në qëndrimin ndaj sistemeve totalitare. Përpara se të ndodhte kjo, ekzistonte doktrina Detantes apo Çtensionimit ne  bazë të së cilës, sistemet e njohin njëri-tjetrin, por sistemi i lirë ishte legjitim, kurse ai totalitar, jolegjitim. Unë besoj se arsyeja kryesore e rënies së sistemit ishte rënia e ekonomisë socialiste krahas arsyeve të tjera. Përsa i përket korrupsionit, ne fillim kishim ligje të dobëta, ishin praktika të reja, mungonte kuadri i duhur ligjor, mungonte sistemi i duhur gjyqësor. Të gjitha këto favorizonin korrupsionin. Mentaliteti socialist është i veçantë. Sipas tij, çfarë është publike është pronë e tyre. Nuk e kuptojnë se nuk është kështu, nuk është pronë e partisë dhe politikës, por është pronë e publikut.

Jason French: Ky është një mësim që bota ende nuk e ka nxënë. Prandaj do të ketë gjithmonë diçka kundër së cilës duhet të luftojmë. Faleminderit z. Berisha për kohën tuaj. Dëshirojmë të përditësohemi se ç’po ndodh me çështjen tuaj. Mund të komunikojmë pas një muaji dhe të shohim se si është gjendja dhe si po shkojnë sondazhet. 

Sali Berisha: Faleminderit për intervistën.

Këtu më poshtë keni linkun e intervistës së mësipërme:

https://open.spotify.com/episode/6RewdhxC1biygEM8Jc9ewX?si=11897a838e8740a1

Ne duhet të bëjmë gjithҫka për të mbrojtur personalitetin dhe seksualitetin e fëmijëve tanë, me çdo kusht dhe me çdo çmim INTERVISTOI: FRAN GJOKA

 

= Me profesor Gëzim Tushin – studiues, sociolog dhe “mjeshter i madh” =

1 – Nisur nga ngjarjet e ndodhura ditët e fundit, ku një drejtor shkolle në fshatin Strepckë të Pogradecit, ngacmon seksualisht dy nxënëse, a mund të na thoni, cilat janë shkaqet e rritjes së numrit të këtyre abuzimeve me minorenët?

 

Shoqëria shqiptare po kalon një fazë tejet delicate që po e trondisin jetën tonë të përditshme. Një krizë e zgjeruar në lidhjet dhe marrëdhëniet midis njerëzve, të shoqëruara me dhunë, krime, vrasje e vetëvrasje që kanë krijuar klimën e një neurotizmi social të përgjithshëm. Por përveç këtyre dukurive, shoqërisë shqiptare ka filluar t’i shthuret edhe një nga sistemet më të qëndrueshme sikurse është sistemi i “jetës seksuale” të shoqërisë. Krimi seksual në përgjithësi dhe ai minoren në mënyrë të veçantë kanë marrë proprcione shqetësuese. Madje më duket se ngacmimi seksual i fëmijëve, adoleshentëve është një krim në zgjerim. Ata ndihen të rrezikuar nga pedofilët, manjakët e seksit, predatorët e “mishit të njomë”. Kudo në rrugë por paradoksalisht edhe në institucione të rëndësishme që duhet të jenë garant të jetës dhe sigurisë morale të fëmijëve sikurse janë fmilja dhe shkolla. Opinioni publik është tronditur nga sjelljet perverse pedofilike të njerëzve të degraduar të rrugës, hetreroseksualë apo homoseksualë të çorroditur, njerëz pa personalitet, apo qënie “centaur”, dmth gjysëm njeri e gjysëm kafshë. Por që të besonim se pedofil mund të jetë edhe një drejtor shkolle, që ngacmon apo kërkon favore seksuale nga nxënësit e vet, kjo është kulmi i marrёzisё.

Rasti i drejtorit të Pogradecit tregon se kjo e keqe sociale ka filluar të banalizohet. Një njeri i përzgjedhur të luajë rolin e edukatorit dhe drejtuesit të shkollës, bëhet pervers, manjak seksual, pedofil i pështirë. Ky është një sinjal që tregon se në shkollat tona me siguri duhet të ketë shumë mostra të tilla pedofilike. Është moment që edhe për pedofilët të bëhet “veting” për të dalluar se cilët janë dhe për t’i larguar të damkosur, si mjet i domosdoshëm për të mbrojtur fëmijët tanë nga ngacmimi apo abuzimi seksual. Një gjë duhet të ketë të qartë opinion publik, abuzimi i mësuesit me nxënësin është jo vetëm moralisht tejet e turpshme por dhe një nga format më kriminale të mundshme.

Shkaqet shtimit të këtij fenomeni janë të shumta. Ato janë të brendshme dhe kanë të bëjnë me raportet delikate midis “trupit”, pjekurisë seksuale të parakohshme të fëmijëve, mungesës së kulturës së nevojshme seksuale që është “diga mbrojtëse” dhe busulla diktuese e dallimit të ngacmuesit seksual. Në çdo formë qoftë: si ngacmim fizik apo jo fizik, emocional apo verbal, ёshtё krim. Në këtë pikë kanë përgjegjësi dhe janë “mëkatarë” edhe prindërit e fёmijёve, që nuk flasin, nuk komunikojnë, nuk u tregojnë rreziqet eventuale të kriminelëve seksualë. Kudo qofshin ata në shtëpi, në rrugë, shkollë apo kudo. Por edhe shkolla nuk bën si duhet detyrën e formimit të kulturës së seksualitetit tek fëmijët dhe sidomos për reagimin dhe denoncimin pa hezitim të pedofilëve. Kudo qofshin dhe kushdo qofshin ata.

 

2 – Si e shpjegoni profesor, ngjarjen e rëndë të ndodhur disa ditë më parë në një fshat të Mirditës, ku një nxënëse u perdhunua nga disa persona, apo një nxënëse perdhunohet nga roja i shkollës dhe disa nxënës të tjerë, duke i bërë presion?

 

Nuk ka nevojë për argument të shumta për shpjegimin e kësaj situate makabre. Shoqëria shqiptare është përballë disa monstrave që për të kënaqur epshet e tyre shtazarake, nuk kanë sensin e të lejuarës nga e ndaluara, që kënaqësinë e seksit të tyre e kanë prioritare mbi çdo gjë dhe për realizimin e të cilës janë gati të bëjnë çdo krim, sidomos me fëmijët. Nuk është fare në nderin e shkollës, të trupës mësimore dhe sidomos të drejtuesve të saj, që brenda mureve të institucionit të “sigurisë morale” për fëmijët të ndodhin akte të dhunimit apo përdhunimit. Qoftë nga bashkëmoshatarët, apo ca më keq kur kjo ndodh nga punonjësit efektivë të institucionit, pavarësisht rolit apo pozicionit që kanë ata në nomenklaturën e shkollës.

Një gjë është e qartë dhe duket e sigurt. Stratagjemat e tyre kafshërore i zbatojnë me lehtësi kur gjejnë fëmijë të pambrojtur, të pakujdesshëm, të painformuar për rreziqet. Përdorin çdo mjet për t’i joshur dhe future në grackën e përbindshme të abuzimit seksual.Ne duhet të bëjmë gjithҫka për të mbrojtur personalitetin dhe seksualitetin e fëmijëve tanë. Me çdo kusht dhe me çdo çmim.

 

3 – Vihet re një rritje e numrit të perdhunimit të minorenëve nga njerëz të afërt të familjes, duke prodhuar inҫest. Po ky fenomen pse ndodh, sipas jush?

 

Inesti është një nga format më kriminale, sepse është marrëdhënie seksuale midis njerëzve me lidhje të afërta gjaku. Më lejoni t’a theksoj se “revolucioni seksual” që në Europë ndodhi nga vitet 70 – të të shekullit të kaluar liberalizoi shumë kulturën e seksualitetit human, por njerëzimi as sot, as kurrë nuk mund të pranojë ekzistencën e formave perverse e kriminale sikurse janë incesti, pedofilia, zoofilia, etj. Inçesti nuk ka asnjë bazë humane e morale, sepse nuk mund të pranohen si gjëndje normale lidhjet romantike apo marrëdhëniet seksuale midis babait dhe vajzës, nënës dhe djalit, motrës dhe vëllait apo edhe në lidhje pak më të largëta gjaku, sikurse janë lidhjet midis xhaxhait, dajos, nipit dhe mbesës. Qytetërimi ka qënë një triumf mbi format kriminale të seksualitetit sepse ai ndau kufirin human nga barbaria sekuale. Fëmijët duhen mbrojtur edhe nga abuzimet. Seksi i tyre nuk është “objekt” për përdorim shtëpiak, nga njerëzit e afërt të tij, pikërisht të atyre që duhet të jenë mbrojtës të tij/saj.

 

4 – Nga rrjetet sociale ka patur aludime se dhe mësueset kanë abuzuar me nxënësit. Si e shpjegoni ju këtë fakt?

 

Po është vërtetë e njohur, që në shkollat tona ka mësuese që shfaqin dizekuilibre erotike dhe të seksualitetit me nxënësit e tyre, duke shkellur rëndë kodin etik dhe mbi të gjitha deontologjinë e profesionit të mësuesit. Mësueset nuk mund të jenë njerëz të frustruar sekualisht, nuk mund të jenë ata që shfaqin shenja të manjakut seksual, që nuk administrojnë si duhet fjalorin erotik që përdorin  gjuhën e trupit si mjet për të dhënë sinjale apo bërë ngacmim seksual të nxënësve.

Denoncimi kultura e demaskimit të tyre nga ana e nxënësve është mënyra dhe rruga e duhur për të pastruar shkollat nga ata mësues pedofilë. Qoftë edhe aq të pakët sa mund të jenë në raport me mësuesit e ndërgjegjëshëm dhe qytetarë të edukuar. Ndërsa tema e raporteve dhe marrëdhënieve të të rinjve me rrjetet sociale, është një temë e veçantë që duhet trajtuar integralisht. Duke parë anën e “ndritur” dhe anën e “errët” të përdorimit dhe shpërdorimit të rrjeteve sociale, të cilat gjithashtu krahas burimit të informacionit për përdorim të dobishëm po sjellin edhe shqetësime sociale si format e bullizmit, ngacmimit seksual, lidhjeve me njerëz të gabuar, rënie në gracka shantazhuese, e deri në raste të vetëvrasjeve.

 

5 – Si shpjegohet fakti që shumica e rasteve të abuzimeve është zbuluar nga të tjerë persona të afërt, ndërsa vetë viktimat nuk kanë reaguar për ngjarjen?

 

Shoqëria shqiptare problemet e seksit, të jetës seksuale dhe sidomos ato që kanë të bëjnë me format e abuzimit me fëmijët i ka konsideruar tabu dhe përgjithësisht i ka mbyllur për të mos u hapur “nami i keq” i familjes, apo për të mos i bërë keq vetë fëmijës së abuzuar.

Unë mendoj se në kushtet kur rreziku abuzimit me fëmijët është në rritje, kur format dhe stratagjemat janë stërholluar, të heshtësh, të mos denoncosh ngacmuesin apo abuzuesin seksual, do të thotë të bëhesh aleat me kriminelin pedofil. Përkundrazi ne duhet të kultivojmë atë ndërgjegje qytetare që na mëson se “heshtja dhe mungesa e denoncimit” janë veprime kriminale. Megjithatë kohët e fundit ka një përmirësim të kulturës së denoncimit të ngacmimit seksual. Së pari nga vetë fëmijët dhe pastaj edhe nga prindërit e tyre.

 

6 – Duke njohur rolin edukativ të sistemit tonë arsimor, a mendoni se në ditët e sotme bëhët mjaftueshëm punë edukative me nxënësit në shkollat tona?

 

Në ka një gjë për të cilën shkolla ka përgjegjësi është niveli i ulët i punës edukative që zhvillohet në shkollat tona. Shkolla po shfaq një lloj njëanshmërie jo normale, nga që është e dhënë e tëra pas plotësimit të parametrave të nxënjes së dijeve, por me pak vëmëndje lidhur me formimin qytetar të tyre. Po kështu edhe për punën që zhvillohet pa cilësi, me paradigm paragjykuese në zgjerimin e kulturës seksuale të të rinjve. Unë besoj se shkolla duhet të rishikojë programet dhe kurrikulat që kanë të bëjnë me edukimin seksual dhe formimin qytetar të nxënësve, duke i dhënë më shumë rëndësi sferës së përgatitjes dhe edukimit seksual të të rinjve tanë. Të ligjërosh për seksualitetin dhe të transmetosh kulturë seksuale tek të rinjtë, do të thotë që duhet së pari vetë të kesh koncepte të qarta, vizion dhe mjetet e duhura.

 

7 – Po ora në kujdestari, që praktikohet në shkollat tona, për ҫfarë përdoret? A mund të shërbejë për trajtimin e këtyre problemeve?

 

Padyshim. Ora në kujdestari është paraparë që të jetë në funksion të edukimit qytetar dhe për qëllime edukative humano – qytetare. Nuk besoj se ka rast më të mirë që mësues e nxënës të bashkëbisedojnë e të këmbejnë mendime lidhur me problemet dhe shqetësimet e tyre jetike, sikurse janë zotërimi i parametrave të kulturës seksuale, krahas dhe paralelisht me komponentët e tjerë kulturorë dhe edukativë të domosdoshëm për fëmijët, adoleshentët dhe të rinjtë. Por këto orë nuk duhet të nënvleftësohen apo t’i lihen rastёsisё me “improvizimeve momentalë”. Duhet një parapërgatitje shpirtërore, kulturore pse jo edhe logjistike për ta bërë temën e debatit sa atraktive dhe interaktive. Këtu roli i mësuesit është i veçantë. Por efektiviteti i kësaj pune kërkon një mësues tё pёrgatitur, mendjehapur, pa paragjykime e paradigma konservatore dhe mbi të gjitha jo me trajtime të përcipta e ide të sipërfaqshme. Këtë e bën gjithnjë një mësues që është kulturalisht i orientuar dhe jo empirik.

 

8 – Cili është roli i shkollës, trupës mësimore dhe dikastereve përkatëse për t’i parandaluar këto fenomene tepër shqetësuese në shoqërinë tonë?

 

Sipas mendimit tim, shkolla është njëri nga institucionet e sigurisë morale, në mos më i madhi dhe më i rëndësishmi. Misioni i të cilit është komplementar: kulturimi por dhe edukimi qytetar i të rinjve. Shkolla ka të gjitha mundësitë të skalitë personalitetin e nxënësve dhe t’i ndihmojë ata për të patur koncepte të shpejta e refleksive, për t’u mbrojtur nga rreziqet brenda dhe jashtë shkollës.  Shkolla ka kapacitete dhe instrumente që në mënyrë sistemike mund të ndihmojë të rinjtë, por edhe prindërit e tyre për të ndërtuar dhe ngritur “digat mbrojtëse”, individuale e të personalizuara tek nxënësit, si një mundësi individuale dhe “kapital mbrojtës” përballë rreziqeve të mundshme dhe abuzimeve eventuale që mund të bëhen ndaj tyre. Një mission i tillë i gjërë, dinamik, komplementar i duhet shkollës, “Kushtetutës Edukative” të saj.

 

9 – Duke e njohur mirë gjëndjen, cilat janë rrugët për parandalimin e këtyre fenomeneve në shkolla dhe në shoqërinë tonë?

 

Unë jam partizan i tezës sociologjike që në të gjitha luftrat sociale, për t’u përballuar me të këqijat dhe pasojat e tyre, prevenca, parandalimi duhet të jetë përpara veprimtarisë korrigjuese apo rehabilituese. Në këtë logjikë jam partizan i tezës, se është koha për më shumë investime në capital financiar dhe capital human e njerëzor duhet të bëjmë për institucionet e formimit dhe edukimit qytetar. Në këtë kontekst e para është familja. Shteti dhe shoqëria duhet të investojnë më shumë për të forcuar familjen, “stofin edukativ” dhe staturën sociale dhe ndikimin publik të saj. Sepse është një nga institucionet që është “dobësuar” shumë duke humbur shumë cilësi e parametra me vlerë edukative. Unë mendoj se kemi detyrë për të investuar për forcimin e kuaotave të prindërimit, për të ndërtuar një “bashkëshortësi” dhe “atësi” te re ne familjen tone, në mënyrë që familja shqiptare të bëhet me standarte të sigurta të “Familjes etike”.

 

10 – A mendoni se sociologët dhe psikologët e emruar nëpër shkolla e kryejn në nivelin e duhur detyrën e tyre, sidomos për të njohur gjendjen shoqërore dhe emocionale të nxënësve?

 

Figura të tilla prezente në shkollat tona, si ajo e psikologut, punonjësit social apo të përafërta me to, janë të një rëndësie të veçantë në shkollat tona. Ato duhen përkrahur dhe mbështetur më shumë. Sepse janë profesionistë adekuatë që kanë njohuri, shprehi e praktika të diagnostikimit të saktë të dukurive sociale në shkollë por dhe të veçorive të sjelljes individuale dhe cilësive të sjelljes së personalizuar të secilit nxënës. Por raportet sasiore të këtyre punonjësve me numurin tejet të lartë të nxënësve në ngarkim për observim dhe trajtim është shumë disproporcional. Dhe kjo e bën të vështirë punën e tyre profesionale, që nga njëra anë të diagnostikojnë secilin nxënës, duke evidentuar mangësitë dhe problematikat specifike të sjelljes, dhe nga ana tejetër të bëjnë “Planin e ndërhyrjeve të personalizuara” dhe realizimin e ndërhyrjeve inkrementaliste.

 

11 – Duke njohur nivelin edukativ dhe arsimor të mësuesve të sotëm, ku shumica prej tyre janë pa licensë dhe pa portal, madje edhe jashtë profilit, a mendoni se ka ardhur koha që Ministria e Arsimit t’i verifikojë me përgjegjësi dosjet e mësuesve për të njohur më mirë nivelin e tyre arsimor dhe figurën e tyre morale?

 

Patjetër! Nuk mund të ecim në rrugën e duhur dhe shkolla nuk mund të fitojë personalitetin publik dhe autoritetin professional, pa patur në qëndër të saj mësues të dedikuar, me figurë të pastër morale dhe integritet të pacënuar qytetar. Koha po tregon se në rradhët e arsimit, për shkaqe dhe arsye që dihen (militantizmi, krahinorizmi, nepotizmi, etj) kanë penetruar edhe mësues që janë për veten e tyre problematikë dhe që ata janë për vete “kontigjent për t’u edukuar”. Një veting i imtësishëm i treguesve moralë e qytetarë bashkë me atë professional do të ndihmonte për purifikimin e duhur të trupave mësimore, në mënyrë që të rikthejmë autoritetin e duhur dhe personalitetin e pacënuar të mësuesve përballë nxënësve të tyre. Kriza e identitetit të mësuesit është plaga më e rёndё dhe sëmundja që po cënon autoritetin e shkollës, të këtij institucioni të madh e të pazëvendësueshëm të edukimit dhe formimit qytetar. Ministria e Arsimit duhet ta ndërmarrë sa më parё qe tё jetё e mundur një “aksion kombëtar” në të mirë të shkollës, nxënësve dhe natyrisht të përmirësimit të kuotave të “shëndetit të shoqërisë”.

 

 JU FALEMINDERIT PROFESOR!

Intervista – Martin Henze: Basha është i përfshirë në transaksione të dyshimta në SHBA

Eksperti gjerman shtjellon situatën në PD: Basha më ka thënë se nuk i beson askujt

Afrimi i datës 11 dhjetor, koha në të cilën pritet të mblidhet Kuvendi Kombëtar i Partisë Demokratike, i thirrur nga Sali Berisha, ka sjellë edhe rritjene vëmendjes nga Brukseli dhe Berlini.

Kështu thekson, eksperti gjerman pranë CDU-së, Martin Henze. Në një intervistë për median “Shekulli” online, Martin Henze tregon prapaskentat e sjelljes destruktive dhe patologjike të kreut aktual të PD-së, Lulzim Basha. Sipas tij, Basha dhe Rama janë në një marrëdhënie të fortë midis tyre.

Intervista e plotë:

Zoti Henze, ju argumentoni se veprimet e liderit të opozitës Basha dhe kryeministrit Rama po pengojnë të ardhmen e Shqipërisë dhe qindra mijëra shqiptarëve të tjerë do të largohet nga vendi nëse nuk ndryshon diçka.

Basha, me veprimin e tij të paligjshëm dhe përpjekjet për të përjashtuar anëtarët e zgjedhur nga grupi parlamentar dhe për proceset e duhura demokratike në parti dhe për të shtypur të drejtat kushtetuese, ka thelluar përshtypjen se liderët e Partisë Demokratike të Shqipërisë, së bashku me liderët e partisë në pushtet Rama, kanë rënë dakord për përfitimin e tyre në një dhomë të pasme në Tiranë – larg humorit të vendit dhe votuesve si dhe anëtarëve të Partisë Demokratike të Shqipërisë – për një manovër që nuk miratohet në masë të madhe nga qytetarët shqiptarë dhe anëtarët e Partisë Demokratike të Shqipërisë (PD). Është një pakt i dy politikanëve, thellësisht të korruptuar. Kjo politikë që kërkojnë Rama dhe Basha, shkatërron besueshmërinë e institucioneve demokratike dhe kufizon masivisht zhvillimin e ardhshëm të Shqipërisë. Siç e kemi parë që nga viti 2013, populli i Shqipërisë po voton me këmbë, qindra mijëra janë larguar nga Shqipëria, vendi po gjakoset për vdekje dhe kjo duhet ndalur. Veprimet e paligjshme të këtyre dy personave dhe mbështetësve të tyre duhet të ndalen. Partia Demokratike ka thirrur tani një asamble të përgjithshme të madhe për 11 dhjetor 2021 në bazë të statutit të partisë së saj. Organizatorët kanë respektuar aktet nënligjore të partisë, ne kemi kontrolluar. Dhe çfarë po bën Basha tani, duket se do të shkatërrojë PD-në. Si një fëmijë i vogël që i është hequr lodra. Sipas fjalëve të poetit tonë kombëtar gjerman Göthe, është bërë një pakt me djallin, dhe unë mund të citoj: “Dhe me të drejtë; sepse, çdo gjë që vjen në ekzistencë, është e denjë të humbasë; Prandaj, do të ishte më mirë që asgjë të mos krijohej”.

Si mund të të kuptoj?

Ende kryetari Basha, tregoi vetëm sjellje destruktive, duket pothuajse në gjendje patologjike, një herë më tha në një bisedë personale se nuk i besonte askujt. Epo, nëse nuk i beson askujt, nuk mund të jetosh demokracinë dhe nuk mund të drejtosh një parti demokratike. Rastësisht, kryeministri Rama me sa duket, për fat të keq, është organizuar në mënyrë të ngjashme. Në verën e vitit 2019, ai deklaroi në një konferencë shtetërore për shtyp se nuk duhej të përmbushte asnjë kriter anëtarësimi për të hapur bisedimet e anëtarësimit me BE-në. Është kurioze që ai ka negociuar që nga viti 2013 dhe ka bërë të ditur se nuk ka asnjë bazë për këtë negocim, asnjë kërkesë nga BE. Mesa duket ai prej 8 vitesh jeton në një botë tjetër. Basha kritikon korrupsionin, por në 2019-ën na kishte penguar të kontrollonim nga Gjermania akuzat e tij për PPP-të korruptive ku ai u fokusua, ai e parandaloi atë, pikërisht në një pikë që u bë interesante. Nuk donte fare transparencë, i interesonte vetëm mbulimi mediatik sipërfaqësor edhe atëherë, dhe përdorte partiakët demokratë e të ndershëm të PD-së për mbajtjen e pushtetit të tij, por vetë është i përfshirë në transaksione të dyshimta në SHBA. Duket se është injorant i ligjeve të partisë dhe kushtetutës, anëtarët janë shpifur dhe presionuar nga ai dhe shokët e tij, thirret kongresi i madh i partisë për 11 dhjetor 2021 në përputhje me kushtetutën, ditë më vonë, në kundërshtim me ligjin, ai gjithashtu thërret për një kongres partie, por ligjërisht shumë vonë, dhe kërcënon të gjithë anëtarët e partisë që nuk janë dakord me të se nëse marrin pjesë në kongresin e duhur të partisë, do të përjashtohen nga partia. Është e dukshme, njësoj si Rama, se Basha po vuan masivisht nga një humbje e realitetit. Është zgjedhur ekzekutivi partiak i Partisë Demokratike. Tashmë në verën e vitit 2021, atëherë pati akuza nga kundërshtarët e tij se Basha korruptoi shumë anëtarë për ta votuar. Kujtoj vetëm deklaratat për këtë temë të kundërshtarit të tij, Agron Shehaj, i cili ishte edhe një herë me mua në Berlin. Shehaj ka ende të ardhmen përpara, koha e tij do të vijë. Por përsëri te Basha, ai u zgjodh. Më pas u zgjodhën deputetët, ai dhe sekretari i tij i partisë ishin përgjegjës për respektimin e ligjeve në këto zgjedhje. Ajo që ndodhi ishte një shfaqje nga një republikë bananesh. Kryetari zgjodhi njerëzit që ishin në robëri të tij për t’u bërë zëvendës. Por, sipas ligjit të partisë, kërkohet dhe nuk lejohet përjashtim në ligjet partiake që të kërkohet votim i fshehtë. Çfarë ndodhi? U bënë zgjedhje publike, si në kohën socialiste. Si rrjedhojë, deputetët e Bashës janë zgjedhur në mënyrë të paligjshme, nuk kanë legjitimitet ligjor, por tashmë kanë poste të mira, si nënkryetarja Jorida Tabaku. Unë mendoj se ajo e kuptoi paligjshmërinë, por çfarë bën ajo, asgjë. Një dramë mosbesueshmërie, edhe ne në Berlin dhe Strasburg jemi të zhgënjyer me këtë person. Duket se Rama, Basha apo Tabaku nuk i intereson kombi shqiptar, i intereson vetëm zhvillimi i tyre. E shihni, në një botë të kulturuar lulëzojnë veprimet, në një botë të pakulturuar lulëzojnë fjalët. Tashmë është e nevojshme që Partia Demokratike e Shqipërisë të bëhet sërish demokratike. Për bordin aktual të Partisë Demokratike të Shqipërisë, që karakterizohet nga një strukturë bazë e korruptuar, nuk ka më akses në Evropë. Tashmë është e nevojshme që ajo të marrë vendimet e duhura më 11 dhjetor 2021 dhe PD ka nevojë për një kryetar të ri të përkohshëm, i cili së bashku me një ekip partiakë me përvojë por edhe më të rinj, do ta kthejë në të djathtë këtë parti të vetme demokratike të Shqipërisë, ujërat, siç themi ne në veri. Rastësisht, na duhen sërish persona të besueshëm kontakti, demokratë të drejtë në opozitën shqiptare.

Çfarë mendoni për Sali Berishën?

Nuk e mendoj si shqiptar. Për mua, ai është nga ata njerëz që mendojnë për botën, por nuk harrojnë kombin e tyre. Ai është një njeri me prejardhje të varfër, që ka punuar me duart e veta në jetën e tij dhe që me përpjekjet e tij është bërë lider i kombit shqiptar; Perëndimi i detyrohet shumë atij. Ai u rrit në socializëm, e di saktësisht se çfarë do të thotë të jetosh në një diktaturë dhe në fund të viteve 1980 kuptoi se kishte vetëm një dritare të vogël mundësie për t’i dhënë kombit shqiptar një të ardhme sërish në botë. Ashtu si Helmut Kohl, ai krijoi fakte në kohën e duhur dhe shumë shpejt. Presidenti Bush, një nga presidentët e mëdhenj të SHBA-së, të cilit edhe ne gjermanët i detyrohemi shumë, ishte një mik i mirë i Berishës në fillim të viteve 1990.

Çfarë mendoni për procesin persona non grata?

E keni fjalën për procedurën e paligjshme të mosdhënies së vizës për familjen Berisha për hyrje private në SHBA?

Po, si e gjykoni këtë proces?

E kam komentuar në detaje. Marrëzi absolute dhe e orkestruar politikisht nga një pakicë e vogël e majtë në Departamentin Amerikan të Shtetit. Sali Bersiha është gjithmonë i mirëpritur në Europë dhe sigurisht me miqtë e tij në SHBA. Ekziston një letër e datës 22 qershor 2021 nga Departamenti Amerikan i Shtetit, nga zonja Naz Durakoglu, një punonjëse e Departamentit të Shtetit të SHBA, me origjinë turke. Prejardhja turke është interesante. Ambasadorja e SHBA-së, Kim, është posti i saj i parë si Ambasadore, ishte këshilltare politike në Ambasadën e SHBA në Ankara për disa vite. Mund të ketë një lidhje në këtë pikë, ne po e shqyrtojmë, duke përfshirë lidhjen e saj me fondacionin e spekulatorit Soros. Pra, punonjësi i Departamentit të Shtetit të SHBA, Durakoglu i referohet seksionit 7031 (c) të Aktit të Departamentit të Ndarjeve të Shtetit, Operacioneve të Jashtme dhe Programeve të Lidhura, 2021 (Seksioni 7031 (c)) për përfshirjen e tij në korrupsion të rëndësishëm gjatë mandatit të tij. Mandati është tani mbi 10 vjet më parë dhe Durakoglu me origjinë turke nga Departamenti i Shtetit i SHBA-së konfirmon se ajo nuk ka prova gjyqësore, por i referohet raporteve të gazetave dhe raporteve të OJQ-ve. Ne duhet ta kuptojmë këtë një herë, në një Departamenti Amerikan të Shtetit një vendim është bërë në bazë të raporteve të gazetave. Si rezultat, ajo tashmë konfirmoi në verën e vitit 2021 se nuk kishte prova ligjore. Gjithashtu nuk ishte proporcionale, duke pasur parasysh kalimin e kohës dhe faktin që politikanët e korruptuar aktivisht, në këtë rast Basha dhe Rama, nuk u vunë në shënjestër. Në këtë aspekt, vendimi është shkelje e Kushtetutës së SHBA-së, e shtetit ligjor. Unë personalisht jam i befasuar që Ministri i Jashtëm Blinken e lejoi këtë të ndodhë. Ai duhet të ketë dëgjuar nga njerku i tij, Samuel Pisar, në Paris se si na trajtuan ne në Shoah. Baza e këtij totalitarizmi, terrorit, ishte pikërisht ajo që njerëzit që kishin një opinion tjetër politik ose i përkisnin një komuniteti tjetër fetar, trajtoheshin pa vendim gjykate. Përgjigja jonë në shoqëritë civile perëndimore, në traktatet e NATO-s dhe BE-së, në kushtetutat e SHBA-së dhe Gjermanisë është të mos privojmë askënd nga të drejtat e tyre, nëse nuk është dënuar sipas sundimit të ligjit. Shteti ligjor dhe demokracia ishin dhe janë muri mbrojtës kundër sistemeve autokratike. Nuk mund të përjashtohet që edhe Durakoglu, punonjës në Departamentin e Shtetit Amerikan me origjinë turke, të jetë informuar nga fondacioni i spekulatorit Soros. Megjithatë, nëse politika e jashtme e SHBA-së dëgjon një spekulator dhe raportet e gazetave, ka një hendek të madh besueshmërie. Lind pyetja, kush përfiton nga e gjithë kjo? Në fund, regjimi i korruptuar i Ramës dhe mikut të tij Basha. Të dy nuk janë miq të demokracisë, siç tregojnë veprimet e tyre.

Po Berisha?

Ai ka organizuar një iniciativë shumë interesante kundër korrupsionit dhe lëvizjen demokratike në partinë demokratike dhe ka bërë turne në vend javët e fundit. Nisma ‘Open Talk’ pasqyron ambiciet dhe mbështetjen e qytetarëve shqiptarë për vlerat demokratike perëndimore. Duket se është një lëvizje bazë e bazuar në dialog transparent me të gjithë ata që kërkojnë një model politik të përgjegjshëm, përfaqësues dhe pa korrupsion. Ashtu si në vende të tjera, rastësisht edhe në SHBA, por edhe në Gjermani, tek shqiptarët ekziston një “lodhje politike” e vërtetë, pavarësisht moshës, prejardhjes ideologjike apo fetare. Megjithatë, me një veçori specifike. Krimi i organizuar dhe korrupsioni në shkallë të gjerë kanë depërtuar gjithnjë e më shumë në sferën publike që nga viti 2013 si askund tjetër në kontinentin evropian, duke e bërë vendin më të korruptuarin në Evropë. Kapaciteti i Shqipërisë për të luftuar korrupsionin, imigracionin ilegal, krimin e organizuar transnacional, trafikimin e qenieve njerëzore dhe në fund terrorizmin është minuar seriozisht, reforma ligjore është organizuar nga amatorët, nismëtarët Fondacioni Soros ka dështuar plotësisht. Ka ndodhur e kundërta, Shqipëria de facto ka degjeneruar në një autokraci. Për shkak të qeverisjes së dobët, raportet ndërkombëtare vënë në dukje një përkeqësim serioz të qeverisjes, sundimit të ligjit dhe standardeve ekonomike dhe të të drejtave të njeriut. Kjo rënie demokratike ka çuar nga ana tjetër në më shumë informalitet, korrupsion dhe aktivitete kriminale. Kultivimi i drogës, i ndjekur nga investimet për pastrim parash, është rritur në mënyrë eksponenciale. Nën qeverisjen e Ramës, Shqipëria duket se është kthyer në një autokraci përmes blerjeve masive të votave dhe manipulimit të zgjedhjeve duke përdorur përfitime të paligjshme. Kjo rezulton në një rreth vicioz: mandatet elektorale të kapura çojnë në më shumë korrupsion dhe drogë, dhe këto nga ana e tyre çojnë në mandate elektorale të kapur edhe më shumë. Shkelja masive e zgjedhjeve të lira dhe të ndershme në nivel kombëtar ka sjellë gjithashtu një përkeqësim të standardeve të brendshme demokratike në nivel partiak. Statutet e partisë dhe standardet demokratike nuk respektohen nga kryetari i PD-së Basha dhe PD ka humbur shumë fushata elektorale radhazi. Fakti që Berisha po organizon tashmë “Open Talk” në këtë kontekst është një rreze shprese për lëvizjen demokratike në Shqipëri. Në Gjermani “Open Talk” e shohim si një aksion politik për të çliruar politikën shqiptare nga përvetësimi i saj kriminal dhe korruptiv. Ky është pikërisht zhvillimi që i duhet Shqipërisë tani për të krijuar sërish një perspektivë për të ardhmen. Për këtë nuk nevojitet asnjë OJQ e një spekulatori të bursës Soros. Këtë mund ta organizojnë vetë shqiptarët e arsimuar, të huaj apo vendas. Rastësisht, kur mendoj për Berishën dhe fillimet, shumë shpejt del një paralele me Angela Merkelin, gjithashtu natyrologe, fëmijë i socializmit dhe luftëtare për lirinë dhe të drejtën e lumturisë. Kishte një ndryshim thelbësor.

Cila?

Në vitin 1990 RDGJ ishte në pozitën fatlume për të pasur një vëlla, RFGJ-në e atëhershme, tashmë një nga vendet më të pasura në botë, dhe ne nuk kishim një situatë në kufirin lindor siç kishim në Ballkan me Serbinë. Lufta civile në Ballkan, e cila zgjati për 10 vjet, çoi në një destabilizim, edhe atë të Shqipërisë, të kërkuar nga Serbia, dhe më pas kriza ndërkombëtare financiare e vitit 2008, e shkaktuar nga spekulatorët në SHBA, e kishte katapultuar më në fund Shqipërinë në vitin 1992. Pra, duhej të luftoje me probleme krejtësisht të ndryshme nga ne në Gjermani. Ne kishim shfrytëzuar vitet ’90 për të rindërtuar vendin tonë dhe nuk na shqetësoi një luftë civile dhe gjatë krizës financiare kishim kapital të mjaftueshëm për të neutralizuar të gjitha problemet. Arritja e parë e madhe politike e jetës së Berishës, për mendimin tonë në Berlin dhe Strasburg, ishte çlirimi i kombit shqiptar nga rrjeta vdekjeprurëse e socializmit totalitar së bashku me shqiptarët e tjerë në vitin 1991, me guxim, pa frikë, me patriotizëm. Në atë kohë u ndërtuan bazat për integrimin e Shqipërisë në botë. Arritja e tij e dytë politike jetësore ishte, së bashku me Bushin dhe më vonë Klintonin, ndalimi i gjenocidit fizik të kombit shqiptar nga agresori, Serbia, nën udhëheqjen e kryeministrit Millosoviç dhe Ministrit të Brendshëm, i cili ishte pjesëtar i radikalëve. Partia e djathtë e Serbisë, Vuçiç. Një arritje e pabesueshme. Përfshirja e tij e solli Shqipërinë në NATO më 1.4. 2009, 10 vjet pas luftës ballkanike, dhe në vitin 2014 çoi në vendimin e BE-së që bisedimet e anëtarësimit duhet të hapen me Shqipërinë, me kusht që të plotësohen kriteret e anëtarësimit. Kjo ishte arritja e tretë shumë e madhe politike e Sali Berishës. Mburoja mbrojtëse e NATO-s parandaloi destabilizimin e mëtejshëm të Ballkanit nga serbët dhe mundësia e anëtarësimit në BE solli më pas një ndryshim të perspektivës në Ballkan. Marrja e qeverisë nga Rama në vitin 2013 çoi më pas në një ngërç në integrimin e Shqipërisë në komunitetin e shoqërive civile, jo vetëm në zhvillimin ekonomik, por edhe, për fat të keq, në këndvështrimin tonë ndërkombëtar. Si shqiponja që rrotullohet në qiellin shqiptar edhe Berisha ka buzë të vrazhda, ndonjëherë shqiponja fluturon në drejtim të gabuar, ka pasur gabime dhe gabime, kështu është në jetë, por shqiponja është e kushtëzuar të mësojë dhe të luftojë. Detyra e tij është të mbrojë familjen. Një vlerë e mirë, konservatore, mbrojtja e kombit. Kam përshtypjen se tani, 30 vjet më vonë, ai është bërë edhe më i mençur me përvojën e tij jetësore dhe do të dëshirojë të përfundojë projektin e tij, demokratizimin e Shqipërisë dhe integrimin e Shqipërisë në komunitetin perëndimor të vlerave dhe në BE. Edhe sondazhet e fundit për Ramën, Bashën dhe Berishën tregojnë një votë të qartë për të. Ai ka forcën, ndjeshmërinë dhe, meqë ra fjala, besimin tonë, veçanërisht në Evropë, në Berlin e edhe në SHBA, do të tregojë aftësinë për të marrë rininë e kombit shqiptar, brenda dhe jashtë vendit gjatë rrugës për të motivuar, funksionon vetëm bashkë, të vjetër e të rinj dhe për këtë tranzicion nuk ka asnjë lider tjetër karizmatik në Ballkan që mund ta bëjë këtë, nuk bëhet fjalë më për të pasur të drejtë, por për mundësi të përbashkëta, për të ardhmen e opozitës, Demokracia e Shqipërisë dhe e ardhmja në botën perëndimore, tani është koha që ai të dalë edhe një herë në skenën e kombit dhe të udhëheqë vendin e tij, ai nuk ka alternativë dhe shpresoj ta bëjë këtë tani për një kohë të parashikueshme.

Intervista – Martin Henze: Basha është gënjeshtar patetik, për djegien e mandateve nuk ka pasur mbështetjen e Merkelit

Një ‘gënjeshtar patetik’ është etiketuar kreu aktual i Partisë Demokratike, Lulzim Basha. Këtë fakt e ka vënë në dukje në intervistën për median “Shekulli Online”, eksperti gjerman pranë CDU-së, Martin Henze.

Çështja që ka ngritur diskutime ka të bëjë më djegien e mandateve në vitin 2019. Lulzim Bashka theksoi javën që lamë pas, se për këtë akt kishte marrë mbështetjen e Merkelit. Por kjo bie totalisht poshtë, po të dëgjojmë fjalët e Martin Henze.

Ajo që është më e rëndë për një lider opozite, është fakti se në korridoret e Berlinit dhe Brukselti, pra kur diskutohej më të, ai kurrë nuk merrej parasysh.

Intervista e plotë:

Zoti Henze, ju jeni i mendimit se veprimet e liderit të opozitës Basha dhe kryeministrit Rama po pengojnë të ardhmen e Shqipërisë dhe se qindra mijëra shqiptarë të tjerë do të largohen nga vendi nëse diçka nuk ndryshon.

Po, me të vërtetë, kështu është. Basha, me veprimin e tij të paligjshëm dhe përpjekjet për të përjashtuar anëtarët, të zgjedhurit nga grupi parlamentar dhe për të shtypur proceset demokratike në parti, ka thelluar përshtypjen se kryetarët e Partisë Demokratike të Shqipërisë, së bashku me drejtuesit e partisë në pushtet Rama, kanë rënë dakord për të mirën e tyre në një dhomë të pasme në Tiranë – larg humorit të vendit dhe votuesve dhe anëtarëve të Partisë Demokratike të Shqipërisë – për një manovër të papranuar në masë të madhe nga qytetarët shqiptarë dhe anëtarë të PD-së. Kjo politikë që kërkojnë Rama dhe Basha, cenon besueshmërinë e institucioneve demokratike dhe kufizon masivisht zhvillimin e ardhshëm të Shqipërisë.

Basha u largua nga parlamenti me opozitën në shkurt 2019. Ai përmend se për këtë ka pasur mbështetjen e Merkelit. A ishte e drejtë?

Ky është një nga uljet intelektuale të z. Basha. Ishte një vendim shumë i vetmuar nga ky që është ende kryetar. Ai asokohe nuk koordinohej as me Brukselin, as me Strasburgun, as me Berlinin. Nëse thotë ndryshe, është gënjeshtër patetike, atëherë është gënjeshtar. I thamë se mund të bëjë “luftë kundër autokracisë së korruptuar të Ramës nëse ka një strategji për të fituar, për të hequr autokracinë e korruptuar”. Ai e kishte deklaruar me elokuencë në atë kohë se ekzistonte një strategji, por për fat të keq doli muaj më vonë se në fakt nuk kishte asnjë strategji me të, ishte nirvana, në formë të pastër. Gjithashtu, fakti që ai filloi fushatën aktive në vitin 2021 vetëm 4 javë para zgjedhjeve tregon paaftësinë e tij strategjike për të perceptuar realitetet. Rama është një aktivist me përvojë, inteligjent, i cili kishte nisur fushatën në vitin 2020. Trajtimi i tij mosrespektues ndaj partive të tjera opozitare ishte gjithashtu kundërproduktiv. Basha ka dështuar për veten e tij, jo për Ramën. Ai nuk ka aftësitë që duhet të ketë një lider opozitar. Kongresi i partisë do të mbahet në Tiranë më 11 dhjetor 2021, vetëm mund t’i rekomandoj PD-së që ta votojë këtë person, duhet të japë edhe mandatin në parlament. Ai nuk është demokrat, po vepron kundër mandatit të elektoratit dhe është pozicionuar jashtë rregullave partiake.

Si duhet kuptuar kjo?

Shqipëria është në një situatë thuajse të pashpresë. Prandaj i duhet një opozitë inteligjente, e fuqishme, një lider që nuk e përçanë partinë por e drejton së bashku, një korrigjues ndaj qeverisjes autokratike, detyra e opozitës është t’i tregojë popullatës një politikë alternative dhe jo të jetë partnerë dhe shokët e qeverisë. Tani duhen liderë në opozitë, të cilët kanë aftësinë të jenë përgjegjës për fjalët, veprimet dhe vendimet e tyre. Nuk duhet të flasin më për vizione, si Basha: “Kush e ka fajin? Anti Amerikanë. Zonja Merkel që më tha të jepja dorëheqjen nga parlamenti”. Ata që kanë vizione, zoti Basha, duhet të shkojnë urgjentisht te mjeku. E gjithë barra e dështimeve dhe dështimeve të mundshme duhet të merret mbi vete, por suksesi ndahet me të gjithë, kjo është rruga e duhur. Një lider i opozitës në një demokraci parlamentare duhet të respektojë ligjin dhe rendin, duhet të jetë një personalitet i fortë me karizëm, një lider që ka punuar në jetën e tij, ka punuar siç duhet, ka empati dhe raport me kombin, patriot dhe jo fëmijë dhe jo të shkelë ligjet e partisë siç po bën Basha tani. Njerëzit duhet të arrihen jo vetëm racionalisht, por edhe emocionalisht. Aftësia për të komunikuar dhe dëgjuar njerëzit është një nga cilësitë më të rëndësishme të lidershipit. Këtu fillon lidershipi. Jo vetëm që duhet të komunikoni dhe bindni njerëzit në gjuhë të kuptueshme, por gjithashtu duhet të jeni në gjendje të dëgjoni dhe kuptoni çdo person si individ. Lideri aktual i opozitës Basha duket se nuk disponon asnjë vlerë demokratike, në thelb i interesonin vetëm fotot, madje gjatë qëndrimit të tij në Berlin dhe Bruksel nuk kemi pasur asnjëherë diskutime serioze me të për formësimin e së ardhmes së Shqipërisë, njeriu nuk ka vetëdisiplinë, kur doli nga dhoma, dukej se kishte harruar gjithçka që ishte diskutuar, por ka edhe anëtarë të tjerë, shumë të përkushtuar në partinë opozitare që kanë cilësi të mëdha, përfshirë Sali Berishën. Por në Shqipëri mund të vihen në lojë edhe vlera të tjera.

Cilat?

Unë synoj ta komentoj këtë në shtatë pika fillimisht.

Së pari. Besueshmëria e institucioneve dhe e personave që veprojnë është një nga parakushtet e domosdoshme për qëndrueshmërinë e një shoqërie demokratike dhe një shteti kushtetues demokratik. Nëse qytetarët shqiptarë nuk mund të besojnë në qëllimet e ndershme të personave që veprojnë në qeverinë e Shqipërisë dhe në kryesinë e partisë opozitare PD dhe nëse një ambasador i SHBA-së ndërhyn në organizimin e brendshëm të partive demokratike në shkelje totale të ligjit dhe shumë shpesh takohet dhe feston me organizatorët e ekzekutivit të korruptuar të Shqipërisë, Ramën, Ballën, Veliajn, pastaj i bëhet shumë e vështirë kombit shqiptar, qytetarëve, të besojë te demokracia dhe vlerat perëndimore. Sa më të mëdha të jenë boshllëqet e besueshmërisë, aq më i ulët është kapaciteti i parlamentit dhe qeverisë për të vepruar.

Por e kundërta është gjithashtu e vërtetë: sa më i qartë të jetë legjitimiteti moral i një qeverie dhe liderit të partisë opozitare, aq më e madhe është aftësia e saj për t’u hapur dhe për t’i tërhequr brenda vetes qytetarët shqiptarë për veprimet e qeverisë, edhe në situata kritike. Kjo është ajo që i mungon Shqipërisë dhe mund të gjurmohet tek individët: autokratët Rama dhe Basha.

Do të shtoja: fjala besueshmëri përmban fjalën me peshë “dinjitet”. Demokracia shqiptare ka nevojë sërish për “dinjitet”. Në vitin 1992, shqiptarët, ashtu si ne gjermanët në 1989, treguan se sa dinjitoz, i denjë dhe i fortë mund të jetë, që nga viti 2013, me sa duket, parimi më i rëndësishëm në një shoqëri nuk vlen më, bëhet fjalë vetëm për interesin individual, siç është tani. E parë në rrethin shumë të ngushtë mbështetës – të Ramës dhe Bashës, bëhet fjalë vetëm për funksione personale dhe para dhe udhëtime nëpër botë. Për një pjesë të madhe të brezit të ri në Shqipëri, rrezikohet rëndë besueshmëria e institucioneve të rëndësishme, por edhe e ambasadorëve të huaj. Ata nuk kanë më besim në të ardhmen në Shqipëri. Shumë prej nesh, edhe në Perëndim, e kanë të vështirë të kuptojnë rininë kritike. Disa prej nesh, edhe në Shqipëri, edhe në PD dhe në pushtetin e Ramës, kanë mësuar shumë ndërkohë. Më bën përshtypje se sa i përkushtuar janë Sali Berisha dhe shumë e shumë anëtarë të tjerë të ndershëm të Partisë Demokratike të Shqipërisë në këto momente në Shqipëri kundër veprimeve të paligjshme, antidemokratike dhe shkatërruese të kryetarit Basha.Sali Berisha, është mësuar dhe ka arritur te anëtarët e partisë dhe nuk ka më nevojë t’u tregojë të tjerëve se kush është. Është koha në Shqipëri, dhe Berisha po shikon strategjikisht shumë përpara, që populli shqiptar të ndihet i marrë seriozisht në shqetësimet dhe frikën e tij, por edhe në shpresat dhe bindjet e tij dhe se duhet të kuptojë njëri-tjetrin. Pa idealizmin, emocionalitetin, respektin dhe besimin e kombit shqiptar nuk mund të ketë shtet demokratik, por pa arsye deliberative nuk mund të ketë as të ardhme. Ky është problemi themelor i reformave në Shqipëri. Pjesë e besueshmërisë së demokracisë është edhe ndryshimi i qeverisë. Prandaj është e papranueshme që partia në pushtet Rama manipuloi masivisht zgjedhjet parlamentare në 2017 dhe 2021 dhe nuk zhvilloi zgjedhje lokale demokratike. Është e papranueshme që kreu i opozitës demokratike Basha të kryejë transaksione të paligjshme financiare me fondet e partisë në SHBA dhe të shkelë ligjet e partisë dhe kushtetutën vetëm për të çimentuar pushtetin e tij dhe për të optimizuar burimet e tij financiare.

Stili, ngutja dhe nxitimi në të cilin qeveria e papërshtatshme Rama ka hedhur idetë në letër në maj dhe qershor 2021 dhe demokratët e drejtë po tentohen të neutralizohen nga lideri autokratik, por opozitar Basha, zbulon një mospërfillje cinike për votuesit shqiptarë dhe anëtarët e partisë opozitare.

Së dyti. Kombi shqiptar e ka kuptuar se interesi i tij jetësor kërkon një politikë integrimi në BE.

Përvoja e diktaturës komuniste dhe tentativa e gjenocidit të kombit shqiptar nga kriminelët e luftës nga Serbia në vitet ’90 të shekullit të 20-të ka krijuar një dëshirë të fortë te kombi shqiptar i Ballkanit për qëndrueshmërinë e paqes, mbrojtjen e familjeve dhe një të ardhme në liri. Ata presin liderë që, si në vitin 1992, do të krijojnë një bazë për të ardhmen. Prandaj, politika e jashtme shqiptare duhet të formësohet nga objektivi i integrimit në BE, gjë që nuk ka ndodhur si rezultat që nga viti 2013. Shumë punime u përshkruan në Tiranë dhe në aktivitete lobesh, por si rezultat, kryeministri shqiptar Rama publikisht na thotë se Shqipëria nuk duhet të plotësojë 15 kriteret për të nisur negociatat, duket se është i çmendur politikisht dhe shpreh keqardhjen për moshapjen e bisedimeve. Ngjashëm me një punëtor që nuk punon, por dëshiron të marrë rrogën e tij në fund.

Unë shtoj: Edhe kreu i opozitës Basha me sjelljen e tij antidemokratike tregon se nuk e shqipton dot as fjalën shtet ligjor dhe demokraci. Për të vlejnë fjalët e Michael Gorbaçovit që ai i thirri autokratit Honecker në Berlin më 7 tetor 1989: “Ata që vijnë shumë vonë, dënohen nga historia”.

Së treti. Shqipëria duhet të qëndrojë fort e përkushtuar ndaj Komunitetit Evropian dhe Aleancës së Atlantikut të Veriut. Shqipëria mund të zhvillojë lirinë dhe prosperitetin ekonomik vetëm së bashku me partnerët e saj perëndimorë dhe kjo vlen edhe për Kosovën, Malin e Zi, Maqedoninë, Bosnje-Hercegovinën. Këto komunitete janë pjesërisht dhe duan të jenë komunitete të demokracive liberale të bazuara në shtetin e së drejtës. Kjo, mendoj, duhet të jetë pikëpamja e përbashkët e të gjitha palëve, edhe në Shqipëri. Nëse shikojmë veprimet e personave Rama dhe Basha, për momentin nuk është kështu, është e papranueshme për shoqëritë civile perëndimore.

Dua të shtoj: Aleanca e NATO-s dhe BE-ja është për Shqipërinë një nga hallkat më të rëndësishme të miqësisë shqiptaro-amerikane dhe shqiptaro-gjermane. Kushtetuta shqiptare ka marrë të drejtat e lirisë së individit si një trashëgimi shpirtërore nga kushtetuta e madhe amerikane dhe gjermane. Pra, ne jemi të lidhur me njëri-tjetrin nga vlerat themelore, nga parimet – aq sa ndonjëherë dallojmë. Në një miqësi të tillë, kritika e ndërsjellë është e nevojshme dhe e dobishme. Kushdo që shtyp kritikat ndaj një shoku nuk mund të mbetet një mik i mirë në planin afatgjatë. Miqësia ka nevojë edhe për kritikën. Në këtë aspekt, kur demokratët në Shqipëri kritikojnë politikën e SHBA-së apo BE-së ose bëjnë pyetje të justifikuara – nuk ka pyetje budallaqe – ata nuk janë armiq të këtyre kombeve, nuk është antiamerikanizëm, përkundrazi, duan të ruajnë miqësinë. Nëse njerëz si lideri i opozitës Basha mendojnë se nëse një shqiptar kritikon SHBA-në apo Gjermaninë, ai është armik i këtij kombi, ai nuk ka kuptuar diçka elementare që përbën demokracinë dhe gjithashtu miqësinë, respektin reciprok, besimin, debatin demokratik, ai nuk e ka kuptuar që ngjitësi i menjëhershëm i një miqësie është ndershmëria dhe respekti i ndërsjellë në dialog. Ata që nuk përfaqësojnë interesat e tyre ndaj miqve të tyre mund të humbasin respektin dhe miqësinë pikërisht për këtë, ata nuk janë të aftë për miqësi. Ky është një nga problemet themelore të kreut aktual të opozitës demokratike, Lulzim Basha, në Shqipëri. Një herë më tha në një bisedë personale se një shqiptari nuk mund t’i besohet. Mendoj se kjo fjali e përshkruan shumë mirë patologjinë e çështjes Basha; një person i tillë nuk mund të jetë kryetar i një partie demokratike. Pikërisht për shkak se gjermanët dhe amerikanët kanë pasur një partneritet kritik gjatë 70 viteve të fundit, pavarësisht se kush e udhëheq qeverinë në Paris, Berlin, Uashington, Londër, Melburn dhe Tokio, që këto kombe janë të përkushtuar ndaj miqësisë së tyre dhe asnjë pjesë. letra përshtatet mes këtyre kombeve.

Së katërti. Politika e jashtme shqiptare duhet të vazhdojë të thellojë pajtimin edhe me Serbinë. Pjesë e këtij pajtimi duhet të jetë njohja nga Serbia e shtetit të Kosovës në kufijtë e saj aktualë dhe pranimi i përgjegjësisë nga Beogradi për shkatërrimin masiv të Ballkanit nga njësitë ushtarake dhe paraushtarake të Serbisë. Pajtimi nuk duhet vetëm të shkruhet në letër, por duhet të zbatohet edhe në praktikë. Këtu përfshihet mbrojtja absolute e pakicave në vendet përkatëse të Ballkanit. Të ashtuquajturat “mini-rregullore” të Republikës Popullore Serbe dhe të autokratit Rama, të përforcuara dhe të mbështetura nga mosveprimi i Bashës në këtë çështje, përfaqësojnë një kompromis të kalbur dhe largimin nga BE-ja dhe NATO-ja, drejtpërsëdrejti në sferën ruse të ndikimit. Qëllimi duhet të jetë integrimi në BE dhe rrjedhimisht në Shengen të BE-së.

Së pesti. Kuptimi i politikës shqiptare, thelbi më i brendshëm, duhet të jetë ruajtja e kombit. Qytetarët shqiptarë duhet të ndiejnë çdo ditë se janë të respektuar dhe se familjet e tyre janë të mbrojtura dhe fëmijët e tyre kanë të ardhme në vendin e tyre. Për fat të keq, për momentin nuk është kështu dhe kjo për liderët Rama dhe Basha. Kjo duhet të ndryshojë përpara se e gjithë rinia të largohet nga Shqipëria.

Unë do të shtoja: Z. Basha, politika juaj e javëve të fundit dhe kontrata juaj me autokratin Rama, veçanërisht në opozitë, të çon në faktin që ju komunikoni vetëm një fletë të bardhë, ju dhe ndihmësit tuaj kufizoheni në formulat e vjetra dhe kritikat. Është e qartë për ne në Perëndim që ata dhe Rama po luajnë lojën e vjetër të “policit të mirë, policit të keq”, që është e papranueshme për një demokraci dhe e pengon kombin shqiptar të ketë të ardhme.

Së gjashti. Ndryshe nga ekonomitë europiane, ekonomia shqiptare ndodhet në një situatë kritike, për shkak të korrupsionit të përhershëm të ekzekutivit të qeverisë Rama, arkat janë de facto bosh. Kërkesa po tkurret, aktiviteti i investimeve të huaja shkon në zero, me përjashtim të investimeve të parave të zeza në Tiranë dhe Shqipërinë e Jugut. Aktiviteti kryesor i qeverisë dhe me sa duket tani i kreut të opozitës Basha është të bëjë kërkesa dhe të nisë sa më shpejt bisedimet me BE-në, në mënyrë që paratë e freskëta të hyjnë në qarkun e ekzekutivit të korruptuar. Një lojë, zoti Basha, zoti Rama, që Evropa dhe as populli shqiptar nuk duan ta bëjnë më. Pozicionet kryesore të ekonomisë shqiptare mund të ruhen vetëm nëse forcohet, por jo dobësohet vullneti për performancë dhe vullneti për të marrë përgjegjësi nga punëtorët dhe pronarët, gjë që po ndodh përmes korrupsionit dhe sjelljeve antidemokratike.

E shtata. Në të gjithë botën, pandemia e Corona po rrezikon ekonominë, e cila do të sjellë rritje më të ulët edhe në financimin e sistemeve sociale në Shqipëri, arsimin, pensionet, kujdesin shëndetësor dhe policinë. Dinamika e këtij rrëzimi në sektorin mjekësor dhe ekonomik në Shqipëri duhet të ndalet. Së fundi, më lejoni të them këtë: ne dhe ju e dini se qindra mijëra të rinj shqiptarë, por edhe të moshuar, janë ulur në valixhet e tyre dhe mund të binden të investojnë forcë fizike dhe psikologjike në rindërtimin e shtetit shqiptar vetëm nëse e dine se ky rindërtim ka një të ardhme.

Prandaj tani është koha për një ndryshim thelbësor në opozitë dhe partinë në pushtet. Partia opozitare demokratike e Shqipërisë duhet të marrë një vendim për të ardhmen e saj më 11 dhjetor 2021, ose të rrëzojë liderin e saj, i cili më pas duhet të kthejë mandatin e tij parlamentar dhe të zgjedhë fillimisht një lider të ri të përkohshëm, ose të vetëshpërndahet.

Bushati intervistë për gazetën greke: Lënia e Ballkanit Perëndimor në cepin e Europës, një dorëzim strategjik

Ish-ministri i Jashtëm i Shqipërisë Ditmir Bushati në një intervistë për gazetën greke “To Vima” është shprehur se gjykata Ndërkombëtare e Hagës është më e “pandjeshme” për të vendosur për mosmarrëveshjet greko-shqiptare për delimitimin e hapësirave detare.

Bushati thekson në intervistën e tij nevojën për një “partneritet të vërtetë strategjik”shqiptaro-grek, ndërsa zbulon se qeveria shqiptare e ka ngritur “çështjen çame” ndaj qeverive greke.

Së fundi, ai beson se përmbushja e “objektivit kombëtar” të Shqipërisë për t’u anëtarësuar në BE është vonuar.

 

Intervistë e ish Ministrit të Punëve të Jashtme të Shqipërisë Ditmir Bushati për gazetën greke “To Vima”

To Vima: A po largohet Shqipëria nga anëtarësimi në Bashkimin Europian? Nëse po, kush mendoni se është përgjegjës?

Ditmir Bushati: Procesi i anëtarësimit të vendeve të Ballkanit Perëndimor në BE po shoqërohet me paqartësi dhe gjysmë angazhime. Kjo u provua qartësisht mbas krizës financiare të vitit 2008. Që nga ajo kohë, marrëdhëniet BE – Ballkan Perëndimor rrallë gjenden në trajektoren e konvergjencës ekonomike dhe europianizimit të shpejtë. Këto dy komponentë janë të ndërlidhur dhe të nevojshëm për transformimin real të vendeve të rajonit. Vendi i fundit që u bë anëtar i BE-së ishte Kroacia (2013). Që atëherë, duket se nuk ka “oreks” për zgjerim, për shkak të dinamikës së brendshme të BE-së, por edhe të sfidave komplekse të konsolidimit të demokracisë në Ballkanin Perëndimor, të përforcuara nga agjendat konkurruese dhe mosmarrëveshjet dypalëshe.

Procesi i anëtarësimit të Shqipërisë në BE mbetet një objektiv kombëtar, në funksion të demokratizimit dhe transformimit social dhe ekonomik. Fillimi i bisedimeve të anëtarësimit në BE për Shqipërinë tanimë ka kaluar përtej çdo afati. Në mënyrë metaforike, Shqipëria qëndron si kolateral i mosmarrëveshjes së fundit midis Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut.

Lënia e Ballkanit Perëndimor në një zonë të përhershme muzgu në cepin e Europës do të ishte një dorëzim strategjik. Në vitin 2003, në Selanik, udhëheqësit e BE-së morën vendimin largpamës për të ofruar një perspektivë europiane për vendet e Ballkanit Perëndimor. Tani, 18 vjet më pas, në vend që të flitet për “perspektive euriopiane të rajonit tonë” është koha që BE-ja të përmbush angazhimin e saj, duke punuar ngushtë me SHBA-të, për të nxitur reformat dhe përparimin e nevojshëm në rajon.

To VIMA: Greqia zgjeroi ujërat territoriale në detin Jon në 12 milje detare. Si i komentoni përpjekjet për zgjidhjen e çështjes së delimitimit të hapësiravedetare mes Athinës dhe Tiranës me një proces të mundshëm në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë në Hagë?

Ditmir Bushati: Vendimi i Greqisë për të shtrirë ujërat e saj territoriale në 12 milje përcjell një mesazh të qartë politik që pasqyron ndryshimet që kanë ndodhur në dy vitet e fundit. Ky është zgjerimi i parë që nga përfundimi i Luftës së Dytë Botërore dhe vjen menjëherë pas marrëveshjeve të delimitimit të hapësirave detare me Italinë dhe Egjiptin, rifillimin e bisedimeve eksploruese me Turqinë, si dhe angazhimin publik për ta zgjidhur çështjen e delimitimit të hapësirave detare me Shqipërinë përmes një gjykate ndërkombëtare. Jemi përballë një ndryshimi të qëndrimit tradicional të politikës së jashtme greke, e cila synonte të niste nga Egjeu zgjerimin e ujërave territoriale. Ndryshimi i qëndrimit kërkon të diferencojë trajtimin e çështjeve që lidhen me delimitimin e hapësirave detare me Turqinë, krahasuar me vendet e tjera, për të përfituar sa më shumë të jetë e mundur nga precedentët që krijohen. Ndryshimi tjetër konfirmon një largim nga pozicioni tradicional grek për ndikim të plotë të ishujve në raport me tokën kontinentale, siç duket qartë nga marrëveshjet e lidhura me Italinë dhe Egjiptin.

Vendet tona janë përfshirë që nga viti 2008 në procesin e delimitimit të hapësirave detare, në përputhje me Konventën për të Drejtën e Detit. Ky proces nuk ka qenë i lehtë, veçanërisht pasi Marrëveshja e vitit 2009 u shpall antikushtetuese nga Gjykata Kushtetuese shqiptare. Përpjekja e dytë për ta zgjidhur, si pjesë e paketës më të gjerëtë çështjeve dypalëshe, nuk solli rezultatet e pritura. Së fundmi, vendet tona vendosën ta referojnë çështjen në një gjykatë ndërkombëtare. Në thelb, ky process përgatitet nga palët, ndërkohë qëvendimmarja është e gjykatës. Në negociatat dypalëshe, palët veprojnë mbi bazën e objektivave dhe ekzigjencave të tyre. Ato kontrollojnë produktine negociatave. Kur palët vendosin t’i drejtohen gjykatës, kjo e fundit është rojtare e precedentëve të vendosur nga e drejta ndërkombëtare. Rrjedhimisht e pandjeshme ndaj objektivave tëpalëve.

To Vima: Në vitin 2018, Athina dhe Tirana iu afruan zgjidhjes së çështjeve të pazgjidhura. Ku ishte konvergjenca dhe cilat dallime u tejkaluan?

Ditmir Bushati: Kur mu besua detyra e Ministrit tëPunëve të Jashtme në shtatorin e 2013-ës, marrëdhëniet dypalëshe ishin pothuajse të ngrira, mosbesimi ishte i madh, nuk kishte kontakte të nivelit të lartë. Më duhet ta pranoj se, marrëdhëniet me Greqinë zinin një vend të veçantë në punën time të përditshme si Ministër i Jashtëm. Me kalimin e viteve, ne zhvilluam “politikën e hapave të vegjël”,duke vënë në lëvizje procesin e trajtimit të çështjeve të pazgjidhura dypalëshe, e duke arritur rezultate të prekshme. Kësisoj, kaluam nga faza e identifikimit dhe prezantimit të çështjeve dypalëshe në përcaktimin e një kuadri dhe pakete për diskutimin e tyre. Kështu, filluam diskutimet eksploruese në nivel diplomatik dhe teknik. Ndërtuam hap pas hapi një proces të bazuar në besim dhe përshkruam rrugën dhe agjendën se si do të trajtoheshin të gjitha çështjet dypalëshe.
Nëpërmjet këtij procesi ne ramë dakord për: heqjen e rezervës për përdorimin e vulës Apostile nga Greqia; njohjen reciproke të lejeve të drejtimit të automjeteve; regjistrimin e fëmijëve të lindur në Greqi nga prindër shqiptarë pa leje qëndrimi të rregullt; përdorimin e toponimeve përkatëse në dokumentet e udhëtimit bazuar në standardet e OKB-së; zbatimin e marrëveshjes për zhvarrosjendhe rivarrimin e ushtarëve grekë të rënë në Shqipëri gjatë luftës italo-greke të viteve 1940-1941; nisjen e komisionit të përbashkët përrishikimin e teksteve shkollore.

Edhe pse ende nuk janë zgjidhur të gjitha mosmarrëveshjet tona, ne mund të jemi të sigurt për një gjë: vendet tona janë të lidhura nga prania e komunitetit të madh shqiptar në Greqi dhe minoritetit grek në Shqipëri. Trajtimi i të gjitha çështjeve dypalëshe do ta kthejë rëndësinë strategjike të marrëdhënieve tona në një partneritet të vërtetë strategjik.

To Vima: A e ngriti pala shqiptare “çështjen e çamëve”? Nëse po, çfarë përgjigje morët nga Nikos Kotzias, në atë kohë ministër i Jashtëm grek?

Ditmir Bushati: Çështja çame është pjesë e dosjes sonë historike dypalëshe dhe është parashtruar nga qeveria shqiptare ndaj qeverie greke. Më lejoni të jem i qartë, Shqipëria nuk e konsideron “çështjen çame” të lidhur me ndonjë pretendim territorial, pasi ne respektojmë plotësisht Kartën e OKB-së, Aktin Final të Helsinkit, Protokollet e Firences dhe të gjitha aktet e të drejtës ndërkombëtare që kanë të bëjnë me paprekshmërinë e kufijve. Ne e konsiderojmë “çështjen çame”, si një çështje të të drejtave dhe lirive themelore të njeriut, një çështje që lidhet me lirinë e lëvizjes, të drejtën e gëzimit të pronës, të drejtën e kujtesës dhe respektit për paraardhësit.

To Vima: Jam i sigurt që i keni ndjekur deklaratat e fundit të kryeministrit Edi Rama për bashkimin e Shqipërisë me Kosovën. Cili është mendimi juaj?

Ditmir Bushati: Kosova është një partner strategjik natyral i Shqipërisë. Bashkëpunimi ynë udhëhiqet nga interesi kombëtar për thellimin e ndërveprimit politik, ekonomik, social dhe kulturor, si dhe përpromovimin e procesit të anëtarësimit në BE, në shërbim të paqes, stabilitetit dhe prosperitetit rajonal. Duke pasur parasysh këtë, bashkëpunimi strategjik me Kosovën është themelor dhe synon të jetësojë rrugën europiane të shqiptarëve, të bashkuar brenda BE-së.

Escobar: Mbështesim Ballkanin e Hapur dhe gjithçka që bashkon rajonin ekonomikisht

“Sanksionet janë në tavolinë dhe kanë për qëllim individët, liderët, por edhe kompanitë që ofrojnë mbështetje për ata që udhëheqin aktivitete anti-Dayton”, tha në një intervistë për BHRT, i dërguari special i Shteteve të Bashkuara për Ballkanin Perëndimor, Gabriel Escobar.

Në fund të vizitës së tij në Bosnje Hercegovinë, Escobar, bëri të ditur atë që pritet prej kohësh, sanksione ndaj zyrtarëve në vend. Eskobar tha pas vizitës në Banja Luka se ai nuk foli hapur për sanksionet, sepse ai nuk donte që njerëzit të aludonin.
“Nuk dua të flas se si do të sanksionohet Republika Srpska, sepse njerëzit në këtë rajon kanë vuajtur mjaft” – tha ai.

Ai e bëri të qartë se sanksionet kundër politikanëve janë një opsion realist.
“Këto sanksione zbatohen për individët dhe drejtuesit që duhet të jenë personalisht përgjegjës. Ne folëm për sanksionet dhe sanksionet janë në tryezë. Dhe jo vetëm sanksionet, ka mjete të tjera ekonomike që mund të zbatohen jo vetëm kundër liderëve që kryejnë aktivitete anti-Dayton, por edhe kundër atyre që i mbështesin, kundër kompanive që i ndihmojnë”, – njoftoi Escobar.

Më herët është folur për mundësitë e sanksioneve, sidomos për kompanitë e afërta me Milorad Dodik, gjegjësisht regjimit në Banja Luka.
Direktiva Ekzekutive 14033, e nënshkruar nga Presidenti amerikan Biden më 8 qershor të këtij viti, përcakton se sanksionet do të prekin ata që kundërshtojnë Marrëveshjen e Paqes të Dejtonit.

Ndërkohë Escobar foli dhe për “Open Balkan”. Ai tha se Ballkani Perëndimor është Europë dhe se mbështet nismën “Ballkan i Hapur” dhe gjithçka që bashkon rajonin ekonomikisht. Madje Escobar e quajti një shans për të gjitha vendet e Ballkanit.

“Partneriteti ynë me vendet e rajonit ka qenë shumë produktiv dhe kjo është ajo që mund të pres nga anëtarësimi i këtyre vendeve në Bashkimin Evropian. Gjithashtu dua t’u përcjell njerëzve në rajon se ne jemi një partner i fortë. Historia e vërtetë e Ballkanit është potenciali i jashtëzakonshëm ekonomik. Javët e fundit kemi folur për tregun e përbashkët rajonal të CEFTA-s, Procesin e Berlinit dhe Ballkanin e Hapur. Ballkani i integruar është një mundësi e madhe. Rritja në Evropën Qendrore do të thotë se burimet aktuale të gazit natyror nuk do të jenë të mjaftueshme për rajonin. Terminalet për gazin e lëngshëm po ndërtohen tashmë në Durrës, Aleksandropolis, Krk. Pastaj keni rrugët, hekurudhat që duhet të forcojnë kanalet e furnizimit që do të nxisin tregtinë në Ballkan me 50% në vitin e parë pas këtyre investimeve. Ne shohim mundësi të mëdha në energjinë e rinovueshme. Mali i Zi ka një plan të madh për bankingun rajonal, e-banking. Serbia ka një shans për industrinë e IT dhe industrinë e argëtimit… I gjithë rajoni ka një potencial të madh. Ka sektorë të tjerë si prodhimi i verës që mund të zhbllokohen nga integrimi ekonomik rajonal, integrimi më i madh në BE. Rritja e fqinjëve tuaj ekonomikë është e mahnitshme. Nga viti 2000 deri në vitin 2020, ekonomia në Serbi u rrit nga 7 miliardë në 50 miliardë. Në Mal të Zi ka një rritje të dyfishtë edhe në kohën e koronës. Të gjithë fqinjët tuaj kanë përvojë të rritjes dhe integrimit të madh, përveç Bosnjës dhe Hercegovinës. E shihni, turistët serbë shkojnë në Shqipëri, biznesmenët shqiptarë shkojnë në Serbi për vaksinime. Ekziston një dinamikë e madhe në këtë rajon që është shumë e rëndësishme. Ai është tashmë rajoni ekonomik me rritjen më të shpejtë në Evropë. Me autoritetet përgjegjëse, mund të jetë më mirë. Ky është mesazhi që dua t’u përcjell njerëzve. Ndërkohë, në vend që të flas për zhvillimet në shekullin e 21-të, unë jam këtu për të folur me politikanët për vitin 1995. Është koha për të ecur përpara”, tha Escobar.

Ai theksoi se mesazhi i fundit është se politikanët duhet të fokusohen në vizionin amerikan dhe rajonal të zhvillimit ekonomik.

“Ne mbështesim nismën e Ballkanit të Hapur. Kompanitë amerikane punësojnë mijëra njerëz dhe ndërtojnë objekte të reja. Duke përfshirë bisedimet për Bosnje dhe Hercegovinën, ne jemi vazhdimisht të bindur nga dy gjëra: një, se vizioni i Serbisë për Ballkanin e Hapur është i hapur për të gjithë. Ajo që ata duan është integrimi, jo shpërbërja. Serbia ka bërë përparim të madh ekonomik dhe politik në një mënyrë që ata nuk duan të minojnë përparimin e tyre.”

Mbështetja jonë është mbështetja për gjithçka që bashkon rajonin ekonomikisht, që zhbllokon potencialin ekonomik të njerëzve në Ballkanin Perëndimor. Serbët, kroatët, shqiptarët, boshnjakët, ata kanë sukses kudo në botë, unë dua që ata të kenë sukses këtu”, deklaroi Escobar.

I pyetur se si e sheh faktin që ka një rezervë në BiH për nisma të tilla si Ballkani i Hapur, ai tha se nëse autoritetet e kuptojnë se ky është një shans dhe ata do të shkojnë në atë drejtim.
“Unë e kuptoj këtë. Po ndodh, pavarësisht nëse janë të përfshirë apo jo autoritetet. Njerëzit e biznesit, të rinjtë, ekonomitë po zhvillohen. Nëse autoritetet e kuptojnë se ky është një shans dhe ata do të shkojnë në atë drejtim. Ne e shohim si një shans dhe ne duam të sigurojmë që kjo të jetë efektive dhe një mjet jo për përfitim politik, por për të ngritur standardet ligjore rregullatore të rajonit në standardet evropiane. Pavarësisht nëse Evropa ju pranon në një afat të shkurtër ose jo, ju do të jeni gati”, tha Escobar.

Alt: Për ta parandaluar “Republika Srpskan” në veri, Kosova duhet të marrë më shumë përgjegjësi për serbët e saj

Deputetja e Bundestagut nga radhët e FDP-së, Renata Alt, në një intervistë ekskluzive për Gazetën Express ka folur për çështjen e dialogut Kosovë-Serbi, punën e Asociacionit të Komunave Serbe dhe për liberalizimin e vizave.

Për marrëveshjen finale, Alt thotë se duket larg bazuar në gjendjen aktuale dhe deklarimet e bëra nga Vuçiq. Teksa flet për Asociacionin e Komunave Serbe thotë se për të shmangur skenarin e “Republika Srpskas” në Bosnje e Hercegovinë, institucionet e Kosovës duhet të marrin më shumë përgjegjësi për komunitetin serb, duke bërë më shumë për ta në fushën e arsimit dhe shëndetësisë. Në fund, deputetja gjermane thotë se s’duket logjik mosliberalizimi i vizave nga institucionet e Bashkimit Evropian, duke pasur parasysh faktin se që nga 2018-a është konstatuar se Kosova ka plotësuar kushtet për heqje të regjimit të vizave.

Gazeta Express: Bazuar në situatën aktuale, a mendoni se do të kemi një marrëveshje finale së shpejti?

Renata Alt: Fatkeqësisht, zhvillimet e fundit nuk japin shumë besim, por unë jam me shpresë që një marrëveshje do të arrihet në një periudhë afatgjate. Megjithatë fakti se marrëveshjet mbi të cilat të dy palët kanë rënë dakord janë vënë në pikëpyetje apo nuk janë zbatuar nuk është i dobishëm për të lëvizur drejt një marrëveshjeje të hershme.

Gazeta Express: A mendoni se njohja reciproke në mes të Kosovës dhe Serbisë duhet të jetë produkt i një marrëveshje finale?

Renata Alt: Kjo do të ishte e dëshirueshme, por duket e pamundur për momentin, kur merren parasysh qëndrimet e bëra nga Presidenti i Serbisë, Vuçiq, në maj. Njëkohësisht, ne duhet të punojmë për të siguruar që Kosova të njihet përfundimisht si shtet nga të gjitha shtetet e BE’së. Fatkeqësisht, s’ka unitet në këtë çështje as brenda BE’së.

Gazeta Express: Cili është qëndrimi juaj për Asociacionin e Komunave Serbe. A e shihni si lëvizje të rrezikshme që do të çonte Kosovën drejt problemeve me të cilat po përballet Bosnja sot?

Renata Alt: Serbia dhe Kosova tashmë janë dakorduar në vitin 2013 për themelimin e Asociacionit të Komunave gjysmë-autonom për minoritetin serb, gjë që është ratifikuar me 2/3 në Parlamentin e Kosovës. Është legjitime të shtrohet pyetje nëse ky model është i favorshëm për legjitimetin e institucioneve të vendit dhe besimit në mes të Komunave. Për të parandaluar një skenar të ngjashëm me atë në Republika Srpska në veri të Kosovës, do të ishte e rëndësishme për shtetin e Kosovës që të marrë më shumë përgjegjësi për shtetasit e saj serbë, për shembull në fusha të rëndësishme shoqërore, të tilla si shëndetësia dhe arsimi, të cilat aktualisht trajtohen kryesisht nga të ashtuquajturat “struktura paralele”. Nëse Kosova e sheh këtë si një mundësi, gjithashtu mund të jetë në gjendje të negociojë me më shumë komoditet për implementimin e Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe, në vend të rritjes së tensioneve dhe ndarjeve si pasojë e mungesës së progresit në implementimin e Asociacionit. Lidhjet afatgjata me qeverinë qendrore në Prishtinë do të jenë gjithashtu të rëndësishme në këtë kontekst.

Gazeta Express: Procesi i liberalizimit të vizave, a po trajtohen kosovarët padrejtësisht?

Renata Alt: Kosovarët janë shtetasit e vetëm të Ballkanit Perëndimor që kanë ende nevojë për një vizë për të hyrë në zonën Shengen. Kjo nuk duket logjike në dritën e faktit se Komisioni – me mbështetjen e Parlamentit – ka konfirmuar disa herë që nga korriku i vitit 2018 se Kosova i përmbush të gjitha kushtet për liberalizimin e vizave. Fakti që kjo është premtuar për kaq gjatë dhe Këshilli refuzon ta japë dritën e gjelbër e shton zhgënjimin në anën e Kosovës dhe mosbesimin ndaj BE-së. Ajo gjithashtu nuk e forcon besueshmërinë e BE-së në rajon.

VOA – Studiuesi Shaban Murati boton librin “Vetëvrasja diplomatike e Shqipërisë dhe Kosovës”

Ilirian Agolli

Diplomati dhe studiuesi i njohur shqiptar, Shaban Murati, sapo ka botuar në Tiranë librin “Vetëvrasja diplomatike e Shqipërisë dhe e Kosovës”.

Libri trajton marrëdhëniet dypalëshe Shqipëri – Kosovë në tre vitet e fundit, si dhe raportet e tyre me Serbinë, SHBA-të dhe BE-në.

Autori thekson se marrëdhëniet mes Kosovës dhe Shqipërisë janë në pikën e tyre më të ulët.

Ambasadori Shaban Murati thotë se titullin “Vetëvrasja diplomatike e Kosovës dhe Shqipërisë” e ka vendosur me dhimbje mbi libër, sepse diplomacia e të dy vendeve ka ecur në rrugë të gabuar tre vitet e fundit, duke marrë, përqafuar dhe adoptuar tezat, qëndrimet, politikat dhe kushtet e e diplomacisë serbe dhe ruse.

Por ky është realiteti i hidhur dhe është fakt se marrëdhëniet politike e diplomatike mes Shqipërisë dhe Kosovës janë aktualisht në pikën e tyre më të ulët, që nga koha kur është krijuar shteti i pavarur i Kosovës më 17 shkurt 2008.

Dhe fajin për këtë e ka Shqipëria, bazuar në gjithë analizat e 3 viteve të fundit, thekson zoti Murati.

“Shqipëria për fat të keq, në 3 vitet e fundit kanë qenë pala negative e fushës diplomatike. Pra, Shqipëria ka bërë lojën e tjetër kujt. Kemi një situatë të marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Kosovës që e pafalshme, sepse ka dëmutra kohezionin e faktorit shqiptar, dhe kjo ka shkuar në funksion të strategjisë serbe për të mos lejuar që faktori shqiptar në rajo i dy shteteve shqiptare të bëhet faktori dominues në rajonin e Ballkanit perëndimor” – thotë zoti Murati.

Ambasadori Murati thotë se ky nivel i ulët marrëdhëniesh midis Shqipërisë dhe Kosovës kryesisht vjen nga presioni i fortë i Serbisë, e cila, gjatë mandatit të dytë të qeverisë së Shqipërisë ka gjetur një terren tepër të përshtatshëm për një ofensivë dhe për një imponim të ideve, tezave dhe qëndrimeve jopozitive të qeverisë dhe të diplomacisë serbe.

Shqipëria ka mbështetur zyrtarisht dhe publikisht qëndrimet e Serbisë, ndaj shton ai, ky qëndrim solli një çarje midis publikut shqiptar si dhe midis qeverisë së Shqipërisë dhe qeverisë së Kosovës.

Në libër trajtohet gjerësisht ajo që autori e quan Doktrina Presidentit amerikan Biden për Ballkanin, që me pak fjalë përmblidhet në luftën kundër korrupsionit si interes strategjik dhe kundër atyre politikanëve që destabilizojnë rajonin, si dhe qendërzimi i dialogut Kosovë – Serbi.

“Ky RoadMap që jep Presidenti Biden, të cilin e përsëriti në muajin mars edhe sekretari Blinken, tregon që doktrina Biden është doktrina e vërtetë e zgjidhjes diplomatike së problematikës së Ballkanit, përfshirë edhe dialogun midis Serbisë dhe Kosovës. Prania dhe veprimtaria e diplomacisë amerikane, e institucioneve amerikane, e shtetit amerikan në Ballkanin Perëndimor dhe në gjithë Ballkanin është shumë pozitive për zhvillimin e demokracisë, për stabilitetin e gjithë shteteve të Ballkanit dhe për orientimin e tyre veri-atlantik. Në të njëjtën ajo është barriera më efikase, barriera e vërtetë që mund të ndalojë ndërhyrjen, diversionin, subversionin, gjithnjë e më të intensifikuar të Rusisë në shtetet ballkanike. Barrikada reale diplomatike, politike, ushtarake e në të gjithë fushat është prania, interesi i institucioneve dhe shtetit amerikan në Ballkanin Perëndimor” – thotë zoti Murati.

Studiuesi i njohur dhe autor i një serie botimesh për diplomacinë e Ballkanit, Rusisë dhe Greqisë, ambasadori Murati thekson se është për t’u vlerësuar përpjekja e qeverisë së re të Kosovës për të luftuar korrupsionin e brendshëm dhe për të vendosur barazi në raportet me Serbinë.

Ai thotë se bisedimet qëllimisht të stërzgjatura Kosovë – Serbi në Bruksel mbi 20 vjet me ndërmjetësimin e BE-së janë një rrotullim në vend për të ardhur keq.

Zoti Murati shton se BE-ja nuk ka patur kohezion, e as vullnet diplomatik as politik për ta zgjidhur listën e temave mes Serbisë dhe Kosovës dhe se BE-ja nuk ka qenë dhe as do të jetë në gjendje t’i japë rrugën e duhur këtij dialogu, ndaj duhen mbajtur sytë nga doktrina Biden dhe angazhimi amerikan në rajon, si dhe nga integrimi i vendeve ballkanike në institucionet euro-atlantike.

“Shpresa është që duke u anëtarësuar gjithë Ballkani perëndimor në BE, ky proteksion i BE-së ndaj Ballkanit do të jetë akoma më pozitiv, por mendimi im është që mbrojtja më e madhe e Ballkanit perëndimor do të jetë kur të gjithë shtetet e Ballkanit perëndimor të jenë anëtarë të NATO-s, përfshirë Bosnje-Hercegovinën, Kosovën dhe Serbinë, e cila është gropa e zezë e arkitekturës së sigurisë në Ballkan” – thotë zoti Murati.

Autori thekson se modelimi i Ballkanit me standarte perëndimore kërkon një forcë bindëse teorike, por kërkon edhe një forcë praktike, të cilën e përfaqësojnë vetëm Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Sipas tij, mesazhi kryesor i librit “Vetëvrasja diplomatike” është që Shqipëria dhe Kosova duhet të ecin me këmbët e veta, të bëjnë shtete të pavarura reale, që të kenë integritetin e tyre. Në mënyrë të veçantë udhëheqësit duhet të kenë integritetin e tyre shtetëror kombëtar dhe personal, gjë që, sipas tij, udhëheqësve të Shqipërisë u ka munguar 30 viteve të fundit.

Intervista me ambasador Shaban Murati, diplomati i njohur shqiptar, i cili sapo ka botuar librin “Vetëvrasja diplomatike e Shqipërisë dhe e Kosovës”

Zëri i Amerikës: Ambasador Murati! Libri juaj i ri me studime është “Vetëvrasja diplomatike e Kosovës dhe Shqipërisë”. Pse ky titull dhe cilat janë disa nga çështjet kryesore që ju shqetësojnë më shumë dhe që trajtohen në libër?

Shaban Murati: Së pari, falenderoj stacionin tuaj prestigjoz, që më jepni mundësi të bisedojmë për librin tim.

Këtë titull e kam vendosur me dhimbje, sepse është një realitet i hidhur që nuk kam dashur ta pranoj si diplomat, si studiues, por përballë realitetit çdo autor përpiqet të bëjë atë që është për t’u theksuar në momentin aktual.

E kam titulluar “Vetëvrasja politike e Kosovës dhe Shqipërisë” për të theksuar se diplomacia e Kosovës dhe e Shqipërisë, lidhur me qëndrimet ndaj gjithë dinamikës diplomatike të çështjes së normalizimit të marrëdhënieve midis Serbisë dhe Kosovës gjatë 3 viteve të fundit, kanë shkuar drejt një moskuptimi, një hutimi të interesit shtetëror dhe kombëtar, i cili praktikisht mund të përkufizohet si një vetëvrasje e interesit shtetëror dhe kombëtar të Kosovës dhe Shqipërisë. Pse? Sepse marrjen, përqafimin, ose adoptimin e tezave, qëndrimeve, politikave, e kushteve të diplomacisë serbe, ruse apo të një pjese të diplomacisë burokratike europiane, që nuk është në përputhje me interesat euro – atlantike perëndimore unë e quaj vërtet një vetëvrasje të diplomacisë shqiptare. Pra, ne vet si shtete, dy shtete shqiptare kemi ecur në gjurmë të gabuara në fushën diplomatike.

Zëri i Amerikës: Si i vlerësoni në këto çaste marrëdhëniet diplomatike, ekonomike apo të shumëllojshme midis Shqipërisë dhe Kosovës?

Shaban Murati: Mua, që kam ndjekur me dekada këto marrëdhënie dhe probleme midis Shqipërisë dhe Kosovës, nuk më vjen mirë të dal në një vlerësim vërtet të dhimshëm:

Marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe Kosovës në planin politik dhe diplomatik janë në nivelin e tyre më të ulët që nga koha kur është krijuar shteti i pavarur i Kosovës më 17 shkurt 2008.

Unë i kam mëshuar vazhdimisht kësaj teze për faktin se dy shtetet shqiptare nuk kanë qenë në gjendje të krijojnë atë marrëdhënie të veçantë, specifike dhe speciale që duhet të kenë dy shtete shqiptare.

Ne mund të bëjmë një krahasim shumë të thjeshtë. Janë dy shtete greke: Greqia dhe Qipro, por kurrë nuk ka ndodhur që ata të grinden midis tyre për çështje të interesit kombëtar.

Po ashtu Serbia dhe Republika Srbska, dy entitete, por nuk ka ndodhur kurrë që udhëheqësit e Serbisë dhe të Serbska Republika të grinden me njëri tjetrin.

Më falni për termin, por është vërtet skandaloze që udhëheqësit e Shqipërisë e kanë patur grindjen me Kosovën publike, juridike, diplomatike, e cila grindje shpesh ka marrë forma edhe komike, sepse është bërë në sy të udhëheqësve të Serbisë.

Kjo tregon se udhëheqësit tanë kanë harruar minimumin e etikës diplomatike, që është vetëpërmbajtja në raportet midis dy shteteve, që kanë marrëdhënie diplomatike.

Pastaj, për të kaluar në një fazë tjetër: është e paimagjinueshme dhe e papranueshme që dy shtete shqiptare nuk e bëjnë këtë, që duhet të ishin shembulli i marrëdhënieve speciale si Greqia me Qipron, ose si Serbia me Serbska Republika, e cila nuk është shtet, por jep një shembull të kohezionit të tyre shtetëror dhe kombëtar.

Marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe Kosovës janë në pikën më të ulët dhe fajin për këtë e ka Shqipëria, bazuar në gjithë analizat e 3 viteve të fundit.

Zëri i Amerikës: Nga burojnë gjithë këto moskuptime dhe ky nivel i ulët, sipas jush, i marrëdhënieve midis Kosovës dhe Shqipërisë?

Shaban Murati: Unë mendoj që janë dy arësye, ose dy burime: e para është mospërgatitja e duhur profesionale, diplomatike e atyre që drejtojnë diplomacinë, që nuk arrijnë të kuptojnë se cili është thelbi i strategjisë dhe veprimtarisë diplomatike një shteti sovran.

E dyta, mendoj se është presioni i fortë i shteteve fqinje dhe konkretisht është presioni i Serbisë, e cila, për fat të keq, gjatë mandatit të dytë të qeverisë së Shqipërisë ka gjetur një terren tepër tepër të përshtatshëm për një ofensivë dhe për një imponim të ideve, tezave dhe qëndrimeve jopozitive të qeverisë dhe të diplomacisë serbe.

Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës janë në pikën e tyre më të ulët, sepse, për fat të keq, 3 vitet e fundit ato kanë patur një konfrontim lidhur me ato që ofronte Serbia, Rusia dhe një pjesë e diplomacisë burokratike e BE-së lidhur me dialogun midis Serbisë dhe Kosovës.

Shqipëria në 3 vitet e fundit kanë qenë pala negative e fushës diplomatike.

Pra, Shqipëria ka bërë lojën e tjetër kujt. Këtë e them me dhimbje dhe e argumentoj në libër. Shqipëria ka mbështetur zyrtarisht dhe publikisht qëndrimet e Serbisë.

Ky qëndrim solli një çarje midis publikut shqiptar si dhe midis qeverisë së Shqipërisë dhe qeverisë së Kosovës.

Nuk gjendet në asnjë manual profesional se si mund të ndodhë që Shqipëria, një shtet në marrëdhënie diplomatike me Kosovën, dhe udhëheqësit e Shqipërisë ndërmarrin sulme publike diplomatike dhe politike ndaj udhëheqësve të Kosovës.

Janë sulme që janë ndërmarrë në prani të udhëheqësve serbë në Vienë, në Moskë apo në qytete të tjera.

Është arritur ajo shkallë kur dy pjesëtarë të familjes sulmohen në publik. Njëri vëlla sillet arrogant ose brutal ndaj vëllait të vet. Diplomacia e vendeve që nuk na duhen të mirën qeshin me ne.

Kemi një situatë të marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Kosovës që e pafalshme, sepse ka dëmtuar kohezionin e faktorit shqiptar, dhe kjo ka shkuar në funksion të strategjisë serbe për të mos lejuar që faktori shqiptar në rajon i dy shteteve shqiptare të bëhet faktori dominues në rajonin e Ballkanit Perëndimor.

Zëri i Amerikës: Si do t’i vlerësoni veprimtarinë e deritanishme të qeverisë Kurti në aspektin e qeverisjes së brendshme, çështjeve kufitare me fqinjët, apo edhe më gjerë në raportet diplomatike dhe në aksionin e madh të tyre për t’u njohur shteti i Kosovës sa më gjerë në botë?

Shaban Murati: Pozita politike dhe diplomatike e çdo qeverie në Kosovë është një pozitë e vështirë në kuptimin e përballimit të problemeve që ajo has, duke patur një fqinj aq agresiv jo vetëm për kufijtë ndërshtetërorë, por është një shtet, i cili ka arritur të akaparojë një enklavë brenda territorit sovran të shtetit të Kosovës, siç është pjesa veriore e Kosovës, e cila është fitili që Serbia e ndez çdo herë për të ngritur zjarrin midis dy shteteve.

Duke parasysh qeverinë e re të qeverisë Kurti mendoj që është ndoshta ende herët për të gjykuar plotësisht, se një qeveri do së paku një vit për të gjykuar mbi ecurinë e politikës së brendshme dhe politikës së jashtme, por edhe me shenjat e deritanishme.

Mendoj që në planin e brendshëm duhet përshëndetur plani apo ambicja e qeverisë së re për të luftuar korrupsionin.

Dihet që korrupsioni është një problem shumë i madh në Ballkan, jo vetëm në Kosovë. Korrupsioni ka zhvlerësuar shumë vlera politike në forcat politike në Kosovë.

Ky impostim në këtë plan i qeverisë së re mendoj që është pozitiv dhe do të ketë efekte pozitive, nëse nuk do të pengohet nga brenda Kosovës, nga forca destruktive, që janë të lidhura me krimin e organizuar dhe me korrupsionin zyrtar.

E marrë në planin e marrëdhënieve me Serbinë, aspekti pozitiv i qeverisë së re Kurti është përpjekja për të vendosur një simetri të marrëdhënieve midis këtyre dy shteteve.

E theksoj këtë sepse qysh kur nisën bisedimet në vitin 2011 ka patur një impostim asimetrik të marrëdhënieve, ku Serbia është trajtuar si shteti metropol, kurse Kosova si shteti provincë, ose si shteti koloni.

E keqja është që nganjëherë ka ndodhur që edhe vet pala shqiptare është pajtuar me këtë status gjatë gjithë këtij dhjetë vjeçari.

Vet përqëndrimi i dialogut Shqipëri – Kosovë në problemet teknike ka qenë, për mendimin tim, një qëndrim i gabuar, sepse bisedimet teknike nuk mund të zgjasin 10 apo 20 vjet.

Gjëja e parë në dialogun midis dy shteteve është dialogu politik. Dialogu politik i hap rrugën cdo normalizimi në marrëdhëniet e tjera midis dy shteteve.

Prandaj do ta quaja pozitive përpjekjen e qeverisë së re për të vendosur një reciprocitet. Mendoj se ishte qëndrim i drejtë kërkesa për barazimin e pozicioneve pavarësisht se me vonesë.

Marrëveshja ishte e vitit 2016 dhe qeveria e Kosovës kujtohet në vitin 2021. Pra, është gabimi i gjithë qeverive paraardhëse, por të paktën u ndërmor hapi.

Siç theksoi edhe zëvendës ndihmës sekretari i shtetit Escobar para pak ditësh në bisedimet për çështjen e targave në Bruksel, ku ai pati një rol shumë të rëndësishëm, u vendos për sistemin e barazisë midis dy shteteve.

Qoftë për çështjen e targave, edhe për çështjen e taksës ekonomike, unë mendoj se janë pozitive dhe duhet mbështetur qeveria e re Kurti në detyrimin e Serbisë të pranojë realitetin e bisedës së dy shteteve.

Unë i kam mëshuar vazhdimisht në librat e mia që Kosova, pa imponuar statusin e saj si shtet i pavarur nuk do të arrijë kurrë rezultatin e duhur të synuar nga të gjithë në dialogun mes Serbisë me Kosovën.

Zëri i Amerikës: Po ecurinë e bisedimeve mes Kosovës dhe Serbisë si e vlerësoni? Është thënë shpesh se në këto bisedime janë të nevojshëm ndërmjetësues dhe garantë ndërkombëtarë si Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Europian. Cili nga këta negociatorë mendoni ju se do të ishte më shumë i rëndësishëm në suksesin e këtyre bisedimeve?

Shaban Murati: Bisedimet e stërzgjatura Kosovë – Serbi në Bruksel me ndërmjetësimin e BE-së unë i quaj rrotullim në vend dhe janë vërtet për të ardhur keq. Bisedimet nuk mund të zgjasin në pakufi. Në aspektin diplomatik zgjatja pa kufi është e qëllimshme, së pari.

E dyta, BE-ja nuk ka patur kohezion, madje nuk ka patur as vullnet diplomatik as politik për ta zgjidhur listën e temave mes Serbisë dhe Kosovës.

Ne kemi parë shumë nisma, shumë ndërmjetës, por nga përvoja e gjatë e imja në fushën e diplomacisë dhe të analitikës, dhe nga vet realiteti diplomatik ballkanik që nga 1991 e deri tani që bisedojmë, BE-ja nuk ka qenë dhe as do të jetë në gjendje t’i japë rrugën e duhur këtij dialogu.

Në librin tim unë analizoj atë që e quaj Doktrina Biden për Ballkanin. Ajo është diçka e re dhe shumë interesante dhe unë e quaj zgjidhja e problematikës ballkanike.

Pse e quaj kështu? Le të marrim që nga Urdhëri Ekzekutiv i Presidentit Biden i 8 qershorit 2021.

Ky është një akt i jashtëzakonshëm, që tregon interesimin e SHBA-ve për Ballkanin Perëndimor.

Kemi në të edhe dy elementë të rëndësishëm themeltar; që korrupsioni në vendet e Ballkanit Perëndimor është interes strategjik dhe i politikës së jashtme të SHBA-ve; dhe e dyta që është akoma më e rëndësishme është që SHBA në Urdhërin Ekzekutiv të Presidentit përcaktojnë ndjekjen penale të autoriteteve ose individëve politikë, të cilët destabilizojnë rajonin.

Theksi i madh dhe i ri për ne është që për herë të parë, përveç shteteve të ish-Jugosllavisë, në Urdhërin Ekzekutiv të Presidentit të SHBA-ve përfshihet Shqipëria.

Pra, i gjithë Ballkani Perëndimor, përfshirë edhe Shqipërinë, është në lupën dhe në ndjekjen e interesit të politikës së jashtme amerikane.

Një tjetër pjesë e rëndësishme është që më 15 shkurt të këtij viti Presidenti Biden i ka dërguar telegram Presidentit të Serbisë Vuçiç me rastin e festës kombëtare, në të cilin për herë të parë imposton në mënyrën më të qartë, më të thjeshtë dhe më të përcaktuar diplomatike që dialogu midis Serbisë dhe Kosovës duhet të qendërzohet.

Ky është termi që përdor Presidenti Biden për njohjen reciproke midis dy shteteve: qendërzim. Çdo diplomat dhe çdo njeri i thjeshtë, çdo politikan apo studiues, kur sheh këtë porosi diplomatike ose këtë rrugëzgjidhje që jep presidenti amerikan, në mënyrë automatike zhvlerëson çdo lloj garniture që mund t’i afrohet dialogu qoftë nga Brukseli, Parisi apo Moska, ose nga Beogradi.

Ky RoadMap që jep presidenti Biden, të cilin e përsëriti në muajin mars edhe sekretari Blinken, tregon që doktrina Biden është doktrina e vërtetë e zgjidhjes diplomatike së problematikës së Ballkanit, përfshirë edhe dialogun midis Serbisë dhe Kosovës.

Zëri i Amerikës: Nga ana tjetër, si e gjykoni ju ndikimin që përpiqen të kenë në rajon aktorë të tjerë si Rusia, që bashkëpunon me Serbinë, duke provokuar atmosferë problematike në Ballkan?

Shaban Murati: Prania dhe veprimtaria e diplomacisë amerikane, e institucioneve amerikane, e shtetit amerikan në Ballkanin Perëndimor dhe në gjithë Ballkanin është shumë pozitive për zhvillimin e demokracisë, për stabilitetin e gjithë shteteve të Ballkanit dhe për orientimin e tyre veri-atlantik.

Në të njëjtën kohë ajo është barriera më efikase, barriera e vërtetë që mund të ndalojë ndërhyrjen, diversionin, subversionin, gjithnjë e më të intensifikuar të Rusisë në shtetet ballkanike e sidomos në Ballkanin Perëndimor, i cili duke qenë pjesa më e dobët dhe më delikate e gjithë arkitekturës euro-atlantike të sigurisë, është objekt i një ndërhyrje të jashtëzakonshme të Rusisë në punët e Ballkanit.

Barrikada reale diplomatike, politike, ushtarake e në të gjithë fushat është prania, interesi i institucioneve dhe shtetit amerikan në Ballkanin Perëndimor.

Funksioni i BE-së në këtë rast është një funksion ndihmës, komplementar, por nuk mund të marrë një rol qendror. Vet historia e Ballkanit ka treguar që SHBA mund të jetë i vetmi shpëtim i vlerave demokratike reale në rajonin tonë.

Zëri i Amerikës: Integrimi i Shqipërisë dhe vendeve të Ballkanit në BE sa do të ndikojë në përmirësimin e gjendjes dhe forcimin e institucioneve demokratike në rajon?

Shaban Murati: Integrimi i Ballkanit Perëndimor në BE duhet të ndihmojë për krijimin e kushteve të favorshme për zhvillimin e demokracisë në këto vende.

Por po ta shohësh me sy realist, fakti që këto vende kanë së paku 20 vjet, qysh nga viti 2020 kur për herë të parë në Samitin e Zagrebit BE – Ballkan perëndimor, që të hyjnë në BE, ka ndikim pjesor.

Nuk mendoj që në mënyrë automatike BE-ja do të zbatojë gjithë normativën e saj demokratike perëndimore.

Vendet e Ballkanit perëndimor ka një traditë negative në fushën e demokracisë, kanë deficite të mëdha psiko – mentale në kuptimin e ndërtimit të një shoqërie të vërtetë demokratike.

Modelimi i Ballkanit me standarte perëndimore kërkon një forcë bindëse teorike, por kërkon edhe një forcë praktike, të cilën e përfaqësojnë vetëm Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Zëri i Amerikës: Çfarë frytesh konkrete do të kenë popujt e Shqipërisë, Kosovës, Maqedonisë së Veriut, nga afrimi me BE-në, nisur edhe nga faktiqë edhe SHBA-të po bëjnë thirrje që këto vende të pranohen sa më parë në BE?

Shaban Murati: Sekretari amerikan Blinken dhe shefi i politikës së jashtme të BE-së Borrel bënë edhe një apel të përbashkët para pak ditësh për pranimin e vendeve të Ballkanit perëndimor në BE.

Kjo është vërtet pozitive, sepse të gjithë jemi të bindur se anëtarësimi i vendeve të Ballkanit Perëndimor në BE do të krijojë një proteksion politik dhe diplomatik përballë ndërhyrjeve ose joshjeve të vazhdueshme të Rusisë për ta tërhequr Ballkanin nga ana e saj.

Kemi rastin e Serbisë, i cili është shteti i vetëm ballkanik, i cili ka traktat strategjik me Rusinë dhe është shteti i vetëm ballkanik, që ka traktat strategjik me Kinën.

Kjo tregon që vet Serbia është e tërhequr nga dy pole që janë rivalë me qendrat e tjera të pushtetit global SHBA dhe BE.

Shpresa është që, duke u anëtarësuar gjithë Ballkani perëndimor në BE, ky proteksion i BE-së ndaj Ballkanit do të jetë akoma më pozitiv, por mendimi im është që mbrojtja më e madhe e Ballkanit perëndimor do të jetë kur të gjithë shtetet e Ballkanit perëndimor të jenë anëtarë të NATO-s, përfshirë Bosnje-Hercegovinën, Kosovën dhe Serbinë, e cila është gropa e zezë e arkitekturës së sigurisë në Ballkan.

Mesazhi im kryesor është që Shqipëria dhe Kosova duhet të ecin me këmbët e veta, të bëjnë shtete të pavarura reale, që të kenë integritetin e tyre.

Në mënyrë të veçantë udhëheqësit duhet të kenë integritetin e tyre shtetëror kombëtar dhe personal, gjë që për fat të keq, udhëheqësve të Shqipërisë u ka munguar 30 viteve të fundit.

Intervista – Tcherneva: Kosova dhe Serbia nuk po punojnë për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve

Vessela Tcherneva, zëvendësdrejtore e Këshillit Evropian për Marrëdhënie me Jashtë.

 

Nevena Bogdanoviq

Kosova dhe Serbia nuk po angazhohen për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve prandaj dialogu mes tyre është në “rrugë qorre”, thotë për Radion Evropa e Lirë (REL) Vessela Tcherneva, zëvendësdrejtore e Këshillit Evropian për Marrëdhënie me Jashtë.

Ajo mendon se për shkak të zhvillimeve të brendshme në Prishtinë dhe Beograd, përkatësisht zgjedhjeve lokale në Kosovë dhe atyre që do të mbahen vitin e ardhshëm në Serbi, të dyja palët do të përdorin dialogun për deklarata drejtuar elektoratit të brendshëm.

Sipas saj, ekziston rreziku i incidenteve në rast se Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara nuk ua bëjnë të qartë liderëve të të dyja vendeve se dhuna është e papranueshme.

Ajo e sheh si “sinjal premtues” angazhimin e Shteteve të Bashkuara në dialogun Kosovë-Serbi.

“Mendoj se është jashtëzakonisht e rëndësishme që Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian të dakordojnë politikën e tyre ndaj rajonit dhe të intensifikojnë bashkëpunimin dhe fokusin (drejt Ballkanit Perëndimor)”, thotë Tcherneva.

Intervista u zhvillua derisa ekspertja Tcherneva mori pjesë në Forumin e Sigurisë në Beograd.

Këshilli Evropian për Marrëdhënie me Jashtë është një institut joqeveritar që hulumton politikën e jashtme dhe të sigurisë evropiane.

Radio Evropa e Lirë: Ekzistojnë shumë zëra, edhe këtu në Forumin për Siguri në Beograd, që thonë se dialogu mes Kosovës dhe Serbisë është i bllokuar. Si e shihni ju këtë proces?

Tcherneva: Nuk mendoj se dialogu është bllokuar në kuptimin klasik sepse palët ende po zhvillojnë takime në Bruksel. Gjatë verës kemi pasur takimin mes presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq dhe kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti dhe tashmë ka informacione se mund të takohen prap gjatë muajit nëntor. Ata (zyrtarët) janë të kënaqur me këto takime, sepse i shfrytëzojnë raundet e dialogut në Bruksel për të dërguar mesazhe politike për audiencën e tyre, për të fituar ndoshta pikë politike në mesin e votuesve në Kosovë dhe Serbi. Pavarësisht se dialogu nuk ka ngecur në kuptimin klasik, ai është në “rrugë qorre” pasi palët nuk pajtohen për mosmarrëveshjet. Kemi dëgjuar se takimet mes tyre u zhvilluan në një atmosferë ku kishte ofendime të ndërsjella dhe britma. Këto nuk janë takime të këndshme. Pavarësisht se po takohen ata kanë mosmarrëveshje në shumë pika, nuk po bëjnë asgjë për zgjidhjen e tyre dhe nuk po zhvillojnë dialog konstruktiv. Pikëpamjet e tyre janë të kundërta. Pra edhe pse nuk është “i bllokuar” ky dialog nuk mendoj se të shpie diku.

Radio Evropa e Lirë: Ju i përmendet planet që të ketë edhe një takim në nëntor, por ka një problem me agjendën. Serbia këmbëngul që temë e takimit të rradhës të jetë formimi i Asociacionit të Komunave Serbe në Kosovë, ndërsa pala kosovare thotë se nuk ka për çfarë të diskutohet në lidhje me këtë temë. Si mendoni se do të rrjedhin gjërat?

Tcherneva: Ka sinjale për një takim të ri të zyrtarëve në nëntor. Ende nuk është e qartë se kur do të mbahet, por për këtë mund të mësojmë së shpejti. Presidenti Vuçiq dhe kryeministri Kurti deri më sot nuk janë pajtuar për temat dhe dinamikën e dialogut prandaj mendoj se rendi i ditës është në problem i madh. Nuk mendoj se do të shohim përparim derisa të dyja palët të bien dakord për agjendën e diskutimeve. Nuk është e qartë nëse Asociacioni i Komunave Serbe do të jetë në agjendë, sepse të dyja palët kanë qëndrime të kundërta se si duhet të zhvillohet procesi.

A po hesht BE-ja për agjendën?

Radio Evropa e Lirë: Nëse Vuçiq dhe Kurti kanë pikëpamje kaq të kundërta atëherë cili do të duhej të ishte roli i Bashkimit Evropian në dialog? Nuk kemi dëgjuar shumë nga zyrtarët e BE-së për agjendën e bisedimeve.

Tcherneva: Nuk e kemi dëgjuar Bashkimin Evropian, prandaj nuk dimë. Pra, i kthehemi sërish mungesës së transparencës në dialog. Shumë njerëz e përmendin këtë si një çështje kyçe. Duhet të kemi më shumë informacione. Për momentin nuk është e qartë se çfarë do të ndodhë me rendin e ditës. Fatkeqësisht, nuk kam përgjigje për pyetjen tuaj. Mbase do të ishte pak joserioze nga ana ime të përpiqem të përgjigjem, sepse ne nuk e dimë se çfarë ka në tryezë të bisedimeve.

Radio Evropa e Lirë: Por, a mendoni se Bashkimi Evropian duhet të bëjë më shumë presion ndaj të dyja palëve në dialog?

Tcherneva: Unë mendoj se po, ndoshta duhet të ketë pak më shumë presion. Por, edhe në atë mënyrë nuk të funksiononte. Edhe nëse do të kishte më shumë presion nga Brukseli, mendoj se ne do të vazhdojmë të shohim zvarritjen e procesit.

Radio Evropa e Lirë: Si e shihni angazhimin aktual të Shteteve të Bashkuara në këtë proces?

Tcherneva: Ka sinjale shumë premtuese, por mendoj se roli i SHBA-së duhet të jetë më intenziv. Ende është herët të bëhet një vlerësim. Mendoj se është jashtëzakonisht e rëndësishme që Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian të dakordojnë politikën e tyre ndaj rajonit dhe të intensifikojnë bashkëpunimin dhe fokusin (drejt Ballkanit Perëndimor).

Radio Evropa e Lirë: Në nëntor mbahet raundi i dytë i zgjedhjeve lokale në Kosovë, pastaj kemi zgjedhjet e përgjithshme në pranverë në Serbi. A do të vendoset “në pritje” dialogu i Brukselit për shkak të proceseve zgjedhore në të dyja vendet?

Tcherneva: Nuk mendoj kështu. Mendoj se dialogu do të përdoret për politika të brendshme. Do të ketë takime (në Bruksel) dhe deklaratat e të dyja palëve do të jenë të drejtuara në elektoratin e tyre.

Radio Evropa e Lirë: Brenda dy muajsh kemi pasur dy incidente në veri të Kosovës. A prisni se mund të ketë incidente të reja?

Tcherneva: Nëse nuk ka një bashkëpunim mes Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian për harmonizimin politikave une e shoh këtë rrezik. Gjëja e parë me të cilën duhet të merren është t’u bëjnë të qartë liderëve se dhuna nuk do të jetë e pranueshme, dhe se ndaj saj është një “jo” e madhe. Shpresoj që kjo të ndodhë. Përndryshe, çdo shkëndijë e vogël mund të shpërthejë në rajon. Kemi parë sesi mosmarrëveshja e vogël për targat është shndërruar në çështje ushtarake. Unë mendoj se kjo duhet të parandalohet.

Radio Evropa e Lirë: Më herët thatë se dialogu nuk po shpie askund, cila është zgjidhja, çfarë duhet bërë?

Tcherneva: Mendoj se që kur filloi më 2011 dialogu kishte mangësi. Edhe ne diskutimet në Forumin e Sigurisë në Beograd për të ardhmen e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, dëgjuam shumë argumente për mungesën e transparencës së dialogut të Brukselit. Qytetarët, të cilët duhet të kenë përfitime të drejtpërdrejta nga dialogu, nuk e dinë se çfarë po ndodh, çfarë po negociohet apo vendoset për ta. Së pari, duhet të ketë më shumë transparencë. Çështja e dytë ka të bëjë me moszbatimin e marrëveshjeve të arritura. Procesi nuk u zhvillua “nga poshtë lart”, por “nga lart poshtë”. Pra, nëse liderët vendosin se çfarë të bëjnë dhe arrijnë një marrëveshje, qytetarët, edhe pse nuk janë konsultuar, duhet ta zbatojnë atë. Mbase i gjithë formati i negociatave duhet të ndryshojë dhe mendoj se Bashkimi Evropian duhet të përfshihet më shumë në aspektin politik. BE-ja duhet t’i japë më shumë peshë politike procesit. Ne kemi parë që mbështetja politike për procesin erdhi nga Gjermania. Por, mendoj se edhe anëtarët e tjerë të Bashkimit Evropian duhet të qëndrojnë prapa dialogut dhe t’i japin peshë politike. Bashkimi Evropian duhet të ofrojë më shumë mbështetje politike dhe të fokusuar. Ne kemi dëgjuar tashmë deklarata se është e rëndësishme të mbështeten liderët me orientim evropian në vendet e Ballkanit Perëndimor dhe se shtetet anëtare duhet të jenë më të qartë për këtë. Gjithashtu, mendoj se duhet të ketë një plan serioz investimesh, i lidhur me përparimin në shtetin e së drejtës.

Intervista – Kryemadhi: E ashtuquajtura opozitë, tango teatrale me mazhorancën në kurriz të shqiptarëve

Në një intervistë për “Zërin e Amerikës” kryetarja e Lëvizjes Socialiste për Integrim Monika Kryemadhi foli mbi zhvillimet më të fundit politike në Shqipëri dhe qasjen e kësaj force politike pas dinamikave të reja që kanë përfshirë kryesisht opozitën shqiptare. Kjo shënon intervistën e parë të saj që pas zgjedhjeve të përgjithshme të 25 Prillit në Shqipëri, ku LSI-ja u rrudh në 4 deputetë, nga 19 që kishte në legjislaturën pararendëse. Zonja Kryemadhi e shmangu përgjigjen rreth pyetjes se cilat janë marrëdhëniet e LSI-së me Partinë Demokratike. Ajo tha se ato janë pak të rëndësishme po të kihet parasysh ajo që po ndodh në Kuvend, “ku tangoja teatrale e së ashtuquajturës opozitë me mazhorancën”, sikurse u shpreh ajo, “nuk po sjell asnjë tjetër veçse rritjes së borxhit të jashtëm të Shqipërisë dhe po çon drejt falimentimit të shtetit”. Zonja Kryemadhi foli dhe rreth betejës politike brenda Partisë Demokratike, rezultatin e dobët të LSI-së në zgjedhje dhe përgjegjësitë e saj në këtë drejtim. Zonja Kryemadhi bisedoi me kolegen Menada Zaimi.

Zëri i Amerikës: Zonja Kryemadh, në Shqipëri, sidomos në radhët e opozitës, po ndodhin zhvillime dinamike, Partia Demokratike duket se ndodhet në një udhëkryq. LSI-ja ka humbur forcën e mëparshme e të qënit përcaktuesi i fituesit të zgjedhjeve. Ku e sheh veten LSI-ja sot?

Monika Kryemadhi: Nuk do të doja ta filloja duke i kthyer përgjigje një pyetjeje të tillë, por doja ta shikoja në një këndvështrim tjetër. Sot një nga problematikat më të mëdhaja që e ka gjithë jeta politike shqiptare, duke filluar në të gjithë institucionet e saj, në demokracitë e brendshme brenda partive, me demokracitë e brendshme në parlament, zbatimin e rregullores së saj në funksionimin dhe transparencën që ushtron qeveria përballë parlamentit, më tej përballë qytetarëve të saj është në një udhëkryq të jashtëzakonshëm për të mos thënë tashmë se çdo institucion ku politika përballet me qytetarët e saj është inegzistent dhe kjo vjen si një rezultat i tjetërsimit të rezultatit të zgjedhjeve të 25 Prillit, dhe ku për hir të së vërtetës, ajo që thoni ju, ku roli i LSI-së, nga një mekanizëm kontrollues që mbante një lloj balance për sa i përket jetës politike midis dy ekstremeve të mëdhaja, që kalonin në ekstreme të jetës politike shqiptare apo të asaj që i ofrohej shoqërisë shqiptare, tashmë ky mekanizëm që ruante balancën qoftë për reformën në drejtësi, nëse kujtojmë vitin 2016 që ishte LSI-ja ajo që luajti rolin e mekanizmit të balancës për votimin me 140 vota, apo dhe zhvillimin më tej të tetë ligjeve të saj. Por të mos harrojmë edhe më tutje, që sot ne jemi në një aspekt komplet tjetër kur flasim me një lloj tallje me qytetarët shqiptare, pasi kemi një kryeministër që ka tetë vjet në pushtet dhe flet për mungesën e ujit të pijshëm dhe borxhi shqiptar vetëm për ujin e pijshëm është rritur 1.2 miliardë.

Zëri i Amerikës: Ku e sheh LSI-ja në gjithë këtë panorama veten?

Monika Kryemadhi: LSI-ja e sheh veten në misionin e saj për të vazhduar opozitën, në identitetin e saj ose kauzat e opozitës deri në zgjedhjet e vitit 2021, atë çka ne prisnim dhe të gjithë qytetarët, ndryshimin e munguar. Pavarësisht se politika tradhtoi në një fare mënyrë kauzat e qytetarëve. Ajo çka dua të them është se LSI-ja vazhdon të qëndrojë. Jo më larg se javën e kaluar, unë dorëzova në prokurori padinë e tretë për inceneratorin e Fierit, ku bëhen mbi 400 milionë euro që u merren taksapaguesve shqiptare dhe nuk përfitohet absolutisht asgjë. Është thjesht një skemë korruptime. Ashtu sikurse kemi denoncime të tjera dhe problemi nuk qëndron vetëm tek denoncimet, por problemi qëndron edhe tek ushtrimi i politikës ndaj institucioneve drejt transparencës së tyre. Për ta mbyllur, sepse duke patur parasysh se për të folur sot për situatën në Shqipëri ka shumë gjëra, ajo që e fokuson LSI-në akoma më shumë është që ne rreth muajit dhjetor do të shkojmë drejt mbledhjes së Konvetës Kombëtare, duke patur parasysh që duhet të ishte mbledhur vitin e kaluar, por për shkak të pandemisë ne nuk e realizuam dot, në mënyrë që të ketë zgjedhjen e strukturave të reja të saj dhe për të ecur përpara drejt një strategjie të re.

Zëri i Amerikës: Gjatë një fjalimi të enjten në kuvend, Kryetari i Partisë Demokratike Lulzim Basha, cilësoi Ramën, Berishës dhe Metën si trekëndëshi i së keqes për Shqipëri, ose siç u shpreh ai, “trekëndëshi i Bermundës”, duke i bërë ata fajtorë për problemet që po kalon vendi. Si i komentoni ju deklaratat e tij?

Monika Kryemadhi: Për mua asgjë e re nga fronti i Lindjes.

Zëri i Amerikës: Brenda partisë më të madhe të opozitës, po zhvillohet sot një beteje e paprecedentë. Ish-Kryeministri Berisha ka deklaruar se është gati të verë kandidaturën për kryetar partie. Si e shikoni ju ketë synim të zotit Berisha dhe luftën mes tij dhe kryetarit aktual Basha?

Monika Kryemadhi: Nuk dua të komentoj absolutisht asgjë që ka të bëjë me punët e brendshme të Partisë Demokratike. Lëvizja Socialiste për Integrim është një parti e qendrës së majtë, e cila ka identitetin e saj dhe sigurisht që ne me Partinë Demokratike na ka lidhur bashkëpunimi në kauza që kanë të bëjnë për të mirën e qytetarëve, siç ka qenë çështja e Teatrit Kombëtar, apo taksa e rrugës së Kukësit, dhe çështje të tjera, pavarësisht se sa të suksesshme ishin iniciativat e opozitës në atë kohë. Por nga ana e Lëvizjes Socialiste për Integrim, angazhimi ynë ka qenë gjithmonë luajal dhe i qëndrueshëm deri në fund, duke patur parasysh që ka qenë nga të vetmet partnere, e cila i qëndroi deri në fund frontit opozitar, deri më 25 prill, datën e zgjedhjeve të famshme.

Zëri i Amerikës: Cilat janë marrëdhëniet sot të LSI-së me Partinë Demokratike?

Monika Kryemadhi: Ajo që dua të theksoj është që nuk kanë absolutisht fare rëndësi marrëdhëniet e LSI-së me Partinë Demokratike sot, duke patur parasysh që mjafton të shikosh çfarë po ndodh në Parlamentin e sotëm, ku tangoja teatrale e të ashtuquajturës opozitë me mazhorancën, nuk po sjell asnjë tjetër veçse po rrit borxhin e jashtëm të Shqipërisë dhe po e kalon në shifra ekstreme dhe drejt një falimentimi të shtetit, për të vazhduar më tutje me marrëveshje të cilave u mungon transparenca politike dhe parlamentare, gjë që s’ka të bëjë vetëm me deputetët e Kuvendit të Shqipërisë, por me të gjithë qytetarët shqiptarë dhe për të vajtur me tej, që sot jeta e shoqërisë shqiptare e aq më shumë politika shqiptare, nuk artikulon absolutisht për gjëra që kanë lidhje shumë të rëndësishme me ekzistencën e popullit shqiptar, dhe aq më shumë të të rinjve shqiptarë, duke patur parasysh që vetëm në periudhat e fundit shpopullimi i familjeve të reja shqiptare është i jashtëzakonshëm, gjë që është e dhimbshme sepse nëse kombit do t’i largohet gjithë rinia, ai është i destinuar të vdesë.

Zëri i Amerikës: Zonja Kryemadhi pas zgjedhjeve, në përjashtim të një deklarate, ju nuk keni folur, keni qëndruar në heshtje. Si e shpjegoni ju rezultatin e dobët të Lëvizjes Socialist për Integrim, rrudhjen e fortë të saj, duke patur parasysh që u reduktua nga 19 deputetë në vetëm 4?

Monika Kryemadhi: Duhet të kemi vetëm një gjë parasysh, që nuk ka rrudhje të rezultatit, sepse janë 110 mijë vota, ka një tjetërsim tërësor të sistemit zgjedhor. Unë dua të them që ka një fyerje që i është bërë nga Kryeministri dhe Partia Socialiste, në radhë të parë me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimit Evropian, sepse e gjithë opozita, këshilli politik në bashkëpunim me Ambasadën Amerikane, delegacionin e Bashkimit Evropian, dhe Ambasadën Britanike, nënshkruan një marrëveshje për të shkuar drejt një procesi zgjedhor të lirë dhe të ndershëm më 5 qershor. Edhe pse kjo u nënshkrua në Ambasadën Amerikane, klasa politike u sulmua për shkak të mungesës së asaj pavarësie politike. Pas tre javesh, kjo deklaratë, edhe pse u përshëndet në atë kohë nga Sekretari i Shtetit, Komisioneri i Jashtëm i Bashkimit Evropian dhe ai për zgjerimin e BE-së, në mënyrë të njëanshme Partia Socialiste ndryshoi plotësisht kushtetutën, gjë që solli një cënim të të gjithë procesit zgjedhor dhe një tjetërsim të rezultatit. Mos harrojmë, pastaj po të futemi në procesin zgjedhor të 25 Prillit me tjetërsimin e votave, zvarritjen e procesit të ashtuquajtur të listave të zgjatura me 250 kandidatë, dhe asnjëri nuk flet që fleta e votimit për qytetarët shqiptarë ka dalë vetëm 15 ditë para procesit të votimit. Qytetarët ishin totalisht të painformuar. Dhe (Shqipëria) është i vetmi vend që ka 5 për qind të votave të pavlefshme, që do të thotë që tjetërson këto vota. Po të rikthehen dhe të rishikohen këto (vota), do të shohësh që edhe rezultati do të jetë komplet ndryshe.

Zëri i Amerikës: Por rezultati është ai që është… cila është përgjegjësia juaj? A duhet të kishit dhënë dorëheqjen?

Monika Kryemadhi: Përgjegjësia ime është shumë e madhe për shkak të barazisë së votës, sepse vota e qytetarëve shqiptarë sot nuk është absolutisht e barabartë, sepse kemi deputet në Parlament që përfaqësohet me 27 vota dhe kemi deputet në Parlament që përfaqësohen me 700 vota, 800 vota apo edhe me 3 mijë vota. Ajo që dua të theksoj, është se përgjegjësia ime është shumë e madhe, pasi gjithë ai proces i djegies së mandateve dhe të bojkotimit të zgjedhjeve lokale, solli në kapjen e shtetit në mënyrë flagrante dhe në tjetërsimin e gjithë strukturave të politikës, të drejtësisë, të ekonomisë, të sigurisë edhe të diplomacisë, që të jenë në një dorë të vetme, të cilat nuk dihen se nga kush kontrollohen. Dhe për të shkuar më tutje, ai proces ka qenë një nga proceset më fatkeqe të demokracisë shqiptare dhe për të cilën klasa politike dhe shoqëria shqiptare, do ta vuajnë jashtëzakonisht shumë. Sepse djegia e madateve ishte një lojë shumë e rrezikshme që cënoi jo vetëm demokracinë, por mbi të gjitha solli shpërnguljen në masë të të rinjve dhe të rejave. Përgjegjësia e imja dhe e të gjithë kolegëve tanë sigurisht që do të vijë në të ardhmen, sepse ajo që është më e rëndësishme është se ne duhet të kuptojmë dhe duhet të punojmë të gjithë për vendin tonë, për njerëzit tanë pastaj të fillojmë të ushqejmë të tjerët politikisht. Ajo çka dua të them është që sot pika më kulmore dhe më e rëndësishme për ne është që t’iu japim shpresë të rinjve dhe të rejave shqiptarë.

Zëri i Amerikës: Presidenti Ilir Meta e ka bërë të qartë që me përfundimin e mandatit të tij do rikthehet në LSI, cili do të jetë roli i tij?

Monika Kryemadhi: Unë me thënë të drejtën nuk mund të them asgjë për sa i përket kësaj gjëje, sepse nuk është se e kam diskutuar… Po ajo që mendoj, di të them se LSI-ja mirëpret çdo njeri që do të kthehet dhe të kontribuojë për të forcuar demokracinë, jo vetëm brenda partisë politike në të cilën aderon, por për të rikthyer demokracinë në gjithë shoqërinë shqiptare, e cila jo vetëm ka qenë e brishtë në këto vite tranzicioni, por është cënuar dhe është thyer jashtëzakonisht shumë në vitet e fundit.

Intervista – Kupchan: Ballkani të përgatitet për rikthim të angazhimit intensiv amerikan

Krenare Cubolli

Charles Kupchan, ekspert i Këshillit për Marrëdhënie me Jashtë në Shtetet e Bashkuara, ka thënë se rajoni i Ballkanit gjendet në listën e prioriteteve të administratës amerikane.

Kupchan, njëherësh profesor në Universitetin Georgetown në Uashington, ka thënë në një intervistë për Radion Evropa e Lirë se, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian duhet të bashkojnë forcat për zgjidhje të mosmarrëveshjeve në rajonin e Ballkanit, në mënyrë që të mbajnë larg ndikimin e Rusisë dhe Kinës.

Sipas tij, Christopher Hill, i nominuari i presidentit amerikan, Joe Biden, për ambasador në Serbi, është njeri me përvojë të jashtëzakonshme në Ballkan dhe nam të madh në Uashington, si dhe me shumë peshë në qarqet diplomatike.

Radio Evropa e Lirë: Profesor Kupchan, administrata amerikane ka nominuar së fundmi ambasadorë të rinj në tri shtete të Ballkanit. Jeffrey Hovenier në Kosovë, Christopher Hill në Serbi dhe Michael Murphy në Bosnje-Hercegovinë. Gabriel Escobar është po ashtu i ri në pozitën e tij si zëvendës-ndihmës i Sekretarit amerikan të Shtetit për Evropën dhe Euroazinë dhe si i dërguar për Ballkanin. Disa thonë se këto vendime tregojnë që Shtetet e Bashkuara kanë synime serioze në këtë rajon. Si e komentoni këtë?

Charles Kupchan: Nuk jam i befasuar që Departamenti amerikan i Shtetit ka emëruar diplomatë shumë të talentuar dhe me përvojë për këto pozita, për dy arsye. Njëra është që vetë presidenti (amerikan, Joe Biden) është i interesuar për Ballkanin. Ai ka qenë i përfshirë në rajon për dekada. Një nga udhëtimet e tij të fundit, sa ka qenë nënpresident, kanë qenë në Prishtinë dhe Beograd. Ekziston një rrugë që është në emër të djalit të tij në Kosovë.

Pra është person që ka lidhje për kohë të gjatë me këtë rajon. Po ashtu mendoj që këto janë edhe përpjekje për të investuar në diplomatë të karrierës në shërbim të jashtëm, për t’u rimëkëmbur nga epoka e (ish-presidentit amerikan, Donald) Trump, kur nuk ka pasur shumë performancë të mirë në Departamentin e Shtetit. Prandaj mendoj se është kombinim i përfshirjes së profesionistëve të karrierës dhe shqetësimeve të presidentit për Ballkanin.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se rajoni i Ballkanit Perëndimor është një nga rajonet me prioritet për administratën Biden, në mënyrë që të përfundohen proceset e zvarritura nga e kaluara?

Charles Kupchan: Nëse dëshironi të thoni se a është prioritet global? Përgjigja është jo. Unë them se ai ka dy prioritete kyçe. E para, që e dominon presidencën e tij, është rregullimi i gjërave brenda SHBA-së, miratimi në Kongres i paketave të mëdha për investime, për të ndihmuar popullin amerikan dhe për t’u siguruar se epoka e Trumpit, apo diçka e ngjashme, nuk do të përsëritet më kurrë.

E dyta ka të bëjë me implikimet nga rritja e Kinës. Rritja e Kinës, në disa mënyra përbën temë kyçe gjeopolitike të kohës sonë. Mirëpo nëse dikush pyet se cilat janë prioritetet rajonale, mendoj se Ballkani është ngritur në listë, kryesisht për shkak të punëve të papërfunduara të komunitetit atlantik. Mendoj se ndarja e përgjakshme e ish-Jugosllavisë, ka krijuar disa efekte politike, të cilat nuk janë përfunduar ende.

Unë mendoj se e di si përfundon kjo gjë. Kjo çështje përfundon me integrimin e plotë të rajonit në institucione atlantike. Vetëm se nuk e dimë kur do të ndodhë kjo gjë. Mendoj se administrata Biden do ta bëjë këtë gjë prioritet.

“SHBA dhe BE të bashkojnë forcat për marrëdhëniet Kosovë-Serbi”

Radio Evropa e Lirë: Në dëshminë e tij para Komitetit të Senatit për Punë të Jashtme, më herët gjatë këtij muaji, Hovenier ka thënë se nëse i konfirmohet nominimi, ai do ta inkurajojë Kosovën që të angazhohet me konstruktivitet, fleksibilitet dhe urgjencë në dialog me Serbinë, të ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian. A mund të shohim një marrëveshje në mes të dyja vendeve gjatë mandatit të tyre? Në çfarë shkalle e shihni fleksibilitetin e dy palëve në arritjen e një marrëveshjeje?

Charles Kupchan: Mendoj se duhet dhënë merita, kur ka të tilla. Administrata Trump ka bërë përparim në këtë fushë, pra ka pasur lëvizje në aspektin ekonomik në mes të Kosovës dhe Serbisë.

Ato çfarë do të shohim tani janë përpjekje për kaluar në aspektin politik dhe për të normalizuar marrëdhënet në mes të Prishtinës dhe Beogradit. Nuk e besoj që dikush ka iluzione për këtë punë. Do të jetë e vështirë. Politika në të dyja anët është shumë e vështirë. Mirëpo mendoj se janë bashkuar forcat në mes të Bashkimit Evropian dhe Shteteve të Bashkuara që mund të krijojnë presion të jashtëm dhe stimujt e nevojshëm për të orkestruar përparim. Mendoj se një nga gabimet që ka bërë administrata Biden është se ka ndjekur rrugën si e vetme, dhe BE-ja po ashtu rrugë të vetme. Pres të shoh SHBA-në dhe BE-në që të bashkohen për të shënuar përparim në mes të Beogradit dhe Prishtinës. Ky më duket ekipi më i mirë për të çuar çështje përpara.

Radio Evropa e Lirë: Sa i përket kësaj çështjeje, më 21 tetor, Parlamenti Evropian ka kritikuar Bashkimin Evropian se nuk ka përmbushur premtimet ndaj Ballkanit Perëndimor. Disa ligjvënës i kanë konsideruar premtimet dhe konkluzat nga Samiti i Bërdos si “fjalë boshe”, duke përmendur refuzimin për të ofruar afate kohore për procesin e zgjerimit. Ndërkohë, BE-ja dhe SHBA-ja janë pajtuar për të forcuar edhe më shumë angazhimin e tyre në Ballkanin Perëndimor, për t’i ndihmuar rajonit që të shënojë përparim në rrugën evropiane. Çfarë mund të presim nga një përkushtim i tillë?

Charles Kupchan: Kritikat nga Parlamenti Evropian nuk janë për t’u befasuar dhe të paarsyeshme. Një kombinim i krizave politike brenda Evropës Perëndimore dhe Shteteve e Bashkuara, plus pandemia, kanë ndikuar që një periudhë të ketë më shumë fokus brenda. Prioritetet kanë qenë rimëkëmbja e ekonomisë, luftimi i pandemisë së koronavirusit, kthimi i njerëzve në punë dhe kjo ka bërë që të ketë më pak vëmendje në agjendën e politikës së jashtme. Sa i përket Evropës, kemi parë një lodhje nga zgjerimi dhe një fokus në Brexit dhe menaxhim të situatës pas largimit të Britanisë së Madhe nga BE-ja.

Ende nuk e kemi tejkaluar pandeminë, ende duhet bërë shumë punë. Mirëpo e vërej që, si në Bruksel, ashtu edhe në Uashington, ka një marrëveshje që për çështjet e papërfunduara në rajonin e Ballkanit, kjo është kohë e përshtatshme për t’i adresuar ato. Vlen të përmendet se ajo çfarë po motivon të dyja palët e Atlantikut janë Rusia dhe Kina. Rusia ende përpiqet të shfrytëzojë mosmarrëveshjet politike në rajon, në të mirë të saj. Kina është duke tentuar të depërtojë në Evropën Juglindore. Prandaj SHBA-ja dhe BE-ja dëshirojnë ta mbajnë Ballkanin Perëndimor larg ndikimit rus dhe atij kinez. Dhe kjo gjë nënkupton zgjidhjen e mosmarrëveshjeve politike dhe drejtimin e të gjitha shteteve të rajonit në rrugë për anëtarësim në BE dhe NATO.

Radio Evropa e Lirë: Të kalojmë në Bosnjë. Ambasada amerikane në Bosnje-Hercegovinë, i ka thënë Radios Evropa e Lirë se SHBA-ja është e gatshme të përdorë të gjitha sanksionet e mundshme kundër atyre që dëmtojnë Marrëveshjen e Dejtonit për Paqe. Kjo deklaratë ka ardhur pas vendimit të Republikës Sërpska që në mënyrë jokushtetuese të miratojë një ligj për krijim të një agjencie për ilaçe, në nivel entiteti. Është thënë se e njëjta gjë do të ndodhë me forcat e armatosura të Bosnjës, Agjencinë e Sigurisë dhe Autoritetin Indirekt të Tatimeve. Si i komentoni vendimet e anëtarit të presidencës trepalëshe, Milorad Dodikut dhe deri në çfarë niveli mund të përdoren sanksionet amerikane?

Charles Kupchan: Nuk dua të spekulojë se çfarë hapa specifikë mund të marrë SHBA, qoftë vetëm, apo në koordinim me BE-në. Mirëpo ka zemërim në të dyja anët e Atlantikut rreth zhvillimeve politike në Republikën Sërpska, në lidhje me mënyrën sesi Dodik është duke luajtur lojë të rrezikshme dhe është duke qëndruar në pushtet në Bosnje-Hercegovinë. Sërish, nuk dua të spekulojë, mirëpo më duket se ka nevojë në rritje për të shënuar përparim të rëndësishëm në rajon.

Qoftë përmes sanksioneve, apo përmes rishikimit të Marrëveshjes së Dejtonit dhe për të krijuar struktuara që vendosin më pak theks në partitë që udhëheqin në baza politike. Mbetet të shihet. Mirëpo shihet qartë se tentimet për të krijuar politikë më të shëndetshme dhe konstruktive në Bosnje-Hercegovinë janë një nga prioritetet në rajon, bashkë me normalizimin në mes të Kosovës dhe Serbisë.

“Rusia i shfrytëzon gjithmonë ndasitë”

Radio Evropa e Lirë: Si e shihni pozicionin e Rusisë në ndasitë politike në Bosnje?

Charles Kupchan: Rusia është shtet që gjithmonë tenton që të shfrytëzojë nga ndasitë. Dhe është e mirë në këtë gjë. Kjo është një nga arsyet pse them se BE-ja dhe SHBA-ja do të tentojnë të ndihmojnë në zgjidhjen e mosmarrëveshje politike. Në rastin e Serbisë, rusët janë shumë të mirë për të shfrytëzuar ndasitë politike brenda Ballkanit Perëndimor. Prandaj ky është arsyetim i mirë për të tentuar që të tejkalohen ndasitë politike nga e kaluara.

Radio Evropa e Lirë: Shtetet e Bashkuara kanë mbështetur fuqishëm nisjen e negociatave të anëtarësimit të Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut me Bashkimin Evropian. Por, a mund të bëjë diçka Uashingtoni për ta përshpejtuar këtë proces?

Charles Kupchan: Shtetet e Bashkuara në këtë rast janë të interesuara në negociatat për anëtarësim në BE, mirëpo nuk mendoj se janë lojtare dhe mund të ushtrojnë shumë ndikim të jashtëm. As nuk mendoj që duhet. Fusha e vetme ku them unë se diplomacia e SHBA-së dhe BE-së duhet të jetë në linjë, ka të bëjë me Serbinë dhe Kosovën. Ajo çfarë po shohim tani janë mënyra për të ofruar një sërë stimujsh, bashkë me shkopinj e karota, për t’i shtyrë palët më afër njëra-tjetrës. Dhe një nga joshjet më të mëdha për zgjidhje të mosmarrëveshjeve është perspektiva e anëtarësimit në BE. Prandaj them se SHBA-ja dhe BE-ja duhet të punojnë ngusht, për faktin e joshjes së fuqishme të anëtarësimit në bllokun evropian.

“Christopher Hill, njeri me shumë peshë në qarqet diplomatike”

Radio Evropa e Lirë: Cilat mendoni se do të jenë prioritetet e Christopher Hill-it në Serbi? Vetëm Kosova, apo edhe diçka tjetër?

Charles Kupchan: Do ta ketë një agjendë të gjerë. Marrëdhënia me Kosovën do të zë pjesën më të madh, por gjithashtu edhe përfshirja ruse në Serbi, më pas ekonomia ruse dhe nevoja për ta bartur Serbinë në drejtimin e duhur, jo vetëm në aspektin politik, por edhe atë ekonomik. Marrëdhënia mes Kosovës dhe Serbisë besoj se do ta dominojë mandatin e tij, për aq kohë sa ekziston si çështje në rajon dhe që vazhdon të krijojë tensione në mes të shqiptarëve dhe serbëve etnikë, jo vetëm në Kosovë, por edhe në linja kufitare në Maqedoni të Veriut. Mendoj se kjo çështje është e vështirë, por që do të ndihmojë në përmirësim të marrëdhënieve në rajon.

Radio Evropa e Lirë: Christopher Hill ka luajtur rol të rëndësishëm në vitet e 90-ta, kur marrëdhëniet në mes të Beogradit dhe Uashingonit kanë qenë në pikën më të ulët. Çfarë ndikimi do të ketë përvoja e tij nga periudha e përgjakshme, për marrëdhëniet në të ardhmen me elitën politike në Serbi, të udhëhequr nga presidenti serb, Aleksandar Vuçiq?

Charles Kupchan: Fillimisht, Christopher Hill, i njeh lojtarët dhe do të ketë marrëdhënie personale të fuqishme me disa prej figurave të rëndësishme në rajon. Dhe kjo është gjë e mirë për fillim. Nuk do t’i duhet të krijojë lidhje. Së dyti, ai është njeri me përvojë të jashtëzakonshme dhe ka shumë kredibilitet në Uashington. Kjo nënkupton se ai do të ketë qasje të drejtpërdrejtë jo vetëm te Sekretari (amerikan i Shtetit, Antony) Blinken, por edhe në Shtëpi të Bardhë dhe lojtarë tjerë kyçë. Ai ka shumë peshë në qarqet diplomatike. Ai ka shumë përvojë brenda Departamentit të Shtetit. Ka qenë edhe jashtë për një kohë dhe ka krijuar reputacion si komentator i zgjuar, si dhe analist. Ai është një prej individëve më me përvojë dhe reputacion të lartë dhe mendoj që ky është lajm i mirë për Serbinë.

Radio Evropa e Lirë: Ambasadorit amerikan në Mal të Zi do t’i përfundojë mandati shumë shpejt. Marrë parasysh rritjen e interesimit për situatën në Ballkan, a mendoni se ambasadori i ri në këtë shtet do të jetë dikush me njohuri më të mëdha për çështjet e Ballkanit? Thënë me fjalë tjera, a do ta përdorë Departamenti amerikan i Shtetit recetën serbe – sikurse me rastin e zotit Hill – edhe në rastin e Malit të Zi?

Charles Kupchan: Është e vështirë që të thuhet se kë mund ta dërgojë atje Departamenti amerikan i Shtetit. Mirëpo mendoj se diskutimi lë të kuptohet se rajoni është në listën e prioriteteve. Në këtë rajon janë duke u dërguar diplomatë me përvojë, qoftë si ambasadorë apo edhe zëvëndës-ndihmës Sekretari për këtë rajon, si dikush me reputacion të madh. Mesazhi që është duke u dërguar është se, SHBA-ja e sheh rajonin si prioritet. Qeveritë në rajon duhet të jenë të përgatitura dhe mund të presin rikthim të angazhimit intensiv amerikan.

E SHKRUARA MBETET! JETA DHE SFIDAT E NJË MËSUESI GAZETAR – Intervistoi: FRAN GJOKA

– Intervistë me mësuesin dhe gazetarin e njohur, Ibrahim Hajdarmataj-

Kush është Ibrahim Hajdarmataj?

Ibrahim Ukë Hajdarmataj lindi në pranverën e vitit 1947 në fshatin Zogaj të Malësisë së Gjakovës, në Tropojë. Arsimin fillor e mbaroi në vendlindje. Arsimin 7- vjeҫar e vijoi në Kukës  dhe e përfundoi në qytetin “Bajram Curri”. Ka mbaruar shkollën pedagogjike “Shejnaze Juka” në Shkodër dhe më vonë, Fakultetin e Gjuhë-Letersisë në UT në Tiranë Pas mbarimit të Fakultetit, me korespondencë, ka mbaruar një kurs specializimi në Letërsi. Pothuajse gjatë gjithë kohës punoi në vendlindje, në pozicionet: mësues, Z/drejtor dhe Drejtor gjimnazi, Drejtor i Shtëpisë së Kulturës, Shef Kuadri, Kryetar i Këshillit Popullor të fshatit të Bashkuar, Zogaj. Tani është pensionist. Jeton e punon në vendlindje si fermer. Kur bisedon me të, nuk të ndërpret fjalën, të jep kurajë, besim, optimizëm, të lë të flasësh dhe kur fillon ai, ke qejf ta dëgjosh, është i kuptueshëm, flet thjeshtë. Edhe pse po i afrohet të 75-tave, ai ruan sinqeritetin, pastërtinë shpirtërore me një qëndrim të vyer. Forca e logjikës së tij shoqërohet gjithnjë me një sjellje njerëzore, thjeshtësi e aftësi komunikuese. Kudo ku punoi e drejtoi, asnjëherë nuk i uli vlerat deri në nivelin “korruptiv” të punës së tij. Sa drejtoi, asnjëherë nuk diti t’i diferencojë njerëzit sipas shoqërisë-miqësisë, por gjithmonë ishte pranë tyre me pasionin që i jepte profesioni, edukimi dhe kultura e lartë qytetare, edhe se ka vite në pension, ai punon dhe u shërben me devotshmëri familjes së tij. CV-ja e tij sot është tepër e pasur, e shoqëruar me shumë vlera, me një sjellje modeste e ngazëllyese. Kam rastisur shpesh të takohemi e të bisedojmë, veçanërisht kur biseda binte te tema e ndryshimeve të tranzicionit të tejzgjatur, gjithnjë i hapur, me vështrimin e ëmbël e të resppektueshëm, bashkëbisedon me pasion, ligjikë e argument për vlera aletrnative, për ide dhe mendime të dobishme për demokracinë në Shqipëri.I ngritur në dinjitet, parimor, jashtë çdo dukurie negative, Ibrahimi eshte dhe mbetet një vella, shok, mik e bashkëshort ideal dhe një familjar i shkëlqyer.

 

-Keni më shumë se gjysmë shekulli që kontribuoni dukshëm në fushën e arsimit dhe të gazetarisë. Cilat nga kontributet tuaja do të veçonit?

Pas viteve 60 fillova punën e mësuesisë në vendlindje. Aso kohe kishte vetëm shkollë fillore (katër klase). Nuk harroj kurrë Idriz Logun, i cili ishte Shef i Arsimit në Tropojë. Pas një inspektim/ kontrolli që më bëri, mbeti i kënaqur nga puna ime dhe më pyeti nëse kisha ndonjë problem apo kërkesë. Unë i thashë se dëshira më e madhe e imja, e nxënësve dhe e prindërve ishte ndërtimi i një shkolle 7-vjeçare. Idrizi, pasi u mendua, tha:-E gëzofshi shkollën 7-vjeçare. Këtë urim ai e bëri realitet pas një viti. Në atë kohë ndiqja Fakultetin e Gjuhë-Letërsisë me korrespondencë në Tiranë dhe vijova të jepja lëndën e gjuhës shqipe dhe leximit letrar në shkollën 7-vjeҫare. Paradite mësoja nxënësit dhe pasdite, tre herë në javë, mësoja prindërit e tyre, të cilët kishin mbaruar vetëm arsimin 4-vjeҫar. Vitet kalonin dhe në fshatin tonë u bë një aktiv partie që drejtohej nga Sekretarja e Komitetit të Partisë së Rrethit Tropojë, Mira Marku, ndërsa nga Tirana, i deleguar kishte ardhur anëtari i KQPPSh dhe këshilltar i Ramiz Alisë, Mehmet Karakushi. Nga fundi i aktivit të Partisë, Mehmet Karakushi thotë:-Nëse ka ndonjëri ndonjë problem të veçantë apo kërkesë, ta thotë.     Meqenëse unë isha dhëndërr i tij pra, nusja ime ishte motra e tij, njëherësh edhe kolegia ime,  mora zemër dhe fola: -Po, unë kam një kërkesë. Duhet të hapet shkolla e mesme këtu në Zogaj, drejtim gjimnazi dhe bujqësore. Mehmeti u kthye nga Mira dhe e pyeti se si i bëhej. Mira foli për Zogajt si një fshat me perspektivë, 60 km larg qytetit dhe se kërkesa ishte me vend. Mehmeti kontaktoi Tefta Camin, e cila në atë kohë ishte ministre e arsimit. Ajo e miratoi kërkesën tonë dhe brenda dy viteve u ngrit shkolla e mesme në Zogaj. Kjo shkollë u shërbente edhe nxënësve nga disa fshatra të Hasit dhe vijon punën si institucion i dijes dhe edukimit edhe në ditët e sotme. Unë vijova punën si mësues në gjimnaz, pastaj si Z/drejtor e Drejtor i gjimnazit. Kam qenë i angazhuar me shoqërinë civile, sidomos si aktivist për projekte të mbështetura nga Fondacioni Soros, falë të cilit kam botuar për vite me radhë gazetën “Ylberi i Zogajve” dhe “Biznesmenët e Arsimit”, në cilësinë e kryeredaktorit. Nuk e harroj kur në Bibliotekën Kombëtare në Tiranë, pas takimit me disa gazetarë, dolëm për kafe me Qemal Sakajevën e Mehmet Elezin, të cilët më thanë: -Je i veçantë. Gazetën tënde të Zogajve e vlerësojmë në të njëjtin nivel me gazetat e Tiranës. Gazetat kombëtare kanë vlerësim pozitiv për gazetën e Zogajve! Kolegët e mi mësues, Hasan Hyka dhe Skënder Demaliaj u bënë profesorë në universitet dhe kanë gradë shkencore. Janë doktorë shkencash dhe shefa katedre. Kolegut tim, mësues Pëllumb Sulo, gjatë analizës së një ore mësimi, i thashë se e kishte vendin si gazetar. Sot ai është gazetar te “Zëri i Amerikës”. Kolegu im, Skënder Buҫpapaj e bëri analizën e orës mësimore në mënyrë poetike dhe unë i thashë se ai kishte lindur poet dhe se mund të shkëlqente vetëm në poezi. Skënderi u bë gazetar dhe kryeredaktor i gazetës “Drita”, Drejtor i Televizionit Shtetëror dhe Kryeredaktor i gazetës “Bota sot” në Prishtinë e Zvicër. Është poet i përmasave botërore.

-Cilët ishin artikujt tuaj të parë në shtyp? Mund të na thoni ndonjë mbresë të veҫantë?

-Artikujt e mi të parë janë botuar në revistën “Pionieri”. Një ndihmë të madhe në atë kohë më ka dhënë redaktori i kësaj reviste, gazetari i njohur, Murat Gecaj dhe më pas kryeredaktori i gazetës“Mësuesi”, Bedri Dedja. Që në vitet ’60 nuk jam ndalur së shkruari artikuj për gazetat. Në gazetën “Bashkimi” më kanë përkrahur Fiqiri Vogli, Hamit Boriçi dhe Qemal Sakajeva, të cilët kanë qënë kryeredaktorë në këtë gazetë. Më vonë, në këtë gazetë erdhi dhe Murat Gecaj,  duke e bërë redaksinë e kësaj gazete një shtëpi të dytë timen. Me kryeredaktorët, gazetarët Murat Gecaj e Viron Kona, më hapeshin dyert e Ministrisë së Arsimit. Edhe sot, që janë pensionistë,  me ish – drejtuesit e gazetës“Mësuesi”, Kozma Grillo, Bardhyl Xhamo apo Sejdo Hako, Viron Kona, Vjollca Spaho, Andon Andoni takohemi e bisedojmë me orë të tëra, me respekt për punën që kemi bërë ndër vite. Duke qenë se isha shumë aktiv, ATSH më dërgonte çdo dite lajmet në Zogaj. Në kujtesë më vijnë gazetarët tropojanë Ramiz Lushaj, Gani Qerimi, Riza Çela, etj. Aso kohe zhvilloheshin shumë aktivitete kombëtare të shtypit në Tiranë, Durrës, Shkodër, Peshkopi, Krujë e Sarandë. Takimi me Ismail Kadarenë në qytetin “Bajram Curri”, më duket sikur ka ndodhur sot. I shoqëruar nga dy shkrimtarë, ai bëri një takim me të rinjtë dhe kërkonte mendime për emrin e një reviste të re që do të botohej. Ismaili mendonte që ky emër të ishte “Ylli i Kuq”, por unë i thashë se nuk kishte yll të zi. Ylli personifikonte ngjyrën e kuqe, prandaj sugjerova që revista të pagëzohej thjeshtë “Ylli” dhe pas shumë diskutimeve, kështu u vendos. Krahas anëve pozitive, shpesh në shkrimet e mia trajtoheshin probleme e shqetësime dhe ata që merreshin me shkrime në atë kohë, më kuptojnë fare mirë. Pas viteve ’60 botova një reportazh në gazetën “Bashkimi” me titull “Tetë ura mbi lumin Skatina”. Ky lum kalonte mes fshatit Zogaj. Disa njerëz, dashakeqë të mi, i kishin shkruar një letër Sekretarit të Parë të Komitetit të Partisë në Tropojë, duke i thënë se tetë ura në lumin e Skatinës nuk janë realitet. Vjen Sekretari në Zogaj, mbledh popullin dhe më ballafaqon mua me letrën. Ai kërkoi t’i tregoja tetë urat mbi Skatinë. Unë, me gjakftohtësi, i thashë se çdo mjet i hedhur mbi lum e që shërben për të kaluar lumin, quhet globalisht urë. Pra, edhe një tra hekuri i madh që ka hedhur miniera mbi këtë lum për të kaluar njerëzit, quhet urë. Edhe vigjet e thjeshta janë ura kalimi deri tek ura me beton. Nga burimi i këtij lumi e deri në derdhje janë jo tetë, por tetëmbëdhjetë ura. Kështu shpëtova pa u dënuar, duke u vetëmbrojtur.

-Keni shkruar në dy sisteme, atë të partisë-shtet dhe në demokraci. Ku e ndieni ju ndryshimin, veҫanërisht në përmbajtjen e shkrimeve tuaja?

-Unë shkrova në të dy sistemet. Në periudhën e monizmit disa shkrime ishin me rekomandim, disa kishin ideologji e propagandë. Nuk mund të shkruaje gjithҫka, se shkrimet kontrolloheshin dhe nëse botohej pa dashje, duke i kaluar kryeredaktorit, autori i shkrimit mbante përgjegjësi për devijim të vijës së partisë, për ideologji borgjeze dhe merreshin masa për autorin deri në heqje lirie, me burgim. Sot shkruan ҫfarë të duash.

-Si e vlerësoni ju demokracinë shqiptare në këto 30 vite?

-Unë e vlerësoj demokracinë shqiptare dhe jam optimist se do të bëhet më mirë. Ne shqiptarët ngutemi (nxitohemi) pak, i duam gjërat menjëherë. Për të ngrënë bukë misri duhen kaluar shumë etapa, durimi e pune. Nuk plotësohen dëshirat menjëherë. Po nuk punove tokën, të mbjellësh misrin, ta vadisësh, ta plehërosh, ta prashisësh, ta mbushësh, ta korrësh, ta zhveshësh, ta përpunosh, ta bluash e në fund ta gatuash. Pra, nuk bëhet për një ditë, por do kohën e vet. Kështu është edhe demokracia. Do të bëhet më mirë, por duhet kohë, durim, punë, vetëm punë për të arritur rezultate.

-Meqë jeni në kufi me Kosovën martire, çfarë mund të na thoni për bashkëpunimet në fushën e medias dhe të arsimit?

-Gjatë viteve që kam punuar si Drejtor gjimnazi në Zogaj-Tropojë, kam arritur një bashkëpunim të frytshëm në drejtim të përfaqësimit të vlerave artistike, kulturore e sportive. Po kështu në fushën pedagogjike, psikologjike, në metodikën e mësimdhënies përmes shkëmbimit të përvojave dhe plan-programeve me gjimnazin e Gjakovës, Deҫanit, Pejës, Fushë-Kosovës e Prishtinës. Drejtuesit e këtyre shkollave na kanë dhuruar herëpashere, për gjimnazin e Zogajve, kompjutera, tavolina, karrige, dollapë e libra dhe për këtë u jemi shumë mirënjohës. Ndërsa në fushën e medias kam patur e kam një bashkëpunim shumë të mirë me Radio Gjakovën, revistën “Gjakova PRESS”, me gazetën “Bota Sot” dhe me shumë portale në Prishtinë.

-Para disa vitesh keni botuar librin “Blerimi i një fushe me krijime të bukura”, vepër voluminoze kushtuar krijimtarisë së shkrimtarit Viron Kona. Pse e zgjodhët këtë shkrimtar?

-Zgjodha Viron Konën, autor i 50 librave, i përkthyer në disa shtete, fitues i 8 çmimeve kombëtare e ndërkombëtare.

-Ju keni shumë miqësi në diasporë. Cilët do të donit të përmendnit në këtë intervistë dhe pse?

-Në fillim dua të përmend Fatmir Tereziun në Londër, i cili është drejtues i portalit “Fjala e lirë” dhe i gazetës “Albania”. Ai është profesor në universitetin e Londrës dhe shkrimtar e gazetar i vëmendshëm ndaj gjithë shqiptarëve dhe anglezëve. Në Suedi është Sokol Demaku,  i cili drejton portalin “Dituria”, revistën dhe televizionin “Boras” në Suedi. Shqiptaro-amerikani Zeqir Lushaj, i cili me portalin “Zemra shqiptare” është bërë një zemër e madhe për gjithë shqiptarët. Ka shumë e shumë të tjerë, me të cilët bashkëpunoj në fushën e medias. Anisa Hykaj, koordinatore e revistës “Universi” në Tiranë, Emil Lafe, kryeredaktor i revistës “Perla” Tiranë, Zeki Vehapi, kryeredaktor i gazetës “Gjakova Press” në Gjakovë-Kosovë, Tahir Gjonbalaj, Plavë-Mali i Zi, Xhemaledin Salihu, Preshevë-Serbi, Nail Draga, Podgoricë-Mali i Zi, Skënder Zogaj, Prizren-Kosovë, Bashkia Shkup, Maqedonia e Veriut, Emine Hoti nga Norvegjia, e cila thirret dhe “Marigoja shqiptare në Norvegji”, veprimtari Frasher Racaj, në Pejë e shumё tё tjerё.

-Po me gazetën “Nacional”, si bashkëpunoni?

-Kjo gazetë, jo vetëm ka zëvendësuar gazetën “Drita” dhe revistën letrare “Nëntori”, por i ka tejkaluar parametrat e tyre. Kjo gazetë ka shumë bashkëpunëtorë dhe shkon te lexuesit në ҫdo kontinent.

-A ju kujtohet ndonjë gjë që nuk e cekëm?

-Po, disa vite me parë, “Care International” në Kukës bëri të mundur financimin e ushqimit falas për nxënës e mësues në Zogaj, një vakt i rëndësishëm ushqimor, kur unë isha Drejtor në gjimnaz. Kjo veprimtari ishte shtrirë në shumë shkolla të Kukësit, Hasit dhe në Zogaj të Tropojës. Nxënës e mësues kishin një vakt të bollshëm e të shëndetshëm, pasi në kohën kur kjo gjë realizohej, ushqyerja në Shqipëri kishte deficenca e ndikonte në procesin e të nxënit të nxënësit. E kam për nder të kujtoj rininë tonë të hershme pedagogjike në Shkodër me Prof. Dr. Gjovalin Shkurtaj. Shokë klase e banke prej disa vitesh. Me mbarimin e shkollës për mësuesi, Gjovalini emërohet mësues në fshatin Rrilë të Lezhës, ndërsa unë në vendlindjen time, Zogaj. Vitet kalonin dhe profesori ynë i nderuar i hyri me pasion gjuhësisë, duke u bërë i njohur sot jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Ballkan. Gjuhëtari, akademiku, Prof. Dr. Gjovalini i titulluar i lëndëve të albanalogjisë dhe me plot gojën do të thoja radhitet sot ndër figurat e shquara të gjuhësisë, si: Xhuvani, Çabej, A. Kostallari etj. I urojmë me gjithë zemër akademikut tonë të nderuar, Gjovalin Shkurtaj, shëndet të plotë e jetë të gjatë në shërbim të gjuhësisë shqiptare.

-Çfarë do t’u thonit bashkëpunëtorëve dhe kolegëve?

-Bashkëfshatarëve të mi në Zogaj do t’u bëja thirrje që të mbanin e të kujdeseshin sa më shumë për bletët. Mjalti i trumzës i Zogajve është mjalti më i mirë në Europë dhe ka fituar çmim ndërkombëtar. Gering, besnik i Hitlerit në Luftën e II-të Botërore, kur nisi një divizion drejt Kosovës, vetë Hitleri mori hartën dhe shënoi me laps të kuq “Zogajn”, pastaj kishte thënë komandantit gjerman:-Dua mjaltin e Trumzës me hoje të Zogajt. Kaq i njohur dhe i vlerësuar ishte mjalti i Zogajve. Si kryetar i OJF i arsimtarëve, nga kolegët mësues do të kërkoja sa më shumë edukim e mësim të nxënësve, pasi kjo punë kolosale do të reflektohet nesër në ardhmërinë e shtetit tonë. Për ata që merren me fushën e letrave, do të thosha se nuk është vonë kurrë për të shkruar. E shkruara mbetet! Sa më shumë shkrime të përgjithëshme pozitive, aq më shumë hapa përpara drejt demokracisë bëjmë. Faleminderit!


Send this to a friend