“Po vjen së shpejti” dhe “Ju kemi dhënë paralajmërimet tona” – këto janë disa nga mesazhet e publikuara në gjuhën angleze, më 9 dhe 10 mars, në një kanal të quajtur “HomeLand Justice”, në platformën Telegram.

Ky kanal përfaqëson grupin që ka marrë përgjegjësinë për disa sulme kibernetike ndaj institucioneve të Shqipërisë, që nga viti 2022.

Sulmi më i ri ndodhi të martën, dhe për shënjestër pati postën elektronike të Kuvendit të Shqipërisë.

Këtë e konfirmoi vetë organi ligjvënës shqiptar, i cili tha se sulmi “ka pasur si synim fshirjen e të dhënave dhe cenimin e disa sistemeve të brendshme”.

Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike (AKSK) bëri të ditur më pas se ka ngritur grupin e punës “për analizimin e rastit dhe ekipet ndodhen në terren duke kryer analizën teknike, si dhe duke ndërmarrë hapat e nevojshëm lidhur me këtë situatë”.

Deri më tani, AKSK-ja nuk ka dalë me ndonjë njoftim që jep hollësi të tjera mbi sulmin apo shkallën e saktë të dëmit.

Kuvendi, ndërkaq, tha se ekipet e tij teknike po punojnë për “rikuperimin e të dhënave të fshira në llogaritë e përdoruesve”.

Çfarë dihet për “HomeLand Justice”?

“HomeLand Justice”, sipas një analize nga gjiganti amerikan i teknologjisë Microsoft, është i lidhur me Qeverinë iraniane.

Në postimet e veta në Telegram, grupi i hakerëve thotë se sulmet ndaj institucioneve të Shqipërisë po bëhen për të dënuar vendimin e tyre për strehimin e grupit opozitar iranian Mojahedin-e-Khalq (MEK), që njihet edhe si Organizata Popullore Muxhahedine e Iranit.

“Kur ju i mbështesni terroristët, duhet të dini se do ta paguani çmimin për këtë, në të gjitha aspektet”, thuhet në një nga postimet e këtij grupi, më 10 mars.

Në postime të tjera, grupi akuzon politikanët shqiptarë se po i dëgjojnë “urdhrat e amerikanëve”, si dhe paralajmërojnë se ky sulm është “vetëm maja e ajsbergut”.

Më 28 shkurt, kur Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën sulme kundër Iranit, kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, e mbështeti operacionin amerikano-izraelit, duke thënë se shteti që ai udhëheq është përballur drejtpërdrejt me “fytyrën barbare të regjimit të Teheranit, përmes agresioneve të tij kibernetike”.

Ekspertë të sigurisë ishin të ndarë rreth asaj nëse prezenca e MEK-ut në Shqipëri rrit rrezikun, apo nuk ka ndikim në sulmet e mundshme nga Irani, pas fillimit të luftës me SHBA-në.

Pas fillimit të luftës në Iran, ekspertë ndërkombëtarë të sigurisë kanë paralajmëruar se përshkallëzimi i tensioneve mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit rrit rrezikun e sulmeve të mundshme terroriste apo operacioneve të fshehta jashtë zonave tradicionale të konfliktit.

Sipas një analize të publikuar nga revista amerikane The Atlantic, Irani ka përdorur historikisht rrjete dhe metoda të ndryshme për t’u hakmarrë ndaj kundërshtarëve, veçanërisht kur përballet me presion të madh politik apo ushtarak, duke përfshirë sulme që burojnë jashtë territorit të Iranit.

Ndërkohë, raportime të gazetës New York Times theksojnë se agjencitë amerikane të inteligjencës po monitorojnë mundësinë që Teherani t’i aktivizojë grupet aleate në rajone të ndryshme për të goditur interesat amerikane ose aleatët e tyre.

Cili është rreziku real në Shqipëri e Kosovë?

Ndonëse Shqipëria ka histori të marrëdhënieve të tensionuara me Iranin, ekspertë të sigurisë mendojnë se pas fillimit të luftës SHBA-Iran ekziston rrezik i konsideruar edhe për vende të tjera.

Eksperti i sigurisë nga Qendra Kosova për Studime të Sigurisë (QKSS), Mentor Vrajolli, thekson se situata aktuale kërkon përgatitje më të madhe institucionale, duke pasur parasysh mënyrën se si Irani ka operuar ndër vite jashtë territorit të tij.

“Dihet botërisht që Irani ka operuar për dekada duke nxitur celula influencuese jashtë vendit, të cilat kanë për qëllim dëmtimin e interesave të vendeve perëndimore”, thotë ai.

Sipas Vrajollit, rreziku potencial për Kosovën dhe Shqipërinë lidhet edhe me orientimin e tyre të qartë politik dhe strategjik drejt aleatëve perëndimorë.

Ai thekson se, për shkak të mbështetjes së hapur ndaj interesave amerikane dhe evropiane, të dy vendet mund të shihen si objektiva të mundshëm të veprimeve indirekte armiqësore.

Megjithatë, ai vlerëson se ndikimi i drejtpërdrejtë iranian në Kosovë dhe në Shqipëri nuk është shumë i theksuar.

“Në këto vende, ndikimi fetar ka ardhur kryesisht nga aktorë të tjerë”, shpjegon Vrajolli, duke shtuar se komunitetet fetare në rajon janë kryesisht të lidhura me traditën sunite, dhe me ndikime nga Turqia apo vende të tjera, e jo me rrymat shiite, që lidhen më shumë me Iranin.

Megjithatë, rreziku nuk mund të përjashtohet plotësisht. Vrajolli paralajmëron se edhe incidente të izoluara mund të shkaktojnë pasoja serioze.

“Një incident i vetëm mund të shkaktojë dhimbje të mëdha, prandaj vigjilenca duhet të jetë e lartë për të parandaluar çdo skenar të mundshëm”, thotë ai.

Vrajolli shton se sulmet kibernetike mbeten një nga rreziqet më reale, duke kujtuar se Irani ka kryer sulme të tilla edhe në periudha kur nuk ka pasur konflikt të hapur.

Duke pasur parasysh këtë, ai mendon se institucionet e Shqipërisë, por edhe ato të Kosovës, duhet të jenë të përgatitura dhe “të mbrojtura” për kërcënime në hapësirën digjitale.

Çfarë po bën Kosova?

Vetëm një ditë pasi nisi lufta në Iran, në Kosovë u zhvillua një mbledhje e jashtëzakonshme e Këshillit të Sigurisë, e thirrur nga kryeministri i vendit, Albin Kurti.

Shefi i ekzekutivit kosovar “ka ritheksuar qëndrimin e qartë të institucioneve të Republikës së Kosovës se qëndrojnë të palëkundura përkrah miqve dhe aleatëve tanë strategjikë, e në veçanti të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në përpjekjet për ruajtjen e paqes, sigurisë dhe stabilitetit ndërkombëtar”, u tha në një komunikatë.

Ndonëse kryeministri tha se Kosova po monitoron nga afër implikimet e mundshme për vendin dhe rajonin, Policia e Kosovës nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë nëse po zbaton ndonjë plan të veçantë mbrojtjeje, pas kësaj situate, si dhe nëse ka pasur ndonjë incident të theksuar të ndërlidhur me të.

Më herët, as Qeveria, as Ministria e Punëve të Brendshme, e as Presidenca e Kosovës nuk iu përgjigjën REL-it mbi implikimet e mundshme apo masat konkrete që mund të merren.

Anulohet procedura e tenderit për ndërtimin e portit të ri tregtar në Porto Romano, pasi kompania e vetme e mbetur në garë nuk paraqiti ofertë financiare. Lajmi konfirmohet nga burime për News24 dhe BalkanWeb.

Bëhet fjalë për kompaninë Archirodon, e cila nuk dorëzoi ofertën financiare brenda afatit të përcaktuar, më 9 mars, duke bërë që procesi i prokurimit të ndërpritet. Skandalin e portit e ka denoncuar i pari emisioni investigativ “Vetting” në News24.

Tenderi kishte një vlerë të parashikuar prej rreth 400 milionë eurosh dhe synonte ndërtimin e portit të ri tregtar në Porto Romano, një projekt i rëndësishëm për infrastrukturën portuale dhe zhvillimin ekonomik të vendit.

Vendimi për pezullimin vjen pas kërkesës dhe instimit të vazhdueshëm të SHBA-ve. Kreu i Dhomës Amerikane të Tregtisë në Tiranë, Grant Van Cleeve, pak ditë më parë adresoi një letër publike për Edi Ramën dhe titullarë të lartë qeveritarë, në lidhje me tenderin e Porto Romanos.

Van Cleeve e konsideron këtë projekt si një vendim që merret një herë në 100 vjet dhe kërkon shtyrjen e garës pasi sipas tij projekti ekzistues i heq Shqipërisë shansin të jetë konkuruese në rajon. Ndërkohë, SPAK ka nisur hetimet lidhur me procedurën e tenderit, për të sqaruar çdo pasaktësi ose shkelje gjatë procesit të prokurimit.

Investigimi i Vetting

Nga Tel Avivi në Beograd dhe më pas përsëri në Tel Aviv.

Ky ishte itinerari i një avioni izraelit të transportit më 5 mars, konstatoi Radio Evropa e Lirë përmes një analize të faqeve të specializuara për ndjekjen e fluturimeve.

Avioni ishte i destinuar për transportimin e ngarkesave të rënda dhe të rrezikshme, siç janë armët.

Megjithatë, nuk është e qartë se çfarë ka transportuar, pasi institucionet përgjegjëse nuk kanë dhënë sqarime.

Kjo nuk është hera e vetme që një avion transporti i kompanisë private izraelite “Challenge Airlines IL” ka ateruar në Beograd gjatë muajit të fundit.

REL-i ka zbuluar se gjatë shkurtit dhe në fillim të marsit, dy avionë transporti të kësaj kompanie kanë kryer së paku nëntë fluturime mes Serbisë dhe Izraelit, në të dyja drejtimet.

Dy prej këtyre fluturimeve u regjistruan pas përshkallëzimit të konfliktit në Lindjen e Mesme më 28 shkurt, kur Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën sulmet ndaj Iranit.

Radio Evropa e Lirë pyeti ministritë serbe të Mbrojtjes, Punëve të Jashtme dhe Tregtisë për këto fluturime dhe për atë se çfarë është transportuar me to, por nuk mori përgjigje.

Përgjigje nuk ktheu as kompania izraelite që është pronare e avionëve transportues.

Serbia pezulloi eksportin e armëve në fund të qershorit të vitit të kaluar, pas një udhëzimi të presidentit Aleksandar Vuçiq.

Kjo ndodhi në kulmin e konfliktit izraelito-iranian dhe mes akuzave nga Moska se Serbia, përmes ndërmjetësve, po eksportonte municion drejt Ukrainës.

Por, sipas informacioneve të konfirmuara për Radion Evropa e Lirë nga dy fabrika shtetërore të armëve, eksporti i armëve jashtë Serbisë ka rifilluar sërish në shkurt.

Me gjithë përpjekjet e vazhdueshme të REL-it, institucionet shtetërore në Serbi nuk kanë zbuluar se çfarë eksportojnë, kujt dhe në çfarë kushtesh.

Sipas Zyrës së Statistikave të Republikës së Serbisë, në vitin 2025, Serbia eksportoi armë dhe municione me vlerë rreth 50 milionë dollarë.

Kjo është gjysma e shumës së regjistruar në vitin 2024, kur eksportet, sipas të dhënave të njëjta, tejkaluan 104 milionë dollarë.

Megjithatë, këto nuk janë shuma përfundimtare, pasi të dhënat e sakta nuk janë të disponueshme publikisht.

Serbia, prej vitesh tashmë, nuk publikon se çfarë armësh dhe pajisjesh ushtarake eksporton, kujt dhe në çfarë sasie.

Çfarë thonë në Aeroportin e Beogradit?

Aeroporti “Nikolla Teslla” i Beogradit nuk jep detaje për atë që është transportuar nga aeroplanët e mallrave që fluturuan nga Beogradi në Tel Aviv dhe anasjelltas, në shkurt dhe në mars.

Në përgjigjen dhënë Radios Evropa e Lirë thuhet se aeroporti u lejon linjave ajrore të përdorin infrastrukturën e tij “në përputhje me rregulloret ndërkombëtare dhe kombëtare që rregullojnë transportin e pasagjerëve dhe llojeve të ndryshme të ngarkesave në trafikun ajror”.

Nuk është e qartë se kush e ka angazhuar linjën ajrore private izraelite, pasi ministritë përkatëse nuk u janë përgjigjur pyetjeve të Radios Evropa e Lirë.

“Challenge Airlines” e Izraelit e përshkruan veten si linjë ajrore e specializuar në transportin e “ngarkesave jostandarde”.

Sipas të dhënave nga ueb-faqja e saj, ajo zotëron tre aeroplanë Boeing të destinuar për trafik mallrash.

Kompania thuhet se ofron shërbime të rregullta midis Tel Avivit dhe vendeve evropiane, si dhe në Shtetet e Bashkuara, nëpërmjet Aeroportit të Liezhit në Belgjikë.

Ajo gjithashtu thotë se ka licenca të ndryshme sigurie për transportin ajror të mallrave, të lëshuara nga Bashkimi Evropian, SHBA-ja, Kina dhe vende të tjera.

Thekson se është e trajnuar për të transportuar një sërë mallrash – nga ushqimet tek eksplozivët, barnat dhe makineritë e mëdha.

Që nga shpërthimi i konfliktit në Lindjen e Mesme në fund të shkurtit, një pjesë e madhe e trafikut ndërkombëtar ajror në atë rajon është pezulluar dhe fluksi i mallrave është zvogëluar ndjeshëm.

Megjithatë, “Challenge Airlines” vazhdon të fluturojë për në Izrael dhe të ofrojë shërbime mallrash.

Më herët, në nëntor të vitit 2024, mediat belge raportuan se kjo linjë ajrore ka paraqitur ankesa kundër rregulloreve federale dhe rajonale në Belgjikë, që kufizojnë transportin e armëve dhe pajisjeve ushtarake në Izrael.

Sipas tyre, “Challenge Airlines” ka mohuar atëkohë se po transportonte armë, duke pretenduar se po dërgonte ndihmë humanitare dhe ushqime në Izrael.

Aeroplani ateroi edhe në qershor të vitit 2025

Radio Evropa e Lirë monitoroi fluturimet e dy aeroplanëve mallrash të kompanisë “Challenge Airlines”, me shenja regjistrimi 4X-IAJ dhe 4X-ICK, të cilët mbërritën në Aeroportin e Beogradit.

Njëri prej tyre, aeroplani 4X-ICK, u ul në Beograd në qershor të vitit 2025, në kohën e futjes së embargos së eksportit të armëve.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, refuzoi atëkohë t’u përgjigjej pyetjeve në lidhje me këtë aeroplan, duke deklaruar: “Nuk më shkon ndërmend të them se çfarë u ngrit dhe çfarë u ul”.

Faqja e internetit “Flight Radar” regjistroi historinë e fluturimeve të këtij aeroplani gjatë gjithë vitit të kaluar.

Përveç në Beograd, i njëjti aeroplan mallrash ka fluturuar edhe në qytete tjera evropiane dhe në Shtetet e Bashkuara në muajt e fundit.

Shtetet e Bashkuara janë eksportuesi më i madh i armëve në Izrael – me dërgesa me vlerë prej miliarda dollarësh. Dy të tretat e importeve të armëve të Izraelit janë nga SHBA-ja.

Nga Serbia, sipas pohimeve të Vuçiqit, dërgesa e municioneve është rritur që nga tetori i vitit 2023.

Në atë kohë, Izraeli u sulmua nga Hamasi – organizatë palestineze që SHBA-ja dhe BE-ja e konsiderojnë terroriste.

Izraeli, më pas, nisi një ofensivë tokësore në Rripin e Gazës, e cila çoi në vrasje masive të civilëve palestinezë, shkatërrim qytetesh dhe krizë humanitare.

Kombet e Bashkuara e kanë akuzuar Izraelin për shkelje të rënda të të drejtave të njeriut dhe krime lufte.

Edhe para se autoritetet e Beogradit të pranonin se dërgesat e armëve në Izrael janë përshpejtuar, ekipet ndërkombëtare të gazetarëve hulumtues kanë raportuar se eksportet e armëve nga Serbia në Izrael janë rritur për 30 herë që nga tetori i vitit 2023.

Vuçiq më pas u bë cak i kritikave nga një pjesë e opozitës dhe publikut në Serbi, sipas të cilëve, ai – në këtë mënyrë – është rreshtuar me autoritetet izraelite.

Megjithatë, pas sulmit të Izraelit ndaj Iranit në qershor të vitit 2025, Vuçiq vlerësoi se të dyja vendet ishin “miqësore” me të, ndërsa Ministria e Mbrojtjes e Serbisë njoftoi se eksporti i armëve dhe pajisjeve ushtarake, sipas udhëzimeve të presidentit, është pezulluar.

“Një degë e tërë e industrisë është ndaluar, që nga qershori e këndej, pa bazë ligjore… sepse dikush dëshiron kështu”, thotë analisti ushtarak serb, Aleksandar Radiq.

Ai shton se, përveç njoftimit të Ministrisë së Mbrojtjes dhe deklaratave të Vuçiqit, nuk është publikuar asnjë dokument zyrtar për këtë “embargo”.

Punëtorët në fabrikat e armëve thonë se eksportet kanë rifilluar

Shteti serb nuk konfirmon se “moratoriumi” mbi eksportet është hequr, por punonjës të dy fabrikave shtetërore armësh në Serbi e pohojnë një gjë të tillë.

Ata thonë se në shkurt të vitit 2026 kanë marrë një letër, ku thuhej se, pas një ndalimi tetëmujor, eksportet jashtë vendit do të rifillonin.

“Sindikata mori informacion nga udhëheqja se shteti ka miratuar një pjesë të eksportit të armëve ushtarake”, thotë për Radion Evropa e Lirë Aleksandar Tadiq, kryetar i sindikatës në fabrikën “Zastava Oruzhja” në Kragujevc.

“Ne nuk e dimë zyrtarisht se kush janë blerësit, nga cilat vende, por ky është hapi i parë dhe i mirë për fabrikën, sepse ishte në një situatë të vështirë, për shkak të ndalimit të eksportit”, thotë Tadiq.

Ai shton se dërgesat e armëve sportive të gjuetisë, të cilat prodhohen gjithashtu në këtë fabrikë në Serbinë qendrore, kanë filluar “shumë kohë më parë” drejt Shteteve të Bashkuara, të cilat janë ndër partnerët kryesorë për këto dërgesa.

Udhëheqja e fabrikës “Zastava oruzhja” nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë në lidhje me eksportet.

Në Uzhicë, në Serbinë perëndimore, ku ndodhet selia e fabrikës së armëve “Prvi Partizan”, punëtorët morën të njëjtin lajm.

“Ne morëm informacion rreth një muaj më parë se eksportet kanë filluar; nuk kemi ide se ku ose çfarë do të shkojë”, thotë për Radion Evropa e Lirë një prej pjesëtarëve të sindikatës së kompanisë “Prvi Partizan”, duke folur në kushte anonimiteti.

Administrata e kësaj fabrike nuk e konfirmoi këtë informacion për Radion Evropa e Lirë.

Përgjigje nuk kthyen as selitë e kompanive të tjera shtetërore të prodhimit dhe tregtisë së armëve, të cilat janë anëtare të Industrisë Serbe të Mbrojtjes.

Ngjashëm, as Ministria e Mbrojtjes e Serbisë nuk tregoi nëse eksportet e armëve jashtë vendit kanë rifilluar dhe në çfarë kushtesh.

A eksportoi Serbia armë gjatë “moratoriumit”?

“Që nga qershori i vitit të kaluar ka prova të forta se eksporti ka vazhduar, në disa situata të jashtëzakonshme, kur dikush ka vendosur ta bënte atë”, thotë analisti ushtarak, Aleksandar Radiq.

Këtë e vërteton edhe fakti se, derisa në Serbi ishte në fuqi ndalesa për eksportin e armëve, sipas udhëzimeve të presidentit, Azerbajxhani dhe Qiproja krenoheshin me armë artilerie nga fabrikat serbe.

Vitin e kaluar, Azerbajxhani shfaqi obusët vetëlëvizës “Nora”, ndërsa Qiproja shfaqi raketahedhësit “Tamnava”.

“Të dyja sistemet u shfaqën për herë të parë në gjysmën e dytë të vitit 2025 dhe është shumë e mundur që ato të jenë eksportuar pas shpalljes së ‘moratoriumit’”, thotë për Radion Evropa e Lirë Katarina Gjokiq nga Instituti Ndërkombëtar i Kërkimeve për Paqen në Stokholm (SIPRI).

Serbia është e detyruar të raportojë eksportin e armëve të rënda dhe të lehta, në përputhje me konventat ndërkombëtare. Këto raporte ndërkombëtare publikohen në mes të vitit, për vitin paraprak.

“Por, pjesa më e madhe e eksporteve nuk është e dukshme atje, sepse sasi të mëdha municionesh (të cilat nuk u nënshtrohen këtyre deklarimeve) po nxirren nga Serbia. Vlera dhe vëllimi i eksporteve të municioneve nuk mund të shihen nga këto deklarime”, thotë Radiq.

Sipas ligjit, lejet për eksportin e armëve dhe pajisjeve ushtarake lëshohen nga Ministria e Tregtisë së Brendshme dhe të Jashtme e Serbisë.

Ato kërkojnë pëlqimin e ministrive të Punëve të Jashtme, të Brendshme, të Mbrojtjes dhe të Agjencisë së Sigurisë dhe Inteligjencës.

Gjithashtu kërkohet edhe një certifikatë e Përdoruesit Fundor, e vërtetuar nga një organ zyrtar i vendit të këtij përdoruesi.

Gjatë lëshimit të një leje tregohet kujdes që eksporti të mos shkelë sanksionet ndërkombëtare, të mos kërcënojë respektimin e të drejtave të njeriut në vendin e destinacionit përfundimtar dhe të mos mundësojë shpërthimin ose vazhdimin e konflikteve të armatosura dhe të tjera në vendin e përdorimit përfundimtar.

Kontribuoi: Mirjana Jevtoviq; përktheu: Valona Tela

Më 23 mars 1933, brenda një dhome të ndriçuar dobët, ku ndihej  aroma e ndenjur të tymit të purove, Ludwig Kaas po  përpiqej  ta bindte veten se po merrte vendimin e duhur. Kaas një prift katolik dhe udhëheqës i Partisë së Qendrës  ndodhej në  udhëkryq. Për disa vite, partia e tij ishte përpjekur të bllokonte ngritjen e Adolf Hitlerit. Por në vitin 1932, Nacional-Socialistët e Hitlerit u bënë forca më e madhe në parlament dhe në janar 1933, Hitleri u bë kancelar. Ndërsa Hitleri përpiqej të konsolidonte pushtetin, Partia e Qendrës ishte pengesa e fundit që Hitleri të vendoste në kontroll të plotë Gjermaninë.

Hitleri kishte prezantuar Aktin e Mundësimit, akt i cili do t’i lejonte atij dhe kabinetit të tij mundësinë  për të sunduar nëpërmjet akteve normative , duke e çmontuar  demokracinë në thelbin e saj.  Vetëm nëse  Partia e Qendrës do të rezistonte, mund të bllokohej  miratimi i aktit. Kaas dhe kolegët e tij udhëheqës të Partisë së Qendrës debatuan  për orë të tëra, të ndarë midis mbrojtjes së parimit dhe vetëmbrojtjes. Disa kërkuan rezistencë, duke paralajmëruar se pushteti i Hitlerit duhej të kontrollohej. Por shumica kishin frikë nga pasojat e sfidës. Të tjerë ende mbaheshin pas shpresës se duke bashkëpunuar me Hitlerin, ata mund të ndikonin te Hitleri.

Në fund,  Kaas e bindi veten se opsioni i tij më i mirë ishte të bashkëpunonte , të punonte brenda realitetit të ri në vend që të shtypej prej tij. “Ne duhet ta ruajmë shpirtin tonë, por një refuzim i Aktit të Mundësimit do të rezultojë në pasoja të pakëndshme për partinë tonë”. u tha ai kolegëve të tij . Akti u miratua duke hapur rrugën diktaturës së Hitlerit .

Mbështetja  për aktin nuk kishte asgjë strategjike, nuk i moderoi qëndrimet e Hitlerit, përkundrazi i dha atij kontroll të plotë.

Ky episod ilustron logjikën e rrezikshme të abdikimit ose besimit se, përballë një kërcënimi në rritje për demokracinë, dorëzimi është strategji, edhe bashkëpunimi me një autokrat është mbijetesë.

Sa herë më jepet mundësia të flasë me socialistë të vjetër apo të rinj , antarë apo ish antarë të kryesisë së kesaj partie, ndihet po e njëjta logjikë abdikimi . Po anëtarët e partisë socialiste kanë abdikuar ,  edhe kjo nuk ka ndodhur sot, por që në vitin 2005 .

Demokracia brenda saj u gërrye ngadalë, në fillim nëpërmjet dorëzimit gradual të atyre që e kishin ndërtuar e  duhet  ta mbronin atë. Në çdo lëshim, që partia bënte karshi kryetarit autokrat ai u bë më të guximshëm,  dhe përmbysja sot të gjithëve  u duket më e vështirë. Përgjigjet që në fillim socialistëve ju dukën  pragmatike , duke pritur, duke heshtur, duke arritur një marrëveshje , vetëm sa e inkurajuan kryetarin autokrat duke çuar në fund në rënien e vetë partisë.

Rënia e partisë Socialiste nuk ishte e pashmangshme , pasi  udhëheqësit politikë kryesorë kishin shumë mundësi për t’u kundërpërgjigjur. Por disa në 2005  besonin se vetëm me Ramën mund ta mundnin Berishën , disa  se mund ta përdornin Ramën për të siguruar dominimin e tyre . Disa  besonin se mund ta kontrollonin Ramën edhe  pasi ta bëhej Kryeministër . Të gjithë gaboheshin.

Demokracia brenda partisë rrallë vdes në një moment të vetëm. Ajo shkatërrohet nëpërmjet abdikimit: racionalizimeve dhe kompromiseve.  Partia Socialiste  vdiq kur kur anëtarët me ndikim brenda saj   i thanë  vetes se po të lëshojnë vetëm pak terren por  do ishin më të sigurt ose se gjetja e një gjuhe të përbashkët me një përçarës është më praktike sesa të qëndrosh kundër tij.

Kryetari autoritar i cili  “urdhëron”  as me fjalë por më geste “mbyllni gojën” nuk  triumfoi kurrë vetë. Ai pati sukses sepse të tjerët e mundësuan  atë , për shkak të ambicies së tyre, për shkak të frikës së tyre ose sepse i gjykuanë gabim rreziqet e lëshimeve të vogla.

Duke kaluar pranë rrokaqiejve në qendër të Tel Avivit, e gjithë vëmendja shkon te një billboard gjigant, që shfaq reklama të produkteve ushqimore dhe më pas një portret të madh të presidentit amerikan me mbishkrimin: “Faleminderit, Zot dhe Donald Trump!”

Kështu duket se dëshmohet mirënjohja izraelite për rolin e Shteteve të Bashkuara në sulmet ushtarake ndaj Iranit. Zyrtarët izraelitë kanë theksuar vazhdimisht se dy vendet janë plotësisht në një linjë.

“Bashkëpunimi është historik mes ushtrisë amerikane dhe IDF-së (Forcave të Mbrojtjes së Izraelit), si dhe mes forcave ajrore të Izraelit dhe Shteteve të Bashkuara”, tha kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu më 6 mars, duke e paraqitur këtë si shembull të koordinimit të ngushtë mes dy vendeve.

Dhe është e vërtetë se ekziston një koordinim shumë i afërt ushtarak dhe politik mes dy vendeve. Megjithatë, ka edhe fusha ku prioritetet mund të ndryshojnë.

Deri ku shkon aleanca?

Prej vitesh, Netanyahu ka promovuar idenë e ndryshimit të regjimit në Iran dhe duket se ende është i përkushtuar ndaj këtij qëllimi.

“Aspirata jonë është t’i mundësojmë popullit iranian të heqë qafe zgjedhën e tiranisë”, tha ai më 9 mars.

Por shumica e analistëve besojnë se ndryshimi i regjimit nuk mund të arrihet shpejt.

Prandaj deklarata e Trumpit më vonë atë ditë, se lufta mund të përfundojë “shumë shpejt”, nxit pyetjen: Çfarë ndodh nëse afati i caktuar nga SHBA-ja për t’i dhënë fund luftës është më i hershëm sesa ai i Izraelit?

“Shtetet e Bashkuara janë ato që udhëheqin kur bëhet fjalë për datën e përfundimit. Izraeli është i gatshëm t’i vazhdojë këto sulme kundër regjimit islamik. Ne jemi gjithashtu të angazhuar kundër Hezbollahut, një përfaqësues i regjimit iranian në Liban. Do të donim të vazhdonim këtë. Por do të ndalemi kur SHBA-ja të thotë se duhet të ndalemi”, tha më 10 mars Miri Eisin, ish-zëvendësshefe e Korpusit të Inteligjencës Luftarake të ushtrisë izraelite, në disa përgjigje për Radion Evropa e Lirë.

Hezbollahu konsiderohet organizatë terroriste nga Shtetet e Bashkuara dhe fuqi tjera.

“Kishte qëllime shumë të qarta për ndryshim regjimi, dhe nuk po i shihni ato. Por duhet të jemi realistë. Për ushtrinë, çdo ditë shtesë do të thotë më shumë objektiva. Politikanët marrin vendimet e tyre”, shtoi Eisin, tani studiuese në Institutin Ndërkombëtar Kundërterrorizmit (ICT) në Universitetin Reichman në Tel Aviv.

Objektivat e luftës

Në fakt, nuk është plotësisht e qartë nëse ndryshimi i regjimit është një nga objektivat e SHBA-së.

Kur sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth renditi qëllimet e luftës disa orë pasi Eisin foli për REL-in, ai as nuk e përmendi këtë aspekt.

“Së pari: t’i shkatërrojmë rezervat e raketave, lëshuesit e tyre dhe bazën industriale të mbrojtjes që prodhon raketa. Së dyti: ta shkatërrojmë marinën e tyre. Dhe së treti: t’i mohojmë përgjithmonë Iranit armët bërthamore”, tha Hegseth, duke përshkruar objektivat e konfliktit.

Trump ka folur për “dorëzim pa kushte” dhe ka thënë se ndryshimi i regjimit do të ishte “gjëja më e mirë që mund të ndodhë”.

Më 10 mars ai tha se ishte “i zhgënjyer” që regjimi iranian kishte zgjedhur Mojtaba Khamenein për të zëvendësuar babanë e tij të ndjerë si udhëheqës suprem, por nuk pranoi të thoshte se çfarë mund të bënin Shtetet e Bashkuara në këtë drejtim.

Radio Evropa e Lirë ka folur me disa këshilltarë të Kongresit amerikan që merren me çështje të sigurisë kombëtare në Uashington, të cilët kanë shprehur shqetësime për një mospërputhje të mundshme në këtë dhe çështje të tjera.

“Njëra qeveri duket se po ndjek kolapsin e regjimit”, tha një këshilltar republikan në kushte anonimiteti. “Tjetra thotë se nuk është, përveç rasteve kur duket se është. Dhe këtu qëndron problemi. Për objektivat kryesore, nuk jemi plotësisht në sinkron.”

Në çdo luftë, afati kohor zakonisht varet nga qëllimet që ndiqen. Duke ndjekur tre objektivat e përmendura nga Hegseth, fitorja mund të shpallet edhe pa ndryshim regjimi.

Disa analistë argumentojnë se SHBA-ja mund të preferojë një përfundim më të shpejtë të operacioneve sesa Izraeli, nëse çmimet e naftës rriten shumë, pasi të dy vendet kanë nivele të ndryshme tolerance ndaj kësaj.

Nafta

Ka pasur gjithashtu shenja të mundshme divergjence edhe për objektivat ushtarake, pasi Uashingtoni raportohet se ishte i pakënaqur me një sulm izraelit ndaj një objekti nafte në Iran.

I pyetur për këtë më 10 mars, Hegseth tha se goditja e objekteve të naftës “nuk është domosdoshmërisht objektivi ynë”.

Ai hodhi poshtë idenë se Izraeli po e tërhiqte SHBA-në drejt operacioneve që bien ndesh me interesat e Uashingtonit.

“Ne nuk po tërhiqemi në asnjë drejtim. Ne po udhëheqim, presidenti po udhëheq.”

Në Kongresin amerikan një tjetër këshilltar, gjithashtu në kushte anonimiteti, paralajmëroi:

“Shkatërrimi i qendrave të naftës mund t’i destabilizojë tregjet energjetike. Izraeli e sheh si mënyrë për t’i dobësuar aftësinë e Iranit për të financuar luftën, por për SHBA-në ekziston rreziku që ekonomia globale të tërhiqet në konflikt. Është një fitore taktike me kosto strategjike.”

Më 9 mars, senatori republikan Lindsey Graham e shprehu këtë qartë në një postim në rrjetet sociale: “Ju lutem, tregohuni të kujdesshëm me objektivat që zgjidhni”, shkroi ai, duke shtuar se ekonomia e naftës do të jetë thelbësore për rindërtimin e Iranit.

Por Yoel Guzonsky, ish-anëtar i Këshillit të Sigurisë Kombëtare të Izraelit, tha se sulmet e vendit të tij ndaj objekteve iraniane të naftës ishin në fakt një paralajmërim i kalkuluar.

“Si SHBA-ja ashtu edhe Izraeli po tregohen shumë të kujdesshëm që të mos godasin qendrat kryesore të naftës në Iran, sepse e dinë se hakmarrja iraniane mund të ndodhë në shtetet e Gjirit, dhe atëherë do të shohim një skenar krejt tjetër”, tha ai, duke iu referuar rrezikut të sulmeve të ardhshme iraniane ndaj industrisë së naftës në vendet e Gjirit.

“Irani as nuk i ka prekur fushat e naftës dhe të gazit në Gjirin Persik”, shtoi ai. “Ndoshta Irani po e ruan këtë si një hap tjetër për përshkallëzim drejt një lufte më të gjatë.

Hezbollahu

Çështja e Hezbollahut tregon gjithashtu se Izraeli dhe Shtëpia e Bardhë mund të kenë prioritete disi të ndryshme në këtë luftë. Për Uashingtonin, goditja e Iranit është në krye të agjendës. Për Izraelin, Hezbollahu është një kërcënim shumë më pranë kufijve të tij.

“Njerëzit nuk e mendojnë faktin se unë ngas makinën në veri dhe jetoj në veri, dhe mund të jesh 100 metra, për të mos thënë një ose dy kilometra, larg vendeve nga ku Hezbollahu po qëllon. Për ne, kjo është një rrezik shumë i afërt dhe i menjëhershëm”, tha Eisin për REL-in.

Ditët e fundit ka pasur shumë raportime në mediat izraelite dhe parashikime analistësh se mund të përgatitet një ofensivë shumë më e madhe tokësore kundër Hezbollahut në Liban.

Por Eisin shtoi se kjo nuk po e shpërqendron Izraelin nga lufta me Iranin. Sipas saj, Izraeli po përdor kryesisht lloje të ndryshme forcash në Liban dhe po godet gjithashtu objektiva iraniane atje.

“Izraeli sulmoi hapur disa ditë më parë, në zemër të Bejrutit, një njësi të forcës Kuds të regjimit islamik… Pra, shihni këtë kombinim këtu. Ne po sulmojmë regjimin islamik dhe kapacitetet e ndryshme të ushtrive terroriste, si në Liban ashtu edhe në Iran”, tha ajo.

Por për Uashingtonin, llogaritja është ndryshe. Sipas një këshilltari amerikan, Hezbollahu nuk përbën kërcënim ekzistencial të drejtpërdrejtë.

Presidenti amerikan, Donald Trump, ka lënë të kuptohet se lufta me Iranin ka mundësi të jetë afër përfundimit, duke e dhënë një vlerësim optimist për një luftë që ka shkaktuar tensione rajonale dhe paqëndrueshmëri në tregjet globale të energjisë.

Duke folur për gazetarë më 9 mars në klubin e tij të golfit në Florida, Trump tha se lufta “do të përfundojë së shpejti”, megjithëse nuk dha ndonjë afat të qartë dhe sugjeroi se operacionet mund të vazhdojnë edhe përtej kësaj jave.

“Ne mund ta lëmë me kaq, por do të shkojmë më tej”, tha ai, duke argumentuar se ndërhyrja e SHBA-së ia ka pamundësuar Iranit “ta marrë nën kontroll Lindjen e Mesme”.

Optimizmi i presidentit vjen në mes të një debati të vazhdueshëm në Uashington rreth synimeve të vendit për këtë luftë, kostove të tij dhe trajektores së mundshme.

Një mënyrë ndryshe për të bërë luftë

Disa ish-zyrtarë të Trumpit e shohin qasjen e presidentit si pjesë të një ndryshimi më të gjerë në mënyrën se si Uashingtoni mendon për fuqinë ushtarake.

Alexander Gray, i cili shërbeu në Këshillin e Sigurisë Kombëtare gjatë administratës së parë të Trumpit, tha për Radion Evropa e Lirë (REL) më 9 mars se presidenti duket se po e sfidon kornizën që ka formësuar debatet amerikane mbi ndërhyrjen ushtarake që nga Lufta e Irakut 2003–2011.

Gray argumentoi se politikëbërësit amerikanë shpesh i kanë paraqitur vendimet e tyre si alternativë binare: ose të angazhojnë forca të mëdha tokësore dhe fushata afatgjata për ndërtimin e shtetit, ose të shmangin plotësisht veprimin ushtarak.

“SHBA-ja mund të kryejë sulme të synuara kirurgjikale dhe me kohëzgjatje të kufizuar për qëllime të qarta, të përcaktuara dhe realiste, dhe të arrijë qëllimet kombëtare”, tha Gray.

Nëse një qasje e tillë ka sukses në Iran, shtoi ai, kjo mund të sjellë “përfitime të mëdha gjeopolitike” për Shtetet e Bashkuara dhe partnerët e tyre.

Përshtatja e narrativës së luftës

Analistë të tjerë janë më skeptikë ndaj mesazheve të administratës, duke thënë se ato mund të formësohen edhe nga konsiderata politike dhe ekonomike.

Paul Poast nga Universiteti i Çikagos i tha REL-it se sinjalet kontradiktore nga Shtëpia e Bardhë sugjerojnë se zyrtarët mund të përpiqen të arrijnë dy gjëra njëkohësisht: t’i qetësojnë tregjet dhe ta paraqesin luftën si sukses.

Deklaratat se lufta mund të përfundojë “së shpejti”, tha ai, mund të ndihmojnë në qetësimin e investitorëve dhe tregjeve të energjisë.

Në të njëjtën kohë, Poast theksoi se retorika e administratës për qëllimet e saj duket se ka ndryshuar.

Referencat e hershme për ndryshim regjimi ose për ta parandaluar përgjithmonë Iranin nga zhvillimi i armëve bërthamore po zëvendësohen gjithnjë e më shumë nga synime më të kufizuara, si shkatërrimi i kapaciteteve të raketave dhe forcave detare.

Sipas Poast, ky rregullim mund t’i lejojë administratës të argumentojë se misioni është përmbushur edhe nëse udhëheqja politike e Iranit mbetet në pushtet.

Debati në Kongres po rritet

Derisa Shtëpia e Bardhë thekson përparim ushtarak, lufta ka nxitur një debat politik gjithnjë e më të madh në Capitol Hill.

Një grup senatorësh demokratë është zotuar të përdorë mjete procedurale për të ngadalësuar punën e Senatit derisa zyrtarë të lartë të administratës të dëshmojnë nën betim për konfliktin.

Demokrati Cory Booker nga Nju Xhersi tha më 9 mars se ligjvënësit duan seanca me sekretarin e Shtetit Marco Rubio dhe sekretarin e Mbrojtjes Pete Hegseth para komiteteve kryesore të Senatit për të shpjeguar strategjinë e administratës, kohëzgjatjen e pritshme të fushatës dhe koston e saj.

Senatorë demokratë, përfshirë Chris Murphy nga Kenetiket, Tim Kaine nga Virxhinia, Tammy Duckworth nga Illinois, Adam Schiff nga Kalifornia dhe Tammy Baldëin nga Viskonsin, kanë paraqitur disa rezoluta që kërkojnë ndalimin e përfshirjes së SHBA-së në konflikt sipas Aktit të Fuqive të Luftës, i cili kërkon miratimin e Kongresit për angazhime të zgjatura ushtarake.

Në sallën e Senatit, Dick Durbin nga Illinois paralajmëroi se konflikti rrezikon të përsërisë gabimet e Luftës së Irakut, duke argumentuar se administrata ka ofruar arsye të ndryshueshme për veprimin ushtarak dhe i mungon një strategji e qartë afatgjatë.

Republikanët rreshtohen pas presidentit Trump

Megjithatë, shumë republikanë e kanë mbrojtur fuqishëm vendimin e Trump për ta nisur fushatën.

Në një fjalim në Senat, republikani Roger Wicker nga Misisipi, kryetar i Komitetit të Shërbimeve të Armatosura të Senatit, argumentoi se kritikët po e vënë në dyshim padrejtësisht vendimin e Trumpit për ta goditur Iranin dhe po vendosin kufij arbitrarë për fushatën ushtarake.

“Me sa duket, nëse kjo luftë zgjat edhe pesë javë, ne duhet të pajtohemi që të palosim tendat tona, të kthehemi në shtëpi dhe ta lëmë punën të papërfunduar”, tha Wicker.

Republikani nga Misisipi tha se administrata i ka përshkruar qartë synimet e saj: shkatërrimin e kapaciteteve të raketave të Iranit, eliminimin e aftësisë së tij për të prodhuar raketa, neutralizimin e forcave detare që përdoren për të mbështetur grupe militante dhe parandalimin e Teheranit nga sigurimi i armëve bërthamore.

Wicker gjithashtu përmendi atë që e përshkroi si përparim të hershëm në fushatë, duke thënë se mbrojtja ajrore dhe sistemet e raketave të Iranit janë dëmtuar rëndë dhe se forcat detare iraniane janë përzënë nga Gjiri i Omanit.

Sulmet ajrore, tha ai, ka mundësi të vazhdojnë “me javë, jo me ditë” derisa këto synime të arrihen.

“Kjo nuk duhet të jetë luftë e përhershme”, tha Wicker. “Nuk është ushtrim pa kurrfarë synimi në Lindjen e Mesme”.

Çfarë mund të ndodhë tutje?

Disa tregues në ditët e ardhshme mund të ndihmojnë për të përcaktuar nëse konflikti po shkon vërtet drejt përfundimit apo po hyn në një fazë të re, sipas ndihmësve të senatorëve republikanë dhe demokratë që folën për REL-in në kushte anonimiteti.

Një nga shenjat e rëndësishme do të jetë ritmi operacional i luftimeve. Një ngadalësim i sulmeve ajrore të SHBA-së ose një rënie në numrin e dronëve iranianë që kapen, mund të sugjerojë se Uashingtoni beson se synimet e tij kryesore ushtarake janë arritur në masë të madhe.

Hebrenjtë iranianë në Izrael shpresojnë për ndryshim regjimi në vendlindje

Një faktor tjetër do të jetë reagimi i Iranit. Sulmet e vazhdueshme me raketa ose dronë nga Irani ose aleatët e tij rajonalë do të tregonin se Teherani ende ruan aftësinë dhe vullnetin për ta vazhduar luftën, mbase duke e zgjatur konfliktin pavarësisht pretendimeve të Uashingtonit për sukses në fushën e betejës.

Së fundi, analistët thonë se qëndrueshmëria e infrastrukturës ushtarake të Iranit do të vëzhgohet nga afër. Nëse sulmet amerikane kanë dobësuar ndjeshëm prodhimin e raketave të Iranit, asetet detare dhe mbrojtjen ajrore – synime të theksuara nga senatori Wicker – administrata mund të argumentojë se qëllimet e saj kryesore të sigurisë janë përmbushur pa një fushatë të zgjatur.

Një pyetje e ndërlidhur është nëse Uashingtoni do të ruajë shtrirjen e kufizuar që ish-zyrtari i sigurisë kombëtare në administratën Trump, Gray, e përshkroi si thelbësore për strategjinë.

Nëse operacionet amerikane mbeten të përqendruara në sulme të synuara dhe jo në përshkallëzim më të gjerë apo vendosje forcash tokësore, kjo do të përforconte argumentin e administratës se veprimi ushtarak i shkurtër dhe i përqendruar mund të arrijë objektiva strategjikë pa u shndërruar në një përballje shumë më të zgjatur.

Përgatiti: Ekrem Idrizi

Jo vetëm modelet, këngëtaret, ish miset, pra të ashtuquajtura VIP-a, por edhe gazetari Sokol Balla, është bllokuar në Dubai, vend i njohur si ‘mbretëria e qejfit’. Teksa SPAK po e heton në Tiranë për korrupsion dhe pastrim parash, Sokol Balla thotë se ka ngecur në Dubai për shkak të pezullimit të fluturimeve pas bombardimeve nga Irani.

Sokol Balla, i cili ka nisur t’u japë mesazhe të koduara mafioze Edi Ramës dhe SPAK-ut, ka publikuar edhe një video nga Dubai, në kuadër të një turi udhëtimi të gazetarit në Lindjen e Mesme, financuar me para që dyshohet se janë produkt i aferave me paratë dhe pasuritë publike.

Sokol Balla është caktuar me rekomandim politik nga Edi Rama drejtor i televizionit ABC News, i cili përpos lavatriçe pastrimi parash, e ka kthyer ABC News edhe në harem, ashtu siç ka operuar në çdo televizion ku e ka çuar partia. Si drejtor i ABC-së, gazetari ka një pagë rreth 40 mijë euro në muaj aq sa fitimi i disa viteve të marra së bashku para vitit 2022 të televizionit lavatriçe. Që nga viti 2022 televizioni nuk dorëzon bilance në tatime, ndërsa tatimet, Patrimi i Parave, Krimi Ekonomik etj., nuk kanë këllçe për të zbatuar ligjin.

Roli i dyshimtë i ABC News si mbulesë e mundshme e një prej linjave të korrupsionit me rrugët e Shqipërisë po hetohet nga SPAK në kuadër të dosjes së ARRSH dhe Ministrisë së Infrastrukturës. Sokol Balla qëndroi javën e kaluar disa orë në SPAK. Kur doli ishte aq i turbulluar dhe trullosur nga pyetjes e hetuesve dhe zbulimi i fakteve sa që ngatërroi daljen nga rrethimi para SPAK-ut./Prapaskena

Kur u krijua në vitin 2019 me ligj të posaçëm, Korporata e Investimeve Shqiptare (AIC) u prezantua si një instrument modern i shtetit për të mobilizuar kapital publik dhe privat dhe për të zhvilluar pronat shtetërore. Ideja ishte që Shqipëria të kishte një strukturë të ngjashme me fondet sovrane apo agjencitë zhvilluese që menaxhojnë asetet publike dhe i kthejnë ato në projekte konkrete investimi.

Gjashtë vite më vonë, bilanci real i kësaj strukture mbetet shumë larg pritshmërive.

Lista e projekteve të shpallura është e gjatë: komplekse qeveritare, zona ekonomike, muze, stadiume, zona zhvillimi, parqe teknologjike dhe qendra ekspozitash. Por në praktikë, produktet konkrete janë pothuajse të papërfillshme. I vetmi projekt i realizuar me të cilin krenohet Korporata është parku teknologjik “Durana Tech Park”, e cila konsiston kryesisht në regjistrimin formal të disa kompanive në adresën e parkut në Xhafzotaj, për të përfituar lehtësi fiskale, por parku mbetet ende virtual, pa asgjë të ndërtuar.

Në një projekt që duhej të ishte motori i inovacionit teknologjik të vendit, rezultati i deritanishëm është një park “virtual”, pa infrastrukturë reale dhe me përzgjedhje kompanish që është kritikuar për mungesë transparence.

Ndërkohë, pjesa tjetër e projekteve vazhdon të qarkullojë në faza koncepti, fizibiliteti apo thirrjesh të përsëritura për partnerë privatë, pa prodhuar ende rezultate të prekshme.

Projekte që kthehen vazhdimisht në pikën zero

Plani i punës i AIC për vitin 2025, i konsultuar nga ekofin.al, përmend një numër të madh projektesh: komplekse qeveritare sektoriale, godina të reja për institucione, zona ekonomike kulturore, muze, projekte sportive dhe zhvillime të mëdha urbane.

Por realiteti është se një pjesë e konsiderueshme e këtyre projekteve janë shpallur disa herë dhe kanë dështuar të tërheqin investitorë.

Një rast domethënës është projekti “Lift Tower”, i cili është shpallur 6 herë pa arritur të gjenerojë interes nga investitorët. Vetëm pas disa dështimesh radhazi, Korporata u detyrua të ndryshojë kushtet e garës duke i dhënë partnerit privat 5% më shumë të sipërfaqes së ndërtimit. Ky ndryshim në një projekt që parashikon mijëra metra katrorë ndërtim dhe një kullë me 40 kate është një lëshim shumë i madh që bëhet në dëm të publikes.

Në shumë raste të tjera, projektet mbeten në fazë konceptimi, studimi fizibiliteti ose negociatash që zgjasin me vite.

Bilancet financiare: shpenzime pa të ardhura

Pasqyrat financiare të audituara tregojnë një tablo edhe më domethënëse për mënyrën se si funksionon Korporata.

Në vitin 2023, AIC regjistroi humbje prej rreth 51 milionë lekësh, kryesisht për shkak të shpenzimeve operative dhe të personelit.

Në vitin 2022, humbja e raportuar ishte edhe më e lartë, rreth 69 milionë lekë.

Struktura e të ardhurave dhe shpenzimeve tregon një paradoks të qartë: Korporata nuk gjeneron pothuajse asnjë të ardhur nga aktiviteti i saj kryesor, ndërsa shpenzimet kryesore lidhen me paga, shërbime dhe administrim.

Edhe në vitin 2024, sipas pasqyrave financiare të audituara, të ardhurat nga aktiviteti i shfrytëzimit mbeten praktikisht zero, ndërsa shpenzimet operative dhe të personelit vazhdojnë të jenë të konsiderueshme.

Fitimi i raportuar për vitin 2024 nuk lidhet me realizimin e projekteve investuese, por kryesisht me të ardhura financiare nga depozita dhe interesa, çka nënkupton se kapitali publik është përdorur më shumë si instrument financiar sesa si motor investimi.

Kjo krijon një pyetje të thjeshtë: nëse kapitali publik përfundon në depozita bankare për të gjeneruar interesa, cili është roli real i një korporate zhvillimi?

Një strukturë e shtrenjtë për taksapaguesit

Ndërkohë që zhvillimi i projekteve mungon, Korporata ka ndërtuar një strukturë të plotë institucionale.

Ligji i saj parashikon një arkitekturë të gjerë drejtimi që përfshin këshillin mbikëqyrës, drejtorin ekzekutiv dhe një bord këshillimor.

Kjo do të thotë paga për stafin, shpërblime për anëtarët e këshillit mbikëqyrës dhe për bordin këshillimor, si dhe një sërë shpenzimesh administrative.

Në mungesë të projekteve që gjenerojnë të ardhura reale, kjo strukturë mbështetet pothuajse tërësisht në fondet publike.

Diplomaci eventesh në vend të projekteve

Një tjetër tendencë e re që ka rënë në sy muajt e fundit është prania e shpeshtë e drejtuesve të AIC në forume dhe evente ndërkombëtare, nga Abu Dhabi dhe Davos deri në Berlin dhe së fundmi edhe Cannes.

Ekskursionet e Korporates

Në pamje të parë, kjo mund të duket si një strategji për të promovuar investimet. Por këtu lind një tjetër problem institucional.

Sipas ligjit, misioni i Korporatës së Investimeve Shqiptare është zhvillimi dhe menaxhimi i pronave shtetërore dhe realizimi i projekteve të investimit.

Promovimi i investimeve dhe tërheqja e investitorëve të huaj është një funksion që i është dhënë një institucioni tjetër shtetëror: Agjencisë Shqiptare të Zhvillimit të Investimeve (AIDA).

Në këtë kuptim, shfaqja e AIC në panaire dhe evente globale krijon një mbivendosje rolesh dhe një pyetje legjitime: a po shndërrohet Korporata në një strukturë të diplomacisë ekonomike, në vend që të fokusohet në zhvillimin konkret të aseteve publike?

Një instrument që ende nuk ka prodhuar zhvillim

Në teori, Korporata e Investimeve Shqiptare duhet të ishte një nga instrumentet më të rëndësishme të politikës ekonomike të shtetit shqiptar.

Ajo ka në dispozicion pronat publike, kapital shtetëror dhe fleksibilitet më të madh se administrata klasike për të realizuar projekte zhvillimi.

Por pas disa vitesh funksionimi, bilanci mbetet i dobët: projekte të shumta në letër, disa thirrje të dështuara për partnerë privatë, një park teknologjik ende virtual dhe një seri humbjesh financiare të mbuluara nga fondet publike.

Nëse nuk ndryshon qasja, ekziston rreziku që një instrument që u krijua për të zhvilluar pronën publike të përfundojë duke prodhuar vetëm plane, evente dhe raporte.

Ndërsa pronat shtetërore që supozohej të transformoheshin në projekte zhvillimi vazhdojnë të presin ende momentin e tyre. /Ekofin/