VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Qershor 1946 – Todi Lubonja: Vramë 4 të arrestuar, ekzekutuam 3 strehuesit e tyre

By | December 4, 2016

Komentet

“M’u hodh në gjoks si gjarpër i keq”, zbardhen letrat denoncuese për drejtuesit në komunizëm, kërkonin favore seksuale ndaj vartëseve dhe…

Për të gjithë ata që ngrinin pikëpyetje të kota duke thënë se në burgje, për shkak të frikës o arsyesh të tjera, nuk kryheshin abuzime e përdhunime, dokumentet e Arkivit të Shtetit tregojnë të vërtetën. Jo se nuk ishin besuar ata njerëz që kanë jetuar nëpër burgje si të burgosur dhe disa gjëra i kanë parë me sytë e tyre, por se dokumentet janë gjithnjë më të besueshëm.

Të rrish me orë e ditë të tëra në arkiv, raste si këto të mëposhtmet do të gjesh pa fund. Mund të ketë edhe më të rënda se kaq, por kemi shkëputur një prej tyre. Rasti i Lika Panajotit, dëshmia e saj, tregon më së miri se disa prej bashkëkohësve, vetëm të vërtetën që nuk thonë.

Dëshmi reale, përveç dokumenteve, sot nuk është e mundur të gjenden për shkak të viteve që kanë kaluar, por deri në histori të tjera që mund të dalin prej Arkivit të Shtetit, lexoni këto…

Komitetit Qendror të P.K. Shqiptare

(Organizatës së Inspektimit, Tiranë)

Bashkëngjitur iu dërgojmë një deklaratë të lëshuar nga e burgosura Lika Panajoti, e cila gjendet në burgun e sektorit të Punëve të Brendshme të rrethit tonë. (E burgosura nuk është anëtare partie).

Kjo deklaratë lëshohet kundër shefit të seksionit të Punëve të Brendshme, Miftar Nexhipit, i cili është edhe anëtar i Komitetit të Partisë. Shoku Miftar para të burgosurës është treguar njeri pa karakter. Këtë e vërteton jo vetëm deklarata e lëshuar nga vetë e interesuara, që ka dy muaj që provokohet prej Miftarit, por kjo i ka rënë në sy edhe sekretarit të celulës, ka rënë në sy të Sigurimit, shokut Hilo Priftit, anëtar partie, ka rënë në sy të shefit të Punëve të Brendshme, Nikollaq Vangjelit, dhe të dy policëve që janë korrierë të seksionit.

Këto provokime prej Miftarit kundrejt të burgosurës paskan filluar qysh më 1 maj 1948 dhe akoma vazhdojnë të bëhen ende sot. Këtë e ka parë vetë me sytë e tij sekretari i celulës, zv.shef i Sigurimit, Mane Sinani, dhe gjithë shokët e tjerë që thamë më lart japin prova për këto provokime. Nga ana e Sinanit, ky proces i është dërguar personalisht nënkolonelit Vaskë Koleci, Drejtorisë së Sigurimit të Shtetit, për të marrë masat e duhura qysh me datë 13 qershor 1948 dhe akoma përgjigjja s’ka ardhur.

Komiteti i Partisë këtë gjë e mësoi në datë 24 qershor nga një letër që e burgosura ia lëshonte Toto Kalemit, kryetarit të Komitetit Ekzekutiv dhe anëtar i Komitetit të Partisë. Ajo i tregonte për gjërat që kishin ndodhur dhe i kërkonte ndihmë.

Kur Komiteti i Partisë e thirri Mane Spahiun, ku, përveç se kishte kopjen e procesverbalit të cilën po jua dërgojmë, shton duke thënë: nuk ia kam thënë partisë deri sot, për arsye se kam shkruar nga ana e kanalit zyrtar dhe për të mos u bërë alarm ia kam bërë personalisht Vaskë Kolecit.

Kjo çështje shokut Miftar, akoma nuk i është vënë në dukje nga ana e Komitetit të Partisë (ndërkaq ai vazhdon punën e tij). Nuk ia kam vënë në dukje, duke menduar se do të jetë më mirë t’u bëjmë të ditur ju dhe më pas si ta shihni ju të arsyeshme, mbasi çështja e shokut Miftar ka edhe çështje të tjera, gjë që e di edhe shoku Mithi Vjerc, i cili ka biseduar me dy sekretarët e këtij komiteti dhe mbasi mori aprovimin tonë, tha: “Miftarit mos ia thonë në Komitet, mjafton me kaq! Ne mbasi të bisedojmë edhe një herë, do t’ju përgjigjemi. Këto kanë qenë arsyet që ne nuk ju kemi thënë”.

Shtojmë se shoku Miftar para 3 muaj e gjysmë, kur shkonte me anëtaren e partisë Refiti Demën, i ka bërë një provokim. Këta shkuan për punët e partisë në lokalitetin Roskovec. Kur iu vu në dukje, shoku Miftar i tha Komitetit “unë s’e pata me qëllim, por ajo nuk di shaka”. Tani, kohët e fundit, na del që Miftari, kur ishte shoqja Gjena Bele, nëpunëse në sekretarinë e Punëve të Brendshme (sot, e përjashtuar si kandidate) e ka provokuar, por pasi ajo nuk pranoi, e hoqi nga puna (kjo çështja e Gjenës nuk ka qenë shumë e kontrolluar).

Lutemi mbasi ta merrni në studim, na tregoni mënyrën e veprimit, mundësisht sa më shpejt se mos dekonspirohet nga korrierët e seksionit dhe ne dyshojmë se mos shoku Miftar mund të bëjë ndonjë gjë kundrejt të burgosurës për të mbyllur gabimet e tij.

Ne propozojmë se për t’u parë në vende nga ana e Drejtorisë së Sigurimit të Shtetit, të dërgohet një i deleguar.

Shënim: Lika është dënuar përpara muajit prill. Nga ana e moralit ka qëndrime të mira.

P.K. Partisë së Rrethit Fier

Sekretari politik

Lili Bele

Deklaratë:

E nënshkruara Lika Panajoti, lindur dhe banuese në këtë qytet, kam qenë në punishten e furrës speciale të këtij qyteti dhe më datë 5.4.1948 për abuzime detyre, kam rënë në burgun e policisë së këtushme duke marrë dënimin prej gjyqit me gjashtë muaj.

Gjatë kësaj periudhe që qëndroj në burg, jam provokuar nga shefi i këtij seksioni, shoku toger Miftar Nexhipi, si kam deklaruar më poshtë…

Jam e martuar me Koli Panajotin dhe kam tre fëmijë, ndër të cilët, një vajzë të rritur. Dënimi im është i lehtë dhe mund të lëviz lirisht në mjediset e policisë ku merrem me pastrimin e dhomave, e veçanërisht të zyrës së shefit të Seksionit të Punëve të Brendshme, komunistit Miftar Nexhipi.

Ai përfiton nga rasti dhe më kërkon atë punë, por jo në zyrën e tij. Ai arrin të më puthë disa herë dhe të më shtrëngojë pas trupit. Ndërkohë, im shoq i ka bërë një kërkesë Prokurorisë së Vlorës që të diktojnë çështjen dhe të më lirojnë.

Ajo kërkesë duhej firmosur, gjë që nuk është bërë ende. Me këtë rast, janë shtuar provokimet e shefit, si kusht për lirimin tim. Më thotë se më ka dashur që kur isha jashtë dhe se vazhdon të më dojë, pavarësisht se jam e martuar. Unë i jam përgjigjur se e dua gjithashtu, por se duhet të ruheshim nga policët se mos ndodh ndonjë skandal.

Ai betohet për ideal se e ka seriozisht. Kjo situatë përsëritet përditë, sa herë shkoj për pastrim në zyrën e tij, ngacmimet vazhdojnë me kapje e puthje. Por gjithmonë i kërkoja të më lironte për ta vazhduar këtë punë jashtë. Në atë seksion punonte edhe një kushëri i imi si oficer i Sigurimit.

E bisedova çështjen me të, por mendimi i tij ishte se mos shefi donte të provonte ndershmërinë time dhe nuk kishte qëllime për vete. Megjithatë, ai premtoi se do ta bisedonte edhe me zv.shefin, Mane Sinanin. Ky e thirri në zyrën e tij dhe i kërkoi shpjegime, por pasi e dëgjoi i pati thënë se këto janë fatet e njeriut, por unë të mos mërzitesha, të vazhdoja me disa premtime të vogla deri sa të kuptonin më mirë punën.

Mbas disa ditësh, nga dritarja e hapur e zyrës së shefit, zëvendësi i tij Mane Sinani, na pa të përqafuar. Por edhe pas kësaj skeme dashurie, Mane nuk e bëri problem këtë çështje. Më pasi kërkova të largohesha 2-3 ditë në shtëpi, të më ndihmonte, por më tha se nuk kishte mundësi pasi nuk donin shokët.

E pyeta kush nuk donte, Mania? Nëse ishte ai, mund t’i kërkoja leje vetë… Ai mendonte se ishte gabim t’i thosha, por nëse ai pranonte, më kujtoi të mbaja fjalën. I thashë se bënte gabim që mendonte kështu dhe për të qenë e besueshme, i thashë të vinte në dhomën time të mbaronte qëllimet e tij.

Më tha se kishte frikë nga policët, por po të doja, mund të rrinim në zyrën e tij. Por në zyrë nuk bëhen të tilla gjëra, iu përgjigja. Më përsëriti se më ka dashur që jashtë, por se i ka ardhur zor të më thotë. U tregova e çuditur dhe vijova t’i them se do kishte qenë më mirë të më kishte thënë që jashtë, sepse ashtu unë nuk do të kisha rënë në burg.

Kështu gjërat vazhdonin çdo ditë, por në datën 12.6.1948 u përkeqësuan, pasi shkova për pastrim dhe ai më thotë se nuk do më ndahet pa më puthur, të bëhej ç’të bëhej. I them se do të na shihnin nëpunësit dhe do na merrte dreqi të dyve, por ai si i tërbuar m’u hodh në gjoks si gjarpër i keq, ndërsa unë e shtyja dhe po përpiqesha të dilja përjashta.

Ai i vuri krahët derës dhe unë s’kisha nga të dilja, përveçse nga dritarja. Por ai më afrohet, më zë prej trupi duke më tërhequr pas vetes. Thashë se do bërtisja, por ai vazhdonte se do ta arrinte qëllimin. I thashë edhe një herë se mund ta vazhdonim jashtë, nëse më lejonte të dilja, madje se mund të vazhdonim gjithë jetën.

Për sa deklaroj më sipër, ju siguroj se janë të gjitha të vërteta dhe ato që deklaroj i bën me qëllime të caktuara, se kërkon të përulë elementët e pushtetit dhe jam gati të pranoj çdo pasojë, por se sipas besimit që kam ndaj pushtetit, jam e sigurt se ky provokim që më bëhet nga toger Miftari më jep shembullin e udhëheqësve të Ballit dhe për mua është e tejkaluar.

Për sa më sipër, jam gati të deklaroj ku ta lypë nevoja dhe e kërkoj këtë të padrejtë deri në fund. Të gjitha thëniet e mësipërme, pasi i lexova mirë, i firmos me firmën time origjinale.

Faksimile e letrës së të burgosurës

Komiteti i qytetit

Durrës Komitetit Qendror të P.K. Shqiptare

Këtu poshtë po ju japim një relacion mbi qëndrimin e shokut Skënder Mushi: Shoku Skënder Mushi, në datën 30 në mbrëmje (muaji prill) niset në Tiranë për të parakaluar në “1 Maj” me disa punëtorë me vaporin “Borova”, ku punëtorët kishin kohë që punonin për të nxjerrë sa më të mirë këtë parakalim dhe shoku niset së bashku me punëtorët në orën 2 pas mesnate, ku aty marrin pjesë punëtorë, por ky, përveç këtyre, merr me vete edhe dy elementë të pa organizuar dhe imoralë, si dhe disa vajza imorale.

Një nga këto ishte reaksionare dhe që duhej pushuar nga puna si e tillë, por jo vetëm që nuk e pushon, por shoqërohet gjithmonë me të, kjo kishte rënë shumë në sytë e punëtorëve dhe kanë pëshpëritur gjithandej për shoqërimin e tyre.

Arsyeja e mosmarrjes pjesë në parakalimin e vaporit ka qenë se ky iku në Tiranë me këto vajza, si dhe duke gënjyer punëtorët e tjerë prisni këtu, kështu ata prisnin drejtorin, por kur panë që ai u vonua, donin të parakalonin vetë, vetëm se ishte tepër vonë sepse gjithçka kishte marrë fund e u kthyen të dëshpëruar.

Në kohën kur po ktheheshin për në Durrës, Skënderi ishte mbyllur në një kabinë të vaporit me dy vajza dhe në tjetrën një element i paorganizuar me një tjetër shoqe ishin mbyllur në një tjetër kabinë. Në atë kohë, shoferi hyn brenda dhe i kap në flagrancë.

Drejtori i përgjigjet shoferit në një mënyrë brutale duke thënë “pse më shikoni, edhe unë kam ndjenja seksuale?!”. E largoi duke i thënë maskara dhe duke i kërkuar të mos fliste me njeri. Shoku Skënder u kishte thënë disa shokëve të tij që sot kemi bërë qejf e të tjera maskarallëqe si këto që i kanë parë punëtorët dhe janë në gjendje t’i faktojnë sepse është bërë bujë e madhe.

Nga ana tjetër, punëtorët kanë filluar ta urrejnë dhe i kanë kërkuar llogari se pse vapori nuk ka parakaluar. Drejtori u ka thënë të kërkojnë sqarim te zv.ministri Niazi Islami. Ne nuk e kemi takuar ende zv.ministrin, pasi ka qenë në lëvizje, por tani po ju vëmë në dijeni dhe nëse vëmë re raste të tjera, do t’ju njoftojmë sërish.

Për Komitetin e P.K. Shqiptare

Qytetit Durrës

Nimet Ymeri

***

Drejtoria e Policisë Popullore

Nr 9/36 Tiranë më 15/5/1948

Komitetit Qendror të P.K. Shqiptare

(Drejtorisë së Organo-Inspektimit, Tiranë)

U vumë në dijeni se kandidati i Partisë, Taip Afiz Vlorës, ka marrë 24 orë leje dhe ka shkuar për punë private në Fier. Kur po kthehej nga Fieri ka qëndruar për darkë te një miku i tij në një katund, i cili ishte i burgosur për faje ordinere. Ku, mbasi u deh me raki, kreu nevojat e tij seksuale me dy gratë që gjeti në shtëpi.

Kjo vepër ra në sy të popullit në mëngjes dhe kur e mori vesh plaka e shtëpisë, e bëri çështjen alarmante aq sa u grumbullua i tërë populli i katundit ndërsa ‘miku’ ka zbritur nga dritarja e shtëpisë. Rrugës e ka takuar një fshatar dhe e ka pyetur se pse vraponte, ndërsa kandidati e ka qëlluar me shpullë dhe ka vazhduar rrugën.

Kur është kthyer në Vlorë, ka dashur të fshehë të vërtetën duke porositur shokët që të thonë se ka ardhur që në mbrëmje. Për këtë vepër, celula bazë vendosi ta përjashtojë si kandidat partie.

P. Seksioni Politik

Sokrat Bufi

***

Partia Komuniste e Shqipërisë

Komiteti Partisë së Rrethit Mirditë

Komitetit Qendror P.K. Shqiptare (

Drejtorisë së kuadrit, Tiranë, 29/4/1948)

Ju njoftojmë se nga data 15 e këtij muaji, anëtari i partisë Selfo Abazi, nëntoger i Mbrojtjes së Popullit, i cili bën pjesë në regjimentin e 7 malor të Mbrojtjes së Popullit Shkodër, duke qenë në shërbim me njësitë operuese në rrethin tonë, ka shkuar në katundin Kaçinar me shërbim, ku në këtë ditë, populli është i grumbulluar në kishë.

Shoku nëntoger hyn brenda në kishë dhe ndërsa prifti predikonte për çështje fetare, thotë në mes të kishës se po nuk i varëm të gjithë priftërinjtë brenda në kishë, nuk mund të shkojmë në socializëm.

Vazhdon duke thënë se të gjitha pikturat që keni vënë këtu në kishë janë shumë të bukura, sidomos ‘zoja e bekueme asht shumë e bukur dhe po ta kesh me fjet asht shumë e mirë”.

Vijon të flasë me fjalë brutale, si dhe thotë se Zoti ka shkuar tek anglo-amerikanët, prandaj s’keni pse bëni lutje e sa e sa të tjera fjalë që as mund të përmenden. Kjo ngjarje bëri mjaft bujë në popull.

Përveç kësaj, i ka thënë priftit se sa gra e vajza ka çnderuar në muajt e tjerë. Për këtë është në dijeni edhe seksioni i Sigurimit, ku u ka thënë prifti se pushteti nuk ka këtë politikë dhe e mbron kishën me statut.

Haki Kraja

***

Lënda: Mbi humbjen e shallit të Elmas Bilbilit

Komitetit Qendror të PKSH

Drejtorisë së Organizim-Inspektimit, Tiranë

Çështja e humbjes së shallit të Elmas Bilbilit ka qenë kështu: Kur ka ardhur për inspektim këtu, ka marrë shoqen Dituri Bizbiqi dhe ka shkuar dy-tre km rrugë deri në vendin e quajtur çiflig.

Atje ka ndenjur për 2-3 orë me radhë, pastaj është kthyer prapë në Çorovodë dhe më mes të rrugës, në kthim, ka harruar shallin. Rrugës ka takuar një fshatar të zonës, Hamit Avdylin dhe i ka kërkuar të shohë për shallin kur të shkojë lart dhe nëse e gjente, t’ia niste në Çorovodë.

Avdyli i pyet ku kanë qenë dhe ai i tregon se ka qenë në Mollas. Fshatari pyet nëse kanë qenë shokët e organizatës së rinisë, por banorët mohojnë.

Atëherë ai merr shallin dhe ia dorëzon shoqes Dituri, e cila kishte qenë me Elmasin duke i bërë me dije se ishte në dijeni të aktit imoral që kishin bërë./ PANORAMA

Pushkatimi i Beut të Saukut – Rrëfimi: Ja emri i zyrtarit të lartë që përmendi

Rrethanat e ekzekutimit të Nazif Tugës mesnatën e 20 korrikut 1989, rrëzë një kodre në gjunjët e Dajtit, i kanë ditur vetëm pesë zyrtarë, të cilëve regjimi u besoi aktin e fundit të tragjedisë monstruoze. Njëri ndër ta, D.M., pas shumë dilemash e mëdyshjesh tunduese vuri dorën në zemër dhe u tregoi familjarëve vendin ku ishin groposur eshtrat e Beut të Saukut. Identifikimi i tij u bë shkak për të depërtuar më tej te të pathënat e asaj nate të tmerrshme. G.R., një tjetër dëshmitar i ngjarjes makabre, duke kapërcyer përbetimin e dikurshëm se për gjëra të tilla do të rrëfehej vetëm në varr, ka treguar diçka më shumë nga detajet e tmerrshme të tragjedisë së 20 korrikut ’89. Po si e kujton ai historinë e atyre momenteve fatale, kur në emër të urdhrit dhe detyrës ka marrë pjesë në ekzekutimin e Nazif Tugës…


Ju keni qenë pjesë e grupit që ekzekutoi Nazif Tugën…

Jo kështu, jo. Ne thjesht zbatuam një vendim gjykate të formës së prerë. Gjykata e dënoi me vdekje, pushkatim. Dikush do ta çonte në fund verdiktin e saj. Për këtë kishte një urdhër të ministrit të Brendshëm, që përcaktonte vendin, datën dhe procedurën përkatëse për ekzekutimin e Nazifit. Në zbatim të urdhrit, më qëlloi dhe mua të isha pjesë e atij grupi. Bile, atë natë jam detyruar të lë në mes një gosti familjare…

Ju jetonit në Tiranë, e njihnit më parë Nazif Tugën?

Nuk më kishte qëlluar të isha ndonjëherë përballë tij, por kisha dëgjuar për të. Nazifi në atë kohë ishte një figurë e njohur në Tiranë, po sidomos në rrethina…

Figurë e njohur për organet e Policisë për sjellje jo të hijshme?

Më parë, Nazif Tuga nuk kishte qenë kurrë kontingjent i organeve tona. Përkundrazi. Ai njihej si tip babaxhani dhe njeri që bënte mirë, sidomos për njerëzit në nevojë. Kishte qëlluar të kishte ndihmuar dhe një njeriun tim, që nuk reshte duke shprehur mirënjohjen për të.

Dhe ndodhi të ishit përballë tij kur u ekzekutua…

Të thashë, jo nga dëshira, por i detyruar nga urdhri, që në të tilla raste nuk vihej kurrë në diskutim.

E kujtoni reagimin e Nazifit kur e morët nga birucat e burgut për ta çuar te vendi i ekzekutimit. Kërkoi ndonjë sqarim të veçantë, se thonë që ka kërkuar të takonte një zyrtar të lartë?

Ato momente, Nazifi dukej si i përhumbur dhe nuk mbaj mend të jetë shprehur për ndonjë gjë të veçantë. Vetëm pak çaste para këtij momenti, zëvendësprokurori i rrethit e kishte njohur me përgjigjen e Presidiumit të Kuvendit Popullor, që refuzonte kërkesën e tij për t’i falur jetën. Kjo besoj i kishte shuar çdo shpresë dhe e kishte shkërmoqur shpirtërisht. Nga sa më kujtohet, kur po hipte në makinë, ktheu një herë kokën pas dhe aty për aty përmendi një emër. Një emër zyrtari. Diçka filloi të shqiptojë për të, por zëri i tij humbi në zhurmën e makinës së porsandezur…

Hezitoi për të hipur në makinë? Thonë, se ka kundërshtuar…

Nuk mund ta shpreh që hezitoi apo kundërshtoi për të hipur në makinë. E thashë, ndenji vetëm një çast te dera dhe foli diçka në emër të një zyrtari. Vetëm kaq…

Përmendi emrin e Haxhi Lleshit…

Të thashë që ishte zallamahi nga zhurma e makinës dhe nuk kuptohej gjë çfarë fliste…

Nga qelia e burgut, ku e çuat për ta ekzekutuar?

Atje ku thoshte urdhri i ministrit të Brendshëm. Te vendi i caktuar, aty duhej ta çonim patjetër.

Aty pastaj…

Aty u bë ekzekutimi i vendimit të gjykatës së lartë.

Ju qëlluat mbi të?

E ç’rëndësi ka kjo. Unë isha aty për tjetër gjë. Megjithatë…

E mbani mend çfarë komunikuat me Nazifin para pushkatimit?

Edhe ky komunikim përshkruhej me detaje në urdhrin e ministrit të Brendshëm. Nuk të lejonte njeri të dilje jashtë porosive të detajuara të atij urdhri. Bile-bile, udhëzimi i ministrit parashikonte që çdo gjë e atyre momenteve të regjistrohej me saktësi në një dokument zyrtar.

Çfarë kërkonte për të dokumentuar me imtësi ministri i Brendshëm nga momentet e ekzekutimit?

Nga sa mbaj mend, në urdhër precizohej që para ekzekutimit, i dënuari duhej të njihej me vendimin e Presidiumit të Kuvendit Popullor dhe t’i kërkohej të shprehej për herë të fundit.

Ju kujtohen fjalët e fundit, që shprehu Nazif Tuga para pushkatimit?

Nuk më kujtohen me saktësi, por ka një procesverbal zyrtar, ku kam firmosur dhe unë në të cilin janë regjistruar çdo gjë me përpikërinë më të madhe. Tani që janë hapur dosjet, është e lehtë për ta zbardhur dhe këtë aspekt…

Megjithatë, ju diçka keni fiksuar nga ai komunikim jo i zakonshëm?

Patjetër që më ka lënë gjurmë në kujtesë, ndryshe nuk do isha i sinqertë. Po si të them, tani dhe vitet kanë bërë të tyren. Mbaj mend që një çast ngriti kokën lart dhe tha se nuk e kishte menduar kurrë diçka të tillë, megjithatë ju bëni detyrën, tha. Pastaj shqiptoi diçka për partinë dhe Ramiz Alinë dhe si pushoi një çast, përmendi amanetin për fëmijët…/Panorama

Paris-Midi (1919) – Myslimanë e të krishterë të bashkuar në Shqipëri

Gjergj Fishta dhe Luigj Bumçi, anëtarët e rinj të delegacionit shqiptar në Konferencën e Paqes në Paris

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 21 Prill 2019

 

“Paris-Midi” ka botuar, të dielën e 16 marsit 1919, në ballinë, një shkrim në lidhje me emërimin, 100 vite më parë, të Luigj Bumçit dhe Gjergj Fishtës në delegacionin shqiptar që përfaqësonte kombin tonë në Konferencën e Paqes në Paris, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Myslimanët dhe të krishterët janë dakord në Shqipëri

 

 

Delegacioni shqiptar në Konferencën e Paqes është rritur me dy anëtarë të rinj. Ata janë Imzot (Luigj) Bumçi, peshkop i Lezhës dhe anëtar i Qeverisë së Përkohshme, dhe Ati Gergj Fishta, françeskan i Shkodrës dhe poet i madh kombëtar shqiptar.

Imzot Luigj Bumçi

Këta dy delegatë të rinj, që gjatë audiencës së Papës, në Romë, morën miratimin e Atit të Shenjtë, afirmojnë në këtë Konferencë bashkimin e ngushtë të krishterëve në Shqipëri me myslimanët në lidhje me kërkesat e tyre kombëtare.

Ati Gjergj Fishta

 

EMRAT – Lista me 265 drejtues të Luftës që akuzohen për krime nga Instituti i Agron Tufës

UDHEHEQESIT E LUFTES PARTIZANE ME 28 NENTOR, NE TIRANE

Janë 265 emra në listën e “personave përgjegjës për krimet e Luftës”, publikuar në librin “Krimet e komunistëve”, të studiuesit Çelo Hoxha, botim i Institutit të Studimeve për Krimet dhe Pasojat e Komunizmit.

Janë komandantë e komisarë çetash, kompanish, batalionesh, Brigadash, që, sipas Hoxhës, janë përgjegjës për krimet e Luftës. Ka qenë pikërisht ky libër që ka ngjallur edhe zemërimin e deputetit të PSsë, Spartak Braho, i cili ka kërkuar shkarkimin e kreut të ISKK-së, Agron Tufa, ndërsa i ka quajtur “të paligjshme” botimet e këtij Instituti, që, sipas tij, është kthyer në një “seksion të Ballit Kombëtar”.

Në këtë libër, Hoxha bën përgjegjës të gjithë drejtuesit e formacioneve partizane për krimet që janë kryer gjatë viteve të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare.

“Anëtarët e KQ të PKSH-së dhe anëtarët e Shtabit të Përgjithshëm kanë përgjegjësi direkte për krimet e Partisë Komuniste dhe të Ushtrisë Nacionalçlirimtare. Ata kanë qenë duke iu referuar ligjit nr.41, anëtarë të strukturave politike dhe ushtarake ‘që kanë inspiruar, organizuar, urdhëruar, ekzekutuar ose ndihmuar (forcat partizane) në vepra kriminale’. Drejtuesit e qarkorëve të PKSH-së dhe formacioneve të ndryshme partizane kanë përgjegjësinë e tyre, sipas hierarkisë dhe në varësi të rolit të luajtur në ngjarje të caktuara. Përgjegjësia është individuale, por si bashkëpunëtorë në krim, persona që kanë pasur dijeni për një krim ose për moskallëzim krimi, mund të fajësohen të gjithë partizanët pjesëmarrës në ngjarje”, shkruhet ndër të tjera në këtë libër.

Përveç emrave të udhëheqësve kryesorë të Luftës dhe diktaturës, si Enver Hoxha, Mehmet Shehu, Hysni Kapo, Fiqiret Shehu, Koçi Xoxe, Gogo Nushi, Haxhi Lleshi, Misto Treska etj., në këtë listë numërohen edhe emra dëshmorësh, emrat e të cilëve i gjejmë nëpër rrugë e shkolla të Shqipërisë, që nga Raqi Qirinxhi te Myslym Shyri.

1. Asllan Gurra, komandant i batalionit të Oparit, Korçë
2. Abdyl Këllezi, komisar i Brigadës XVI
3. Adil Çarçani, zv.komisar i Brigadës VII
4. Adil Prishta, zv/komandant batalioni, Brigada VII
5. Adnan Qatipi, zv.komandant batalioni, Brigada III
6. Ali Vinçani, komandant i Batalionit “Kelmendi-Gërmenj”, Korçë
7. Agush Gjergjevica, anëtar i shtabit të Qarkut Korçë
8. Amdi Babani, komandant batalioni, Brigada XV
9. Andon Xoxa, komisar, kompania II, batalioni II, Brigada I
10. Anton Bulaqi, zv.komandant batalioni, partizan vullnetar i Shkodrës
11. Ardi Rakipi, zv.komandant batalioni, Brigada V
12. Asaf Dragoti, komandant i Brigadës VIII
13. Asaf Tahiraj, Komandanti i Brigadës VIII
14. Astrit Nishani, zv.komandant batalioni, Brigada VI
15. Baba Fejzo, anëtar u Shtabit të Zonës I Operative
16. Bahri Zaimi, komandant artilerie i Brigadës VII
17. Bajt Asllani, zv.komandant batalioni, Grupi i Pezës
18. Balili Peçi, zv.komandant batalioni, Brigada VI
19. Baki Starja, komandant batalioni territorial, Qarku Korçë
20. Bako Dervishi, komandant batalioni, Brigada V
21. Bajram Vula, zv.komandant batalioni, Brigada III
22. Bajram Sinojmeri, zv.komisar i Brigadës VIII
23. Bedri Spahiu, komisar i Zonës I Operative, anëtar i KQ të PKSH-së, anëtar i
kryesisë së KANÇ
24. Bejto Bultica, komandant batalioni
25. Beqir Balluku, komandant i Brigadës II
26. Bido Sejko, zv.komandant batalioni, Brigada VI
27. Bilbil Klosi, anëtar u sektorit politik, Brigada V
28. Burhan Beqari, komandant batalioni II, Brigada V
29. Cute Selenica, komandant çete, qarku Korçë
30. Çelo Arrëza, komandant batalioni II, Brigada V
31. Dali Ndreu, anëtar i Shtabit të përgjithshëm të UNÇ-së, komandant i Divizionit I
32. Dane Mehmeti, komandant batalioni, Brigada V
33. Dul Rioli, komisar i rrethit Lezhë
34. Dushan Mugosha, themelues i PKSH, zv.komisar i Brigadës I
35. Hetim Haxhiu, zv.komandant i batalionit “Reshit Çollaku”
36. Enver Hoxha, anëtar i KQ të PKSH, komisar i Shtabit të përgjithshëm; komandant i UNÇ-së; anëtar i kryesisë së KANÇ
37. Enver Liçaj, komisar i çetës së Sopotit
38. Ernest Jakova, zv.komandant Batalioni, Brigada III
39. Esat Dishnica
40. Esat Ndreu, komandant i grupit territorial të Dibrës
41. Estref Sihati, zv.komandant batalioni, Brigada VIII
42. Fadil Çeçi, zv.komandant i Brigadës V
43. Faik Cakuni, komandant i batalionit “Fuat Babani”, Korçë
44. Faslli Jaho, anëtar i shtabit të zonës I operative
45. Fatmir Gjata, zv.komisar i batalionit “Çlirimi”, Korçë
46. Fejzo Bino, komisar, kompania III, batalioni I, Brigada I
47. Fejzo Ismaili, në dispozicion të shtabit të zonës I operative
48. Ferik Hado, në dispozicion të shtabit të zonës I operative
49. Ferit Radovicka, komisar, kompania I, batalioni II, Brigada I; komandant batalioni, Brigada I; komandant i operacionit të spastrimit në Koplik, 1945
50. Fetah Selcka, zv.komandant batalioni, Brigada IV
51. Feti Bubësi, komandant batalioni IV, Brigada VI
52. Feti Smokthina, komandant i kompanisë II, batalioni I, Brigada I; komandant
batalioni, Brigada I
53. Fiqirete Shehu
54. Flamur Nishani, anëtar i sektorit politik për çështjet e rinisë në Brigadën VIII
55. Foto Stamo, komisar çete, Qarku Korçë
56. Gafurr Çuçi, anëtar i sektorit politik të Brigadës VIII, komisar i Divizionit V
57. Gani Nivica, komandant batalioni, Brigada VIII
58. Gogo Nushi, anëtar i KQ të PKSH-së
59. Gaqo Peristeri, komisar batalioni, Qarku Korçë
60. Gaqo bashko, anëtar i kryesisë së KANÇ
61. Gjergj Kokoshi, anëtar kryesisë së KANÇ
62. Gjin Marku, anëtar i KQ të PKSH, komandant i Brigadës VII
63. Gjon Banushi, komandant i Brigadës IV
64. Gjon Gjonaj, zv.komandant i Brigadës XVI
65. Gjon Marashi, komandant i çetës së Dukagjinit
66. Hajdar Dushi, zv.komisar i batalionit partizan, vullnetar të Shkodrës
67. Haki Bejko, komisar, kompania III, batalioni II, Brigada I
68. Haki Toska
69. Halim Xhelo, komandant batalioni, Brigada V
70. Hamdi Lemo, komandant Batalioni, Brigada III
71. Hamit Keçi, zv.komandant i Brigadës III
72. Hariz Velo, anëtar i shtabit të zonës I Operative
73. Hasan Moglica, komandant çete, Qarku Korçë
74. Hasan Mëhilli, komisar i kompanisë II, batalioni I, Brigada I
75. Hasan Pulo, zv.komandant i zonës I operative, anëtar i kryesisë së KANÇ
76. Hasan Selenica, zv.komisar i batalionit “Hakmarrja”, Korçë
77. Haxhi Lleshi, anëtar i shtabit të përgjithshëm të UNÇ-së
78. Haxhi Seseri, komandant i batalionit territorial të Dajtit
79. Hito Çako, zv.komandant i Brigadës V
80. Hulusi Spahiu, komandant i Brigadës III
81. Hysen Blloshmi, komandant i çetës së Sopotit
82. Hysen Çino, komandant batalioni, Brigada V
83. Hysen Zenelaj, zv.komandant, kompania II, Batalioni II, Brigada I
84. Hysni Kapo, zv.komisar i zonës I operative, komisar i Brigadës V; anëtar i
Shtabit të përgjithshëm të UNÇ-së; anëtar i shtabit të divizionit I
85. Hysni Manushi, komandant batalioni, Brigada III
86. Hysni Selcka, komandant batalioni, Qarku Korçë
87. Ibrahim Stafa, zv.komisar i batalionit Vërçë-Sulovë
88. Idris Seiti, komandant, kompania I, batalioni II, Brigada I; zv.komandant batalioni, Brigada I
89. Idriz Tahiri, komisar i qarkut Shkodër
90. Irakli Bozo, komandant batalioni, Brigada II
91. Irfan Peshtafi, oficer i seksionit operativ të Brigadës VII
92. Islam Radovicka, komandant i zonës I operative, anëtar i shtabit të përgjithshëm të UNÇ-së
93. Istref Sehati, zv.komandant batalioni, Brigada V
94. Izet Kallarati, në dispozicion të shtabit të zonës I operative
95. Jaho Gjoliku, anëtar i shtabit të zonës I operative, zv.komandant Brigada V I
96. Jorgji Zëra, komandant batalioni, Brigada II
97. Josif Prifti, komisar i batalionit “Hakmarrja”, Korçë
98. Kadri Hazbiut, komandant i batalionit, Brigada V
99. Kadri Hoxha, komandant i batalionit të Çermenikës; komandant i grupit të
Qarkut të Elbasanit; anëtar i KQ të PKSH, komisar i Brigada VII
100. Kadri Musaj, komisar i batalionit Vërçë-Sulovë
101. Kahreman Ylli, komisar i Brigadës IV
102. Kapo Lena, komandanti i batalionit Vërçë-Sulovë
103. Kiço Ngjela
104. Koçi Xoxe, themelues i PKSH-së, anëtar i KQ të PKSH-së, anëtar i kryesisë së KANÇ
105. Koço Prifti
106. Koço Tashko, anëtar i kryesisë së KANÇ
107. Komandanti i çetës së Shën Gjergjit (i paidentifikuar)
108. Kristo Themelko, themelues i PKSH, anëtar i KQ të PKSH-së, komisar i
çetës së Pezës
109. Kudret Fratari, zv.komandant batalioni, Brigada VIII
110. Lako Polena, komisar i Brigadës II i Mbrojtjes së Popullit
111. Laver Sulçe, zv.komandant batalioni, Brigada I
112. Lefter Kolonja, zv.komandant batalioni, grupi i Pezës
113. Liri Gega, anëtare e KQ të PKSH-së
114. Lan Qafëzezi, zv.komandant batalioni, Brigada VII
115. Lutfi Leka, komandant i batalionit të Bëzhetës
116. Llambi Gostivishti, zv.komisar i batalionit “Reshit Çollaku”
117. Maman Saliu, komisar i qarkut të Mbrojtjes Popullore, Shkodër
118. Manol Konomi, anëtar i kryesisë së KANÇ
119. Manush Myftiu, zv.komisar i Brigadës V
120. Maqo Çomo, zv.komisar i batalionit “Fuat Babani”
121. Mark Uli, komisar i çetës së Dukagjinit
122. Marko Billa , komandant i RPV Palasë
123. Maze Jaupi, zv. komandant batalioni, Brigada VIII
124. Medar Shtylla, anëtar i KANÇ
125. Medat Poloska, zv.komisar i batalionit të Oparit, Korçë
126. Mehmet Jaho, zv. Komandant i Brigadës XII, pseudonimi Luftar Bolena
127. Mehmet shehu, kandidat i PK të PKSH-së, komandant i Brigadës I, zv.
Komandant i divizionit I; komandant i operacioneve në Shkodër, pas lufte
128. Meshit Çela, zv.komisar, batalioni II, Brigada I
129. Mestan Ujaniku, komandant i shtabit të qarkut të Beratit
130. Mellan dervishaj, komandant i Brigadës XI
131. Mihal Prifti, komisar i Divizionit II
132. Mihallaq Ziçishti, komandant i Qarkut të Mbrojtjes Popullore, Shkodër
133. Miladin Popoviç, themelues i PKSH, drejtues de facto i saj
134. Minella Koleka, komandant i komandës së vendit, Himarë
135. Misto Treska, komisar batalioni territorial, Korçë, komisar i Brigadës XX
136. Muhamet Prodani, komandant i kompanisë III, batalioni I, brigada I; komandant i Brigadës I
137. Muharrem Kokomani, zv.komandant batalioni, grupi i Pezës
138. Muharrem Butka, komandant i komandës së Qarkut të Korçës
139. Musa Daci, zv.komandant batalioni, Brigada VI
140. Mustafa Matohiti, komisar i brigadës VI
141. Mustafa Gjinishi, anëtar i Shtabit të Përgjithshëm, të UNÇ-së
142. Mustafa Xhani (Baba Faja Martaneshi), komandant i batalionit të Martaneshit,
anëtar i shtabit të përgjithshëm të UNÇ-së
143. Myslym Peza, anëtar i Shtabit të Përgjithshëm të UNÇ-së, komandant i
partizanëve të Pezës
144. Myslym Shyri, komisar batalioni II, Brigada I
145. Myzafer Spaho, komisar i Brigadës III
146. Myzafer Trebeshina, komisar i divizionit IV
147. Nako Spiru, anëtar i KQ të PKSH-së, anëtar i kryesisë së KANÇ
148. Nasi Vithkuqi, komandant batalioni, Brigada IV
149. Naum Kristo, zv.komandnt batalioni, Brigada IV
150. Naxhije Dumi, kandidate e KQ të PKSH-së
151. Ndreko Rino, zv.komandant, kompania III, batalioni I, Brigada I, komandant
batalioni, Brigada I; komandant i operacionit të Dukagjinit pas lufte
152. Neim Kuçi, komandant batalioni, Brigada VII
153. Neki Pirgu, komandant Çete, Qarku Korçë
154. Nesti Titani, komisar i batalionit “Çlirimi”, Korçë
155. Neshat Hysi, zv. Komandant i Brigadës VII
156. Nexhip Vinçani, komandant i grupit partizan të Korçës, komandant i Brigadës
IV
157. Ngjeli Argjiri, komandant, kompania II dhe zv.komandant, batalioni II, Brigada I; zv.komandant, Brigada VIII
158. Niazi Çepani, anëtar i Shtabit të Qarkut të Beratit

159. Niko Çeta, komisar i batalionit Kelmendi-gërmenji, Korçë
160. Nuredin Aliu, anëtr i Shtabit të Zonës I Operative
161. Nuri Huta, komandant i Kompanisë I, batalioni I, Brigada II
162. Ollga Plumbi, anëtare e kryesisë së KANÇ
163. Omer Nishani, kryetar i KANÇ
164. Osman Sinani, komandant batalioni, Brigada III
165. Pajtim Shyti
166. Panajot Plaku, komisar i batalionit I, Brigada I
167. Pandi Kristo, anëtar i KQ të PKSH-së, komisar i grupit partizan të Korçës
168. Pano Xhambolla, zv.komandant i Brigadës IV
169. Pertef Therepeli, komandant batalioi, Shtabi i Beratit
170. Petraq Lalaj, zv.komisar i grupit partizan të Korçës
171. Petraq Titani, komisar i batalionit të Oprait, Korçë
172. Petrit Dume, komandant i Batalionit “hakmarrje”, komandant batalioni,
Brigada IV
173. Petrit Hakani, komandant i batalionit të Dumresë
174. Petro Bullati, komandant i Brigadës II i Mbrojtjes së Popullit
175. Pilo Peristeri, themelues i PKSH-së; komisar i batalionit “reshit Çollaku”;
komisar i Komandës së Qarkut të Korçës
176. Pilo Shanto, ndihmës i komandës së vendit, Himarë
177. Prenk Zhupa, komandant i Rrethit Lezhë
178. Puna, pseudonim i një personi të paidentifikuar
179. Puçe Meçani, komandant çete, Qarku Korçë
180. Qazim Kondi, anëtar i Shtabit të Zonës I Operative, komisar i Brigadës
VIII
181. Qemal Zybo, zv.komandant, kompania I, batalioni II, Brigada I
182. Qiriako Harito, anëtar i kryesisë së KANÇ
183. Rahman Uruçi, komandant i batalionit territorial të Myzeqesë; komandant
i Brigadës XVI
184. Rako Gërmenji, zv.komandant, kompania III, batalioni II, Brigada I
185. Ramadan Çitaku, themelues i PKSH-së, anëtar i KQ të PKSH-së; anëtar
i Shtabit të Përgjithshëm të UNÇ-së; anëtar i kryesisë së KANÇ
186. Ramiz Alia, komisr i Divizionit V
187. Raqi Qirinxhi, intendent i grupit partizan të Korçës
188. Refat Bajrami, komandant i Brigadës XII
189. Rexhep Haka, komandant i batalionit vullnetar të Shkodrës
190. Rexhep Çami
191. Rexhep Kolli, zv.komandant batalioni, Brigada III
192. Rexhep Plaku, anëtar i Shtabit të Zonës I Operative
193. Rexhë Deliu, komandant i batalionit territorial Ishëm-Krujë
194. Riza Kodheli, komandant i batalionit territorial, Korçë
195. Riza Vehipi, komandant batalioni I, Brigada VI
196. Rrahman Parllaku, komandant i Divizionit V
197. Sabri Sevrani, komandant i Qarkut Shkodër
198. Sadik Bekteshi, komisar i batalionit partizan vullnetar të Shkodrës; komandant i grupit territorial të Shkodrës
199. Sadik Bocaj, përgjegjës organizativ në sektorin politik të Brigadës I
200. Sali Ormani, komandant batalioni, Brigada V
201. Saliko Sulo, zv.komandant batalioni, Brigada V
202. Sami Ahmeti, komandant batalioni, brigada VIII
203. Sami Baholli
204. Sami Bineri, komandant batalioni IV, Brigada XII
205. Sami Gjebero, anëtar i sektorit politik të Brigadës VII
206. Sefedin Arëza, komandant, kompania III, batalioni II, Brigada I
207. Sefedin Meçe, komandant batalioni II, Brigada VI
208. Seit Pojani, komisar çete, Qarku Korçë
209. Sejfulla malëshova, anëtar i Shtabit të Përgjithshëm të UNÇ-së; anëtar i
kryesisë së KANÇ
210. Selami Vinçani, zv.komandant batalioni, Brigada IV
211. Selman Brahim, zv.komandant bataloni, Brigada I
212. Sinan Mazi, zv.komandant batalioni, Brigada V
213. Siri Shapllo, anëtar i kryesisë së KANÇ
214. Skënder Ali, komandant batalioni, Brigada VIII
215. Skënder Çaçi, komisar çete, Qarku Korçë
216. Sotir Mero, komandant batalioni, Brigada VIII
217. Spiro Koleka, anëtar i kryesisë së KANÇ
218. Spiro Moisiu, komandant i Shtabit të Përgjithshëm të UNÇ-së, anëtar i
kryesisë së KANÇ
219. Spiro Shalsi, komandant batalioni, Brigada IV
220. Spito Llazo, atashe ushtarak pranë grupit partizan të Korçës
221. Stefan Dh. Grabocka
222. Suat Leskoviku, komandant i batalionit “Reshit Çollaku”; në dispozicion të
Shtabit të Përgjithshëm
223. Sulo Kodheli, zv/komandant batalioni, Brigada I
224. Sulo Rexhepi, zv.komandant i kompanisë II, batalioni I, Brigada I
225. Shaban Idrizi, komandant batalioni III, Brigada VI
226. Shaban Rexha, komandant batalioni, Grupi i Pezës
227. Shaban Zereci, komandant i batalionit “Çlirimi”, Korçë
228. Shahin Ruka, komisar i Brigadës VV
229. Shefit Fetih, komandant batalioni III, Brigada XII
230. Shefqet Brinja, intendent i batalionit I, Brigada I
231. Shefqet Melcka, zv.komandant batalioni, Brigada IV
232. Shefqet peçi, komandant i Brigadës V, Komandant i Korparmatës I
233. Shemsi Totozani
234. Shuaip Panariti, komisar i batalionit “Qamil Panariti”, Korçë
235. Shuqri Shabani, komandant i batalionit I, Brigada XII
236. Tahir Kadareja, zv.komandant i Brigadës I dhe komandant i batalionit I të
saj; komandant i Brigadës VI; komandant i divizionit II
237. Tefik Cangoj, komandant i batalionit territorial, Qarku Korçë
238. Teki Kolaneci, zv.komandant i Shtabit të Qarkut të Korçës, komandant
u Brigadës XV
239. Todi Naço, komandant i artilerisë, Brigada I
240. Tomorr Spahiu, zv.komandant i kompanisë I, batalioni I, Brigada I
241. Tuk Jakova, themelues i PKSH-së, komisari i Brigadës I
242. Theodhor Masteni, zv. Komandant batalioni, Brigada VIII
243. Vasil Konomi, komisar i Brigadës II
244. Vasil Nathanaili, zv.komisar i Brigadës XII
245. Vasil Treska, zv.komisar i batalionit “Qamil Panariti”, Qarku Korçë
246. Vaskë Koleci, zv.komisar i Brigadës XV
247. Ymer Dishnica, anëtar i KQ të PKSH-së; anëtar i Shtabit të Përgjithshëm të UNÇ-së; anëtar i kryesisë së KANÇ
248. Xue Protopapa, komandant çete, Qarku Korçë
249. Xhaferr Cenko, zv.komisar i batalionit “Kelmendi-Gërmenji”, Korçë
250. Xhako Merko, komandant batalioni, Brigada VIII
251. Xhamal Hosecka, komisar çete, Qarku Korçë
252. Xheladin Beqiri, zv.komandant batalioni I dhe komandant i kompanisë
I, Brigada I; komandant batalioni, Brigada I
253. Xhelal Staravecka, komandant, batalioni II, Brigada I
254. Xhelo Fazlli, komandant batalioni, Brigada I
255. Xhelo Mato, komisar i kompanisë I, batalioni I, Brigada I; komandant
batalioni, Brigada IV
256. Xhevair Spatara; komandant batalioni, Shtabi i Beratit
257. Xhevdet Petrela, komandant i Brigadës XXIV
258. Xhezar Serishti, komandant çete, Qarku Korçë
259. Z. Bojdani, zv.komisar batalioni territorial, Korçë
260. Zalo Zvarishti, komandant çete, Qarku Korçë
261. Zenel Hamiti, komisari i Brigadës XXIV
262. Zeqiri Babani, komisar çete, Qarku Korçë
263. Zija Kambo, komandant batalioni, Brigada IV
264. Zyko Kalivaçi, komandant batalioni territorial, Qarku Korçë
265. Zylyftar Veleshnja, zv.komandant i Shtabit të Qarkut të Beratit

Ushtria Serbe përdori helme luftarake kundër UÇK-së në Koshare (Dokumente)

Mjeku Haxhi Kamberi nga Gjakova ka publikuar një raport me të cilin dokumentohet se ushtria serbe kishte përdorur armë kimike në Betejën e Koshares.

Siç dokumentohet në raport, ushtria kishte përdorur gazë “BZ” dhe të ngjashëm kundër ushtarëve të UÇK’së.

“Në njëzet vjetorin e Betejës së Koshares, për herë të parë po i publikoj disa pjesë të raportit për perdorimin e armeve kimike nga ushtria Serbe në këtë betejë. Ky raport u hartua gjatë muajit maj të vitit 1999, nga Prof. A Heyndrickx drejtor i IRUL-it, dhe unë (Haxhi Kamberi) si shef i shërbimit sanitar. Ekzaminimi i të plagosurve të kësaj beteje dhe analizat laboratorike toksikologjike nën monitorimin e Prof. Heyndrickx u kryen në Tiranë dhe pastaj në Bruksel. Pas egzaminimeve dhe analizave toksikologjike, rezultoj se ushtria Serbe kishte perdorur BZ gasë apo te ngjashem me kete, kunder ushtarëve të UCK-së në betejen e Koshares. Ky raport iu adresua edhe Sekretarit të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara, Kofi Anan”, ka shkruar Kamberi, në Fb.

Kamberi ka shkruar se me hedhjen e këtij gazi Serbia kishte kryer veprime gjenocidi.

“ Ky shkrim ka për qëllim të hedhë dritë mbi veprimet gjenocidiale Serbe, dhe është jashtë kontekstit të debateve që po zhvillohen këto ditë lidhur me betejen e Koshares”, ka shkruar Kamberi.

 

Studiuesja zbulon dokumentin që tregon të vërtetën e bektashizmit në Shqipëri

DR. ENTELA MUÇO/ Artikulli merr shkas nga aktiviteti ndërkombëtar, organizuar nga Selia e Kryegjyshatës Botërore Bektashiane, Simpoziumi “Bekashizmi në Ballkan, Historia e Djeshme dhe Sfidat e Sotme”, mbajtur me rastin e Festës së Sulltan Nevruzit, që njëkohësisht për besimtarët bektashi në gjithë vendet e botës simbolizon ardhjen e stinës së pranverës.

Besimi bektashi, me një jetëgjatësi pothuaj shtatëshekullore me origjinë në Anadollin e largët, u përhap dhe gjeti përkrahje në shumë vende, duke kaluar kufijtë e Azisë së Vogël dhe arriti në Ballkan dhe vendet e tij, midis së cilave bën pjesë dhe Shqipëria. Përhapja, shtrirja, zhvillimi dhe përkrahja e besimit bektashi dhe bektashizmi në Shqipëri, në rrugën e tyre të zhvillimit dhe ecjes përpara për lartësimin e qëllimit të tij si një besim që në bazë të tij ka fjalën “PËRPARIM”, kaluan në shumë pengesa.

 

Vështirësitë më të mëdha ishin ato që përjetuan në Shqipëri klerikët dhe besimtarët bektashi. Për përballimin e tyre u bënë shumë sakrifica njerëzore. Shumë shqiptarë bektashi, midis së cilëve në vend të parë drejtuesit e saj, klerikët bektashinj, dhanë jetën në mbrojtje të këtij besimi dhe shumë të tjerë u rropatën në dallgët e sistemeve politike drejtuese te kohërave në vend.

Ata, me mund dhe përpjekje, arritën të vinin në jetë mësimet e tij, në shërbim të njerëzve të tyre, popullit që i rriti, besoi dhe respektoi. Në Shqipëri, rritja, forcimi dhe ndikimi i besimit bektashi në popull fillon e vihet re më mirë nga gjysma e dytë e shekullin e 18-të. Në emër të këtij besimi u bënë shumë vepra të mira për të rritur dhe edukuar një brez me virtyte patriotike që të donte, vlerësonte dhe të jepte jetën në shërbim të atdheut, një brez me vlera të pastra morale që t’ia transmetonte ato bijve të tij. Shumë personalitete me emër në politikën shqiptare, dhe jo vetëm, dhanë një kontribut të madh në përhapjen e besimit bektashi në popullin Shqiptar. Përmendim të madhin Ali Pashë Tepelena .

Me zgjuarsinë dhe forcën e mendimit që e karakterizonte, diti të shfrytëzojë gabimet në qeverisje të autoriteteve osmane dhe momentet historike në shërbim të atdheut, realizimit të idesë për shkëputjen nga autoriteti i Portës së Lartë, Sulltan Mahmudi i II-të, shoqërisë shqiptare në veçanti, por duke dhënë një kontribut jo të vogël për shoqërinë myslimane të ndodhur në territoret e shtetit osman dhe Komunitetit Bektashi në përgjithësi, zhvilloi një propagandë të suksesshme pro bektashiane. Lidhja me oxhaqet e jeniçerëve dhe shfrytëzimi i konflikteve me autoritetin qendror bëri të mundur që Ali Pashai të ndihmonte jeniçerët bektashinj në luftën e tyre me pushtetin qendror dhe të kishte një forcë mbështetëse në betejat që do të organizonte me ushtritë osmane.

Cilado qoftë mënyra e zgjidhjes së problemit ai i shërbeu ruajtjes së besimit bektashi. Qëllimi për shkëputjen nga qeverisja e Sulltanit ishte një nga projektet e tij më të mëdha me shumë linja të ndërthurura, që do të bëheshin realitet nëse do të siguronte mbështetje dhe nga segmente të ushtrisë osmane. Lidhur me këtë projekt, Naim Frashëri, në “Fletore Bektashiane”, shkruan se:………”Fjala e urtë ishte koncentrati i gjithë përpjekjeve të shumë figurave të shquara për të lidhur shqiptarët me besimin bektashian me atdheun dhe zhvillimet moderne bashkëkohore….” . Padituria dhe errësira nuk i shërben kombit, feja duhet të vihet në shërbim të kombit, lartësimit dhe ndriçimit të tij. Këtë qëllim nënkuptonte Ali Pashë Tepelena kur i porosiste klerikët e të gjitha besimeve në Shqipëri e atë bektashi në veçanti. Këtë e vërteton më së miri kleriku patriot ortodoks, Fan Stilian Noli, në një nga shkrimet e tij dedikuar vlerësimit të kolosit shqiptar, Ali Pashë Tepelena, kur thotë: “Tamam 400 vjet pastaj, si Gjon Kastrioti, Ali Pashë Tepelena porosit…………baballarët bektashinj……………t’i luten Perëndisë për shpëtimin e tij……………, në teqe dhe ta zgjojnë të lartin që e harroi Shqipërinë”.

Përfaqësues të denjë, personalitete të shquara shqiptare të besimit bektashi që kontribuuan për zhvillimin dhe ecjen përpara, mendimtarë, ideologë, filozofë, klerikë, poetë, patriotë si vëllezërit Frashëri, Abdyl , Naim dhe Sami Frashëri e më pas vëllezërit Sojli, Ibrahim (Et’hem Temo) dhe Nuri, klerikë firmëtarë të Aktit të Pavarësisë si Sheh. Ahmed Pazari dhe ata të lidhur që në shek. XIX me Lëvizjen Kombëtare, klerikë që kryen veprimtari filantropike ose bamirëse në shërbim të përparimit të besimit bektashian në Shqipëri dhe veçanërisht në drejtim të edukimit të brezit të ri klerikësh bektashi dhe të komunitetit aty, drejt dijes dhe zhvillimit.

Përmendim klerikun bektashi, patriotin Baba Kamber Sadikun nga Përmeti dhe testamentin e tij. Baba Kamber Sadikut të Kazasë së Përmetit, të gjithë pasurinë e tij Vakëf, i lë Teqesë së Bubsit zbatimin e testamentit pas vdekjes ia lë në përgjegjësi Dr. Ibrahim Temos.

Por ja që e vërteta gjithnjë del në dritë, pavarësisht çmimit që duhet të paguajë dhe kohës që i duhet të kalojë. Po kështu, edhe amaneti i Baba Kamber Sadikut, i hedhur në letër në formën e tij të plotë, i quajtur VAS?YETNAME-TESTAMENT, doli në dritë, pikërisht për t’u realizuar e marrë formën e tij të vërtetë nga organet e përkatëse sipas ligjeve të shtetit shqiptar. Dokumenti është origjinal në gjuhën e vjetër turke (osmane) dhe ndodhet në Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivit të Shtetit.

Ai iu dorëzua Kryegjyshit Botëror të Bektashinjve në Simpozium Ndërkombëtar “Bekashizmi në Ballkanü, Historia e Djeshme dhe Sfidat e Sotme”, nga Dr. Entela Muço, në shenjë mirënjohjeje për figurën dhe veprën e Baba Kamberit, në respekt të Kryegjyshatës Botërore dhe besimit bektashi. Ky dokument hedh dritë në mënyrë të saktë mbi pasurinë e Baba Kamber Sadikut, lënë Teqesë së Bubsit, për të bërë vepra bamirësie në drejtim të komunitetit dhe detajeve të tjera që plotësojnë kuadrin e plotë të këtij testamenti.

Gjetja e këtij dokumenti i shërben së vërtetës së historisë së popullit shqiptar, besimit bektashi në Shqipëri dhe së vërtetës për figurën e Baba Kamber Sadikut. Shumë gjëra në Shqipëri kanë mbetur të pastudiuara dhe puna studimore e historianëve për të zbuluar të vërtetën me prova dhe fakte ka mbetur në mes. Të studiosh do të thotë të ecësh përpara, të ndriçosh të kaluarën dhe t’i tregosh popullit të vërtetën e mbetur në errësirë për shumë arsye.

1. Gavril Dara i Riu. Kënga e Sprasme e Balës, Parathënie, Toena, Tiranë, 2010, fq. 97

2. Zenel Anxhaku, Gazeta “Ndryshe”, “Al? Pashë Tepelena dhe Bektashizmi”, Nr.63, Tiranë, Botim i Gazetës, datë 22.07.2007, fq. 18.

3. Zenel Anxhaku, po aty.

4. Shkolla e Partisë “V.I Lenin”, Fjalor i Filozofisë, “Abdyl Frashëri”, Shtypshkronja “Mihal Duri”, Tiranë, 1982, fq.. 138-140. 5. Po aty, “Naim Frashëri”, fq. 141-143 . 6. Po aty .

Më 21 prill të vitit 753 para erës së re u themelua Roma, qyteti i përjetshëm

Roma është kryeqyteti i Italisë, kryeqyteti i rajonit Lacio dhe kryeqendra e Provincës së Romës. Me mbi 2.900.000 banorë në 1,285.3 km2 (496,3 sq mi). Qyteti është i vendosur në pjesën qendrore-perëndimore të gadishullit italian, në lumin Tiber. Historia e Romës së përfshin më shumë se dymijë vjeçarë. Roma ishte kryeqyteti i Mbretërisë Romake, Republikës Romake dhe Perandorisë Romake, e cila ishte fuqia dominuese në Evropën Perëndimore dhe tokat në kufi Mesdheut për më shumë se shtatëqind vjet nga 1 shekulli 1 para Krishtit e deri në shekullin e 7-të dhe qyteti konsiderohet si një nga vendlindjet e qytetërimit perëndimor. Që nga shekulli 1 pas Krishtit Roma ka qenë selia e papatit dhe, pas përfundimit të dominimit bizantin, në shekullin e 8-të ajo u bë kryeqyteti i Shteteve të Papës, që zgjati deri në 1870. Në 1871 Roma u bë kryeqyteti i Mbretërisë së Italisë, dhe në vitin 1946 i Republikës Italiane.

Pas Mesjetës, Roma u qeveris nga papë të tillë si Alexander VI dhe Leo X, të cilët e shndërruan qytetin në një nga qendrat kryesore të Rilindjes Italiane, së bashku me Firencen. Versioni i tanishëm i bazilikës së Shën Pjetrit u ndërtua dhe Sistine Chapel u pikturua nga Michelangelo. Artistë dhe arkitektë të famshëm të Rilindjes, të tillë si Bramante, Bernini dhe Raphaeli kanë banuar për disa kohë në Romë, duke kontribuar në arkitekturën baroke të saj.

Roma është renditur nga GaWC në vitin 2010 si një beta + E qytet botëror, si dhe 28 të qytetit më të rëndësishme globale. Në vitin 2007, Roma ishte e 11-më-qyteti i vizituar në botë, 3 më të vizituara në Bashkimin Evropian, dhe tërheqje më të njohura turistike në Itali. Qyteti është një nga të Evropës dhe më të suksesshme në botë qytetit “markave”, si në aspektin e reputacionit dhe pasuritë. Qendra e saj historike është e shënuar nga UNESCO si një Site Trashëgimisë Botërore. Monumentet dhe muzetë tilla si Muzetë e Vatikanit dhe Colosseum janë ndër destinacionet e 50 më të vizituara në botë turistik (të Muzetë e Vatikanit marrjen 4.2 milion turistë dhe Colosseum marrin 4 milionë turistë çdo vit). Roma priti 1960 Lojërat Olimpike Verore.

Historia

Një pamje panoramike e Romës nga kupola e Shën Pjetrit

Historia e hershme

Nuk ka dëshmi arkeologjike e okupimit të njeriut të zonës së Romës nga të paktën 14,000 vjet më parë, por shtresa e dendura të mbeturinave shumë më të re errëson paleolitit dhe faqet neolitike. Evidenca e mjeteve gur, qeramikë dhe armë guri dëshmojnë për të paktën 10.000 vjet të pranisë njerëzore. Megjithatë, fuqia e përrallë të njohur të themelimit legjendar të Romës ka tendencë për të hequr vëmendjen nga aktual i saj, dhe shumë më tepër i lashtë, origjina.

Themelimi i Romës

Themelues i Romës mund të hetohet përmes arkeologjinë, por tregimet tradicionale transmetuar që nga romakët e lashtë vetë shpjegojë historinë më të hershme të qytetit të tyre në drejtim të legjendës dhe mit. Më i njohur i këtyre miteve, dhe ndoshta më i famshëm i të gjitha miteve romake, është historia e Romulus dhe Remus, binjakët të cilët ishin fshehur nga një ujkë. Kjo histori u desh të pajtohet me një traditë të dyfishtë, të caktuar më herët në kohë, që kishte Enea refugjatëve Trojan ikur për në Itali dhe e gjeti linjen e Romakëve me anë të Iulus birit të tij, adash i dinastisë Julio-Claudian.

Monarkia, republika dhe perandoria

Historia e hershme Romës është fshehur në legjendë. Sipas traditës romake, qyteti u themelua nga Romulus më 21 prill 753 BC. Origjina legjendar i qytetit tregon se Romulus dhe Remus vendosi për të ndërtuar një qytet. Pas një argument, Romulus vrarë Remus vëllai i tij. Poeti romak Virgjili i referohet këtij besimi, kur ai përshkruan Enea si ikin rënien e Trojës duke ardhur në Latium për të gjetur një linjë të zbriste tek Romulus, i pari mbret i Romës. Dëshmi arkeologjike mbështet pikëpamjen se Roma u rrit nga vendbanimet baritore mbi Hill palatinale ndërtuar në zonën e Forumit ardhshëm romak. Ndërsa disa Arkeologët thonë se Roma u themelua me të vërtetë në mes të shek 8 pes, data është objekt polemikash. Zgjidhje origjinale zhvilluar në kryeqytetin e Mbretërisë Roman (sundohej nga një suksesion të shtatë mbretërve, sipas traditës), dhe pastaj Republikës Romake (nga 510 BC, i qeverisur nga Senati), dhe në fund të Perandorisë romake (nga 27 pes , vendosi nga një perandor). Ky sukses varet nga pushtimit ushtarak, mbizoterimin komerciale, si dhe asimilimit selektiv të qytetërimeve fqinje, sidomos më të etruskëve dhe grekët. Nga Roma themelimi i saj, edhe pse humbur betejat rastit, kishte qenë i pamposhtur në luftë deri në 386 pes, kur ajo u zënë pak nga Gauls. Sipas legjendës, Gauls ofrohet për të dhënë shpinën e Romës të popullit të saj për një mijë paund prej ari, por romakët refuzoi, duke preferuar të marrë përsëri qytetin e tyre me forcën e armëve sesa kurrë duke pranuar humbjen, pas së cilës romakët gjetën në qytet në të njëjtin vit. Republika ishte e pasur, të fuqishëm dhe të qëndrueshëm para se ajo u bë një perandori. Sipas traditës, Roma u bë një republikë në 509 pes. Megjithatë, ajo mori disa shekuj për Romë, për t’u bërë qyteti i madh i imagjinatës popullore, dhe kjo u bë vetëm një perandori e madhe pas sundimit të Augustit simbolit Oktavian). Nga pes 3 shekullit, Roma ishte bërë para-shquar qyteti i gadishullit italian, duke pushtuar dhe mundi Sabines, të etruskëve, Samnites dhe shumica e kolonive greke në Sicili, Campania dhe Jugore Italia në përgjithësi. Gjatë luftërave kartagjenas midis Romës dhe perandori të madhe mesdhetare të Carthage, shtat Romës u rrit më tej, pasi ajo u bë kryeqyteti i një perandorie jashtë shtetit për herë të parë. Duke filluar në shekullin e 2, Roma shkoi nëpër një zgjerim të konsiderueshëm të popullsisë si fermerëve italianë, të drejtuar nga farmlands të etërve të tyre me ardhjen e masive, rob-operuar fermat, të quajtur rimekembjen dyndën në qytet në një numër të madh. Fitorja mbi Carthage në i pabesë Luftës së Parë solli para dy krahinave jashtë gadishullit italian, Sicili dhe Korsika et Sardinia. Pjesët e Spanjë (Hispania) ndjekur, dhe në fillim të shekullit të 2-romakët u përfshirë në punët e botës greke. Deri atëherë të gjitha mbretërive helenike dhe greke qytet-shtetet ishin në rënie, i rraskapitur nga luftërat e pafundme civile dhe duke u mbështetur mbi trupat mercenare. Kjo pa rënien e Greqisë pas Betejës së Korinthit (146 pes) dhe vendosjen e kontrollit romak mbi Greqi.

Perandoria Romake kishte filluar më zyrtarisht kur Perandori Augustus (63 BC-14 AD, i njohur si Oktavian para hyrjes së tij fron) të themeluar në Principate në 27 pes. Ky ishte një sistem monarki e cila u kryesua nga një fuqi perandori mbajnë për jetën, në vend se duke e bërë vetë diktatori si Julius Cezari kishte bërë, e cila kishte rezultuar në vrasjen e tij më 15 mars, 44 BC. Në shtëpi, Perandori Augustus filloi një program të madh të reformës sociale, politike dhe ekonomike dhe i madh në shkallë rindërtimin e qytetit të Romës. Qyteti u bë i pasur me ndërtesa mbresëlënëse dhe madhështore të reja, pallateve, forume dhe basilicae. Augustus u bë një mbrojtës i madh dhe i ditur e artit, dhe gjykata e tij u ndoq nga poetë të tillë si Virgil, Horace dhe Propertius. Sundimi i tij gjithashtu ka themeluar Romana Pax, një periudhë e gjatë e paqes relative e cila zgjati rreth 200 vjet. Pas sundimit të tij ishin perandorë të tilla si Caligula, të Nero, Trajanit, dhe Hadrian, për të përmendur disa. Romake perandori Nero ishte i njohur edhe për ekstravagancë e tij, mjerimi tiranisë, dhe mitin se ai ishte perandori i cili “fiddled ndërsa Roma djegur” gjatë natës së 18 në 19 korrik AD 64. Murtaja Antonine e 165-180 besohet të ketë vrarë sa më shumë që një të tretën e popullsisë.

Dominimi Roman zgjeruar mbi shumicën e Evropës Perëndimore dhe në brigjet e Mesdheut, megjithëse ndikimi i saj përmes shteteve të klientit dhe fuqinë absolut e pranisë së saj ishte më i gjerë se sa kufijtë e saj formale. Popullsia e saj kaloi një milion banorë. Për gati shtatëqind vjet, Roma ishte më e rëndësishme politikisht, qyteti më i pasur, dhe më e madhe në botën perëndimore. Pasi Perandoria filloi të bjerë dhe u nda, ajo ka humbur statusin e saj kapitale në Milano dhe pastaj të Ravenës, dhe u tejkalua në prestigj nga kryeqyteti i Perandorisë Romake të Lindjes, të Stambollit, të cilit grek banorët vazhdoi nëpër shekuj për të thirrur vetë romake.

Mesjeta

Peshkopi i Romës u bë Papa për shkak të rritjes së rëndësisë së tij politike dhe fetare, sipas perandorit Konstantin I. set Papa i Romës si qendër e Kishës Katolike. Pas Sack e Romës në vitin 410 nga Alaric I dhe rënia e Perandorisë Perëndimore Romake në vitin 476, Roma alternuar midis kontrollit Bizantine dhe gjermanike. Popullsia e saj ka rënë nga më shumë se një milion në 210 AD në 35.000 thjeshtë gjatë Mesjeta, duke ulur qytetin zvarrisës për grupet e ndërtesave të banuara interspersed midis zonave të mëdha të rrënojave dhe vegjetacionit. Roma mbeti formalisht pjesë e Perandorisë Bizantine deri 751 pas Krishtit, kur lombardëve shuhet në fund Exarchate e Ravenna e cila ishte holdout fundit i Bizantit në Italinë veriore. Në 756, Pepin Short dha juridiksion Papa përkohshëm mbi Romën dhe zonat përreth, duke krijuar shtetet Papës. Në 846, Muslimi arabët pushtuan Romën dhe plaçkitur bazilikën e Shën Pjetrit.

Roma mbeti kryeqytetin e Shteteve të Papës deri në aneksimin e saj nga ana e Mbretërisë së Italisë në 1870, qyteti u bë një vend pelegrinazhi i madh gjatë mesjetës dhe fokusi i përpjekjeve ndërmjet papatit dhe Perandoria e Shenjtë Romake duke filluar me Karli, i cili u kurorëzua perandor e saj të parë në Romë në vitin 800 nga Papa Leo III. Përveç një kohë të shkurtër si një qytet i pavarur gjatë Mesjetës, Roma mbajtur statusin e saj si kryeqytet Papës dhe “Qyteti i shenjtë” për shekuj me radhë, edhe kur Papati shkurtimisht u zhvendos në Avignon simbolit 1309-1377).

Hershëm modern

Gjysma e dytë e shekullit të 15-të pa vend e në lëvizje Rilindjes italiane në Romë nga Firence. Papati dëshironte të barabartë dhe të mposhtin madhështinë e qytete të tjera italiane dhe për këtë qëllim krijuan kishat gjithnjë e më të tepruar, urat, sheshet qytetit dhe hapësira publike, duke përfshirë bazilikën një shenjtor të ri Pjetrit, të Kapelën Sistine, Ponte Sisto (ura e parë për jetë ndërtuar në të gjithë Tiber prej antikitetit), dhe Piazza Navona. Papët ishin edhe padronët e artit të angazhohen artistë të tillë si Michelangelo, Perugino, Raphael, të Ghirlandaio, e Luca Signorelli, të Botticelli, dhe Cosimo Rosselli.

Periudha ishte gjithashtu i turpshëm për korrupsion papale, me Papët shumë fathering fëmijë, dhe të angazhohen në nepotizëm dhe Simonin. Korrupsioni i papëve dhe ekstravaganca e projekteve të tyre të ndërtimit të udhëhequr, pjesërisht, për të Reformimit dhe, nga ana tjetër, e Counter-Reformimit. Papët, të tilla si Aleksandër VI, ishin të njohur edhe për dekadencën e tyre, partive të egra, e shpenzime të tepruara dhe jetën e pamoralshme. Megjithatë, nën këto papë ekstravagante dhe të pasur, Roma u shndërrua në një qendër të artit, poezi, muzikë, letërsisë, arsimit dhe kulturës. Roma u bë i aftë për të konkurruar me qytetet e tjera të mëdha evropiane të asaj kohe në drejtim të pasurisë, madhështia, artet, njohuritë dhe arkitekturës.

Periudha e Rilindjes ndryshuar fytyrën e Romës në mënyrë dramatike, me vepra si Pietà nga Michelangelo dhe afresket e Apartament Borgia, bëri të gjitha gjatë mbretërimit të pafajshëm. Roma arriti pikën më të lartë të shkëlqimit nën Papa Julius II (1503-1513) dhe pasardhësit e tij Leo X dhe Clement VII, të dy anëtarë të familjes Medici. Në këtë periudhë njëzet vjeçare Roma u bë një nga qendrat më të mëdha të artit në botë. Bazilika e vjetër e Shën Pjetrit e ndërtuar nga perandori Konstandini i Madh (i cili deri atëherë ishte në një gjendje të tmerrshme) është shkatërruar dhe një të ri filluar. Qyteti priti artistët si Ghirlandaio, të Perugino, të Botticelli dhe Bramante, i cili ndërtoi tempullin e Shën Pjetrit në Montorio dhe planifikuar një projekt të madh për të rinovuar në Vatikan. Raphael, i cili në Romë u bë një nga piktorët më të famshëm të Italisë krijuar afreske në Farnesina Villa, dhoma e Raphael-së, plus shumë piktura të tjera të famshme. Mikelanxhelo filloi dekorimin e tavanit të Kapelën Sistine dhe ekzekutuar statuja e famshme e Moisiut për varrin e Julius. Roma ka humbur pjesërisht karakterin e saj fetar, duke u bërë gjithnjë e më shumë një qytet i vërtetë Rilindjes, me një numër të madh të festave popullore, racave kali, partitë, intrigat dhe episode shthurur. Ekonomia e saj ishte e pasur, me praninë e disa bankierëve toskan, duke përfshirë Agostino Chigi, i cili ishte një mik i Raphael dhe një mbrojtës i arteve. Para vdekjes së tij të hershme, Raphael gjithashtu promovoi për herë të parë ruajtjen e rrënojave të lashta. Lufta midis Francës dhe Spanjës në Evropë shkaktoi plaçkitje e parë të qytetit në më shumë se një mijë vjet. Në 1527 në Landsknechts e perandorit Charles V shkarkua qytetin, duke e vënë në një fund të papritur në moshën e artë të Rilindjes në Romë.

Duke filluar me Këshillin e Trentit ne 1545, Kisha filloi kundër-reformimit si një përgjigje ndaj Reformimit, një shkallë të gjerë në pyetje të autoritetit të Kishës në çështjet shpirtërore dhe çështjet qeveritare. (Kjo humbje e besimit pastaj të çojë në ndërrime të mëdha të pushtetit larg nga Kisha.) Nën papë prej Piut IV në Sixtus V, Roma u bë qendra e katolicizmit reformuar dhe pa vendosjen e monumenteve të reja të cilat kremtohen madhështinë rivendosur papatit-së. Papë dhe kardinalët e shekujve 17 dhe në fillim të 18-të ka vazhduar lëvizjen duke peizazh qytetit pasurohet me ndërtesa stilit barok. Gjatë Epokës së Iluminizmit, ide të reja arriti edhe qyteti përjetshëm, ku papati mbështetur studimet arkeologjike dhe përmirësuar mirëqenien e njerëzve. Por jo gjithçka shkoi mirë për Kishën gjatë Counter të Reformimit.

Ka qenë pengesat në përpjekjet për të frenojnë e anti-Kishës politikat e fuqive evropiane të kohës. Pengesë më i dukshëm ndoshta duke qenë në 1773, kur Papa Klementi XIV u detyrua nga fuqitë sekulare të ketë mënyrë jezuit shtypur.

Vonë moderne dhe bashkëkohore

Rregulli i papëve u ndërpre nga Republika jetëshkurtër Roman (1798), e cila ishte ndërtuar nën ndikimin e Revolucionit Francez. Gjatë sundimit të Napoleonit, Roma u aneksua në Perandorinë Franceze. Pas rënies së Napoleonit, shteti Kisha nën papës u rikthye përmes Kongresit të Vjenës të 1814. Në 1849, një tjetër Republika Romake u ngrit në kuadër të revolucioneve të 1848. Dy prej figurave më me ndikim të bashkimit italian, Giuseppe Mazzini dhe Giuseppe Garibaldi, luftuan për republikën jetëshkurtër.

Roma u bë fokusi i shpresat e bashkimit italian kur pjesa tjetër e Italisë u ribashkua nën Mbretërisë së Italisë me një kapital të përkohshëm në Firence. Në 1861, Romë u shpall kryeqyteti i Italisë, edhe pse ai ishte ende nën kontrollin e Papës. Gjatë viteve 1860, në gjurmët e fundit të Shteteve të Papës ishin nën mbrojtjen e Francës, në sajë të politikës së jashtme të Napoleon III. Dhe kjo ishte vetëm kur kjo u ngrit në 1870, për shkak të shpërthimit të Luftës Franko-Prusiane, se trupat italiane ishin në gjendje për të kapur Roma hyjnë në qytet përmes një shkeljeje në afërsi Porta Pia. Më pas, Papa Pius IX shpalli veten si të burgosur në Vatikan, dhe në vitin 1871 kryeqyteti i Italisë u zhvendos nga Firence në Romë.

Menjëherë pas Luftës së Parë Botërore, Roma dëshmuar ngritjen në pushtet të fashizmit italian udhëhequr nga Benito Musolini, të cilët marshuan në qytet në vitin 1922, përfundimisht deklaruar një perandori të re dhe allying Italinë me Gjermaninë naziste. Periudhën midis dy luftërave pa një rritje të shpejtë në popullsinë e qytetit, që tejkaluar 1.000.000 banorë. Në Luftën e Dytë Botërore, për shkak të statusit të saj të një qyteti të hapur, Roma kryesisht shpëtuar fatin tragjik të qyteteve të tjera evropiane, por u pushtua nga gjermanët nga armëpushimit italiane deri në çlirimin e saj më 4 qershor 1944. Megjithatë, më 19 qershor 1943 në Romë u bombardua nga forcat anglo-amerikane, duke qenë një nga zonat më të vështira të goditura në distriktin San Lorenzo, duke rezultuar në rreth 3.000 vdekje dhe 11.000 të plagosur.

Romë u rrit momentously pas luftës, si një nga forcat lëvizëse prapa “mrekulli ekonomike” italiane të pasluftës rindërtimit dhe modernizimit. Ai u bë një qytet në modë në vitet 1950 dhe 1960 e hershme, vitet e “la dolce vita” (“Jeta e ëmbël”), me fims popullore klasike të tilla si Ben Hurit, Quo Vadis, Roman pushime dhe La Dolce Vita duke u filmuar në portreti qytetit Cinecittà Studios. Një prirje e re në rritje në popullsinë vazhdoi deri nga mesi i viteve 1980, kur prinderve kishte më shumë se 2.800.000 banorë, pas kësaj, popullata filloi të bjerë ngadalë si banorët më të lëvizur në rrethinat e afërta.

Ekonomia

Duke qenë kryeqyteti i Italisë, Roma pret të gjitha institucionet kryesore të kombit, si të Kryesisë së Republikës, të qeverisë (dhe Ministeri e saj të vetme), parlamenti, gjykatat kryesore gjyqësore, si dhe përfaqësuesve diplomatikë të të gjitha vendeve për shtetet e Italisë dhe të Qytetit të Vatikanit (interesant, Roma gjithashtu pret, në pjesën italiane të territorit të saj, Ambasada e Italisë për Qytetin e Vatikanit, një rast unik i një Ambasadës brenda kufijve të vendit të vet). Shumë institucione ndërkombëtare janë të vendosura në Romë, sidomos ato kulturore dhe shkencore – të tilla si Instituti Amerikan, në Shkollën Britanike, frëngjisht Akademia, Institutet skandinave, Instituti Arkeologjik gjerman – për nder të bursës në qytetin e Përjetshme, dhe ato humanitare , si FAO-s. Roma, edhe pret organizatat e mëdha ndërkombëtare dhe në mbarë botën politike dhe kulturore, të tilla si Fondi Ndërkombëtar për Zhvillimin Bujqësor (IFAD), Programi Botëror i Ushqimit (WFP), Mbrojtjes i NATO-s College dhe ICCROM, Qendra Ndërkombëtare për Studimin e Ruajtjes dhe Restaurimit të Pasurisë Kulturore. Roma është aktualisht një beta + qytet botëror, duke rënë poshtë nga statusi alfa të saj në vitin 2008, së bashku me Berlin, Stokholm, të Athinës, Pragë, Montreal dhe Vancouver, për të përmendur disa. Me një pikavarazh prej 2.56, Roma u rendit edhe në vitin 2010 si 28 në Indeksin Global qytete (lëviz deri dy vende nga vitit 2008 pozicionin e saj), duke qenë më i lartë qytet në Itali (Milan vjen e dytë në 42). Për më tepër, Roma ishte në vitin 2008, renditet edhe 15 nga të gjitha qytetet e botës për rëndësinë globale, kryesisht për përvoja kulturore.

Me një 2005 GDP e 94376000000 € (US $ 121.500.000.000), qytet prodhon 6.7 për qind të GDP-së kombëtare (më shumë se çdo qytet tjetër të vetme në Itali), dhe shkalla e papunësisë, ulur nga 11.1% në 6.5% midis viteve 2001 dhe 2005 , është tani një nga normat më të ulëta të gjitha kryeqytetet e Bashkimit Europian. Roma rritet +4.4 për qind në vit dhe vazhdon të rritet me një normë më të lartë në krahasim me çdo qytet tjetër në pjesën tjetër të vendit. Kjo do të thotë se ishin Roma një vend, do të ishte vendi i 52 më i pasur në botë me PBB-së, në afërsi të madhësisë me atë të Egjiptit. Roma gjithashtu kishte një GDP 2003 për kokë banori prej € 29,153 (US $ 37,412), e cila ishte e dyta në Itali, (pas Milanit), dhe është më shumë se 134.1% të PBB-së mesatare të BE-së për frymë. Roma, në tërësi, ka të ardhurat më të larta të përgjithshme në Itali, duke arritur euro 47,076,890,463 në vitin 2008, megjithatë, në aspektin e të ardhurave të punëtorëve mesatar, qyteti vendos vetë 9 në Itali, me € 24,509 Në nivel global, punëtorët Romës marrin 30 pagat më të larta në vitin 2009, që vijnë tre vende më të larta se në vitin 2008, në të cilin qytet renditur 33.

Edhe pse ekonomia e Romës është e karakterizuar nga mungesa e industrisë së rëndë dhe ajo është e dominuar kryesisht nga shërbimet, të teknologjisë së lartë kompanitë (IT, hapësirës ajrore, mbrojtjes, telekomunikacionit), hulumtime, ndërtimi dhe aktivitete tregtare (sidomos bankar), dhe zhvillim të madh e turizmit janë shumë dinamike dhe shumë e rëndësishme për ekonominë e saj. Aeroporti ndërkombëtar i Romës, Fiumicino, është më e madhe në Itali, dhe qyteti pret selive të pjesës më të madhe të kompanive të mëdha italiane, si dhe selinë e tre kompanive të mëdha 100 në botë: Enel, Eni, dhe Telecom Italia .

Universitetet, radio dhe televizion kombëtar dhe industria e filmit në Romë janë gjithashtu pjesë e rëndësishme e ekonomisë: Roma është gjithashtu qendër e industrisë së filmit italian, falë studiot Cinecittà, punuar që nga viti 1930. Qyteti është gjithashtu një qendër për banka dhe sigurime si dhe elektronikë, energjia, transporti, dhe industritë e hapësirës. Kompani të shumta ndërkombëtare dhe agjencitë selinë, ministritë qeveritare, qendra konferencash, sportive objektet dhe muzetë janë të vendosura në Romës rrethe të biznesit kryesore: universale Esposizione Rome (EUR); Torrino (jug më tej nga euro); Magliana; de Parco ‘Medici-Laurentina dhe e ashtuquajtura Tiburtina-lugina përgjatë Via Tiburtina lashtë.

Demografia

Në kohën e Augustit perandorit, Roma ishte qyteti më i madh në botë: me një popullsi prej rreth një milion njerëz (në lidhje me madhësinë e Londrës në fillim të shekullit të 19-të, kur Londra ishte qyteti më i madh në botë).

Pas rënies së Perandorisë Romake Perëndimore, popullsia e qytetit ra në mënyrë dramatike në më pak se 50.000 njerëz, dhe vazhdon të ngecë në vend ose ose tkurret deri Rilindjes. Kur Mbretëria e Italisë aneksuar në Romë në vitin 1870, qyteti kishte një popullsi prej rreth 200.000, i cili me shpejtësi në rritje për 600,000 nga prag të Luftës së Parë Botërore regjimi fashist i Musolinit u përpoq për të bllokuar një rritje e tepruar demografike e qytetit, por nuk arriti për të parandaluar atë nga arritja e një milion njerëz nga fillim të viteve 1930. Pas Luftës së Dytë Botërore, rritja e vazhduar, të ndihmuar nga një bum të post-luftës ekonomike. Një bum i ndërtimit gjithashtu krijoi një numër të madh të periferi gjatë viteve 1950 dhe 1960.

Në mes të vitit 2010, ka pasur 2,754,440 banorë në qytetin e duhur, ndërsa disa 4.2 milion njerëz kanë jetuar në zonën më të madhe të Romës (e cila mund të identifikohet me rreth krahinës së saj administrative, me një dendësi të popullsisë prej rreth 800inhab./km2 shtrihen mbi më shumë se 5.000 km2). Të miturit (fëmijët e moshave 18 dhe të rinj) arritën në 17.00 për qind të popullsisë në krahasim me numrin e pensionistëve që 20,76 për qind. Kjo krahasohet me mesataren italiane e 18.06 për qind (të mitur) dhe 19.94 për qind (pensionistët).Mosha mesatare e një rezident romak është 43 në krahasim me mesataren italiane të 42. Në pesë vitet ndërmjet 2002 dhe 2007, popullsia e Romës u rrit me 6.54 për qind, ndërsa Italia, si një e tërë u rrit me 3.56 për qind.Shkalla aktuale e lindjes të Romës është 9.10 lindje për 1,000 banorë në krahasim me mesataren italian 9.45 lindjeve.

Kultura
Universitetet e Romës

Universiteti La Sapienza
Universiteti Tor Vergata
Universiteti Roma Tre
Universiteti i Sporteve Foro Italico

Shkrimtarë dhe filozofë të njohur

Disa nga shkrimtarët më të njohur me origjinë nga Roma janë: Polibi, Tit Livi, Tuqididi dhe Taciti, ndërsa në filozofi dallohet Seneka, Luciu Ciceroni etj.
Politika

Në Romë kanë selitë e tyre të gjitha ministrite si dhe presidenti i republikes.

Sporti me i përhapur ne Romë është futbolli dhe dy skuadrat me te njohura të ketij qyteti janë, AS Roma dhe SS Lazio, të cilat zhvillojnë ndeshjet e tyre ne Stadiumin Olimpik.

(Wikipedia)

Le Temps (1939) – Zemërimi i mërgatës shqiptare në SH.B.A, e cila sapo kishte festuar lindjen e Princit të Kurorës, ndaj Italisë fashiste

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 20 Prill 2019

 

“Le Temps” ka botuar, të dielën e 9 prillit 1939, në faqen n°2, një shkrim në lidhje me reagimin e mërgatës shqiptare në SH.B.A ndaj ndërhyrjes së Italisë fashiste në Shqipëri, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Zemërimi i mërgatës shqiptare

 

Nga Uashingtoni për agjensinë Havas :

 

Aksioni italian në Shqipëri provokoi një zemërim në mërgatën shqiptare në Shtetet e Bashkuara. Ajo përbëhet prej rreth 40,000 anëtarësh, shumica prej të cilëve banojnë në Boston, Nju Jork dhe Baltimor. Ata janë, në përgjithësi, tregtarë të vegjël ose zejtarë, të cilët mbeten shumë të lidhur me atdheun e tyre të origjinës.

 

Lajmet nga Tirana i habitën me shumë dhimbje shqiptarët e Shteteve të Bashkuara, të cilët sapo kishin festuar lindjen e Princit të Kurorës. Fakti që mbretëresha Geraldinë ka lindur nga një nënë amerikane përforcon simpatinë e publikut amerikan për fatin tragjik të këtij kombi të vogël e të guximshëm.

Arkivi: LETËR E HAPUR PRESIDENTIT TË REPUBLIKËS BUJAR NISHANI JO AMBASADOR NË ZVICËR BIRIT TË XHELIL GJONIT, NJËRIT PREJ PERSEKUTORËVE TË DIKTATURËS Nga ELIDA BUÇPAPAJ

Disa ditë më parë shtypi i Tiranës njoftoi se ish-deputeti i PS Ilir Gjoni ishte emëruar nga kryeministri Edi Rama kandidat për Ambasador në Zvicër. Publiku shqiptar e ka shumë të freskët reagimin e Ilir Gjonit kur kryetari i PS nuk e ripërfshiu në listat e deputetëve për zgjedhjet e 23 qershorit. Tekstualisht Ilir Gjoni i tha Edi Ramës se « fisi i tij nga Veriu në Jug do ta mbyste me pështyma pa marrë parasysh gjatësinë e liderit të PS. »

Nuk di se si tingëllon kjo për opinionin, kërcënim, fyerje, presion apo të tria bashkë. Pas këtij deklarimi, Edi Rama e zgjodhi Ilir Gjonin si Ambasador në Zvicër.

Sipas lajmeve të orëve të fundit në Kuvendin e Shqipërisë, ish-kolegët e deputetit, nga PS dhe PD, e aprovuan kandidaturën e Ilir Gjonit për të ardhur në Zvicër si Ambasador, ndërsa gazeta e PS Zëri i Popullit, e themeluar prej ish-diktatorit, botonte lajmin se vetë Ministri i Jashtëm i Shqipërisë, Ditmir Bushati mbronte integritetin e kandidatëve, dmth i dilte në krah Ilir Gjonit.

Ky reagim prej Ditmir Bushatit është i kuptueshëm. Në Komisionin për Politikën e Jashtme në Kuvendin e Shqipërisë, sikur e përmenda më sipër, përveç deputetëve të PS, votuan për Ilir Gjonin edhe deputetë të PD-së që janë Aldo Bumçi, Jozefina Topalli, Gerti Bogdani dhe Kastriot Islami.

I keni dëgjuar si bëjnë blabla deputetët e PD-së kur është puna për të konsumuar retorikë për bijtë e ish-Anëtarëve të KQPPSH?

Po përse heshtën kësaj here ? A nuk është Ilir Gjoni i biri i Xhelil Gjonit, ish-Anëtar i KQPPSH?

Po ua jap unë një përgjigje, një version, për ata që „na krenohen se e kanë rrëzuar ata diktaturën“ e tani heshtin dhe as për propagandë nuk e hapin gojën. Nëse deputetët e PD do të reagonin, kolegët e tyre të PS do t’ju përgjigjeshin: „Po ku keni gojë ju të flisni, a nuk e mbajtët për tetë vjet Ambasador në Zvicër, për dy mandate rresht, një ish-kandidat të KQPPSH, siç ishte Mehmet Elezi ! Ky shkëmbim retorike midis palëve sa për teatër do të mediatizohej – e populli do të dëgjonte një të vërtetë! Prandaj Aldo Bumçi, Jozefina Topalli, Gerti Bogdani e Kastriot Islami preferuan të heshtin e ta votojnë Ilir Gjonin.

Unë nuk do të merrem me Ilir Gjonin. Mund të ketë CV të pasur dhe integritet të pastër. Po a mund të jetë kjo mjaft për të qenë përfaqësues i Republikës së Shqipërisë në Zvicër, kur i jati i tij Xhelil Gjoni konsiderohet si një nga persekutorët më të egër të regjimit komunist?!
Ne themi shpesh se më 22 mars 1992 rrëzuam diktaturën. Ndërsa prej parlamentit të parë pluralist, që doli prej zgjedhjeve të 31 marsit 1991, Xhelil Gjoni ishte deputet i PS. A kishte të drejtë morale që ky persekutor i regjimit të kishte këtë vend?

Po ashtu, prej zgjedhjeve të 1997, Ilir Xhelil Gjoni, ka qenë deputet i Parlamentit të Shqipërisë si kandidat i PS për 4 legjislatura, ka qenë edhe Ministër i Punëve të Brendshme, dhe tani pret vetëm firmën e Presidentit Bujar Nishani që të fluturojë e të vijë si përfaqësues i shtetit shqiptar në Konfederatën Helvetike.

Karrierën e bujshme të Ilir Gjonit në demokraci e përmenda për t’i bërë të reflektojnë ata që thonë se meqë është i biri i ish-eksponentit të diktaturës, të mos bëjmë luftë klasash kundër tij! Prej kur është rrëzuar diktatura, Ilir gjoni ka qenë deputet, ministër dhe tani kandidat për ambasador! A mendoni se është i persekutuar ?

Ilir Gjoni, si bir i Xhelil Gjonit, në diktaturë i ka pasur të gjitha privilegjet që kanë rrjedhur prej kësaj dhe trashëgimi nuk e ka ndalur aspak që të ketë karrierë brilante në «demokraci»!
Ndërsa viktimat e regjimit diktatorial vzahdojnë që të mbeten viktima të këtij sistemi hibrid që ekziston sot në Shqipëri.

Xhelil Gjoni nuk ka kërkuar kurrë ndjesë për rolin e tij kundër inteligjencies. As Ilir Gjoni nuk e ka dënuar diktaturën, nuk e kemi dëgjuar kurrë të thotë se „Unë Ilir Gjoni distancohem nga bëmat e tim eti dhe dajës tim, që është Hysni Kapo, i cili konsiderohet nga vetë bashkëshortja e tij Vito Kapo, si një nga bashkëpunëtorët më të afërt të diktatorit ».

Le të hapet debat për opinionin publik. Ku janë opinionistët. Le të më thonë që gaboj.

Unë i bëj thirrje Presidentit të Republikës të mos e firmosë emërimin. Këshilltar i Presidentit të Republikës për Kulturën është edhe Amik Kasoruho, një ish i burgosur nga regjimi komunist, i cili e njeh kalvarin e vuajteve që kemi përjetuar ne të mëdhenj e të vegjël nga një diktaturë mizore që nuk i fali as fëmijët e viktimave dhe i bëri të vuanin pa as më të voglin faj./03.12.2013

Arkivi kujton: BASHKOHUNI ME NE – JO NË AMBASADA E KONSULLATA NJERËZ ME LIDHJE ME DIKTATURËN (Lista është në përditësim të vazhdueshëm) Nëse jeni pro, ju lutem, bashkohuni me ne

Pas Letrës të Hapur drejtuar Presidentit të Republikës,

po i drejtohem të gjithë shqiptarëve kudo ku frymojnë, në shtetin amë, diasporë dhe gjithë hapësirën kombëtare

t’i bashkohen inisiativës që të refuzojmë sjelljen në përfaqësitë diplomatike, Ambasadat dhe konsullatat e Shqipërisë në Europë dhe botë

figura që kanë qenë pjesë nomenklaturës së lartë të shtetit komunist si dhe me lidhje gjaku me nomenklaturën diktatoriale.

Nëse jeni pro, ju lutem, bashkohuni me ne.

Kësaj inisiative të inicuar nga  unë,

Elida Buçpapaj, gazetare, poeteshë, botuese

I janë bashkuar:


Skënder Buçpapaj, shkrimtar, botues
Edlira Dedja, artiste, pedagoge, politikane, Zvicër
Rita Saliu, Humaniste, poete, veprimtare e të drejtave të njeriut, SHBA-Kosovë
Prof.Dr. Romeo Gurakuqi, Europian University of Tirana, Tiranë, Shqipëri
Isabela Çoçoli, gazetare pranë Zërit të Amerikës, Washington D.C.
Shenida Bilalli, regjizore televizive, dokumentariste, gazetare në Televizionin publik të Kroacisë
Rezart Jasa, gazetar, Paris, Francë
Domenika Dodaj,
kordinatore për projektin Leonardo da Vinci në bashkpunim me Universitetin e Bielefeldit, Gjermani
Agim Gashi, poet, këngëtar, veprimtar, Gjermani-Kosovë
Mimoza Nazarko, Artiste, Zvicër
Shpresa Toptani, Vjenë, Austri
Jeronim Cetta, Zvicër
Fahri Xharra, historian, publicist, Kosovë
Sabit Gecaj, poet, gazetar, Zvicër
Suzana Arbnori, mësuese, bashkëshortja e Pjetër Arbnorit, Tiranë
Aishe Mulliqi Gashi, Shqipëri
Sandra Papa, inxhiniere, Boston, Amerikë
Eri Koliqi Gajtani, artiste, piktore, Tiranë
Eneida Koraqe, artiste, balerinë, Itali
Zamir Faja, Berlin, Gjermani
Dritan Gani, Turqi
Eduarard M.Dilo, SHBA
Robert Qafzezi, Artist, Paris, Francë
Lekë Zef Pepkolaj, Shqipëri
Dasha Gusho, Shqipëri
Rezarta Gina Kastrati
Fatmire Nallbani, Zvicër
Ajtanga Lubonja, gazetare dhe e përndjekur politike
Lumturi Aliaj, SHBA
Nimete Vokopola, Gjermani

Futura I. Kola, Shqipëri
Mirjan Daci, Strasburg, Francë
Arif Molliqi, shkrimtar, Kosovë, Gjermani
Merita Bajraktari – McCormack, gazetare, veprimtare e Vatrës, Virxhina, SHBA
Xhesika Malo, Vlorë, Shqipëri
Zamira Bushati, Tiranë
Mariza Xoxa, Tiranë
Semiha Bruci Gorenca, Tiranë

Hyra Hasangjekaj, Gilan, Kosovë
Emil Asdurian, neurokirug, Nju Jork, SHBA
Artur Vrekaj, poet, publicist, SHBA
Petrit Kuçana, gazetar, Britani
Dalip Greca, publicist, botues i Diellit, SHBA
Feim Kurhasani, gazetar, Kosovë
Raimonda Moisiu, gazetare, publiciste, SHBA
Shpresa Demolli, veprimtare, Zvicër
Brikena Smajli
Fetah Salihu
Qemal Rexha
Veronika Dedushi
Myrvete Rudi
Leon Mirakaj
Përparim Mulosmani
Ardi Rasha
Hyra Hasangjekaj
Musa Osmani, Zvicër
Reshat Murati, Pejë, Kosovë
Afrim Ademi, Kosovë, Suedi
Flutura Zavalina, president
“NEW LIFE” JETA E RE, AACO NY, USA PUBLISHER IN OUR WORD NY,USA
Arjan Kalaja, Tiranë, Shqipëri
Sinan Kërpaçi, poet, përkthyes, Tiranë, Shqipëri
Alisetar Ramadani, Zvicër
Laureta Petoshati, shkrimtare, Vlorë, Shqipëri
Simon Mirakaj, i përndjekur politik, Tiranë, Shqipëri
Viktor Martini, i përndjekur politik, SHBA
Arjan Kalaja, Avokat, Shkodër, Shqipëri
SAKO SATKA, Ohio, SHBA
Jozefina Traboini, juriste, Shkodër, Shqipëri
Prof.Dr. Vlera Ejupi, Ligjëruese në UEJL, Tetovë, Maqedoni
Syle Dobroshi, veprimtar, Kosovë-Gjermani
Violeta Gjoka, gazetare
Marjan Dodaj, Kosovë
Prof.Shaban Topalli, Salzburg, Austri
Donika Vokopola-Pojani, Tennessee, SHBA
Elmira Muja, gazetare, Nju Jork
Ilir Seci, gazetar, Nju Jork
Marie Gusho, e bija e poetit të shquar Lasgush Poradeci
Rexh Kelmendi, albanolog, Universiteti Iliria, Prishtinë
Besire Cena, ligjëruese, Universiteti i Prishtinës
Bardha S. Azari, gazetare, Gjermani
Doloresa Kroi, mësuese, Ontario, Kanada
Eva Idrizllari, moderatore televizioni, gazetare, Tiranë, Shqipëri
Mentor Thaqi, shkrimtar, Gjermani
Dibran Idriz Gashi, inxhinier elektrik, Prishtinë
Engjëllushe Papa, Greq
i
Çerçiz Loloçi, shkrimtar, gazetar, Tiranë, Shqipëri
Riza Ademi, Shkodër, Shqipëri
Berat Shaqiri, mësues, Kosovë
Naser Rugova, politikan, Kosovë
Ermira Zyrakja, pianiste, Gjenevë, Zvicër
Rexhep Shahu, shkrimtar, Tiranë
Rubena Maçi, studente, Itali
Dode Progni, Tiranë, Shqipëri
Man Hoti, Zvicër
Fedra Blido,
pianiste, drejtore shkolle muzike, Gjermani
Merita Trimçev, ekonomiste, Tiranë, Shqipëri
Alfred Mirashi Milot, Artist, piktor, Milano, Itali
Bash Musabeu, jurist, NY, SHBA
Jeta Buda, mësuese historie, Paris, Francë
Ina Lushaj, ekonomiste, Tiranë, Shqipëri
Dr.Gjon Buçaj, Kryetar i Vatrës, New York, SHBA
Flutura McIntosh, Kanada
Alma Gjoni, Kanada
Kolec Traboini, gazetar, shkrimtar, SHBA
Flora Peci, mësuese, poete, Gjimnazi i Mitrovicës, Kosovë
Rezarta Cenaj Melo, Avokate, Tiranë, Shqipëri/4.12.2013

 


 

Arkivi: LETËR E HAPUR PRESIDENTIT TË REPUBLIKËS BUJAR NISHANI JO AMBASADOR NË ZVICËR BIRIT TË XHELIL GJONIT, NJËRIT PREJ PERSEKUTORËVE TË DIKTATURËS Nga ELIDA BUÇPAPAJ

LËVIZJA E SHKODRËS NË DRITËN E FAKTEVET – Nga MUSTAFA KRUJA*

 

Kurrkush mâ mirë se Koço Tasi e un s’ka qênë në rrjedhë të faktevet të lëvizjes së Shkodrës, posë atyne qi e gatitën e e bânë.
Këta, me dëshirë e qëllim qi të lidheshin edhe me refugjatët e vêndevet tjera, kanë pasë hŷ qysh me kohë në korrespondencë të rregulltë si me Tasin ashtu edhe me mue. Ishte njohja e miqsía personale mâ e ngushtë se me tjerët qi i kishte shtŷ me na u sjellë neve të dyve për ndërmjetës me shokët e Greqís e t’Italís.
Faktet qi do të tregoj këtu rezultojnë drejt për drejt prej korrespondencës qi kam pasun me Don Loro Cakën, me Don Lazër Shantojën, me Kolë Bibë Mirakën, me kap. Mark Rakën e ndonji oficer tjetër ; si edhe prej informatash qi kanë mundun me më rrjedhë nga burime tjera mbi veprimet e këtyne.
Natyrisht kam me qênë i rezervuem mbi shumë pika. Jam i detyruem me lânë në heshtje :
1) Ç’do sênd qi un kam arrijtun t’a dij jo si person, jo si privat, jo si individuum ; por si mis, si pjestar i nji kolektiviteti. Kurrkush s’ka të drejtë me përdorë për kapricet ase për idétë e tij nji sênd qi s’âsht e vetja, por qi i ka râmë në dorë për arsye të nji cilsíe të përkohshme dhânë prej nji kolektiviteti : mun si arktari qi ka në dorë paret e Shtetit, të nji banke apo të nji shoqnie tregtare.
2) Ç’do sênd qi dikush m’a ka diftue në këshill (konfidencë) deri sa ai vetë mos të më ketë zgidhun prej atij sekreti.
3) Ç’do sênd qi mue m’a pret mêndja se nuk duhet thânë për të mirën e përgjithshme.
Rezerva këto qi i a imponojnë kujdo rregullat mâ elementare të moralitetit shoqnuer.
*****
Deri tash vonë të gjithë nacionalistët e jashtëm ishin të bindun se regjimi i Ahmet Zogut nuk mund të shêmbej pa nji përkrahje të huej. Të tânë refugjatët shpresojshin se kjo përkrahje mâ në fund diku do të gjindej pa u sakrifikue asnji interesë vitale e kombit. Krejt kemi qênë të mendimit se kryengritja e jonë nuk varej nga rreziku i nji të ndërhymje të jashtme, mbasi po t’ekzistonte për njimênd nji rrezik i këtillë do të mjaftonte edhe Koburja e Çakos apo ndonji Tafë Kazí për me na gjetun pa qênë nevoja e nji kryengritjeje nacionaliste.
Të tânë e kemi dijtun se Ahmet Zogu erdh në fuqí diku me ndihmën direkte, diku me komplicitetin e fqînjvet t’anë dhe të Shtetevet drejt për drejt t’interesueme për lakmí të ndryshme imperialiste në vêndin t’onë. Por prap besojshim se rrethanat qi kishin favorizue bashkimin e nji tok Fuqive imperialite për Ahmet Zogun e kundra nesh nuk do të vazhdojshin gjithnji. Dikur balanca e interesave të hueja në Shqipní do të peshonte mâ rândë më nji anë, ekuilibri do të prishej e bashkë me këtê edhe ai koncert Fuqísh qi favorizoi të këthyemen e Zogut në Shqipní.
Tue hŷ mâ thellë në kontaktin t’onë me vênd, me popullin shqiptar, na u mbush mêndja – kështu nemose shumicës – se edhe vetëm përkrahja morale e fqînjvet t’anë, vetëm neutraliteti i tyne, nji neutralitet dashamirë do të na mjaftonte për t’a fitue luftën.
Qe pra në këto drejtime ka ecun politika e refugjatvet përjashta, në këto drejtime kanë punue edhe shokët t’anë nacionalistë në Jugosllaví. E mbasi tema âsht vetëm për këta të fundit, edhe un vetëm për këta due me folë.
Kurrë, asnjiherë nuk i u tha ndonji shoqit t’onë nacionalist prej ndonji goje kompetente të Beligradit se qeveria jugosllave do t’a favorizonte nji lëvizje nacionaliste në Shqipní. Shpesh herë Beligradi ka bâmë politikë me ne tue na këshillue – mirsí’e tij ! – me u bashkue, nga nji herë tue na u zotue se mund të na përkrahte në kohën oportune (!), nga nji herë tue na frigsue se po t’u tundshim për të gjallë Italia ishte gati me shkarkue në Vlonë e në Durrës e nga nji herë edhe tue na dhânë lajme qi mâ tepër ishin në kompetencë t’onë me i dijtun, si b.f. se Ahmet Zogu s’ka mbështetje në popull, se qëndron vetëm me fuqín e armëvet e se na, po të dojshim, ishim të zotët me e rrëzue…. etj.
Përse të gjitha këto lajka të Beligradit me shokët t’anë ? Për spekulata ? Për me na lânë në gjumë me shpresën e përkrahjes së tij në kohën oportune ? – Ah, kjo koha oportune!… – Apo mâ në fund, për eventualitetin e fitimit t’onë me ndonji mënyrë tjetër edhe kundra vullnetit të tij qi të mundej mandêj me thânë se Shteti S. H. S. ka qênë në favor të lëvizjes nacionaliste ?
Si do qoftë… Don Loro Caka para nja gjashtë muejve u sjell nji letër konfidenciale grupevet të refugjatvet qi ndodhen n’Italí e në Greqí. Me këtë letër – qarkore D. Lorja “n’êmën të shumicës s’emigrantvet shqiptarë të Jugosllavís” ftonte këta grupe në nji konferencë në tokë jugosllave “tue qênë se ay me shokë nuk e kishin në dorë me dalë lirisht prej andêj”. Kjo ftesë u pranue prej gjithë grupevet ; por me gjithë këtê konferenca nuk u mbajt. Shkaku, se s’desh qeveria e Beligradit ! Kjo në krye i kishte dhânë fjalën grupit inicjatuer se do të na lênte të lirë për nji mbledhje të ngushtë delegatësh. Mandêj qiti bishta se vêndi nuk ishte zgjedhun mirë. Mâ vonë tha se s’ishte koha. Mâ në fund e preu se konferenca nuk mund të mbahej në tokë të saj. Kur inicjatorët e konferencës mbetën përpara kësaj situate dhe kërkuen qi të lêheshin të lirë me dalë ata jashtë Jugosllavís për me u marrë vesht me shokët e tyne, Beligradi edhe këtê lirí u a mohoi, i bâni me kuptue se po të tentojshin me dalë tinëz mund t’a humbshin edhe lirín e lëvizjes qi gëzojshin mbrênda kufîjvet të Shtetit S. H. S.
Caka me shokë përpara kësaj gjêndjeje kishin mbërrî në kulmin e dishprimit. Pa tjetër dajnë me hŷ në Shqipní tinzisht nga ana e Malit të Zí. Kush qe ma i lehtë e mâ guximtar prej tyne mbas pak ditësh e gjeti veten në malet e Shkodrës. Vetë Don Lorja me Don Lazër Shantojën u tërhoqën në Kotorr. Kap. Mark Raka bash në këto rasa pësoi fundin e mjerueshëm qi dihet. Dy oficera tjerë u vunë ndên nji vërejtje të ngushtë e dikush prej tyne u kap e u percuell me gjindarmë në vêndin e interrnimit ku gjindej mâ përpara.
Nji çetë e jonë, e përbâme prej N/tog Dodë Nikollës, asp. Ridvan Ohrit e Vatë Gjonit, u hetue në Hot (n’anë të Malit të Zí) prej gjindarmërís jugosllave, u rrethue e mezi shpëtuen e ikën të tre të plaguem. Ata oficera të gjallë qi kishin hŷ në malet e Shkodrës, bashkë me gjithë shokët e tyne qi ndodheshin atje qysh me kohë në tre-katër muej arrijtën t’organizojnë, sidomos në Dukagjin e Pukë, ndër fise katolike, nji fuqí kryengritëse aq të madhe sa me u a marrë mêndja se qyteti i Shkodrës me krejt qarkun e vet ishte virtualisht në dorë të tyne.
Më 9/10 të nândorit kalon kufînin e del m’at’anë edhe D. Lorja vetë, i cili për me pregatitun ikjen kishte do dit qi prej Kotorri ishte transferue në Podgoricë. Letrat qi kam në dorë prej krenvet të lëvizjes e krejt lajmet e mia dëshmojnë në mënyrën mâ absolute se :
1) Ky grup patriotësh të kulluet s’ka qênë n’asnji mënyrë i shtŷmë e i inkurajuem për nji lëvizje prej qeverís së Beligradit. Përkundrazi ka pasun pengime gjithfarësh prej sosh. Ç’do zyrtar qi âsht pjekun me ta, kur ka dashun të bâjë politikë, t’i lëmojë, t’i marrë me të butë, i ka këshillue me pasun durim, me pritun… kohën oportune !…. E kur i âsht dashun t’i prekë pa dorza, i ka porositun, i ka urdhnue mos me bâmë asnji hap për kryengritje, se për ndryshe…. do t’ishin t’internuem e s’dij ça tjetër…. Dokumenta për t’u studjue me kujdes për këtê argument janë edhe nji apel i D. Lazër Shantojës Kongresit të gazetarvet të Jugosllavís, mbajtun në Cetinë më 27 – 29 IX, apel i botuem në N. 28 të L. K., ku auktori thotë faqe 130 gazetarve se “ Sot në të tânë Jugosllavín Ahmet Zogu nuk ka mâ kurrnji mbrojtës përposë Shpisë së Verdhë të Beligradit !…..” Ashtu edhe nji artikull shkruem po prej tij e botuem në num. 32 të Lirís Kombëtare me titullin “As në qiell as në tokë !….” Edhe këtu patrioti idealist, me atê gjuhë sarkastike qi e ka mâ të prehtë se neshteri vên në lojë të tânë shokët emigrantë qi e mbështesin shpresën e fitimit në politikë të jashtme. Thotë p.sh. : “Dikush (politikanat!) shpresojnë në ndërlikimin e zhvillimin e politikës internacionale e sidomos në pakënaqsínë e Jugosllavís ndaj Presidentin e Republikës shqiptare qi stoliset nga ajo me mâ të madhin dekoracion të Shtetit.” E ky artikull ka datën 26 X, dhe lëvizja ka fillue më 20 XI, të këtij vjeti !
2) Kryengritësit s’kanë pasun asnji dinar prej Beligradit !
3) Kryengritsit s’kanë pasun asnji pushkë e asnji fishek të huej, posë ça kanë pasë mundun me mëshehë prej regjimit për t’a përdorë kundra tij nga ato qi kanë qênë në vênd.
4) Lufta e tyne ka qênë nji vepër dishprimi thjesht patriotike, kombëtare e antifeudale.
*****
Qysh ditën qi Don Loro Caka me shokë më patën komunikue vêndimin e tyne me hŷ në Shqipní, s’kam prâjtun tue i këshillue n’êmën t’êm edhe të shokvet të mij e n’interesë të çâshtjes mos me shkaktue n’asnji mënyrë nji lëvizje lokale. Më patën sigurue se do t’u përpiqshin me të tânë fuqín e tyne me i u ruejtun nji gjâje t’atillë. Me gjithë këtê më tërhiqshin vërejtjen gjithnji se as në popull as ndër oficerat në mal durimi nuk mund t’ishte i pafund.
Në fillim të nândorit, mbasi peshojnë mirë forcat e veta dhe ato të qeverís në qarkun e Shkodrës, dajnë me fillue pushkën më 20 t’atij mueji. Letra mâ e fundme e ime me të cilën u bâjsha porosít mâ të forta qi mund të më lejonte intimiteti i relacjonevet të mia personale me ta, i bie në dorë Shantojës në Kotorr nji ditë para se të kalonte Don Lorja kufînin. Piqen të dy në telefon dhe mbas nji bisedimi të shkurtën, por si duket, edhe të nxetë në mes tyne, Caka nep fjalën se “deri sa të më shkruente mue nji letër të gjatë prej Shqipníe dhe të merrte përgjegjen e saj nuk do t’a fillonte pushkën”.
Kjo fjalë nuk u mbajt. Arsyet më shpjegoheshin në nji letër të nênshkrueme prej Don Loro Cakës, tog. Pjetër Haxhís, n/tog. Dodë Nikollës e asp. Ridvan Ohrit, më 11 nânduer, prej nji vêndi të Shqipnís afër kufînit, me këtë mënyrë : “ Dimni i a mërrîni. Ju po na thoni se tash për tash gjêndja s’âsht e favorshme për nji kryengritje. Ju i matni punët thellë : me politikë e diplomatí. Na aq thellë s’kuptojmë. Ça marrim vesht e shohim na, populli këtu âsht gati me kapë pushkën e me dekë për lirín e vet. Durimi i âsht mbarue. Me ne a pa ne ka për t’i a krisë. Më tjetër anë disa prej jush po ndrrojnë kondita me Ahmet Zogun për nji pajtim. Pra posë durimit tash mungon edhe besimi. Për këto vise këtu kohë mâ e favorshme nuk mundet me u gjetë. Qeveria ka translokue nji pjesë të madhe të fuqís qi ka pasë në këtë qark. Na nuk mund të presim mâ në këtë situatë qi të shpjeguem. Ty mos të vijë keq. Në dashi shpëtimin e atdheut bâni edhe ju të tjerët atê qi të ju vijë prej dore. Këtu më 20 kërset sigurisht…. “
Kjo letër më ra në dorë me 21, mbasi lajmin e lëvizjes e kishim marrë prej Shantojës telegrafisht.
D.Lorja para se me lânë Podgoricën i shkruente D.Lazrit edhe këto fjalë për mue : “Mustafa po na përmênd përgjegjsín e veprës s’onë. Thuej prej meje, kur t’i shkruejsh, se kur nji popull gatohet me dekun për lirí edhe pa i prî kush, përgjegjsía u rrin atyne qi në vênd me vrapue në krye të tij e me ecë përpara kundra tradhtorvet e tiranvet, ka dy vjet qi hahen për karrikat e ardhëshme…”
Un, për tash, nap vetëm fakte e nuk gjykoj.

“Lirija Kombëtare”, 22 dhjetor 1926

Urdhëri i mbretit Zog ndaj qeverisë me qëllim organizimin e kurseve të veçanta për gratë në të gjitha qytetet e Shqipërisë

Ahmet Zogu – Mbret i shqiptarëve

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 18 Prill 2019

 

“Journal des débats politiques et littéraires” ka botuar, të shtunën e 20 marsit 1937, në faqen n°2, një shkrim në lidhje me urdhërin e mbretit Zog ndaj qeverisë me qëllim organizimin e kurseve të veçanta për gratë në të gjitha qytetet e Shqipërisë, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Mbajtja e ferexhes te gratë shqiptare

 

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Ne e dimë se qeveria shqiptare ka miratuar një ligj që urdhëron heqjen e ferexhes për gratë shqiptare. Megjithëse ky ligj hyn në fuqi me datë 25 të këtij muaji, gratë e pothuajse të gjitha klasave shoqërore tashmë e kanë ekzekutuar atë.

 

Nga ana tjetër, mbreti Zog urdhëroi qeverinë që të sigurojë në buxhet një shumë të mjaftueshme për të organizuar në të gjitha qytetet e Shqipërisë kurse të veçanta për gratë, për të luftuar analfabetizmin dhe për të dhënë shërbime të përgjithshme dhe praktika mbi zhvillimin fizik dhe moral, në mënyrë që gruaja shqiptare të mund të kontribuojë aktivisht në jetën shoqërore.