Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, niset për në Suedi më 21 maj për takimin e ministrave të Jashtëm të NATO-s, teksa aleatët evropianë kërkojnë siguri lidhur me zvogëlimin e pranisë së trupave amerikane dhe ndryshimin e retorikës së Uashingtonit sa i përket aleancës.

Rubio do të marrë pjesë në takimin në Helsingborg më 22 maj, që është një nga mbledhjet e fundit ministrore në nivel të lartë para se udhëheqësit e aleancës të mblidhen për samitin në Ankara në korrik.

Sipas Departamentit amerikan të Shtetit, kryediplomati amerikan pritet t’u bëjë thirrje aleatëve për rritje të shpenzimeve për mbrojtjen dhe për “ndarje më të madhe të barrës”, ndërsa fokusi do të jetë gjithashtu te siguria në Arktik.

Por, takimi zhvillohet në një moment kur ka shqetësim të madh. Zyrtarët evropianë po kërkojnë qartësi lidhur me shkallën e zvogëlimit të pranisë ushtarake amerikane në kontinent, pas një sërë lëvizjesh të Pentagonit që kanë tronditur aleancën.

“Terr informativ”

Pasiguria buron nga njoftimet e fundit që kanë rritur frikën në mbarë Evropën se Uashingtoni mund të jetë duke dobësuar garancitë e tij të sigurisë në një moment të rrezikshëm.

Më herët gjatë këtij muaji, presidenti amerikan, Donald Trump, bëri të ditur planet për tërheqjen e 5.000 trupave nga Gjermania. Pentagoni më pas konfirmoi se po anulonte një dislokim të planifikuar të rreth 4.000 trupave në Poloni dhe po pezullonte planet për dislokimin në Gjermani të një batalioni me raketa lundruese Tomahawk, që lëshohen nga toka.

Një diplomat i lartë evropian, duke folur për Radion Evropa e Lirë në kushte anonimiteti, paralajmëroi se aftësia kyç parandaluese e aleancës po minohet nga mungesa e komunikimit.

“Gjëja më e keqe është fakti se kontinenti duket se po mbahet në terr informativ lidhur me përmasat e kësaj tërheqjeje”, tha diplomati, duke theksuar se shtetet që gjenden në vijë e parë, sikurse vendet e Baltikut, po kanë vështirësi që të bëjnë planifikimet e duhura.

Ky diplomat shtoi se planet e raportuara të SHBA-së për zvogëlimin e kontributeve në modelin e forcave të NATO-s – sipas të cilit, anëtarët paraprakisht angazhojnë forca për kriza madhore – do të “dëmtonte shumë” vijat fillestare të mbrojtjes të Evropës.

“Efektiviteti i NATO-s mbështetej në idenë se ajo ishte e pathyeshme”, tha diplomati. “Tani, në një ‘divorc’, ju filloni të shihni shfaqjen e çarjeve”.

Zyrtarët e administratës amerikane kanë këmbëngulur se këto lëvizje janë një përshtatje e përkohshme dhe jo një tërheqje strategjike. Nënpresidenti amerikan, JD Vance, deklaroi së voni se fokusi i administratës mbetet te “pavarësia dhe sovraniteti evropian”, ndërsa zëdhënësi i Pentagonit, Sean Parnell, e përshkroi vendimin për Poloninë si një “vonesë standarde në rotacion”.

Rubio, si transmetues “i qëndrueshëm” i mesazheve

Për shumë zyrtarë evropianë, prania e Rubios ofron një masë sigurie. Kryediplomati amerikan shihet gjerësisht në Bruksel dhe në kryeqytetet e Evropës Lindore si një figurë më e qëndrueshme dhe më tradicionale transatlantike sesa disa figura të tjera në administratën e Trumpit.

Kongresisti Don Bacon, republikan nga Nebraska dhe mbështetës i NATO-s, i tha Radios Evropa e Lirë se Rubio luan një rol kyç në stabilizimin e marrëdhënieve. Bacon tha se shpreson që Rubio do ta përforcojë përkushtimin e Uashingtonit ndaj mbrojtjes kolektive, duke u bërë njëkohësisht thirrje aleatëve evropianë të rrisin shpenzimet për mbrojtjen.

Kongresisti Bacon vazhdimisht ka argumentuar se aleanca mbetet qendrore për interesat e sigurisë së SHBA-së dhe ka paralajmëruar kundër izolacionizmit në kohën kur ka rritje të kërcënimeve nga Rusia, Kina dhe Irani.

Këto shqetësime u pasqyruan edhe më 20 maj gjatë seancave dëgjimore në Senat për konfirmimin e kandidatëve të Trumpit për ambasadorë në disa vende evropiane.

Michael Kavoukjian, i nominuar për të shërbyer si ambasador në Norvegji, e përshkroi Oslon si “sytë dhe veshët e aleancës në Arktik” dhe u zotua për forcimin e bashkëpunimit ushtarak dhe të inteligjencës kundër aktivitetit në rritje të Rusisë dhe Kinës në rajon.

Jeanne Shaheen, demokratja kryesore në Senat për politikën e jashtme, paralajmëroi se Norvegjia ndodhet “në vijën e parë të aktivitetit dhe përpjekjeve sabotuese në rritje të Rusisë në Baltik, në Detin e Veriut dhe në Arktik”.

Ndërkohë, Eric Wendt, kandidati i Trumpit për ambasador në Shqipëri, theksoi rëndësinë e ndarjes së barrës brenda NATO-s dhe tha se do ta nxisë Tiranën të përmbushë objektivat e aleancës për rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes në 5 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto deri më 2035.

Seancat dëgjimore nxorën në pah balancimin e vështirë me të cilin përballet Uashingtoni: sigurimin e aleatëve për përkushtimin e Amerikës ndaj sigurisë evropiane, teksa vazhdon t’u bëjë presion anëtarëve të NATO-s që të shpenzojnë më shumë për mbrojtjen e tyre.

Kundërshtime nga Kongresi

Duke folur më 20 maj në Carnegie Endowment for International Peace, kongresisti Michael McCaul, kryetar nderi i Komitetit për Punë të Jashme në Dhomën e Përfaqësuesve, mbrojti NATO-n.

“NATO-ja na ka mbajtur jashtë një lufte botërore për 80 vjet, prandaj ka vlerë”, tha McCaul.

Edhe pse McCaul pranoi se Trump po kërkon ta transformojë NATO-n nga ajo që e quajti një marrëdhënie “prind-fëmijë” në një partneritet më të barabartë, ai paralajmëroi kundër retorikës që mund të largojë aleatët kyç.

McCaul po ashtu tha se Kongresi po kundërshton disa lëvizje të njëanshme ushtarake të administratës në Evropë.

“Unë e përshëndeta zhvendosjen e disa prej këtyre trupave në Poloni, ku po i vendosni drejtpërdrejt pranë kërcënimit që ekziston”, tha McCaul, duke iu referuar Rusisë. “Por, më pas administrata argumentoi tërheqjen nga Polonia. Kongresi tani ka ndërhyrë dhe ka thënë jo”.

Sfida e Rubios në Suedi do të jetë që të balancojë presionet konkurruese: të mbrojë politikat “Amerika e Para” përpara aleatëve evropianë skeptikë, teksa ruan unitetin brenda një aleance që përballet me një Rusi gjithnjë e më të vendosur.

Përgatiti: Mimoza Sadiku