Ka kohë që njerëzit nuk e kuptojnë sa lehtë mund të shkatërrohet
një shpirt. Mjafton të lindësh në një epokë të gabuar, të shqiptosh
një fjalë të ndaluar ose të dashurosh në një kohë kur dashuria
konsiderohej rrezik.
Në Shqipërinë e viteve ‘80, të shekullit të kaluar, liria ishte
vetëm një fjalë, ndërsa ndjenjat duhej të fshiheshin si faj. Ishte koha
kur Partia kërkonte bindje, jo zemër. Në një fshat të madh të jugut,
mes kodrave të heshtura dhe fushave të varfra, jetonte një familje që
mbante mbi supe një damkë të rëndë: “Familje armiku.”
Shtëpia e tyre ishte e vjetër, ngritur me mundin e babait dhe
durimin e nënës. Brenda saj jetonte ndershmëria, por në atë kohë
ndershmëria nuk mjaftonte për të jetuar me dinjitet.
Fshatarët kalonin pranë portës me sytë përdhe, sikur edhe një
përshëndetje mund t’i bënte fajtorë. Të afërmit i vizitonin vetëm
natën, kur errësira fshihte frikën. Fëmijët u rritën pa shokë, pa lojëra
e pa përqafime. Megjithatë, prindërit nuk u mësuan urrejtjen.
– Mos u bëni si ata, – u thoshte babai. – Urrejtja është zinxhiri që
i mban njerëzit skllevër.
Djali i dytë, Shkëlzeni, ishte bërë burrë.
I gjatë, i fuqishëm dhe me sy që flisnin më shumë se fjalët, ai
mbante brenda vetes një botë ëndrrash: dëshirën për dije, për liri dhe
për dashuri.
Pas tetëvjeçares nuk mundi të vazhdonte shkollën. Gjimnazi
ishte në qytet dhe për djemtë me “biografi të keqe” rruga ishte më e
gjatë se kilometra. Ishte një mur që nuk kalohej. Çdo mëngjes dilte
në oborr dhe shihte nxënësit që kalonin drejt qytetit.
I ndiqte me sy derisa humbisnin pas kthesës.
Sytë i mbusheshin me lot, por nuk ankohej.
Një mëngjes, mes grupit të nxënësve, dalloi një vajzë.
Quhej Dhurata.
Flokët e gjatë i valëviteshin lehtë në erën e mëngjesit, ndërsa
sytë i shkëlqenin si drita mbi gjethet pas shiut. Kur sytë e tyre u
takuan për herë të parë, diçka ndryshoi brenda tij. Që nga ajo ditë, ai
e priste çdo mëngjes.
Ajo kalonte.
Ai e shikonte.
Herë pas here, sytë takoheshin për një çast. Ajo skuqej dhe ulte
kokën.
Të nesërmen vinte përsëri.
Kështu lindi një dashuri e heshtur.
Pa premtime.
Pa letra.
Pa fjalë.
Vetëm me shikime.
Një mëngjes pranvere, Shkëlzeni mblodhi gjithë guximin.
I doli përpara.
– Mirëmëngjes, Dhurata.
Ajo u step.
– Mirëmëngjes…
– Dua të të them diçka.
Ajo hodhi një vështrim pas.
– Shpejt… po vijnë vajzat.
– Të dua.
Fjalët dolën të ngadalta, por të pastra.
– Kur të duash, vij të të kërkoj në shtëpi.
Vajza uli sytë.
– Jam ende e vogël. Dua të mbaroj shkollën.
Shkëlzeni buzëqeshi lehtë.
– Do të pres sa të duash.
Ajo u largua. Pas saj mbeti vetëm zhurma e hapave mbi rrugën
Xhaketa e vjetër
me pluhur. Ishte fillimi i një dashurie që nuk pati kohë të jetonte.
Kaluan disa vite.
Dhurata mbaroi gjimnazin dhe u dërgua në një aksion rinor.
Kur u kthye në fshat, Shkëlzeni po punonte pranë shtëpisë.
Sapo e pa, lopata i ra nga duart.
Ajo buzëqeshi.
Një buzëqeshje e vogël, por që për të vlente sa një jetë. Të
nesërmen u gjendën rastësisht në të njëjtin autobus. U ulën pranë
njëri-tjetrit.
Biseduan pak.
Duart u prekën pa dashje.
Asnjëri nuk i largoi.
Në një çast që nuk e mendoi gjatë, Shkëlzeni iu afrua dhe e
puthi lehtë në buzë. Ishte puthja e parë. Një puthje e pafajshme.
Por në atë kohë edhe pafajësia dënohej.
Brenda autobusit shpërthyen britmat.
Disa militantë të Partisë kërkuan që autobusi të ndalonte.
Shoferi mori drejtimin për në polici.
Shkëlzeni nuk bëri rezistencë.
As nuk u përkul.
Në komisariat e rrahën me shkopinj e grushte.
Ndërsa Dhurata, e tmerruar nga njerëzit, familja dhe biografia e
tij, mohoi gjithçka. Frika fitoi mbi dashurinë.
Gjykimi zgjati pak.
Vendimi ishte i pamëshirshëm.
Pesë vjet burg për “sjellje të pahijshme” dhe “kundërshtim të
organeve të rendit”.
Një puthje ishte kthyer në krim.
Në burg, Shkëlzeni u plak para kohe.
Rrihej.
Poshtërohej.
Punonte deri në rraskapitje.
Por askush nuk arriti t’ia shuante kujtimin e asaj puthjeje. Kur
doli, nuk ishte më ai djaloshi i fortë. Fshati e shihte me dyshim.
Sigurimi e mbante nën vëzhgim. Çdo javë duhej të paraqitej në
polici. Jetonte, por nuk ndiente më se po jetonte.
Padrejtësia e sëmuri ngadalë.
Mjekët i mjekuan trupin.
Por zemra nuk kishte ilaç.
Një mëngjes, pa zhurmë, Shkëlzeni mbylli sytë përgjithmonë.
Ishte ende i ri.
Fshati vazhdoi jetën. Koha mbuloi shumë gjurmë.
Por jo të gjitha.
Në rrëzë të kodrës ku ai rrinte dikur, mbeti një gur i bardhë.
Pleqtë e fshatit ende tregojnë historinë e djalit që u burgos për
një puthje.
Dhe vajzat që kalojnë aty ndalen për një çast.
Jo për të qarë.
Por për të kujtuar.
Sepse disa dashuri nuk arrijnë të jetohen. Ato mbeten të ngrira
në një çast të vetëm, që koha nuk arrin ta fshijë. Shkëlzeni nuk ishte
hero lufte.
Nuk mbajti armë.
Nuk fitoi medalje.
Ai bëri vetëm një gjë.
Dashuroi.
Dhe në një kohë kur edhe dashuria dënohej, kjo ishte forma
më e pastër e guximit. Ndoshta kjo është tragjedia më e madhe e
diktaturave. Se arrijnë ta burgosin njeriun…, por kurrë kujtimin.
Puthja e Shkëlzenit dhe e Dhuratës nuk jetoi gjatë.
Por mbeti si dëshmi se edhe në kohët më të errëta, zemra e
njeriut vazhdon të kërkojë dritën.
Sepse dashuria mund të ndalohet.
Mund të dënohet.
Mund të shtypet.
Por nuk shuhet kurrë.