VOAL

VOAL

Po qajnë ullinjtë e atdheut – Cikël poetik nga ADEM ZAPLLUZHA

June 21, 2017
blank

Komentet

blank

Nënës time Nga Elida Buçpapaj

 

Nënës time

Kushtuar Lili Skënderit, bashkëshortes së Poetit Vehbi Skënderi dhe Nënës sime që na la më 8 shkurt 2016

8 Mars 2016

u mbush një muaj
që nëpër shtëpi
të kërkoj pa dobi
kur dal
pres t’i biesh celularit
sikur bëje rëndom
edhe pa arsye
për fare kot
veç për të dëgjuar sa më shumë
zërat e njëra tjetrës
të Nënës e bijës
sikur ta dije
se nga Qielli telefonit
nuk do t’i bije dot

është 8 Marsi i parë
që nuk të kam pranë
vdekja kjo shtrigë
na e këputi
kordonin ombelik

unë nuk e besoj
se ti nuk je me ne
as ti nuk beson
që je atje ku je

çdo gjë në shtëpi gjurmët e tua mban
kanatet e dritares prej nga shihje rrugën
nënkresat e zbukurimit
me ngjyra tek cepat e divanit
presin që t’i lëvizësh
gjithçka është rregulluar si deshe ti
me asimetriken simetri
në guzhinë gjej biletkat ku shkruaje
se çfarë duhet të blinim,
nektarë lulesh, elikzir
kanellë, majdanoz, vaj ulliri

kur vjen dita e re
pres të më zgjosh,
ta hamë bashkë mëngjesin
që ma përgatisje ti
duke shoqëruar kafenë apo çajin
me kryetituj gazetash tek News24
e kujtuar shtëpinë tonë
në Tiranë që na priste
Liqenin e Poradecit
ku ti linde
malli shtohet e shtohet
si një vullkan i sapozgjuar
që mezi pret
të eksplodohet

ne te dyja flisnim
për gjëra të thjeshta
të bukura
të zakonshme
dhe te jashtëzakonshme
se çfarë do të na gatuaje
për shembull për drekë
speca të pjekura
me djathë delesh
apo lakror me dy petë
për shqetesimet personale
kombëtare e botërore
të gjitha me njëra-tjetrën
kishin lidhje
që po t’i kishim në duar
unë dhe ti
do të kishin të gjitha
happy end dhe rrugëzgjidhje

deri ditën kur u sëmure
papritmas
nisën 100 ditë
të tmerrshme për ne
nga spitali në spital
me zemër të dridhur
nga frika e telefonatave
horrore
në mesin e natës
kur japin
vetëm lajme pelin te hidhur

ne kishim shpresë
deri në fund
që mrekullia
jonë të zgjaste
se ishte dashuri
e kulluar, hyjnore
kur Eva dhe Adami
nuk e kishin prekur
ende mollën

unë të përkëdhelja
me fjalët më të bukura të botës,
të thërrisja Lule,
Lilka,
vajza ime,
të thosha se
ne do të jetonim bashkë 200 vjet
për t’i parë
e për t’i gëzuar bashkë fëmijët,
nipat e sternipat tanë
dhe ti e pranoje këtë sfidë
s’ka më të bukur
se sfida e jetës
më jepje besën dhe fjalën
me të qeshurën tënde
të bukur dhe zërin tënd
me tinguj
edhe kur na qortoje
ishte gjithë plotfuqishmëri
Mbretëreshë
me kurorë e skeptër
që Elisabetha II e Anglisë
do të të kishte zili

Nëna ime prehet nën lulevjollcat

8 Maj 2016

u mbushën 3 muaj
nga 8 shkurti në 8 maj
me lule dhe vaj

nga shirat e errta të shkurtit
në mars, prill e maj
me lule dhe vaj

nga qielli i vrerosur i shkurtit
tek fytyra e pranverës e pafaj
me lule dhe vaj

nga ankthi i pafund i shkurtit
në ankthin e pafund prej reje
si është e mundur Mam
që ti fle nën vjollca
e vjollcat çelin sipër teje

 

Gjashtë muaj pa ty Mam

8 Gusht 2016

U mbush gjysmë viti
sekondat, minutat, orët, ditët,
javët, muajt
njëri pas tjetrit shkuan
ditëlindja jote pa ty
në maj
gjithë lot e vaj

unë të kërkoj me sy
me veshët hapur
të dëgjoj kumtin tënd të bukur
që e mbushte shtëpinë me hare
ku je Mam ku je

në shtëpi gjithçka ka mbetur
ashtu sikur e le
dhoma jote e heshtur
mbulesa e shtratit e palëvizur
çanta jote po aty
në sirtarin e komodinës
pasqyrka e vogël
mbi komodinë
të preferuarit librat e tu
dritarja e dhomës tënde
nga shihje hënën
mungojnë vetëm syzat
t’i dhashë me vete
edhe letrat e bixhozit
që luaje duke pyetur fatthënën

në dollapin tënd
mungon vetëm
palltoja e madhe
që ti e përdorje shumë rrallë
mungojnë
një palë pantallona,
një golf dimri
dhe një xhaketë
që i vishje rëndom
kur dilje
rreth e rrotull
në dollapin e këpucëve
janë pantoflat e tua,
sandalet e verës
me pak takë në ngjyrë hiri
mungojnë vetëm
një palë këpucë dimri

e di që në Parajsë
është gjithmonë pranverë
po kur ike ti
ishte shkurt e shi
e shpirti im qante
me rrebeshe
sepse harmonia jonë
prej tingujsh,
ritmesh e ngjyrash
ishte Parajsa e tokës
ne ishim më të gjithëpushtetëshmet
e rruzullit
më të pasurat e botës
….

unë nuk i bindem
arsyes se vdekja ekziston
se kush lind vdes
se gjithçka
që ka një fillim
e ka një fund
se tek fundi nis fillimi
dhe tek fillimi fundi
sepse dashuria jonë
ishte dhe është
fund e fillim një përjashtim

Po vjen 8 shkurti zemra ime

vajza ime
e bukura ime
po vjen ora 18:00
kur nga dritarja e spitalit
shpirti yt fluturoi
në një botë krejt të panjohur
do ta heq këtë datë nga kalendari
pas datës 7 shkurt vjen direkt 9 shkurti
pas orës 17:00 vjen direkt ora 19:00

ti po flije sikur e keqja ishte larguar
e ti pas pak do të zgjoheshe
frymëmarrja jote ishte e rregullt,
e ngrohtë
krejt ndryshe nga vdekja
që vërtitej pranë teje
akullnajë e ftohtē

herët e tjera
ti nën tuba luftoje
për jetën
ti me çdo kusht
deshe të riktheheshe
në shtëpinë tonë
e të vazhdoje aty ku e kishe lënë
në spital gjithçka e panjohur për ty
nuk njihje askënd
sytë e Shën Mërisë dukeshin
artificialë
përpara syve të tu që luteshin
të mos vinte ajo
që kishe frikë se po vinte
ti e merrje me të mirë
të panjohurën
që nuk mund të bëhet urë
e që nuk duam ta njohim kurrë

ti luftoje me mish e me shpirt
të ktheheshe në shtëpinë tonë
të ngrohur nga dielli i dashurisë
që e bën të duket
një kokërr portokalli
diellin që ngroh
njerëzinë

ti ma shqiptoje emrin
nen tuba,
nën jerm,
nën morfinë

çfarë deshe të më thoshe Mam
si nuk mundëm të flisnim Mam
si nuk mundëm Mam

ne të rrethonim tek shtrati
ti na shihje dhe qeshje
ashtu e përhumbur
kujtoje se ishe në ëndërr
dhe prisje të zgjoheshe
nga ankthi makth

ti e bukur
si një skulpturë e bardhë e Rodenit
askush nuk mund
të besonte se ishe e sëmurë
me faqet ngjyrë rozë
që unë t’i puthja pa fund
po flije Mam
po flije aq qetshëm
aq rrejshëm

sa unë besova se do të zgjoheshe
të më thoshe
atë që deshe të ma thoshe aq shumë
por që nuk ma the dot
në këtë botë kurrë

po vjen shkurti Mam,
e urrej 8 shkurtin
qiellin bunker
që e kishte veshur
atë mbrëmje të ftohtë
në hekur

e urrej edhe 29 tetorin,
kur më the se ndiheshe pa qejf
ishim aq bukur
ti ishe kryeministrja e shtëpisë
fuqiplotë
ne demokracia më e bukur
e planetit tokë

8 shkurt 2017

e dashur Nëna ime,
Zonja Lili Skënderi
e dashur Lilka ime,
e dashur Lulja ime,
zambak uji
e dashur mrekullia ime
e dashur vajza ime që nuk e pata kurrë
e dashur motra ime që nuk e pata kurrë
e dashur shoqja ime që nuk e pata kurrë
me një trup e shpirt me Tim Atë
më linde, më dhe gji, më rrite,
e dashura Nëna ime unike

e dashur Lilka ime,
lule që nuk njeh vyshkje
ti Ëngjëlli im në tokë
dhe Ëngjëlli im në qiell
krijesë e bukur e Zotit
si kryeveprat e piktorëve
të gjithë rrymave e kohëve
me shpirt dhe fytyrë ëngjëllore

ne kemi kaluar bashkë shumë sfida
dorë për dore shtrënguar
sfidat e jetës po aq të zeza si vdekja
ne në krahë të njëra tjetrës
mbi to gjithmonë kemi triumfuar

nuk bëhet fjalë për triumfe fanfaresh
të gërryera nga hipokrizia prej bloze
fjala është për gjërat më të thjeshta
dhe të rëndësishme të jetës
që i japin frymën, kumtin dhe kuptimin kësaj bote

ti jepje dashuri pa cak e pa fund
ti Nëna ime një pyll i gjelbër
që nuk njohe as plakje dhe as tharje
që në çdo rrahjen tënde të zemrës
na bëre të jetonim një jetë të plotë
vetëm me dashuri dhe pa ndarje

nga 8 shkurti 2016
dhe në çdo shkurt që vjen
shpirtin tim e shkundin
pa prehje uraganët e dhimbjes
ti je me mua kudo ndodhem
por kjo nuk nuk e zbeh aspak
mungesën,
dhe peshën e pengjeve
që më rëndojnë si mal
mbi shpirt e shpinë
nuk e zbeh as mallin
që vetëm shtohet e shtohet
si një vullkan i sapozgjuar
që mezi pret
të eksplodohet

që jam vazhdimi yt dhe i tim eti
e kuptoj lehtësisht
se rebelohem për ta injoruar Kasandrën
për ta sfiduar të keqen
për ta hequr nga kalendari datën 8 shkurt
për t’i hequr nga kalendari
të gjitha ditët e vuajtjeve të tua
e për të ta mbushur kalendarin e jetës
me ditët e tua më të lumtura
që ti i kalove me Tim Atë,
poetin Vehbi Skënderi
që të deshi deri në frymën e fundit
kur fryma e lë trupin dhe ngjitet lart,lart, lart…

blank

Maya Klinger Cohen: Shpëtimi i hebrenjve në Shqipëri, një mrekulli e Besës Nga Larry Luxner, Times of Israel

Shkrimi i gazetarit amerikano-izraelit, Larry Luxner, botuar në gazetën e madhe “The Times of Israel”

Nga Larry Luxner, Times of Israel

Tetëdhjetë vjet pas tmerreve të Holokaustit, shembulli frymëzues se si shqiptarët e zakonshëm shpëtuan jo vetëm komunitetin e tyre të vogël hebre nga nazistët – por edhe jetën e afro 2000 hebrenjve nga Austria, Gjermania, Greqia dhe Jugosllavia – nuk është më një shënim. ne histori.

Ndiq “Izraeli Sot” në Facebook dhe Twitter dhe Instagram dhe behu anetar i Grupit Izraeli dhe Shqiptaret

Që kur Shqipëria doli nga hijet e një diktature mizore marksiste në fillim të viteve 1990, dhjetëra libra shkencorë, artikuj, filma dokumentarë dhe ekspozita muzeale janë shfaqur mbi këtë temë dikur të paqartë.

Dhe tani, autorja dhe lektorja e fëmijëve me origjinë izraelite Maya Klinger Cohen dëshiron të sigurohet që edhe fëmijët ta dinë historinë.

Libri i saj, i botuar në hebraisht si הצילום שהציל אותנו, ose “Foto që na shpëtoi”, sapo është përkthyer në anglisht si “Biri i fotografit”. Versioni hebraik së fundmi fitoi çmimin Yad Vashem për Ekspertizën Arsimore si një libër i jashtëzakonshëm i lidhur me Holokaustin për fëmijë dhe të rinj.

Në 119 faqet e saj, Maya tregon historinë e familjes Mandil, të cilët jetonin në Jugosllavi, por u detyruan të largoheshin nga nazistët pushtues kur shpërtheu Lufta e Dytë Botërore. E fshehur nga Veselët – një familje myslimane shqiptare – familja jo vetëm që i mbijetoi makthet e luftës, por qëndroi në kontakt me shpëtuesit e tyre për dekada më pas.

“Ka kaluar një vit që kur shpërtheu lufta në Ukrainë dhe jam e habitur që ngjarjet në librin tim që ndodhën 80 vjet më parë janë bërë sërish kaq të rëndësishme,” tha ajo. “Qytetet në Evropë po bombardohen dhe nuk mund ta besoj”.

blank

Gavra Mandil pozon me nipin e tij në këtë foto pa datë të bërë në Izrael në vitet 1990. (Fotografia është marrë nga Maya Klinger Cohen)

Maya foli më 5 shkurt nga zyra e saj metropolitane në Uashington, D.C., gjatë një konference një-orëshe të Zoom organizuar nga Kapitulli i Zonës së Kryeqytetit të Shoqatës së Bibliotekave Çifute (AJL), me mbështetjen e AJL Kombëtare dhe Klasat pa Kufij.

Me mbi 20 vjet përvojë në kërkimin, drejtimin dhe edukimin, Maya ka punuar me njerëz të të gjitha moshave. Ajo ka marrë vizitorë në turne nëpër Qytetin e Vjetër të Jeruzalemit të saj të lindjes, si dhe vende kombëtare si Yad Vashem dhe Muzeu i Tokave Biblike. Maya fitoi diploma bachelor dhe master në studime biblike nga Universiteti Hebraik dhe tani jeton në Rockville, Maryland, me burrin dhe tre vajzat e saj.

Edhe pse Maya nuk ka qenë kurrë në Shqipëri, kombi malor ballkanik hyri në ndërgjegjen e saj në mënyrë rrethrrotulluese.

“Kam kërkuar për shumë vite për një histori individuale rreth Holokaustit që i mëson fëmijët, por nuk i frikëson ata. Kur isha një vajzë e vogël duke u rritur në Izrael, ne nuk studionim vërtet Shoah, përveç një dite në vit, dhe pas kësaj nuk donim të dinim më shumë për këtë temë, sepse ishte errësirë dhe e frikshme,” tha ajo. . “Duke punuar në Yad Vashem, kam dëgjuar shumë dëshmi nga të mbijetuarit, por ato ishin shumë të vështira për t’u tretur nga fëmijët. E pyeta veten, a është kjo mënyra e duhur për ta bërë këtë? Kjo është arsyeja pse doja një histori me një mesazh optimist.”

Një ditë, Maya çoi disa njerëz në JCC-në e saj lokale në Rockville, ku një ekspozitë udhëtuese e quajtur “Besa: Një kod nderi” tregonte historinë e shqiptarëve myslimanë që fshiheshin dhe mbronin hebrenjtë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Kjo mikpritje e jashtëzakonshme buron nga koncepti i Besës, që fjalë për fjalë do të thotë “të mbajmë premtimin”.

Siç thekson vetë Yad Vashem: “Ai që vepron sipas Besës është dikush që e mban fjalën, dikush të cilit mund t’i besohet jeta e tij dhe e familjes. Ndihma që u jepet hebrenjve dhe johebrenjve duhet të kuptohet si një çështje nderi kombëtar. Shqiptarët dolën për të ofruar ndihmë; për më tepër, ata konkurruan me njëri-tjetrin për privilegjin e shpëtimit të hebrenjve.”

blank
Ilustrim i kopertinës nga botimi hebraik i librit për fëmijë të Maya Klinger Cohen, הצילום שהציל אותנו.

Panelet e ekspozitës përbëheshin kryesisht nga imazhe të bëra nga i ndjeri Norman Gershman (1932-2019), i cili kishte udhëtuar disa herë në Shqipëri për të fotografuar njerëzit që kishin shpëtuar hebrenjtë. Dhe nëse ata tashmë kishin vdekur, ai bëri fotografi të bashkëshortëve dhe fëmijëve të tyre.

“Falë mirësisë së popullit shqiptar, Shqipëria është i vetmi shtet evropian që pas Luftës së Dytë Botërore kishte më shumë hebrenj se më parë – kryesisht hebrenj që kishin ikur atje nga Greqia dhe Jugosllavia”, tha Maya. “Vendosa të zgjedh një nga burrat në foto dhe të hetoj se kë përfundoi duke shpëtuar.”

Ai njeri ishte Refik Veseli—dhe një brez i tërë hebrenjsh në Izrael sot është gjallë falë trimërisë së Refikut dhe familjes së tij në shtator 1943, kur Shqipëria ishte nën pushtimin nazist.

Libri i Maya tregohet nga këndvështrimi i Gavra Mandil 5-vjeçar, i cili jetonte në qytetin jugosllav të Novi Sadit me të atin, Moshe, një fotograf; nëna e tij, Gabriela, dhe motra e tij, Irena.

Gjatë një vizite në prill të vitit 1941 në shtëpinë e gjyshes së tyre në Beograd, trupat gjermane pushtuan Jugosllavinë dhe filluan menjëherë deportimin e hebrenjve në kampet e përqendrimit. E grumbulluar në trena, familja – me dokumente të falsifikuara – u ndalua nga oficerët gjermanë me dyshimin se ishte hebre.

blank

Fotoja që i shpëtoi jetën familjes Mandil përshkruan të rinjtë Gavra dhe Irena Mandil me një pemë Krishtlindjeje të përdorur vetëm si mbështetje në dyqanin e fotografive të babait të tyre. (Fotografia është marrë nga Maya Klinger Cohen)

Por pikërisht në momentin e fundit, duke sfiduar pritshmëritë, Moshe u tregoi oficerëve një fotografi të vogël të fëmijëve të tij duke qeshur nën një pemë Krishtlindjeje. Pema kishte qenë thjesht një mbështetëse në dyqanin e tij të fotografive, por mashtrimi funksionoi – dhe familja u lejua të vazhdonte rrugën e saj.

Me të mbërritur në Prishtinë (kryeqyteti i Kosovës së sotme), ata kaluan një vit në një kamp refugjatësh të ruajtur, por, nën pushtimin italian, u lejuan të udhëtonin me kamion për në Shqipëri. Ata mbërritën në Tiranë dhe u vendosën në një apartament të vogël së bashku me një mik që zotëronte një studio fotografike në qendër të Tiranës. Në atë dyqan punonte Refik Veseli.

“Një ditë, trupat gjermane hynë në dyqanin e fotografive duke kërkuar hebrenj. Refik i tha Moshe të fshihej nën një leckë të zezë, “tha Maya. “Refiku foli me ushtarët gjermanë derisa ata u larguan. Atëherë Moshe e kuptoi se Tirana nuk ishte më e sigurt, por nuk kishte ku të shkonte tjetër”.

I vendosur për të ndihmuar mandilat, Refiku udhëtoi në veri për në fshatin e tij, Krujë, dhe u kërkoi prindërve të tij—Veselit dhe Fatimes—të fshihnin hebrenjtë. Pa hezituar, babai i tij pranoi dhe erdhi me gomarë për t’i transportuar. Por ata mund të udhëtonin vetëm nën mbulesën e errësirës, duke fjetur gjatë orëve të ditës në pyje.

Udhëtimi ishte i gjatë dhe i vështirë, edhe pse të gjithë hebrenjtë mbanin karta identiteti false shqiptare dhe mbanin veshje tradicionale myslimane. Në një postblloqe veçanërisht të frikshme naziste, oficerët gjermanë morën në pyetje Gabrielën – për të cilën dyshonin se ishte hebreje për shkak të syve të saj ngjyrë të çelur – por ajo pretendoi se kuptonte vetëm shqip.

Më në fund, gjermanët e lanë familjen të kalonte dhe siç tha Maya, “ajo i shpëtoi të gjithë duke luajtur rolin e jetës së saj”.

Në fund të Luftës së Dytë Botërore, Gavra dhe familja e tij gjetën rrugën për në Izrael. Ai përfundimisht u bë një fotograf i famshëm dhe krijoi studion e tij fotografike në Tel Aviv.

“Ata mbajtën kontakte me Veselët për 40 vjet pas luftës dhe Gavra bëri aq sa mundi që ata të njiheshin si johebrenj të drejtë,” tha Maya. “Por nuk ishte e lehtë, sepse për gjithë ato vite, Shqipëria ishte një diktaturë komuniste”.

Në korrik të vitit 1990, ato përpjekje më në fund dhanë fryt kur Refik Veseli udhëtoi për në Izrael dhe, në një ceremoni thellësisht prekëse në Yad Vashem, u bë shqiptari i parë në historinë e institucionit që mori këtë nder.

Që atëherë janë nderuar rreth 75 qytetarë të moshuar të Shqipërisë, si dhe ata të Kosovës shqipfolëse në lindje.

Në vitin 2006, Gavra vdiq në moshën 69-vjeçare. Vajza e tij, Ruti, së fundmi organizoi një ekspozitë në Izrael të punës së tij që përbëhet nga qindra fotografi që nuk janë parë kurrë më parë. Kjo ekspozitë, që do të inaugurohet nesër (8 shkurt) në periferi të Tel Avivit, Holon, shënon 60-vjetorin e Studio Gavra dhe do të qëndrojë e hapur për publikun për tre muajt e ardhshëm.

Ndërkohë, Anna Kohen, një dentiste në pension që tani jeton në Florida, ka botuar kujtimet e saj, Lulja e Vlorës: Rritja e Çifutëve në Shqipërinë Komuniste. Ajo po përpiqet të vendosë librin e Maya-s, i cili së shpejti do të përkthehet në shqip, si dhe të sajin, në raftet e bibliotekave të shkollave shqipe, tani që Ministria e Arsimit e vendit kërkon që studimet e Holokaustit të mësohen si pjesë e kurrikulës shkollore të Shqipërisë.

“Jo vetëm hebrenjtë, por të gjithë fëmijët duhet të mësojnë për këtë kohë të errët dhe t’i lënë ata të identifikohen me figurat për të cilat mund të lexojnë dhe të lidhen,” tha Maya. “Fëmijët do të kujtojnë histori individuale – dhe shpresojmë se këto histori do të qëndrojnë në zemrat e tyre.”

blank

Maya Klinger Cohen: Shpëtimi i hebrenjve në Shqipëri, një mrekulli e Besës

blank

Puna fizike biçikleta dhe buka e grurit – Nga Agim Xh. Dëshnica

 

Sapo vendi ynë i vogël, u lidh me Kinën e Madhe, në korrik me vendim nga lart, filloi muaji i punës fizike. Në atë kohë Rudi ishte me punë ekonomist në Ndërmarrjen e materialeve të ndërtimit, pak më lart se Zogu i zi, e njohur para luftës me emrin Fabrika Staçioli,. Tani e tutje për tridhjetë ditë do të linte punët me shifra, makinën llogaritëse si mulli kafeje, makinën e shkrimit Oliveti e shkresurinat e zyrës. Dosjet i mbylli në kasafortë me dyll e vulë.
“Nuk bëhet shaka me sekretin shtetëror, sidomos me evidencat e raportin e realizimit të planit!” – mendoi ai me një farë dridhme dhe ironie.
Në mëngjes hipur në biçikletë Rudi mori udhën për në Koperativën e Bashkuar Pezë e Madhe, që shtrihej deri atër Rrogozhinës. Pasi la prapa Tec-in me oxhakun e tymosur të Kombinatit të tekstileve, udhës, para Urës së Beshirit, arriti një burrë, i cili edhe ai ecte me biçikletë. Kur u ndodh përbri tij, thrri i gëzuar:
– O, Hamzai! Nga vete kështu shtruar e shtruar? – e pyeti.
Tjetri ktheu kokën, e pa dhe ia ktheu:
– Shiko kush na qenka! – Qeshi e i tha: – Për punë fizike po shkon?
– Po, po!
– E ku ta kanë caktuar??
– Në Pezën e Madhe.
– Pse s’thua që do të punojmë bashkë!
Hamzai ishte miku i tij i vjetër, qysh në Gjimnazin e Tiranës. Tashti punonte hidrolog në laboratorin pranë Kroit të Shëngjinit. Ishte gjihmonë i qeshur e fjalëpak.
Të dy shokët me biçikleta nxituan për të mbërritur në orën shtatë te vendi i punës, para çezmës në anë të rrugës përballë zyrave dhe depove të kooperativës. Atje, një djalosh shtatgjatë, i krehur si qytetarët, me kostum të errët eme kravatëtë të kuqe, ndante punët. Për një hop ai mendoi që ata të vazhdonin udhën përtej Ndroqit, deri në kufi me Durrësin, për të punuar me njëzet zyrtarë të tjerë për të hapur në tokë të fortë, me kazmë e me lopatë, një kanal që fillonte pranë lumit Erzen. Por djaloshi me kravatë vendosi ndryshe, i mbajti aty, po, ama, larg njeri tjetrit. Hamzanë e vuri të hapte një hendek drenazhimi, kurse Rudin – të pastronte me lopatë nën një urë me dërrasa një grumbull ndyrësirash. Pas një ore, pezaku me kostum qyteti u kthye dhe ndaloi në mes të urës. I mbështetur në drurin e parmakut pa me vemendje poshtë punën e kryer, pastaj thirri:
– O shok! Lene lopatën dhe ik te kapanoni i drithit! Aqe do të punojsh!
Rudit i shkoi si vetëtimë nëpër mend kapanoni i frutave. Megjithatë, me njëfarë gëzimi, e hodhi lopatën e lyrosur në breg dhe u largua nga ajo punë e pështirë krahu. Tek hidhte hapat përmes një fushe të rrethuar me gardh, një çun kokërruar i doli perpara e i tha:
– O shoko! Ndal! Mos kalo!
– Pse?
– Asht’ e ndalueme!
– Ç’ka dodhur?
– A’ zonë shalqini krejt ç’ka shef.
– Ç’punë kam unë me sharqinjtë, or çun!? – ia ktheu Rudi dhe vijoi të ecte drejt. Pas pak, hyri në një arë plot me sharqinj të murmë. Ashtu të zhytur pak në tokë, ata dukeshin si mina kundërtanke. Rudit padashur i shkuan sytë nën hijen e një pemë me kumbulla të kuqe. Pesë vetë rrinin ulur shesh, ndërsa një kokëmadh, mesa kuptohej, brigadieri, po çante me një thikë të gjatë, ndoshta sharqirin e dytë. Sapo e pa Rudin, atij i ra thika nga dora. Rudi në atë vapë, i dëshiruar për ato thela të kuqe flakë, kaloi përpara tyre pa bërë zë, veçse me zili, ndërsa goja i leshonte lëng. Më në fund, mbërriti në kapanonin e drithit. Përgjegjësi, një burrë i shëndoshë, bullafiq, me syze dielli e kasketë, e pa me vërejtje:
-Ti je ai shoku prej qyteti?
– Po.
– Ulu ke ata shokët atje. Ke me shkoq kalli misri.
Shokët ishin shtatë vetë, ulur bri për bri, para një shtroje prej plastmasi të nxirë nga xhufkat e lëpushkat e misrit. Gjashtë prej tyre ishin djem të rinj veshur si qytetarët, i shtati, burrë thatim i thyer në moshë, mbante qylaf të bardhë e shallvare të zeza.
Rudi u tha “punë e mbarë!” – dhe u ul këmbëkryq pranë tyre. Pas përgjigjes “mbarë paç!”, askush nuk e pyeti nga vinte. Mesa kuptohej, e dinin qysh më parë. Në punë e sipër Rudi dëgjonte se burrit të moshuar i thërrisnin herë xhaj, herë hoxhë. Pas dy orësh njëri prej tyre e pyeti plakun nën zë pranë veshit:
– Or, hoxhë, kur bi Ramazani?
– Sot asht dita e pestë.
– Çere thu’ mër jahu!-. Na s’kina fillu’ me agjinue hala! – pëshpëritën gjashtë të
Tjerët.
– S’ka gja fillonia nesër!
Kaloi dhe një orë. Shtroja e plastmasit u mbulua me grumbuj kokrrash misri.
– Or xhaj! – tha më i madhi, – sot radhën e ke tina! Çou e ik!
– Ashtu!? – Plaku u ngrit në këmbë. Pak më tej, pas një kaçubeje, mori thesin e mbushur plot, e hodhi në shpinë dhe, pa thënë asnjë fjalë, u largua i krrusur dalëngadalë për në shtëpinë e rrethuar nga gardhi me purteka, në tokat që nuk ishin më të tijat, por të katundarëve të bashkuar me daulle, këngë e valle. Tani ato mbroheshin nga ligjet e shtetit dhe policët e plotfuqishëm. Po të kapej ndonjë prej tyre, duke marrë pak kumbulla ose rrush, apo disa kalli nga misri i mbjellë, e rritur me mundin e tij në tokën e vet, e priste burgu. Në një dyqan – kasolle aty pranë me thupra shkurresh për fshatarët, shiteshin vetëm speca.
Ditën e dytë Rudin e Hamzanë, djaloshi me kravatë i caktoi të punonin sëbashku për të hapur një hendek drenazhimi për kullimin e tokës në arën, ku do të mbillej misër. Të dy iu shtruan punës me bel e me lopatë duke e zgjatur hendekun e parë më shumë se pesëdhjetë meter. Pas ndonja një ore arriti atje brigade e investimeve.
Ishin tetë djem të shkathët me brigadierin në krye. Në duar mbanin qese me tallash druri e tuba qeramike të ngjashme me tullat. Njëri nga ata shtronte në fund të hendekut tallashin, të tjerët pas tij vendosnin tubat ngjitur – varg. Pasi punuan ca kohë shpejt e shpejt, Rudit i kapi veshi zèrin e brigadierit:
– Ec të ikim, çuna! Boll për sot!
– Ceno! Çere thu’, mre!? Na kina shtrue vetëm pak ma tepër se gjysa!
– Ec, luj venit, po t’thom, se s’m’i ka hangër thiu trutë!
Dhe brigada e invesimeve humbi tutje nëpë ara.
Çdo ditë kryetari i kooperativës së madhe me Gaz-BÇ bridhte poshtë e lartë. Njëherë ai zbriti nga makina dhe shkoi atje, ku Rudi dhe Hamzai të baltosur kokë e këmbë, po hapnin me bel e me lopatë hendekun e drenazhimit. Ndaloi e u përkul mbi ta. Vuri buzën në gaz dhe i pyeti:
– Si ju duket puna?
– Bukuri në dynja! – ia ktheu Rudi buzëgaz.
Kryetari qeshi i kënaqur e u largua.
Pas pak u duk një burrë i shkurtër me kasketë i veshur si qytetar e u tha
:-Unë jam sekretari i partisë; desha me ditë a keni qenë partizanë?
Posi jo- iu përgjigj Rudi.-të dy me biçikletë korier në Çeiën Pezës ,nga Tirana në Pezën e Madhe.
– Vërtetë!- tha sekretari e brodhi sytë sa te njeri te tjetri e befas, iku tutje arave
Rudi e Hamzai, qeshën Pasi mbaruan punën e asaj dite në vapë korriku, morën udhën drejt çesmës në anë të rrugës së makinave. Ashtu të lodhur e të përlyer me baltë kaluan përbri një are, tek punonin me shat disa vajza të krehura e të veshura si ato të qytetit. Në çastin, kur vajzat panë të dy burrat, ashtu të sfilitur e të llangosur, qeshën ndërmjet tyre me gjithë shpirt. Një faqesimite, duke mos iu drejtuar askujt tha me një zë burri:
– Sa poshtë ka ra Kartagjena!
Rudi e Hamzai, ecën më tutje pa u ndjerë, arritëën te çesma e u lanë mirë e mirë, hoqën llumin nga koka te këmbët, pastaj morën biçikletat dhe u larguan për n֝ë shtëpi.
Rrugës, duke e ngarë biçikletën në krahun e majtë të Hamzait, Rudi u ndje më mirë, i harroi talljet e vajzave pezake me shkollë dhe pyetjet qesharake të sekretarit të partisë. Dhe ia nisi nga rrëfimet:
– Thonë se pas dreke kryetari i kooperativës ia këput gjumit për shtatë pale qejfe, ndërsa aty nga ora 12 e natës mbledh anëtarët e përgjumur të këshillit, për punët e kryera e të pakryera në kooperativë. Por, thonë edhe se që andej nga pas kodrave të lumit Erzen, ku gruri rritet për bukuri, një koopertivist me biçikletë shkon herë pas here në qytet. Atje, lutiu njerit, lutiu tjetrit, më së fundi arrin të blejë dy bukë gruri. Në kthim për në shtëpi, lë rrugën e makinave, që të mos përplaset me ndonjë polic. Merr djathtas e majtas, duke kaluar përmes bokave të shkreta. Në të errur futet si vjedhës në oborrin e shtëpisë së tij, ku e presin me ankth gruaja e fëmijët. Po në atë kohë shihet nëpër muzg vargu i grave me shami të bardha mbi kokë, që kthehen nga arat dalëngadalë me drapër në duar, pas një pune në pisk të vapës, të përkulura e me sytë përdhe, nga ora gjashtë e mëngjesit në tokat e Kooperativës bujqësore të Pezës së Madhe.
.Hamzai fjalëpak, që e dëgjonte Rudin i heshtur, tha befas:
– Këto histori ngjajnë֝ me ujitjen e misrit nga qytetarët me kova, si lulet në saksi, dhe të ullishtave me voza e me fuçira, ose me tërheqjen zvarrë të thasëve me kallinj të këputur në arë me duart e gjakosura të zyrtarëve, apo duke e korrur grurin me drapër.
Të dy sholët e vjetër u ndanë tek rruga e Kavajës kalon unazën, te 21-shi, për t’u kthyer prapë të nesermen në ora shtatë para zyrave e depove të Koperativës bujqësore të bashkuar të Pezës së Madhe, që shtrihet deri afër Rogozhinës.

blank

Dy tregime nga SHKËLQIM HAJNO

MINELLO BOLENA

-Tregim-

Nga SHKËLQIM HAJNO

Minello Bolena kishte njëmbëdhjetë vjet që kishte rënë në burg.
Ky ishte viti i fundit i dënimit të tij. Shtatlartë, me fytyrë eshtake, pak brun, flokë kaçurrelë të gjata dhe sy shprehës, ai pinte vazhdimisht cigare, sa të dukej se me bishtin e njerës ndizte tjetrën.
Kur e futën në izolim për propagandë dhe do të bënte hetuesinë, kishte veshur një palë këpucë të zeza llustrafin. Ia kishte sjellë gjyshi nga kurbeti në Amerikë. Kishin vite ato në kuti. Të blera dikur në Boston si kujtim, enkas për nipin në Shqipëri, që t’i vishte për dasmë.
Këpucët udhëtuan në baule nëpër detra derisa mbërritën në Malidhë, në viset e Bregut. Gjyshi Marko kish bërë ca prokopi në Boston ku punoi për vite e vite, tok me bashkëkombas të tjerë, në një manifakturë pambuku. Ishte kthyer në vendlindje në mbarim të Luftës, si pak të tjerë.
Andej nga kishte origjinën thoshin se burgu, në fund të fundit, për burrat është. Gjyshërit dhe stërgjyshërit e tij e kishin provuar burgun, po në dhe të huaj. Në kohë të turkut dhe në kohë të Venedikut, kur çonin për të shitur qitro nga anëdeti arbëror në brigjet latine. Në mendjen e Minellos fëmijë dhe adoleshent burgu në dhe të huaj ishte si një detyrim ushtarak, si të bëje ushtrinë në mot të nizamëve.
Kur do të krijohej kooperativa, babai, Odisea, e pyeti gjysh Markon nëse duhej të hynte apo jo. “Bëni si shokët!- mbante mend që i tha babait.
Këto i kujtonte me shokët në burg Minello. Në Amerikë i ati kishte lexuar dhe dëgjuar për kolkozet ruse. “Sot, është kënga e regjimit, bir: “o me ne, o kundër nesh”, djal-o,- i kishte thënë Odisea! Me këta, të kuqtë si ata të Stalos (Stalinit), nuk ka “kundër”. Domethënë, vetëm “O hop, o top!”.

***

Minello mbante mend mirë kur e futën në burg. Para se të bëhej banor i birucave të errëta, ai kishte parë nga makina fasadën e qendrës tw qytetit të madh bregdetar. Atje ku bëheshin parakalimet për festën e Pavarësisë, lexohej qartë me shkronja të dritëzuara në të kuqe: “Lavdi BRSS!”, “Miqësia me popullin e madh sovjetik është e pavdekshme!” dhe “Lavdi Stalinit të Madh!”
Dhjetë vjet më pas, e sollën të vuante vitin e fundit të burgut në një brigadë pune në gurore. Një ditë, tek kalonte kamioni i të dënuarve me dritare me hekurta të kryqëzuara, në fasadën e qytetit bregdetar Minello mundi të rrokë me shikim parulla politike dhe vëllazërie me një tjetër popull të madh: “Lavdi miqësisë dhe vëllazërisë së pathyeshme shqiptaro-kineze!”. Pak më tej, lexoi parullën që lidhej me një këngë polifonike: “Dy luanë ka sot bota / një Azia, një Evropa!”
U habit me një tjetër, që nuk kishte ndryshuar që nga koha e rënies së tij në burg: “Poshtë imperializmi amerikan!”
Në fakt, këtë dashuri të re me Kinën e largët ai e kishte parë edhe në tabelat e propagandës në kampin e punës. Së fundi, edhe në burgun e Ballshit. Madje, në radion zyrtare, kishte dëgjuar të transmetohej çdo ditë në programin muzikor “Radioposta” një këngë-valle burrash.
Atë kohë, ajo kënga e parullës transmetohej shpesh nga altoparlantët e kampit. Ishte një kangjelë epike e ditës.
Dy luan’, dy luan’
Dy luanë ka sot bota!!
Ho-opaa!
Një Azi, një Azi
Një Azia, një Evropa!!
“Çudi e madhe!”, thoshte vete, po edhe me ndonjë të besuar në kampin e punës. “Dashuria politike nuk njeh distancë, kapërcen mijëra kilometra. Kontinente të tëra. Ajo është fiks si flama. Zë në fillim disa dhe përhapet si kolerë te gjithë vegjëlia! Dy luanë! Domethënë, miqtë janë shtuar! Miqtë! Tani në Çinmaçin!”
Çinmaçin i thoshin Kinës pleqtë e nahijes së tij, në viset e Bregut, ata që kishin rrahur kurbetin. Po edhe mesoburrat. “Kujt ia ndjen për Çinmaçinin moree!”

***

Brenda burgut e ndoqi një tjetër rastësi.
Në qelinë e tij, pas dy javësh i sollën një bashkëvuajtës. Edhe ky ‘armik i popullit’. Edhe më keq akoma. I dënuar si antikinez. “Mos është ndonjë provokator!”, hëngri veten me dyshime Minello Bolena. Antikinez me emrin Pjetër?! Për më tepwr, ky armik i ri, kishte edhe mustaqe të shkurtra, të bëra spic në të dy anët!
Në dheun tënd, mendonte Minello, burgu është më i hidhur. Sikur përtyp çdo ditë me dhëmbë duhan të hapur kutie.
“Armiku” i ri, Pjetër Përziu, ia kishte shpjeguar Minello Bolenës shkakun e burgut. Në magazinën e kooperativës në Perdardhë ai kishte sharë Kinën. “E çka na duhet na Kina, mor daj! Kot nuk i thonë Çinmaçin. Kur kena Italinë nji ktu ke dera, ç’dreq kena me kërku në filifistun? A i ka dal Partis’ ndoji vlla prej Kinet, me nanë tjetër a si? Jo m’kot na ka sjellë Zoti latinët ke porta, n’Otranto. Nji vrap me varkë n’det dhe qe! Po ç’në g… të samës kemi me kërku, he burr? Në Çinimaçin?!”
Bashkëvuajtësit nga qyteti bregdetar tregonin gjithashtu se, për një fjalë goje, bëheshe hasëm dhe armik në breza me qeverinë. Ky ishte rregull. Për këdo. “Ke sharë kinezët? Miqësinë e madhe shqiptaro-kineze? Më keq akoma, vetë kryetarin Mao? Ç’t’u desh! Po për filmat shqiptarë me luftë që shfaqeshin në kinematë e Kinës, nuk di ti, more kokëbosh!? Po për filmat frymëzues kinezë me luftë kundër kolonizatorëve japonezë, nuk ke mësuara ti, more derdimen?”, imitonin hetuesit duke u zgërdhirë.
Në qelinë e burgut Pjetri u bë vetë i dytë. Edhe ai tjetri ishte dënuar për shkak të Kinës. Për ta bashkëvuajtësit thoshin me ironi: Qelia ‘Republika Popullore e Kinës’. Kur i shihnin të dy, disa herë i pyesnin:
– Ç’kemi nga Kina?
– Të sat ëme!- ia priste tjetri.
Pas kësaj shpërthenin duartrokitje.
Pjetër Përziu u kishte shpjeguar shokëve të burgut se dinte edhe një parullë kinezçe për miqësinë. Por nuk i piu ujë as parulla kur i vunë hekurat.
– Ç’parullë Pjetër?- e pyetën kureshtarët.
– Parulla: “Shokë, miqësia jonë është e pathyeshme!”.
– Vërtet, e di edhe në gjuhën e Maos?- e pyesnin shokët e gurores.
– Ja, thuaje. Vëmë një bast! Me një copë kaçkavall 200 gramë që ma sollën nga shtëpia,- u hodh një hokatar vlonjat.
– Burrash!- u betua ky.
Pjetri doli para tryezave të mencës, mbërtheu edhe kopsën e fundit tw xhaketës deri nw gryk për të imituar kostumet ushtarake gri të zyrtarëve kinezë, mori pozicion gatitu dhe ia nisi:
“Tung-zhë uomën
shi çë-çën-dë,
phooo-ng- ju!”
Në mensë plasi gazi.
– Ç’po kurdisni aty brenda?- pyeti kapter Ganiu Minello Bolenën, që doli i pari nga mensa.
– Ka ditëlindjen Pjetër Përziu,- ia priti ky serioz.
– Ahaa!- ia bëri tjetri duke u kthyer për nga magazina.

***

Askush nuk do ta njihte njeriun me origjinë nga Malidha e Bregut, sikur të mos ndodhte aso kohe lirimi nga burgu.
, Ishte mot vjeshte. Muaji i fundit i dënimit të Minello Bolenës. Doktori i kampit të punës pranë gurores e përshëndeti dhe, duke buzëqeshur, i tha:
– Mora vesh se nesër fluturojnë pëllumbat drejt detit! Të të vejë mbarë!
– Faleminderit, doktor!
Dikush nga administrata e kampit e njoftoi zyrtarisht:
– Bolena, nesër bëhu gati. Bëje gati valixhen që sot në darkë. Nesër në mëngjes ikën! Ke njeri që të të presë?
– Asnjë! Babai më vdiq kur rashë në burg. Këtë vit të fundit, edhe nëna. Nuk më priti e ngrata, 85 vjeçe.
“Nëna, Aspasia, shkoi lart mbi Akrokeraune të takojë në qiell babanë”, thoshte me vete.
Këtë ditë të fundit të burgut nuk e kuptonte pse ishte kështu: as i gëzuar, as i trishtuar.

– Dëgjo këtu ti, Maxhun,- iu drejtua njeriut të komandës në kampin e punës, i cili do të bënte gati edhe dokumentin e lirimit.- Kur rashë në burg kisha këpucët e mia të zeza llustrafin. Më thanë se ato do të m’i japin kur të dilja prej këtej. Shteti është shtet dhe ka rregulla, kështu më thanë. Unë dua të m’i sillni ato, sot në darkë, se janë të miat!
– Atë s’e di unë,- ia priti Maxhuni, një xhudam i shkurtër dhe i trashë, që në zyrë mbante tërë kohës bishtin e gjyslykëve optike të varur në buzë, për të imituar zyrtarët.- Sa burgje e kampe ke ndërruar ti, kush e di ku janë hedhur!
– Po nuk e di ti, gjeji ku janë! Se përndryshe, do të iki nëpër qytet zbathur! Dhe, po më pyetën rrugës, do t’u them se këpucët m’i mbajtën ata të zyrave, se ishin hollë. I mbajti komanda!
Maxhuni nuk ia vuri veshin. Kaq deshën shokët e kampit që të nisnin ta ngacmonin bashkëvuajtësin nga Bregdeti, me të cilin shumë syresh kishin kaluar ditë shumë të vështira, sa në Burrel edhe Qafë Bar e në Ballsh.
Kishin parë te Minello njeriun me karakter të fortë që mbronte gjithmonë më të dobëtit.
– E more Minello, edhe ti! Ç’bëhesh për një palë këpucë!
– Edhe me copa floriri të kishin qenë, a derëbardhë,- u hodh shoku më i ngushtë, Demoja nga Labëria.
Dhe, për të sjellë pak humor, e ngacmoi:
– More, pa na thuaj një herë, derman, qysh e qau me ligje kushërira e gjyshes atë plakun, vëllamin e burrit që i kish vdekur?
Minello hezitoi.
– Jepi, jepi! Se edhe sot të kemi!- nuk i ndahej Demua.- Ku do të gjejmë më një mik të kinezëve këtu!- dhe plasi gazi i hidhur, për të pasuar me një heshtje për rrëfimin e Minellos.
Minello e pa se po ngulnin këmbë si mushka që të rrëfente diçka.
– Po ç’t’u them more,- ia nisi ky.- Mbaj mend që do të shkoja ushtar në Ersekë dhe gjyshja po dëftonte ca molloira me shoqet në oborr. S’e di ç’gëzim familjar ishte. Kushërira e gjyshes pati shkuar për ngushëllim në shtëpinë e vëllamit të burrit, që kishte vdekur atë ditë. Ishte dimër dhe po errej. Të nesërmen, i ndjeri xha Gligor, 100 vjeç, do të përcillej tek të shumtit. Dy djemtë e tij, tani ishin vetë pleq, nga 70 e kusur vjeç. Kushërira e gjyshes quhej Kalica, po shkurt i thërrisnin Kale. E kishte shtëpinë larg nga ksolli që po bëhej dhe do të kthehej të nesërmen, atje qoftë!, për ta përcjellë në varreza.
Ngrihet e shkon në hajat për të veshur këpucët. Sheh aty, por ia kishim marrë ose ngatërruar! Kallaballëk i madh. Dikush i kishte mbathur! Në vend të shollëve të saj i kishin lënë një palë këpucë burrash, me numër dyzet e katër a dyzet e pesë. Këmba e Kales e vogël si një kokonë, nja tridhjetë e pesë a tridhjetë e gjashtë. Veshi ato që i kishin lënë. Duke i hequr zvarrë, hyri edhe një herë te xhenazeja, te dhoma ku ndodhej i ndjeri. Plakat e tjera e panë me habi.
– Dua ta qaj edhe një herë,- u tha Kalica plakave të tjera.
U ul në gjunjë e nisi të qajë si me ligje: “Ngrehu Gole, se të qan fëmija! Gjej edhe shollët e mia!”
– Uaa, kuterina,- thoshnin me të qeshur nën zë graria. Kështu e qau Kalica të ndjerin. Tani, unë nuk di si do t’i qaj këta të këpucëve të mia nesër!…

***

Të nesërmen, që binte e shtunë, Minello me valixhen prej kompensatoje dhe një bohçe me tesha, u shfaq pas portës me hekura të rënda të burgut në lagjen e jashtme të qytetit. Nga këmbët ishte zbathur.
– Këpucët e mia!- u tha atyre të administratës.
– Ku t’i gjejmë ne këpucëte tua, njëmbëdhjetë vjet më parë,- i tha dikush me cinizëm nga ata me uniformë.- Kësaj i thonë dua qiqra në hell!
– Ja, merr ato brashnjat e punës, të gurores!
– Dua vetëm mallin tim,- tha i zemëruar Minello! -Më morët vesh!
Tjetri bëri shurdhin.
Pas kësaj doli nga porta e madhe e burgut dhe ecte zbathur në rrugën e mëhallës në skaj të qytetit. Në njërën dorë valixhen prej kompensate dhe në tjetrën bohçen e lidhur kryq.
Eci ashtu zbathur derisa doli në sheshin e madh, që i thoshin Sheshi i Flamurit. Vazhdoi më tej zbathur, deri në Skelë.
Aty e kishte ndarë mendjen të shkonte te një kushëri i babait nga Bregu, të gjente një palë këpucë për të qenë, që të vazhdonte pastaj pjesën e mbetur të jetës së tij të vështirë.
Kishte qëlluar ditë pazari. Zërat e fshatarëve te tregu anës rrugës erdhën e u shtuan:
“Hajde piperka djegëse! Hajde bukëfiqe! Shegë të ëmbla dhe majhoshe! Arrë! Mjalt Kanine! Ullinj të kripur! Fasule që ziejnë me një valë!”

Këto thirrje i binin në vesh si zile të ditës së lirisë. Ndjeu për herë të parë ajrin e freskët tok me jodin e detit. Ndiente se njerëzit e shihnin, kthenin kokën të habitur. Të gjithë e merrnin padyshim për një të marrë, ngaqë edhe spitali kryesor psikiatrik i Shqipërisë socialiste ose Çmendina, në gjuhën e popullit, ndodhej pikërisht në këtë qytet, pak çapa më tej.
“Do të jetë i ikur nga fiqiri, i shkreti!” “Goxha burrë! Gjynah!” “Do të ketë dalë nga spitali… Nga çmendina”, thoshte dikush tjetër me keqardhje.
Minello Bolena i dëgjonte pothuaj të gjitha dhe hidhte këmbët me dhimbje përpara.
“Po”, thoshte me zë të ulët. “Nga spitali kam dalë! Nga çmendina e madhe që quhet Shqipëri! Unë isha brenda spitalit! Në pavijon! Ndërsa ju jeni të gjithë në oborrin e madh të spitalit! Edhe ata që janë nëpër shtëpira! Edhe ata nëpër zyra! Në oborrin e madh të çmendinës sonë janë! Të gjithë. Fyyt!”

Në tregun buzë trotuarit ra pak qetësi.
Ndiente thinjat që ia rrihte era e detit. Ashtu çau mespërmes turmës me një hap të ngadaltë, me një krenari të përkorë dhe dhimbje, duke parë nga deti në perëndim të qytetit. Tani ishte i lirë.
Një copë rrugë andej nga plazhi e bëri fillikat. Asnjë këmbë njeriu përreth. Kishte afro dyqind metrat e fundit mbi rrugën me asfalt.
Shputat e këmbëve mbi grimcat dhe guralecët anës rrugës i shkaktonin dhimbje, por ai nuk e kishte mendjen atje.
Në sytë e mendjes tani iu përhit gjyshi i kthyer nga Amerika me mbarimin e Luftës. Fiks këtu, në shtëpitë njëkatëshe anës rrugës dhe përballë plazhit e detit, ai kishte ardhur për herë të parë në këtë qytet të madh. E kishte sjellë gjyshi Marko, mbi karrocerinë e skodës çeke të Andonit nga fshati i tij i bukur, Malidha.
Tek bëri edhe hapat e fundit zbathur, tha me zë: “Të falem gjysh për frymën dhe uratën që na le. Të mos na shkelë me këmbë askush!”
Atë çast, vetja iu duk i lashtë, si të ishte shndërruar pak nga pak në gjyshin e tij Marko. Me flokët kaçurela të bardha, që ia merrte pa pushim era me kripë e detit.
Po aq krenar sa ai dhe po aq i bukur, edhe në dhimbjen e tij,

_ o0o__

VIZITA E BARBARËVE

-Tregim-

Nga SHKËLQIM HAJNO

Kishte ditë që nga qyteti R. ishin mërguar të gjithë zogjtë. Edhe pulëbardhat nga bregu i detit kishin mërguar.
Në vend të tyre tani dëgjoheshin vetëm krisma armësh.
Asnjë cicërimë, asnjë fluturim në qiell. Diçka nga shkarja e akullnajave prehistorike. Njerëzit e rrallë që ecnin nëpër rrugët e qytetit R. lëviznin si hije.
Dukej sikur rendnin për të kapur trenin apo autobusin e fundit, me synim askundin.
Ishin të shpërfytyruar. Burrat me dhe pa uniformë, të zhburrëruar.
Qyteti ishte i lashtë. Kishin kalur shekuj qëkurse kishte mbirë mbi rrënojat e një tjetër qytetërimi, edhe më të hershëm. Siç dukej, qenkej një lloj ligji që i bindej një kryeligji antik: Çdo gjë që mbin, një ditë do të bjerë. Dhe mbi të, mbi hirin, do të mbijë diçka e re.
Sikurse njerëzit mësohen më përgjumjen prej dyoksidit të karbonit që del prej qymyrgurit që digjet në një sobë, ata nuk e kishin vënë re se qyteti i tyre paskësh pasur aq shumë njerëz me uniformë. Ushtarakë të kufrit, ushtarakë të detit, ushtarakë të tokës, ushtarakë të nëntokës. Sa shumë!
Kurse kapelet, kishte ditë që ishin zhdukur nga qarkullimi.
Njerëzit, që zyrtarisht duhet të mbanin uniformë, tani kishin frikë t’i vishnin në publik. Dikur mburreshin me to. Në rrugët kryesore ecnin krenare uniformat me shenja, simbole e yje, aq impozante para qytetarëve të thjeshtë dhe sidomos para femrave. Dhe kënaqësia e disa prej tyre ishte të zbulonin pak përmbi vithe pistoletën ose një pjesë të saj. Një dëshirë sa rurale fshatareske, aq edhe infantile. Apo ndoshta një trashëgimi e së kaluarës, kur çdo shqipo kishte arsye që armën ta mbante si gjymtyrë të trupit.
Tani, i shihje disa syresh tek kishin marrë pamjen e idiotëve, të përhumburve dhe e ndjenin si djegien prej acidi, frikën e ndonjë shpagimi për zullumet e mundshme në kurriz të të tjerëve. Nga koha e paradave të përditshme të uniformave .
Disa, ditët e para të tollovisë kur çdo gjë pati rënë dhe rruga bente ligjin me dekretuesit e saj me maska, u vetburgosën në shtëpi pranë fustanit të grave, me shpresë për ditë më të mira.

***

Kishte ditë që qyteti, si krejt shteti, ndihej tek binte, me krokamë, si ato masat gjigante të akujve kur shembeshin në vorbullat e deteve në fjordet nordike.
Më qartë se në çdo gjë, kjo rënie tragjike dukej në fytyrat e ushtarakëve.
Vendin e qetësisë historike të qytetit prej ditësh e kishin zënë breshëritë e automatikëve kallashnikovë. Tek-tuk dëgjohej edhe ndonjë shpërthim mine në lulishtet buzë detit ose edhe brenda në det, në Limanin e vjetër, në Pontil dhe më tej, ku shtrihej porti i vogël detar me emrin e vjetër “Hamejtë e lumtur”.

Ai hynte, dilte dhe sërish hynte në zyrën e vogël sa një kuti shkrepse. Nuk lidhej asesi dot me agjencinë në kryeqytet. Tri ditë më parë kishin goditur me breshëri mitrolozi të gjitha antenat e postëtelefonit. Çdo komunikim ishte prerë si me tehun e një shpate që ende rrinte varrur si Shpata e Demokleut mbi kryet e të gjithëve. Edhe rruga nacionale që e lidhte qytetlimanin e vogël bregdetar R. me kryeqytetin, ishte ndërprerë nga shpërthimi i një mase dinamiti në vendin e quajtur Përroi i Thatë.
Vetëm pak ditë kishin kaluar nga rrëmbimi i armatimeve nga të gjitha repartet ushtarake që, mesa duket, paskëshin qenë, ai tani e kuptoi qartësisht, reparte imagjinare.
Kishte nisur lufta më e çuditshme që ishte dëgjuar kësaj ane: lufta shqiptaro-shqiptare.
Në qytetin R. flitej se në Jug do t’ia behnin nga çasti në çast forcat qeveritare! Madje disa kompani me kadetë të rinj, ishin nisur tashmë, dëgjohej jo vetem në pëshpërimat e kafeneve mbirë gjithandej në qytet po edhe në fshatrat periferike.
Duhet të vendosej rendi i humbur. Befas, Kronistit i kumboi në vesh një “oiii!!”, që i drodhi shpirtin.
Ishte e qara e një nëne për birin që ia kishin vrarë të prag të shtëpisë disa të armatosur rishtaz, që banonin një godinë më tej. Ndërsa në qendër të qytetit, vetëm njëqind metra nga zyra e tij, qetësinë e përkohshme e prishi skena e disa banorëve që ndiqnin njëri-tjetrin, duke qëlluar me breshëri në ajër nga dritaret. Nuk kuptoi pse iu kujtuan ato çaste skenat e filmit “Në Santiago bie shi”.
Nuk mbante mend prej sa orësh mbante në dorë një stilolaps, pa shkruar asgjë.

***
Befas, porta e zyrës së tij trokiti rëndë, gati u shqye. Brenda saj ia behën tre vetë me automatikë në duar. Që të tre dukeshin në mos të ndërkryer, të lojtur me siguri :
– Mos lëviz nga tavolina! Asnjë hap!-
Nga tre armët automatike u dëgjua zhurma e mbushjes me fishekë.
– Keni ndonjë gjë me mua!?- tha tjetri i hutuar dhe i frikësuar.
– Me ty nuk kemi gjë, por për dy minuta duhet të dalësh nga zyra! Të gjithë godinën e muzeut e kemi marrë ne. E kam zënë unë, bashkë me këtë zyrë!- tha më trimi.
– Donim ta shqyenim portën, po dikush na tha se ti mund të ishe këtu. Tani, hidh çelësat këtu!- dhe i drejtoi armën në gjoks.- Vjetërsirat e muzeut do t’i flakim mu në det, tek Limani.
– Gjynah ta shqyenit portën… Pak shpenzime keni bërë ju këto ditë?- tha hidhur Kronikani. Futi duart në xhepa për të nxjerrë sendin që i kërkuan.
Nuk donte të shfaqej i trembur.
-Ku do të jeni t’ua sjell për pesë minuta? -dhe tregoi orën e dorës si për të qenë bindës. -Sa të marr këtë makinën e shkrimit. Apo ju duhet?
-Nuk na duhet.Edhe atë do ta hedhim në det.!
-Silli tek bari përballë! Por vetëm 5 minuta! More vesh?!-tha ai që bënte kryesorin dhe i ra e pëllëmbë tytës së automatikut.
-Patjetër, -tha Kronikani, njeriu pa armë që mbeti për një grimë, vetëm në zyrën e tij.

***
Pa kaluar, një çerek ore, ai doli nga zyra e agjencisë dhe shkeli te pragu i barit “Galeria”që tani ishte kthyer në një kabare. Një duhmë erërash guzhine, hashashi dhe pijesh iu përplas në fytyrë. Iu kujtua se deri pak më parë, ky vend kishte qenë galeria e parë e arteve pamore të qytetit R.Galeria ART-R, e kishte shënuar një piktor I qytetit qe mbante ne koke një bustinë rrobe dhe me kaçurrelat e leshuara deri ne supe, ngjante si heremitët mesjetarë të shpellave të Langaricës, pëvuajtur deri në dhimbje.
Bëri disa hapa në brendësi për shquar mes tymnajës së duhanit dhe hashashit, mysafirët e zyrës po nuk po dallonte askënd. Zëra, britma, të qeshura histerike që gëlonin gjithnjandej në lokal. Fare pranë tij shquajti personat që kërkonte. Mbi tavolinën e vogël katrore të tyre ishin vendosur dy automatikë të vegjël ndoshta ‘Tomson’
E kishte ndjerë psikologjisë e turmave të armatosura dhe veçmas, të shtabeve të tyre që kontrollonin qytetin e gremisur R. dhe arteriet që e lidhnin atë me pjesë të tjera të vendit. Kudo ndjehej, madje edhe në ajër se çdo gjë shtetërore tani ishte armike. Për rrjedhim edhe agjencia e e tij si kronikan atje në Kryeqytet.
Që të mos u jepte idenë vizitorëve të armatisur se ishte i frikësuar prej tyre, e ngriti zërin:
-Çelësat, zotëri…Meri! Po u bëtë pishman dhe nuk ju duhen, më gjeni kollaj….
Tjetri zgjari dorën dhe i mori . Kronikani u ktheu krahët dhe bëri për nga dera mes zhurmës, amullisë, tymit të hashashit dhe erës së rëndë të mishit të pjekur mbi disa tavolina.
Kur, sa do të shkelte mbi pllakën e pragut të portës për të dalë në trotuar, në vesh i erdhi një thirrje me histerizëm nga brenda lokalit:
-Ai kronikani është me PD dhe duhet shkuar në plumb…!
Befas ktheu kokën nga salla dhe u habit sesi në gjithë këtë amulli e zhurma, krejt pa pritur, u vendos një heshtje e beftë.
-Kush foli?-iu drejtua ai tavolinës me armë, hashash dhe mish të pjekur.
Një heshtje varri. Askush nuk u përgjigj. Ai priti që personi që sokëlliti të ngrihej, ta godiste se paku me një qytë arme. Por, për habinë e tij, askush nuk pipëtiu.
Krejt i habitur, iu afrua tavolinës nga erdhi zëri:
-Dëgjo këti ti me armë. Po. Unë jam një kronikan.Në punën time.Në shtetin tim.Ti, nuk di çfarë je. Armë nuk kam!-dhe i tregoi stilolapsin që mbante në dorë…Kështu?!…
-……!
Heshtja vijoi deri sa ai doli në trotuar.
Në kokë kishte një pështjellim. Në fytyrë, në mushkëri dhe thellë në shpirt, befas ndjeu erën e ftohtë të marsit që vinte nga deti tok me jodin dhe kripën që i fshikullonte fytyrën.

***
Kishte disa muaj që ishte vendosur një kinse rend. Rropullia pothuaj kishte reshtur. Kjo, pati ndodhur pas zgjedhjeve të parakoshshme.Në qeverisje te republikës kishin mbërritur vizionarë të tjerë.
Kronikani i ishte kthyer rutinës së punës së dikurshme.
Një ditë në rrugën Sinagoga befas, u përball me njërin nga skuadronët e vizitës në zyrë. Iu kujtua turbullt emri i kësaj monstre, Dosi . Tjetri e pa shkarazi dhe i fshehu sytë. Kronikani e vështroi thukët me shkrepëtimë syri.
-Më ka mbetur edhe një kopje çelësi-i tha. -Mos ju duhet ende?
Tjetri, që shpesh në qytetin R, i thërrisnin në mungesë edhe me një emër të dytë si ‘biri i kurvës”, me tipare dhe ngjyrën e shartimit të një race me ngjyrë me nje tjetër të bardhë, nuk foli. Rrëshqiti në trotuar, përhitur si një lloj zvaraniku qe tek largohet lëshon në gjyrmën e vet një masë ngjitëse të rëshirtë me erë të pazakontë.
__o0o__

blank

TRI POEZI PER TRI KENGE ITALIANE Nga BEDRI ALIMEHMETI

NATA PER ME 1)

E di, ndjesia ime atë mëngjes janari,
Jo, jo asgjë të përbashkët nuk kishte,
Me pezmin e mungesës tënde së pari
Dhe mjegullën e dendur që s’lëvizte.

Ajo qe bërë njësh eh, me limontinë,
Që të jep kafeja tek bar “Il Siciliano”.
Teksa në sfond ndjen oh, melodinë…
‘Nata per me” të të madhit Çelentano.

1) “Nata per me” (Lindur për mua) – Këngë e njohur e këngëtarit italian Adriano Çelentano

——————————-

“SCENDE LA PIOGGIA” *)

Ky shi i sotëm, që o Zot harroj të pushonte
Nuk kish si të ndodhte ndryshe jo jo kurrsesi
“Scende la pioggia” të Morandit do m’kujtonte
Dhe të largëtën dite, kur rendnim nëpër shi

Shtrënguar nën një ombrellë të vjetër ne të dy
Dhe s’donim t’ia dinim fare, se ç’thoshte bota,
Putheshim, qeshnim, shiheshim gjatë në sy.
Këng’e Morandit “non passa mai di moda”. 1)

*) Italisht – Bie shi
1) Italisht – nuk do dalë kurrë nga moda

“Royal” Bar
—————————

“L’IMMENSITA”

Këtë mëngjes roman në “Gran caffè Balduina”
Me gruan nga një kafe “negresco” kemi marë
Qielli kaltër, dielli shkëlqen, në rrugë makina….
Një melodi ndihet.”Gjeje cili është ky këngëtar?”

“Io sono siguro che per ogni gocha..” jehon zëri
Grua kot e ke, dëgjo me mua nuk bëhet shaka.
Në gjumë të më pyesësh, them Don Backy i tëri
Në të famshmen këngë, unikalen “L’immensità”.1)

1) Kjo këngë është interpretuar për herë të pare ne festivalin e San Remos te vitit 1967. Këngë e autorve: Don Backy, Mogol e Detto Mariano kënduar nga Don Backy e Johnny Dorelli, e cila në ate kohë çuditërisht u rendit në vendin e nëntë.
Shënim:
Nën thonjza (“) në italisht vargje nga teksti këngës “L’immensità”(Pafundsi)

“Gran caffè Balduina”
————————-

blank

Përmasat e përgjërimeve- Nga ARBEN KALLAMATA

(Shënime për poemën e Skënder Buçpapës “Vetëm të vdekurit pendohen”)
Skënder Buçpapaj është nga ata poetë që shkruan sepse ka diçka për të thënë, gjen një mënyrë krejt origjinale për ta shprehur dhe e përcjell me gjuhë të pastër, të kthjellët e të bukur shqipe. Prandaj kur vihesh të lexosh poemën “Vetëm të vdekurit pendohen” e ke të vështirë ta ndalësh frymën pa mbërritur në faqen e fundit.
Dikush mund të hidhet të thotë që poemat janë forma paksa klasike shprehjeje dhe të vështira për t’u ndjekur nga lexuesi modern. Buçpapaj ta hedh poshtë menjëherë mendimin me zhdërvjelltësinë e të komunikimit, me bashkëkohësinë e ideve, me modernizmin e formës dhe të përmbajtjes (dhe me fjalën “modernizëm” nuk nënkuptoj aspak poza të një intelektualizmi artificial, por risi, origjinalitet).
Vetëm të Vdekurit Pendohen është konceptuar në thelb si përmbledhje bashkëbisedimesh me nënën, të cilat poeti i quan aq bukur “përgjërata”. Sikur vetëm këtu të ishte ndalur, libri për mua do të kishte qënë kryevepër për mënyrën fine dhe jashtëzakonisht prekëse me të cilën shprehet dashuria dhe dhimbja për nënën. Por poema e Buçpapës zgjerohet pafund në hapësirë për të përfshirë jo vetëm personazhe, por edhe ngjarje, edhe histori, edhe filosofi, edhe letërsi, edhe folklor, edhe kulturë. Me një fjalë, për të përfshirë gjerësisht jetë.
Skënderi ka aftësinë ta mbërthejë dhe ta tërheqë lexuesin në një gjithësi magjepsëse malesh të lartë e pyjesh të dendur, livadhesh të gjelbra, përrenjsh të vrullshëm që kapërcehen me ura të ngushta mbi të cilat kalojnë njerëz me përmasa të jashtëzakonshme por gjithsesi reale. Lexuesi harron krejt që këta janë njerëzit përreth jetës së poetit, nëna, babai, daja, gjyshi, gjyshja, motrat, nuset e fshatit, sepse ata përzihen krejt natyrshëm në mënyrë filosofike me Sokratin dhe Niçen, poetikisht me Lorkën, Ginsbergun, Rembonë, Eluarin; vizualisht me Dalinë që të përshëndet qysh në kopertinën e librit. Pastaj përzjehen me personazhe biblikë dhe epikë, që nga heronjtë e Homerit e deri te banorët e përhershëm të eposit të malësisë shqiptare.
Libri ka të vdekurin në titull, por është një klithmë poetiko-filosofike për jetën, sepse Skënderi di t’i japë edhe jetës, edhe vdekjes përmasat e duhura hapësinore dhe kohore. Njerëzit që gjallojnë poemën janë po aq të vdekur sa edhe të gjallë, aq sa të duket sikur kufiri midis jetës dhe mosjetës nuk ka pikë rëndësie. Ata janë po aq në ëndërr sa edhe në realitet. Me ose pa vetëdije nga ana e poetit, kjo e bën poemën të tingëllojë krejtësisht universale, jashtë përmasave kohëzgjatëse të një jete njerëzore.
Dikur, tridhjetë-e-ca vjet të shkuara, kur punonim bashkë në redaksinë e gazetës “Drita”, kam pasur fatin të dëgjoj drejtpërdrjejt përshkrimet e Skënderit për vendlindjen tij, kullotat malësisë, bjeshkët, barinjtë që kaherë kapërcenin malet për t’i dimëruar bagëtitë në fushat e Gjakovës. Ishin rrëfime fantastike, që më janë ngulitur në mendje. Skënderi kishte aftësinë që mallin dhe admirimin e tij për malësinë e Tropojës të ta ngjiste edhe ty që e dëgjoje, por që s’kishe qënë asnjëherë atje. “Vetëm të vdekurit pendohen” është dëshmia se ai është poet i mirëfilltë, me aftësinë që mallin dhe admirimin e tij t’ia përçojë, t’ia ngjisë edhe lexuesit. Uroj që sa më shumë vetë të dijnë të përfitojnë nga kjo aftësi e tij. Jo vetëm që do të kënaqen, por edhe do të mësojnë shumë.
blank

Reportazh ose vizitë tjetërfare në qytetin Bajram Curri- Nga Sejdi BERISHA

 

 

VLERAT QË E MADHËSHTOJNË NJERIUN DHE TOKËN SHQIPTARE…!

Kishte kohë që kishim biseduar unë, Tahir Bezhani dhe Ismet Krasniqi-Lala për ta vizituar qytetin e Bajram Currit. Ishin shumë arsye për këtë vizitë, duke filluar nga historia e Krahinës së Tropojës, nga vlerat shpirtërore, kulturore dhe historiografike që e madhështojnë këtë pjesë të tokës shqiptare, e që kanë çfarë të shpalosin dhe të tregojnë edhe për të kaluarën, edhe për të sotmen, edhe për përpjekjet që bëhen e mund të bëhen shumë më shumë për t’i afirmuar të gjitha të arriturat e këtushme në të gjitha fushat. Pra, edhe në fushën e kulturës, në ç’drejtim Tropoja gjithmonë ka dhënë shumë figura të shquara, që ka edhe tash shumë të tjerë, punën e të cilëve duhet afirmuar dhe duhet mbështetur e për t’u vënë një themel të mirëfilltë dhe meritor.
Pra, ishin këto disa nga arsyet që kishim vendosur që ta vizitojmë qytetin Bajram Curri edhe në këto ditë janari me diell por edhe me acar bukur të sertë.
* * *

blank

Qyteti Bajram Curri, histori dhe bukuri që mahnit

Dhe, shpeshherë, planifikimet e kësaj natyre bëhen behtë preras e pa ditur se ku do të dalë mesazhi, caku dhe arsyeja. Këtë ditë të diel, Ismeti (Ismet Krasniqi-Lala) ishte nisur në mëngjes herët nga qyteti i Klinës për në Pejë për të më marrë mua dhe për ta vazhduar rrugën për në Gjakovë, ku na priste Tahiri (Tahir Bezhani). Ismeti, si gjithnjë, edhe kësaj radhe ishte i përpiktë dhe tamam në orën e duhur që ishim marrë vesh, ishte “mbirë” tek dera e shtëpisë sime. Edhe unë isha i gatshëm dhe nuk kisha dëshirë që asnjë sekondë Ismeti të mos priste te dera.
Janë këto detale të tepruara apo të bukura dhe plot kërshëri për këtë vizitë, por që besoj se gjatë do të mbahen në mend, apo edhe nuk do të harrohen kurrë. Pasi u përshëndetëm me njëri-tjetrin me “mirëmëngjesi”, hymë në makinë dhe ia mësymë turravrap për në Gjakovë. Duke pasur parasysh se ishte shumë herët, Ismeti kishte qenë i kujdesshëm dhe na kishte marrë qebapa me samun, dhe më tha që kur të mbërrijmë në Gjakovë, bashkohemi me Tahirin dhe pasi që ta kalojmë Qafën e Morinës, respektivisht “kufirin”, diku brenda në tokën e Shqipërisë do të ndalemi dhe do të hamë mëngjes. Ashtu edhe ndodhi…
Kur arritëm te kufiri, polici, megjithatë nga i kërkoj dokumentet e identifikimit. E kryem edhe këtë formalitet dhe ia mësymë rrugës për në Bajram Curri. Por siç u morëm vesh, u ndalem në një vend ku dukeshin madhështitë e alpeve shqiptare të stolisura me borë, u ndalëm, më shumë për të bërë foto sesa për të ngrënë mëngjesin. Dhe sa bukur i përjetësuam në foto të gjitha këto bukuri duke i begatuar ato edhe me fytyrat tona. Bënte acar, por kjo nuk më linte përshtypje dhe as era që dukej se ta priste fytyrën si me brisk, dhe nuk më ndaloi që të dalë nga makina dhe ta ha ushqimin duke e shijuar me atë ajër dhe me frymë të tokës së shqiponjave!

Njeriu, i cili e do tokën shqiptare, e do Tropojën e do dhe e ka në zemër Nokshqin…

Kaloi edhe kjo, gjithnjë sipas planit. Gjatë rrugës bisedonim edhe për letërsi, edhe për histori, edhe gjendjen aktuale pothuajse në të gjitha trojet shqiptare. Por, cili ishte qëllimi kryesor i kësaj vizite. Më duket se ishte shumë me peshë, shumë shpirtëror dhe para se gjithash shumë madhështorë dhe domethënës. Kishim ndërmend ta vizitonim një burrë të kësaj ane, që me nëntëdhjetë e shtatë vite moshë, ishte shndërruar në histori, në etje për kombin dhe atdheun për t’i parë mirë, unikë dhe duke dashur njëri-tjetrin. Njeriun i cili i tëri ishte shndërruar në dashuri për njeriun dhe për miqtë, e që t’u thotë atyre shumëçka për shekullin e tij, për të gjitha ato që i ka përbrenda e kurrë ndoshta nuk mundi t’i thotë ashtu siç di e do vetë. Njeriu, i cili e do tokën shqiptare, e do Tropojën, e do dhe e ka në zemër Nokshqin. Të gjitha këto ishin shkas që edhe ne, edhe kësaj radhe të bëhemi pjesë e shpirtit të tij, pjesë e shkrumbit dhe e asaj që quhet barrë mendjeje, që do ngarkon njeriun!. Ky është Shaban B. Nokshiqi.
Pasi arritëm në Bajram Curri, kthyem te hoteli-turizmi për ta pirë nga një kafe, por që edhe gjatë këtij pushimit ta informojmë edhe familjen e Shabanit se kishim ndërmend që t’i kalojmë disa qaste me te. Edhe këtë e rregulluam si është më së miri. Por, në ndërkohë, erdhi si befas te tavolina jonë, Zenun Hysenukaj, një krijues, një poet me vargun e hollë dhe plot ndenja shpirtërore dhe me mesazh të ngrohtë, ashtu siç di poeti të shprehet për të gjitha ato që ia ngacmojnë mendjen dhe shpirtin. Ai, u ul disa minuta me ne dhe pasi e pyetem njëri-tjetrin për mirëqenien dhe shëndetin, u ngrit dhe më tha se do të m’i sillte disa nga librat e tij. Dhe, “Kujtime të fjetura”, “Ku ikën ti vetja ime” e “Largoi stinët nga fytyra jote”, ishin titujt e tri veprave të z. Hysenukaj, që pa i lexuar, dua të them se shpërfaqnin madhështinë krijuese dhe njerëzore të tij. Ky krijues, kuptova se po punonte në hotelin ku ne po pinim kafe. Ishte kuzhinier i përkryer, poeti, i cili më bëhej se edhe në atë moment muza e ngacmonte për të thurë vargje, për t’i kënduar tokës plot zjarr historie, njeriut të përcëlluar për dashuri e liri…
Na luti për të ngrënë diçka, por ne nuk ishim për ushqim pasi që gjatë rrugës i kishim “bitisë” samunat me qebapa, që na i kishte blerë Ismeti. Megjithatë, Hyseni na i kishte qerasë kafet qe i pimë dhe u përshëndetem për t’u parë përsëri.

blank

Në vizitë te njeriu-shekull, Shaban B. Nokshiqi

Tani, në të arrirë në Bajram Curri, gjatë tërë kohës na shoqëronte Kujtim Hajdarmataj, një njeri me zemër të bardhë, një gojëmbël, një njeri me bagazh të intelektit dhe të diturisë. Ky ishte daja i Tahir Bezhanit, dhe për këtë arsye, por edhe më shumë për afërsinë shpirtërore që kishte me ne, edhe ne i thoshim, daja Kujtim.
Tash, u drejtuam për tek banesa e Shaban Nokshiqit, i cili, për shkak të moshës së tij e dija se do na prishte i shtrirë në krevat. Ashtu edhe ndodhi. Trokitëm në derë, dhe aty doli vajza e madhe e Shabanit, Hasime Demiri, e cila për momentin kujdesej për babanë e saj. Ishte një malësore e vërtetë dhe mikpritëse e pashembullt.
Në dhomë hyra i pari, pastaj Tahiri, Ismeti dhe daja Kujtim. Në të takuar të shikimit me Shabanin, pothuaj se në të gjitha anët shpërthyen lotët. Plaku-shekull, nuk i mbante dot lotët e burrërisë, të malësorit, por edhe të njeriut që mosha ia detyron lotin dhe dhembjen. Sepse, gjë normale, është i vetëdijshëm për “sosjen” e moteve. U tubuam të gjithë rreth divanit ku ishte i shtrirë, të gjithë kishim diçka si plumb në zemër e në shpirt.
I thash se qenka mirë, por ai sërish ia plasi vajit duke më thënë se “ishin bërë” vjetet! Por, të gjithë përpiqeshim që këtë realitet ta zbukuronim me fjalë e me gjëra që i përkasin shpresës por edhe lumturisë…
Bëmë foto të shumta aty, që më dukej se secila shkrepje për foto shndërrohej në vulë të asaj që nuk harrohet por që edhe nuk kthehet as dot nuk përsëritet. Foto bënim të gjithë me telefonat që i kishim, por Shabani kishte dëshirë që e bija e tij, Hasmija, të bënte foto edhe nga telefoni i tij. Kështu edhe ndodhi. Ngadalë, kështu u harxhuan minutat e takimit me Shaban Nokshiqin. Edhe në këtë çast nuk munguan shkrepjet për foto, që mua më dukej si diçka lamtumirëse, si diçka që dhemb, si diçka që të humb para syve dhe nuk e sheh kurrë më…!
U përshëndetëm me plakun-shekull, dhe unë sërish dola i pari nga banesa, sepse, sikur diçka më gërryente përbrenda që dot nuk mund ta shpjegoja.

 

Ta kujtosh krijuesin e qetë dhe të mirëfilltë dhe gjithnjë modest, Haki Zllamin, është madhështi që edhe ndërgjegjëson

Ikëm edhe nga ky takim, mund të them i jashtëzakonshëm por domethënës dhe plot dokument. Dhe, tash me dajën Kujtim e lamë që të shkojmë tek varri i krijuesit e poetit tropojan, z. Haki Zllami, dhe t’i vëmë disa lule të freskëta. U nisëm, por daja Kujtim na solli para një restoranti dhe sikur na detyroi për të drekuar, e që kjo s’ishte gjë tjetër veçse bujari shqiptare që nuk shuhet kurrë. As sot, as nesër…, sepse kjo i ngjanë lumit që u përballon të gjitha furtunave të shekujve, gjë të cilën nuk e kanë edhe popujt tjerë!
Gjatë drekës shkëmbyem shumë mendime, të cilat për temë, kuptohet se e kishin mirëqenien, fatin dhe historinë e njeriut tonë i cili gjatë rrugëtimit jetësor, s’do mend se ka shumë të meta dhe gabime që na kanë kushtuar e po na kushtojnë. Edhe dhembshme është kjo, por ndoshta edhe diçka që nuk falet…!

blank

Te varri i Haki Zllamit, ose, vepra as varri kurrë nuk do humbet…

Tash nisemi për në varrezat e qytetit Bajram Curri. Me makina hymë brenda tek varrezat. Aty na priti një njeri trup gjatë, i cili si duket ishte punëtor dhe mirëmbajtës i varrezave. Ai na ndihmoi që pa mund ta gjenim varrin ku preheshin eshtrat e mikut dhe shkrimtarit e poetit, Haki Zllami, të cilin gjithnjë e kujtoj si një njeri të urtë dhe gojëmbël, i cili këndimin poetik e lidhe gjithnjë edhe me rëndësinë e arsimimit të kombit, në të cilën fushë kishte dhënë kontribut të pamohueshëm.

Tahir Bezhani, Ismet Krasniqi-Lala dhe Sejdi Berisha mbi varrin e Haki Zllamit vunë lule me ngjyra të ndryshme, që ishte simbol i madhështisë dhe i jetës së tij plot kolorit…!
Ia përkëdhela fotografinë në granit dhe sikur doja t’i kërkoja falje që nuk kisha pasur mundësi të marrë pjesë në përcjelljen e tij për në shtëpinë e përhershme dhe as të marr pjesë në ngushëllime…!

blank

Shkrimtari dhe publicisti, Sejdi Berisha duke vënë lule te varri i Haki Zllamit

Por, më kujtohet një shkrim që kisha shkruar në vend të përkujtimit për Haki Zllamin, me 27 korrik të vitit 2022, që një fragment të shkurtër po ia bashkëngjis këtij shkrimi: atë shkrim e kisha titulluar ”Madhështia e dashurisë dhe e respektit e njeriut ndaj atdheut, i cili ligjëroi që edhe varret kurrë të mos zhduken…”!
Sa herë që jam takuar me këtë njeri, i cili brenda vetes ka vetëm bardhësinë dhe lumturinë e fatin e njeriut, e veçmas të atij të Tropojës për edhe të tokës dhe të atdheut të tij, biseda nuk ka se si të mos fillojë me dashamirësi për kulturën, për vlerat shpirtërore dhe historiografike, që janë pesha e përhershme e bisedave tona për shkak të fatit historik të kombit dhe të atdheut.

blank

Kujtim Hajdarmataj, Tahir Bezhani dhe Sejdi Berisha te varri i krijuesit, Haki Zllami

Por, që të kujtosh krijuesin e qetë dhe të mirëfilltë dhe gjithnjë modest, Haki Zllamin, ka shumë kujtime, ka shumë biseda e vlera që kanë qenë temë e bisedave, por ka edhe shumë dhembje e mall që i bisedonim dhe i bartnim së bashku në zemër e shpirt, sepse, njeriu ynë ende është i etur për lumturinë, për lirinë e plotë dhe për mëvetësinë në aspektin e zhvillimit të vlerave kulturore, arsimore, shkencore dhe ekonomike sikurse edhe të gjitha kombet tjera
…O fisnik i trojeve shqiptare, o njeri i Tropojës, o mik i shtrenjtë, Haki Zllami, prehu i qetë se je vulë e historisë që nuk shlyhet, dhe siç ke shkruar edhe ti: “Kurrë varri nuk do humbet”!
Pastaj, këtu u përshëndetem me varrin e këtij krijuesi, për çfarë, kjo vizitë qytetit Bajram Curri i ishte dedikuar edhe takimit shpirtëror me këtë njeri fisnik…
Këtu u ndamë edhe me dajën Kujtim dhe iu falënderuam që gjatë tërë kohës ishte me, që na lehtësoi dhe madhështoi edhe vizitën në Bajram Curri.
Me makinë u nisëm për në Gjakovë, dhe në të arritur në këtë qytet të traditës dhe kombëtares, Tahiri insistoi që ta pinim nga një kafe në Çabrat. Kthyem në restorant te Çabrati i cili ishte përplot mysafirë, e pimë nga një kafe, kuptohet, duke biseduar për përjetimet e sotme por duke biseduar edhe për letërsinë dhe krijimtarinë tonë, edhe për të arriturat dhe problemet që e përcjellin letërsinë dhe kulturën kombëtare.
Këtu e përfunduam këtë ditë që me siguri se do mbahet gjatë në mendje dhe në zemër. Tahiri iku për në shtëpinë e tij në Gjakovë, kurse unë dhe Ismeti morëm rrugën për në Pejë, respektivisht, Ismeti iku për në Klinë.
E tërë kjo ishte kënaqësi shpirti, ishte dhembje për shumë arsye, ishte një diçka që me fjalë dot nuk kapërthehet…!

blank

Drejt Mitingut të Poezisë, jubilar, të 60 me radhë: Cikël poetik nga Dritëro Agolli- Përgatiti për botim Muharrem Kurti

RUBRIKA: Krijues të shquar të letërsisë bashkëkohore shqipe, ish pjesëmarrës në Mitingun e Poezisë.
Dritro Agolli ( – 1931-2017, Menkulas-Korçë). Botoi vëllimet me poezi: Mesditë (1969), Fjala gdhend gurin (1977), Udhëtoj i menduar (1985), Pelegrin i vonuar (1992), Lypësi i kohës (1995), Vjen njeriu i çuditshëm (1996). Botoi libra me tregime, romane, sidomos romani: Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” shënon një kulmi në krijimtarinë e tij dhe prozën bashkëkohore shqipe.
Mori pjesë në mitingun e poezisë në vitet e shtatëdhjeta të shekullit njëzetë dhe vlerësimi për mitingun i tij është i lartë; “Ditë e poezisë në Gjakovë” i quan ai, ” janë aktiviteti më i lartë letrar në trojet shqiptare”.
Është fitues i çmimit jubilar të mitingut të poezisë, të pesëdhjetin me radhë.
Poezi të Agollit:
JUDË E KRISHT
.
Ma do qejfi, shkoj drejt dhimbjes
Dhe prej dhimbjes ik sërish
Nisem plot inat mes grindjes,
Kthehem zbutur si dervish.
.
I kanosem ashpër fisit
Dhe përlotur fisin fal;
I penduar shkoj drejt Krishtit
Ik na Krishti, bëhem djall.
.
Hesht në prehje, rend në lodhje,
Njërën ndreq e tjetrën prish;
Kur mbledh lule, dua rrodhe,
Guvë e jetës-Judë e Krisht!…
Nëntor, 1995
.
PELEGRIN
.
Unë jam prej kohesh pelegrin
Udhëtar në vendin e shpresës së thyer,
Jam ndarë padashur nga karvani im
Mes shtigjesh nga vapa e shirat gërryer.
.
Kërkoj karvanin tim në rërë e shpat,
Karvanin që ka ndërruar drejtimin me kohë,
Ndaj në udhë jam krejt i humbur, jam fillikat
Me shami të grisur lidhur në kokë.
.
Për ujë buza ime u dogj, u bë zhur
Dhe sytë me shpojnë nga shterja e lotit
Më duhet të arrij karvanin e tretur qëkur
Capitur mes vapës, mes shiut e të ftohtit.
.
Unë jam prej kohësh pelegrin,
Shtegtar i karvanit të humbur
Dhe bart në kurriz një premtim
Të dhëne në hirin e gjyshërve të mundur.
Tetor, 1991
.
GRI
.
Shumë ujë gri, shumë qiej gri,
Gri në dritare, gri në vetmi,
Ikin lejlekët larg në arrati
Shumë ujë gri, shumë qiej gri.
.
Pikojnë strehët melankoli,
Shumë strehë gri, shumë pika gri.
Postier përtaci vjen në shtëpi
Me pallto gri, me letra gri.
.
Hesht pas dritares maçoku i zi
Gazeta hapet me tituj gri,
Gri në dritare, gri në vetmi,
Ikin lejlekët larg në arrati…
1991
.
KUR TË JESH MËRZITUR SHUMË
.
Këtu s’do të jem, do jem larguar
Në tokë i tretur si të tjerë,
Në kafenenë e preferuar
Nuk do më shohin kamerierët.
.
Dhe nëpër udhët ku kam ecur
S’do ndihet kolla e ime e thatë,
Mbi varrin tim do rrijë i heshtur
Një qiparis si murg i ngratë.
.
Ti do trishtosh atëherë,
Se s’do kesh miq në dhomë të gjallë,
Dhe kur në xham të fryjë erë,
Do qash me erën dalëngadalë.
.
Po kur të jesh mërzitur shumë
Në raft të librave kërkomë,
Atje do jem i fshehur unë,
Në ndonjë fjalë e ndonjë shkronjë.
.
Mjafton që librin pak ta heqësh
Dhe unë do zbres, do vijë pas teje;
Ti si dikur me mall do qeshësh,
Si një blerim pas një rrëkeje.
1983
blank

Drejt Mitingut të Poezisë, jubilar, të 60 me radhë: Cikël poetik nga Ismail Kadare- Përgatiti për botim Muharrem Kurti

RUBRIKA: Krijues të shquar të letërsisë bashkëkohore shqipe, ish pjesëmarrës në Mitingun e Poezisë.
Ismail Kadare ( 1936, Gjirokastër).
Botoi vëllimet me poezi “Shekulli im”, 1961, “Përse mendohen këto male”, 1964, “Motive me diell, 1968, “Koha”, 1976. Është autor i shumë romaneve dhe librave me tregime, që shënojnë kulmin e krijimtarisë së tij dhe prozës bashkëkohore shqipe.
Ismail Kadare, shkrimtari më i shquar shqiptar në botë, merr pjesë në Mitingun e Poezisë, kur ndërmjet shqiptarëve kishte kufi hermetikë politik në vitet e 70-ta të shekullit njëzet dhe në letrën e tij për Mitingun e Poezisë ai thotë: Ishte nder për krijuesit shqiptare pjesëmarrja në aktivitetin më të shquar letrar mbarëshqiptare. Të gjithë e ëndërronim pjesëmarrjen në mitingun e poezisë së Gjakovës, thekson Kadare”.
Poezi të Kadaresë:
ATJE LARG NË VERI
.
Atje, në veri
Atje larg nën retë bojë hiri
Ndodhet një qytet me një emër të tmerrshëm, të përgjakur
Shirat bien pareshtur mbi qytetin verior, Gjakovë
Po, siç duket, nuk e lajnë dot gjakun nga fytyra e tij.
.
KOSOVA
.
Sa herë kam kaluar mbi qiellin tënd, Kosovë
Midis reve të tua të rënda, gjëmimeve të tua.
Ca pika shiu u rrokullisen nga dritarja e avionit, diç thanë
(As ato s’mund t’i prek dot, janë përjashta)
Një vetëtimë që kaloi përbri m’u duk se ma bëri me dorë.
.
E pra, ky shiu yt, retë e tua, bubullimat e tua.
Ca sinjale të shpejta, xixëllima mendimi inkandeshente
Kurse kurrizi i gjerë i tokës sate zgavrave dhe humnerave të reve.
.
Largohem vazhdimisht. Tani ti mbete prapa
Tani krahu i avionit në qindra copa të pret.
1966
.
MUNDJA E BALLKANASVE NGA TURQIT
NË FUSHËN E KOSOVËS MË 1389
.
Fusha e mbytur në gjak e kllapi shumëgjuhëshe shtrihej tutje.
Bashkë me ditën, ballkanasit u thyen. Medet!
.
Gadishulli i madh u gdhi Evropë e u ngrys Azi.
Gjëma vraponte rrafshnaltave, ikte grykave
Ato dot nuk mbanin, ia kthenin maleve gulçonjës
Që e rrokullisnin pllajave, kërkonin ishuj për t’ua ndarë
Po ishujt s’gjendeshin. Gjithçka qe bërë katrahurë
Furtunat në qiej u hutuan, vërtiteshin si të verbra
Plakeshin në çast vetëtimat e binin nëpër baltëra
Qiejt po zhvisheshin. Mjerë ju, popuj të Ballkanit
Mjerë ju gjuhështerpa, me mbaresa si shkopinj të thatë,
me alfabete të përgjakura.
Si do t’ju djegë malli për të pjellë një vjershë. Medet!
Ç’gjak do të derdhet për të ndrequr ç’u prish këtu.
.
Ra nata. Një qiell i panjohur u shtri mbi gjithçka, i ftohtë,
Pastaj gjysmëhëna doli e mori në dorëzim gjithçka.
1975
.
LAOKOONTI
.
Më shihni tek mbytem nga gjarpërinjtë,
Në muze të Luvrit, në Madrid, në Madrid, në Nju-Jork.
Para syve tuaj e aparatesh turistësh
Qindra vjet kam që vuaj, ngaqë s’flas dot.
.
Si të flas? A mundet një nofull mermeri
Të lëvizë një grimë të qortojë diçka?
Vini re sytë e mi, të zgavrat e thella,
Një enigmë si amebë të tharë atje ka.
.
Një të fshehtë të madhe ndrydh brenda gjoksit
Para syve tuaj, në Paris, në Madrid.
Ah, do doja gjarpërinjtë dyfish të m’i shtonit,
Veç sekretin e madh ta shkarkoja një ditë.
.
Tek më vini rrotull, unë them me vete:
Kaq të verbër të jeni, sa mos ndieni këtë,
Që ky ngërç e ky ankth në gjithë qenien time
S’është nga gjarpërinjtë, po nga tjetër gjë?
.
Mijëra herë në mijëra net e ditë
Të vërtetën e frikshme përsëris pa pushim.
Me shpresën e marrë se nga kjo përsëritje
Ndoshta mermeri pëson një ndryshim.
.
Po s’ndërron ai kurrë.
Art i skulpturës
Gënjeshtrën mbi mua ka ngrirë përgjithnjë.
I mbërthyer në dëshminë e saj të rreme,
Të vërtetën kujtoj dhe qaj për të.
.
Si çdo gjë e tmerrshme, është i thjeshtë sekreti,
Që brenda boshllëku i gjoksit tim mban.
Afroni, pra, kokat të dëgjoni të vërtetën
Mua s’ më mbytën gjarpërinjtë, por trojanët më vranë.
.
O sikur të mundja gjithçka të tregoja,
Si do të ngrinit para meje si gur,
Por unë jam i dënuar mes rropamës suaj
Moskokëçarëse, monologun të thur.
.
Ju e dini se përpara Trojës aherë
Kali i drunjtë, dhuratë e grekëve u shfaq.
Ky kalë në dy grupe i ndau trojanët:
Ta pranonin atë ose ta flaknin sakaq.
.
Pajtim me armikun, ulërinin tradhtarët,
Mjaft më me luftë, zjarre dhe helm.
Erdh’ koha që shpatat t’i kthejmë në parmenda,
Armiqtë në miq erdh’ koha t’i kthejmë.
.
Në mbledhje të gjatë “pro” dhe “kundra” kalit,
Unë ” kundrat” kryesova me tërbim.
Dhe juve ju kanë thënë se aherë hyjnitë
Gjarpërinjtë më dërguan si ndëshkim.
.
Ç’përralla kalamajsh, ç’trillim për budallenjtë.
Unë gjarpërinjtë do të sprapsja me një shkelm.
Po ç’ ti bëja fushatës së tradhtarëve kundër meje,
Shantazheve, letrave anonime plot helm.
.
Ditë e natë e me javë polemika vazhdonte
Nga shtresat e mesme gjer lart në qeveri.
Ishte vjeshtë.
Nën qiellin e hirnosur me erë
Kali i drunjtë përjashta priste në shi.
.
Atë kalë unë i pari e kisha goditur,
Ndaj, e dija, këtë s’do ma falnin përjetë.
Më në fund” vijë e butë” fitoi mbi “të ashprën”
Dhe ne, “kokëfortët”, na vunë në arrest.
.
Në burg, më gotën e ujit, në mesnatë
Helmin më dhanë ata të pi,
Ata që ulërinin kundër dhunës dhe shpatës,
Që dinin të kafshonin tamam si gjarpërinj.
.
Në mëngjes që pa gdhirë në breg të detit
Ma hodhën kufomën drejt mbi zhavorr.
Rapsodët aherë anembanë përhapën
Versionin fals të gjarpërinjve hyjnorë.
.
Ky ishte mbarimi i polemikës për kalin,
Ju e dini me Trojën ç’ndodhi pastaj.
Tre mijë vjet rresht,
Nga muzeu në muze,
Unë hamalli i mermertë gënjeshtrën mbaj.
.
Tre mijë vjet… Akoma zjarret e Trojës
Si floknajë e kuqe më rrinë në sy,
Po më i tmerrshëm se zjarret, kujet e vomet,
Ishte fundi fare, kur u bë qetësi.
.
Trojë e braktisur
Gërmadhë.
Hi i ftohtë,
Dhe poshtë në të vdekurit shtrirë rresht.
Dhe papritur, në muzg sipër tokës se mardhur
U ndje diçka që atë çante përmes.
.
Ç’ ish kjo gërvimë kështu, kjo jehonë.
Vumë veshin. Kuptuam. Grekët e ligj
Përmbi qendrën e qytetit me parmendë lëronin,
Për të thënë se Troja përjetë vdiq.
.
Ja më në fund dhe parmenda e tyre.
Ah, plugu i saj si na çante më dysh.
Nga tradhti e Trojës, nga gjithë dhembjet,
Ky kafshim i parmendës m’i hidhuri ish.
.
Më kanë lodhur më shumë, besomëni, ca fjalë,
Se kjo peshë e neveritshme gjarpërinjsh.
Ju, që gjer në hënë keni shkuar, si vallë
S’depërtoni dot gjer në gjoksin tim?
.
Gumëzhima juaj zi zhaurimë deti
Më vjen nga çdo anë, më përplaset në vesh.
Nga copëra bisedash shumëgjuhëshe rreth meje
Shqetësimet e mëdha të botës marr vesh.
.
Dëgjoj emra shtetesh të rena që kanë dalë,
Emra kombesh e popujsh të rinj dëgjoj,
Veç ai, i vjetri, i tmerrshmi kalë,
Ashtu si aherë ka mbetur njëlloj.
.
Prej potkonjve të tij unë rrëqethem akoma
Dhe kështu në mermer i mbrojtur siç jam,
Kurse ju, të pambrojturit, ju prej mishi dhe kocke
Vërtiteni mospërfillës nga salla në sallë.
.
Vërtiteni,
Flisni për teatrin e për plazhet,
Për gjithfarë motorësh e gjithfarë qeverish,
Pa ju shkuar mendja se ai mund të shfaqet
Në një ditë të rëndomtë, një mëngjes me shi.
.
Ashtu si aherë…
Po mjaft, u lodha.
Nga vërtitja juaj po më erren sytë.
Nga rropama juaj veshët më gjëmojnë
Në muze të Londrës, në Luvër e Madrid.
.
Në më pafshi ndonjë ditë të bëhem copëra
Nga marazi, siç thonë, të plas, t’ia bëj “krak”,
Jo kujtimet e Trojës, as gjarpërinjtë monstra,
Por shpërfillja e juaj do të bëhet shkak.
1975
.
MALL
.
Ca pika shiu ranë mbi qelq.
Për ty unë befas ndjeva mall.
Jetojmë të dy në një qytet,
Dhe rrallë shihemi, sa rrallë.
.
Edhe m’u duk pak e çuditshme
Si erdh kjo vjeshtë, ky mëngjes.
Qiejt e ngrysur pa lejlekë
Dhe shirat pa ylbere në mes.
.
Dhe thënia e vjetër e Heraklitit
Seç m’u kujtua sot për dreq:
“Të zgjuarit janë bashkë në botë,
Kurse të fjeturit janë veç”.
.
Në ç’ëndërr kemi rënë kaq keq,
Që dot s’po zgjohemi ne, vallë?…
Ca pika shiu ranë mbi qelq
Dhe unë per ty seç ndjeva mall.
1976
KOHA NË BOTË
.
Koha është e ashpër vërtet,
Të vrenjtur janë njerëzit dhe statujat.
Nga dritaret e avionit duken
Drama peizazhesh dhe ujërash.
.
Përmbi tokë qiejt e dimrit
Mbartin kryqe dhe rrasa resh.
Si xhevahire të vjedhur nga vetvetja,
I skuqin botës qytetet e mëdhenj.
1969
blank

Për një puthje u shemb Troja, Antologji me poezi dashurie Nga Mark Simoni

DO TË BËJ ME TY
“Do të bëj me ty,
Atë që bën pranvera me qershitë”, – shkruan Pablo Neruda.

Dhe vërtetë, vetëm dashnija e fortë e një burri mund ta lulëzojë një femër, mund ta harlisi atë degësh e gjethesh, mund ta çeli ngjyrash.

Kjo ndjenjë e fortë dhe delikate njëkohësisht, kjo dhimbje e ëmbël dhe tundim trallitës, e ka zbukuruar pa cak botën, ashtu siq dhe e ka tronditur herë pas here atë.

Asnjë pasion dhe ndjenjë tjetër veç dashurisë nuk ka heronj aq të bukur e të dhimbshëm si Eva dhe Adami, Orfeu dhe Euridika, Fiklemoni dhe Baukida, Perikliu dhe Aspasia, Antoni dhe Kleopatra, Abelardi dhe Heloiza, Tristani dhe Izolta, Zigmundi dhe Ziglinda, Dantja dhe Beatriçja, Romeo dhe Zhulieta, Ana Karenina etj. etj.

Dhe pikërisht se heronjtë e saj qenë aq të veçantë, të hijshëm dhe plot pasion e ndjenjë, dashuria pati bujarinë për t’ia dhënë letërsisë heronjtë e vet, vetëm e vetëm që ta zbukuronte atë, ta bënte njerëzore, tragjike dhe delikate njëkohësisht.

Kjo lloj inkandëshence ka qindra vjet që përshkon njerëzimin, e tundon dhe e begaton fantazinë e tij, zgjon frymëzime të mëdha shkrimtarësh.

Edhe kjo Antologji, që botova dhe doli nga shtypi sot, e dëshmon këtë elektricitet ndjesishë, këtë gjendje iluminante të ndjenjës.

Antologjia me poezi dashurie “Për një puthje u shemb Troja”, me tekstet e 69 shkrimtarëve (ndër më të mirët që shkruajnë letërsinë e vargut në shqip), që nga sot do të begatojë edhe më tepër bibliotekat dhe leximet tuaja.

Megjithëse kam drejtuar gazeta dhe suplemente letrare prej 25 vitesh, kam botuar 800 tituj librash me “Muzgu”-n, dhe them që e njoh mirë dinamikën dhe përfaqësinë letrare, përsëri nuk mundem dot as se si ta di deri në cakun e fundit letërsinë e sotme shqipe, për të njohur çdo kënd dhe për të gjetur deri në skutën e fundit ato që shkruajnë më bukur. Por për një gjë jam krejt i sigurtë se, autorët në këtë Antologji janë pa asnjë dyshim, të shkëlqyer, (që së bashku me disa të tjerë që mbeten këtë radhë jashtë kësaj Antologjie, dhe do përfshihen në volumin e dytë, që do të dalë së shpejti), i japin hijeshi dhe nur, dimension dhe seriozitet poezisë së sotme shqipe, duke i kënduar edhe si besimtar të thellë tempullit përndritës të dashurisë.

 

Autorët pjesëmarrës

 

Ag Apolloni
Agim Bajrami
Agron Tufa
Alban Bala
Albert Vataj
Albina J. Gjergji
Alfons Zeneli
Ardiana Salihu
Ardita Jatru
Arjan Leka
Arjola Zadrima
Artan Gjyzel Hasani
Beatriçe Balliçi
Besnik Mustafaj
Bujar Meholli
Dan Ibrahimi
Donika Dabishevci
Dori Camaj
Drita Ademi
Durim Çaça
Eli Kanina
Elida Buçpapaj
Enkeleda Kambo
Faruk Myrtaj
Flutura Açka
Gentian Çoçoli
Hamit Aliaj
Harallamb Fandi
Ilirian Zhupa
Irma Kurti
Ismail Kadare
Jozef Radi
Krenar Zejno
Leon Lekaj
Liljana Kristuli
Luan Rama
Luljeta Dano
Manjola Brahaj
Marash Mirashi
Mark Simoni
Mimoza Ahmeti
Mimoza Erebara
Miranda Xhilaga
Natasha Lako
Parid Teferiçi
Petraq Kolevica
Petraq Risto
Preç Zogaj
Primo Shllaku
Rexhep Shahu
Rita Filipi
Roland Gjoza
Rozafa Shpuza
Rudolf Marku
Sadik Bejko
Shpresa Kapisyzi Rama
Shpresa Ymeraj
Skender Buçpapaj
Skender Rusi
Sokrat Habilaj
Sueton Zhugri
Vaid Hyzoti
Visar Zhiti
Vladimir Myrtezaj
Vllasova Musta
Xhelal Tosku
Ylli Demneri
Zenun Hysenukaj
Zhaneta Barxhaj

Parathënia nga Mark SIMONI

PËR NJË PUTHJE U SHEMB TROJA

Duke qenë se dashuria dhe fëmijëria janë dy prej realiteteve më të rëndësishme letrare të krijuesve, dy prej mundësive më fatlume që një krijues shtin në dorë për të bërë letërsi, unë po ndalem në atmosferën që krijojnë këto dy gjëndje.
***
Shumë më përpara se të mësoja për kalin e Trojës, mllefin dhe tërbimin e Menelaut për tradhëtinë e Helenës, dhe para se të merrja vesh se “për një puthje u shemb Troja”, e kam kuptuar dhe ndjerë pothuaj porsi trojanët dhe akejtë se ç’ndodh nga një puthje e fshehtë për dikënd që nuk është e vendit tënd.

Kam qenë rreth 8 vjeç, kur një djalë i pallatit tonë puthi një vajzë të një lagjeje tjetër. Dhe sedra prej djemësh gangstera, inati dhe mllefi i tërë mëhallave të tjera, u turr e ra si një mallkim mbi të gjithë fëmijët e godinës sonë. Për shumë e shumë kohë, djemtë dhe camërdhokët e qytetit, si shpagim rrihnin e godisnin ku të zinin, fëmijë nga pallati ynë. Madje për vite e vite me radhë, deri sa unë jam rritur e kam ikur prej atje, të gjithë ne, që patëm dalë nga ai pallat quheshim “rrugaçët e katërkatëshit”, kishim apo s’kishim lidhje me puthjen. (“Katërkatëshi” quhej pallati, mbasi qe ndërtesa më e lartë e qytetit). Çdo gjë lidhej me atë natë kur kishte ndodhur puthja e fshehtë. Megjithëse unë kisha qenë fare i vogël kur pati ndodhur ai akt, nuk kisha lidhje me puthjen dhe qesh fëmijë i urtë, (që merreshe me libra dhe pulla poste), dhe për më tepër nuk qesh aspak “rrugaç”, përsëri seç kisha një dëshirë të fshehtë, një turbullim të lehtë, dhe më dukej vetja disi më krenar kur, dhe unë isha pjesë e “atyre rrugaçëve”. Mbasi e mendoja veten edhe unë të përfshirë në fshehtësinë e asaj nate, sikur pata ndihmuar në komplotin e puthjes, madje e dëshiroja vetën të isha në qendrën e asaj historie me zullume, zarare, shamatë e sherre. Se ç’kisha një krenari prej fëmije, se qemë pikërisht ne ata që, ua kishim puthur vajzën atyre të tjerëve, ne qemë trimat, kaubojsit, gangsterët.

Në atë kohë më duket se një pjesë e vajzave të bukura që këndoheshin në këngët e rrugës quheshin Neti. Nuk e di se përse e kam përshtypjen se dhe vajza e puthur është quajtur Neti. Madje nuk kishte se si të quhej ndryshe përveç se Neti, emri më i përdorur në tërë atë atmosferë këngësh dashurie. Bash në atë kohë thuhej se një poet i quajtur Ndoc Gjetja, dhe që jetonte tri lagje përtej nesh, pati shkruar në librin e tij “… përse puthja të mbetet ilegale”.

Atëherë nëpër qytetet e vogla, dashuritë e fshehta dhe puthjet, disa i shihnin si flamë, sëmundje a dert, dhe disa të tjerë magjepseshin me vezullimin e tyre misterioze, pak të zbehta dhe të rrethuara nga thashethemet dhe hamendjet. Ngjarjet që lidheshin me dashuritë ndaheshin në dy lloje. Në “filanen e ka zënë qymyri me filanin” dhe “atë grua e kanë zënë në flagrancë”. Ndërsa e para kishte diçka poetike, ku rënia në dashuri qe një vendim i marrë në gjysmëjerm, pak në marrakotje, nga një turbullim i lehtë koke, nga një hutim, dhe kishte dhe shumë poezi në atë veprim, tek e dyta qe krejt prozaike. “Filanen e kanë zënë në flagrancë”, kishte në tërë atë thënie diçka policore, shtetërore, si një fletë gjobe, si të thoje ndryshe “je zënë me presh në duar”, e duke bërë një faj, kishte një tradhëti, shumë terr e thashetheme. Dhe fjala “flagrancë” e bënte më zyrtare dhe më të zezë se sa duhej atë situatë, që tregonte se një grua i kishte kthyer shpinën të shoqit dhe pat shkuar pas të dashurit.

Nëpër qytet, buzëmbrëmjeve, lulishteve, disi me zë të ultë, silleshin ca këngë sentimentale, me dashuri, herë fatzeza, ku dashuria shkonte deri në vdekje, dhe herë të tjera ku vajzat e dashuruara i zinte ndonjë sëmundje pikërisht nga dashuritë e parealizuara. Por qenë dhe një grusht këngësh që këndoheshin ose nga pijanecë mejhanesh, ose nga jevgj të dëshpëruar, ose nga rrugëtarë që nuk e dinin se as nga ç’vend qenë nisur dhe as se ku do të mbërrinin. Ato këngë më duket se këndoheshin vetëm mesnatave, krejt në vetmim, mbasi duke u kënduar natën, nëpër rrugët shkret, qenë më të rënda, më të përmallshme e të përvajshme. Dhe brenga, dhimbja e dashurisë, sëmundja apo vdekja e ardhur prej saj, dukeshin shumë më të thekshme. Dhe sa më shpesh këndoheshin këto këngë, aq më shumë më dukej se zbukuroheshin vajzat e qytetit tim të vogël, sa që mendoja se ato vajza silleshin nëpër qytet, të dëgjonin pikërisht ato këngë, që unë kujtoja se qenë bërë enkas për to.

Kam qenë 9 apo 10 vjeç kur, mes tërë atij muri me libra të tim ati, (zyrtar arsimi dhe pedagog letërsie), gjeta në një faqe të vjetër reviste “O ti këngëtar i vetmuar i rrugës / Që në mesnatë i bie kitarës ,/ Mos m’i zgjo të lutem shumë / Ëndërrat e së dashurës…”

Qenë katër vargje që kishin brenda tyre edhe këngëtarin e vetmuar, edhe që bredh rrugëve, pikërisht në mesnatë, edhe që ka brenda tij bohemin dhe shpirtin e aventurës së njeriut të dashuruar, dhe i bie kitarrës duke kënduar serenata poshtë dritareve të vajzave, të vajzave të bukura që ashtu në gjumë shikojnë ëndërra dashurie. Më kanë tronditur dashuritë e leximeve që nga Eva dhe Adami, Orfeu dhe Euridika, Fiklemoni dhe Baukida, Perikliu dhe Aspasia, Antoni dhe Kleopatra, Abelardi dhe Heloiza, Tristani dhe Izolta, Zigmundi dhe Ziglinda, Dantja dhe Beatriçja, Romeo dhe Zhulieta, Markezi dhe zonja Dë Sad, Gëte dhe Kristina Vulpius, Napoleoni dhe Zhozefina, Persi B. Shelli dhe Meri Shelli, Kuazimodo dhe Esmeralda, Shumani dhe Klara Vik, Karl dhe Zheni Marks, Rikardi dhe Kozima Vagner, Roza Luksemburg dhe Leo Jozhikes, Eleonora Duze dhe Gabriele D’Anuncio, Gertrudë Shtein dhe Alis Toklas, Lorens dhe Frida von Rihtofen, Martin Hajdeger dhe Hanah Arend, Virxhinia Ulf dhe Vita Sakvill, Salvadore Dali dhe Gala, Zhan Pol Sartri dhe Simonë de Bovuar, Anais Nin dhe Henri Miller, Ingrite Bergman dhe Roberto Roselini, Martin Luter King dhe Koreta Skot King, Lolita dhe Humbert Humberti, Merlin Monroe dhe Artur Miler, Uini dhe Nelson Mandela, Xhon dhe Xheki Kenedi, Elizabet Teilor dhe Riçard Barton, Xhon Lenon dhe Joko Ono, etj etj etj, por ato katër vargje dhe sot e kësaj dite, që unë kam ikur prej kohësh prej fëmijërisë dhe rinisë sime, më kujtohen si t’i kem lexuar sot. Një pjesë e vajzave të bukura të qytetit tonë qenë nga familje që shteti i pati shtyrë e degdisur nga qytetet e mëdha dhe zyrat e larta, në fund të rrugicave të ngushta të lagjeve dhe mëhallave tona. Qenë të hijshme, gjithë nur, sharm, bukuri, të heshtura, të përkora, të përvuajtura nga një vuajte dinjitoze, pak në distancë, (qenë “me hije”, shprehja që përdorej për ata që kishin diçka në biografi, një cen, sikur nga radioskopia e tyre të ishte dalluar brenda trupit të tyre një njollë e zezë, apo hija e një sëmundje të fshehtë).

Dashuria qe një atmosferë pak misterioze, e mbajtur disi në fshehtësi, me ca pusulla letrash që shoqe mbas shoqeje mbërrinin në duart e djemve, rrahje me djemtë e tjerë për t’u dalë zot vajzave të lagjes, tatuazhet në trupat e të rinjve ku pikturoheshin zemra të përshkuara nga shigjetat, (simbole të vrasjes nga dashuria), koka të bukura femrash, apo ndonjë datë që gjithësesi kishte lidhje me ndonjë ngjarje dashurie.

Dhe si për të mos mjaftuar tërë këto dashuri, një mesnatë mbërritën në qytetin tonë, me ca makina të vjetra, ngarkuar plot tesha e njerëz, familja e Fadil Paçramit, si dhe Todi Lubonja me familjarët e tij. Thuhej e përshpëritej nga mëhalla në mëhallë se, shteti qe nervozuar me to, mbasi ato kishin kërkuar më shumë dashuri dhe puthje. E shikoja Lubonjën kur dilte darkave për të bërë xhiron e zakonshme me Lirinë. Kalonte bri pallatit tonë dhe humbte në periferi, atje ku rrugët qenë të qeta dhe pa njerëz. Ai pati lënë kryeqytetin e madh, rrugët e gjëra, shtëpitë e mobiluara, vajzat e bukura të Tiranës që shëtisnin më të çlirta dhe pa teklif, djemtë e veshur bukur që këndonin në kodrat e liqenit serenata. I pati lënë të gjitha, (për atë “liberalizmin e tij”, që njerëzit e përkthenin “që të kishte më shumë dashuri dhe puthje”), Dhe e patën sjellë e rrasur në qytetin tonë të vogël, me pak njerëz, me rrugica të ngushta e me tri lagje të vjetra. Kisha një dhimbje të turbullt e të zbehtë prej fëmije kur e shihja. Vërtetë për pak më tepër dashuri dhe pak më tepër puthje, qe shembur dhe Troja e këtij burri.
“Jemi shumë më gjallë, kur jemi të dashuruar”

Mes përmes natës dhe dimrit, udhëtoja me trenin që shkonte drejt Europës Qëndrore. Atje shëtiste nga njëri shtet në tjetrin ekspozita e piktorit të famshëm Vladimir Kush, ose i quajturi nga kritikët e artit si Salvadore Dali i Rusisë. Ekspozitë madhështore. Tablo që me dimensionet e tyre të përfshinin në situatat gjigante. Kur ja, bash në ball, në fasadën më të shikueshme nga vizitorët qenë “Buzët”. Një qiell i pafund, dhe në të një re e madhe dhe e kuqe, impresionante, në formën e një palë buzësh të bukura, gjithë epsh, ndjellëse dhe tunduese. Dhe poshtë tablosë qe e tërë bota, shumë më e vogël se buzët. Më sugjestionoi. Në çast mu kujtua patrioti i Kush-it, liriku i mrekullueshëm Sergej Esenin me “Eh ç’mi përdredh ti buzët, Nazemadhe moj, …”. Buzët e poezisë mu dukën shumë më të vogla dhe aq lojnacake, lozonjare e të hajthshme, sa s’di përse më erdhi keq për to. I kam krejt parasysh ato blloqet e vegjël, me kopertina të forta ngjyrë kafe, ku shokët e mi adoleshentë hidhnin pafund citate dashurie, shprehje të bukura filmash, thënie tunduese librash. Dashuria, puthja dhe buzët qenë fjalët më të shumta që përshkonin tej përtej ato blloqe të mjerë. Shprehjet dhe vargjet i mblidhnin një e nga një, dhe i mësonin përmendësh, që të nesërmen, kur të hasnin ndonjë vajzë, t’i citonin fjalët e librave dhe filmave, që të dukeshin interesantë dhe të zgjuar. Mbaj mend se dhe unë tundohesha herë pas’here nga mania për të patur citate dashurie. Në ato vite, se nga dreqin mbërritën në qytetin tonë një tufë e madh autobusësh me kinezë, që shpërndanin distingtivë me portretin e Maos, (portreti i tij paraqitej sikur rrezatonte dritë). Shpërndanin edhe citatet e tij. Qenë ca blloqe-libra fare të vegjël, sa një kuti shkrepëse. Më pëlqente ajo madhësi. Aq të vegjël duhej të ishin edhe blloqet tanë, ku shënoheshin citatet dhe thëniet, për buzët, dashurinë dhe puthjet. Mendoja se përderisa dashuria ishte aq intime dhe e fshehtë, patjetër edhe blloqet duhet të ishin sa më të vegjël dhe t’i strukje ndokund, që të mos i shikonte njeri. Më e çuditshmja qe se, “Buzët” e Eseninit ishin në tërë ato blloqe, kopjuar nga njëri-tjetri, fshehtas, poshtë shkallëve, duke i thënë nën zë, me kujdes. Dikund Pablo Neruda thotë se, nuk ka gjë më trallitëse dhe joshëse në këtë botë, se sa shenja e buzëkuqit të një palë buzëve, mbetur në tehun e një gote vere, pas një nate dehëse. Ndërsa shkrimtari i njohur francez, autori i “Kontesha Gamiani”, Alfred de Muset tek një novelë e tij, përshkruan shenjën e buzëve në jastekun e dhomës së një hoteli në periferi, kur ajo “donte të fshihte klithjet e ekstazës”. Bota ka shumë gjëra për tu quajtur e bukur, por kurrë ajo nuk bëhet dot e plotë, e shijshme, tërë nur, e hijshme, tronditëse, vezulluese, plot shkëlqim dhe tundim njëkohësisht, nëse nuk do të kishte në të fishkëllimat çapkëne poshtë dritareve të vajzave, përshpëritjet e ëmbla të grave në vesh, (orëve të pas mesnatës), puthjen e buzëve, jehonat e brendshme të çasteve të lumtura që dalin nga buzët. Cili adoleshent i kësaj bote, i vëmendshëm dhe i amoruar njëkohësisht, nuk e di vargun e famshëm të Percy Bysshe Shelly (Persi Bishi Shelli): “Soul meets soul on lovers lips – Shpirti takon shpirtin në buzët e të dashuruarve.” Po Judy Garlandin a e citojnë shumë të rinj? “It was not my lips you kissed, but my soul – Nuk ishin buzët e mia ato që puthe, por shpirtin tim.” Sepse siç thotë John Updike (Xhon Apdaik): “Jemi më shumë gjallë, kur jemi të dashuruar.”. Nga studimet që janë bërë, gjëja më femërore tek gratë, më joshësja, më potente, më drithëruese, më me pushtet, i vrazhdë dhe eksitues njëkohësisht, për çudi të shumëkujt, është quajtur buzëkuqi, që i jep aq potencë buzëve. Ndërsa në botimin e parë të “From her lips” (Koleksioni i poemave me titull “Nga buzët”), të S. A. White, tek kopertina janë printuar stampimet e kuqe të buzëve të grave më në zë të kohës, 26 palë buzë.

Kur isha student unë shkrova poezinë “Puthja”. Më vonë e botova në gazetë. Më pati ardhur keq se, njëri prej shokëve që e mësoi përmendësh, ia tha vajzës që donte si të qe poezia e tij, madje sikur ia pati kushtuar enkas asaj. “Ohu, poezia është e jotja sa të jetë në fletoren tënde, pastaj është e jona.” Tashti qesh, sepse këtë ma kujton dhe filmi “Il Postino” me Pablo Nerudën, ku postjeri i fshatit i tregonte shkrimtarit se çfarë i pati shkruar fshehtas të dashurës. Një herë Pablo dalloi në letrat e dashurisë së postierit disa nga vargje e tij. “More pizeveng, po këto janë poezitë e mia”. “Të tuat i ke tek shtëpia, tani që kanë dalë në gazetë janë të miat”- ia ktheu postieri, Buzët, (ky mjet i shenjtërisë së puthjes), që frymëzuan miliona njerëz në dalldinë e tyre të dashurisë, i kanë dhënë letërsisë dhe subjekteve të saj stilin fin, e kanë sajdisur këtë art me një dimension tepër delikat dhe të këndshëm. Kam parasysh këtu librat “Buzët e ëmbla” të Mel Smith, “Buzë që prekin të miat” e Wendy Lindstrom, “Buzë të kuqe gjak” e Anna Roselli, apo novela e Valeria Sherwod “Buzët e bukura gënjeshtare”. Mbi tërë këtë reliev subjektesh, buzësh, ndjesish, ngjarjesh joshëse dhe tunduese, përhapen tinguj e këngës së pavdekshme të William Shaw “Një këngë për buzët që s’janë më”. Selman Ruzhdie thotë: “Jam rritur duke puthur bukën dhe librat, sapo putha një dashuri, i harrova dy të parat. Kjo është magjia e buzëve.” Jam krejt i sigurt që poezitë e kësaj antologjie do ta bëjnë akoma më të shëndritshme, më vezulluese, më luminishente, më femërore, më fragile, më të ujshme dhe të tejdukshme poezinë delikate dhe të fisme të dashurisë, puthjes dhe buzëve.

(Shënim: Të gjitha poezitë e këtij libri janë zgjedhur dhe dërguar përsonalisht nga vetë autorët, (të cilët u ftuan në Antologji). Asnjëra nga këto poezi nuk është mbledhur apo marrë pa dijeninë e tyre dhe në mënyrë arbitrare.

blank

Cikël poetik nga Bedri Alimehmeti

PRANIA YTE

Prania yte Barit i dha dritë si një meteor
S’mbeti njeri pa kthyer kokën drejt teje
Arom’e parfumit, fryma desh m’u mor
Drithm’e dashuris ëmbël m’rodhi në deje.

Më shtangën lëvizjet teksa heq xhubotin,
Lëshimi këndshëm i cantës mbi kolltuk.
Shtrëngon strecet, lehtë tërheq pulovrin
Mrekullisht mbi gjoks shalli rrëshket but.

————
IMAZH I LARGËT

Erdha sërish në “Juna Bar”
Kisha kohë pa u ulur këtu
Gjatë u bë që s’të kam parë.
Ku i kam të kaltërtit e tu?

Pranë meje u ule. Eh sikur!
Duart në të mijat shtrënguar.
Imazh i largët si rrinim dikur
S’gjej fjalë për ta përshkruar….

———–
PAPRITMAS

Oh sa papritmas m’u shfaqe!
Ndrisje e tëra plot shkëlqim.
Purpuri ndezur nëpër faqe
Syve u jepte dritë pambarim.

Aureol e flokve të dallgëzonte
Lehtas përmbi supet e brishtë.
Teksa mua keqas më ngacmonte
Dëshira si dikur t’i zë të t’i prish.

—————–
GËRSHETI

Më kujtohet eh, një gërshet!
Mes shpatullash plot bukuri.
Që lëkundej aq ëmbël lehtë,
Ishte vërtet një mrekulli….

Të ta shpleksja kisha dëshirë,
Me duart e mija të t’i ledhatoja,
Flokët e shdritshëm erë mirë.
Sa shumë desha, fort ëndërroja!

Të t’i derdhja supeve të brishtë,
Aty ëmbëlsisht të dallgëzonin
Plot rreze, si aureolë e fildishtë.
Të flija mbi to, mos më zgjonin.

——————–

E PËRHUMBUR

Thua të jetë
Rraskapitës apo i mundimshëm
Kërkimi i kohës së humbur?
Jo një herë më ke pyetur.
Dhe ta kam dhënë
Përgjigjen e duhur gjithnjë.
Kurse ti si një fije bari
Ke heshtur.
Jo që s’më ke thënë kurrgjë,
Por ke mbetur e përhumbur.
Nuk e di në cfarë mendimesh.
Edhe pse e din mirë
Dhe e njeh
Dobësinë time
Që nuk të duroj
Aspak
Kaq të mbyllur e të largët.

——-

TË MË FALËSH

Tashmë që ke humbur gjithcka
Tashmë që nuk ke më asgjë
Ti më thua:
“C’mund të bësh ti për mua?”
E c’mund të bëj unë për ty!?
Zjarri që ti dhe unë kemi në shpirt
Përcëllon.
Ai nuk do të shuhet kurrë
I tilli do të mbetet
Edhe nëse na zhysin,
Në thellësi oqeanike.
Por ti ende vijon të më thuash:
“C’mund të bësh ti për mua?”
Nuk e kam të vështirë përgjigjem
Absolutisht jo.
Për ty do të bëja,
Atë që ti nuk do të mund ta bësh
E ke të pamundur
Nuk e bën dot për mua:
Pra të më falësh.
Dhe vetëm ti e di përse.

———

ENDE…

Hyra në të gjitha baret sonte,
Ku kemi pas ndenjur bashkë.
Dhe pse zemra fort ma donte
Asgjëkundi, jo jo nuk të pashë.

Eh, më njohën disa kamarierë,
Një barmen erdhi më përqafoj
Ktheu me mua një gotë verë.
Dhe unë s’di përse ende të kërkoj.

———–

KUR BIE SHI

Nuk e kuptoj jo dhe ende nuk e di
Më hanë gishtrinjtë penda më vlon,
Sa herë në Tiranë nis të bjerë shi,
Ritmi tij kujtimet e fjetura m’i zgjon.

Një përparse e zezë me jak të bardhë
Krela të verdhë që supeve dallgëzojnë.
Nga rrug’e Dibrës do jetë duke ardh
Ndën streh pres, ulluqet gurgullojnë…

————

 

ASGJË

Dashurin?

Po, po dashurin.

Asnjëri per nesh.

As unë

Dhe as ti

Nuk e ka marrë

Atë mjaftueshëm.

“Po”-të e mija

Si rrebeshi

I një shiu vjeshte

Rrëmbimshëm

E papushim

U derdhën rrugëve.

Dhe lanë aty

Pellgje me kërkesa.

“Jo”-të e tua

Mbuluan

Gjithë botën

Dhe e mbushën

Me depo refuzimesh.

Dhe ne patëm menduar

Se nisëm të jetojmë

Vetëm pasi

Kishim parë ëndrrën.

Por nuk kishim parë

Absolutisht asgjë.

Unë isha

Ai gjithcka

Kishte mbetur

Mes nesh.

Kurse ti

Ishe asgjëja

E asaj

Që nuk kishte

Ndodhur kurrë.

———

 

TAKIM

Hutuar krejt mbete si një gjimnaziste

Që s’ka mësuar e nuk thotë dot një fjalë.

Të vërtetën më thuaj, vallë ae prisje?

Pas kaq vitesh të gjendeshim përballë.

 

Fare nuk flet. Po përse hesht si sfinksi?

Që jemi dashur shumë, të gjithë e din.

Dhe pse dashuria jonë s’pati rrënjë lisi

Atë se rrëzoi dot as tufan edhe as suferin.

blank

TOKA NË LEJENJOFTIM (Dritëro Agollit)- Nga Skënder Karaçica

 

Ne kendej drinisë
mëngjeseve
sytë na shkonin mbi male
tokës i vinte era shqipëri
tokës në lejenjoftim.

Dritëro  Agolli dhe cigarja
ne kendej drinisë
na vlonte gjaku
ora e tij e jetës
si me dashtë shqipërinë.

Dritëro Agolli dhe toka
një nuse për nipin
atje në kosovë
poezia testament
për brezat shqiptarë
në Tiranë
dera e shtëpisë e hapur
për kosovarët e tij…!

Dritëro Agolli
lejenjoftimi i Tokës!

Çikago,më 3 janar 2023


Send this to a friend