Ligjvënësit republikanë dhe demokratë në Dhomën e Përfaqësuesve të Kongresit amerikan kanë paraqitur një projektligj që i kërkon SHBA-së të ndërmarrë masa ndaj Serbisë për shkak të “prapakthimit serioz” në demokraci dhe sundimin e ligjit në vend, si dhe bashkëpunimit me Rusinë, Kinën dhe Iranin.

Shtetet e Bashkuara duhet të vendosin sanksione financiare dhe të vizave ndaj aktorëve malinj që kontribuojnë në destabilizimin e Ballkanit Perëndimor, si dhe ndaj personave që kërcënojnë paqen, sigurinë, stabilitetin ose integritetin territorial të cilësdo zonë apo shteti në rajon, thuhet në projektligjin, – të cilin e ka parë Radio Evropa e Lirë – të paraqitur nga republikani Joe Wilson dhe demokrati Bill Keating.

Sipas projektligjit, ai do të quhet “Ligji për Mbështetjen e Sundimit të Ligjit, Ndërtimin e Drejtësisë Institucionale dhe Përgjegjshmërinë”, përkatësisht “SRBIJA Act” (Supporting the Rule of law, Building Institutional Justice, and Accountability Act).

Në projektligj kërkohen sanksione edhe ndaj personave që në Ballkanin Perëndimor marrin pjesë në minimin e proceseve dhe institucioneve demokratike, korrupsion, shkelje të rënda të të drejtave të njeriut ose veprime që pengojnë marrëveshjet rajonale dhe kornizat për sigurinë, paqen, bashkëpunimin ose njohjen reciproke.

Republikani Wilson, lidhur me paraqitjen e projektligjit, tha se “nën presidentin [e Serbisë, Aleksandar] Vuçiq, Serbia po largohet qëllimisht gjithnjë e më shumë nga sundimi i ligjit dhe është afruar me armiqtë e lirisë, si krimineli i luftës [presidenti rus Vladimir] Putin, Partia Komuniste e Kinës dhe regjimi terrorist në Teheran”.

“Pavarësisht protestave të përhapura gjerësisht kundër korrupsionit, Qeveria e Vuçiqit kërcënon të destabilizojë rajonin dhe më gjerë. Populli i Serbisë meriton më mirë”, tha Wilson.

Në projektligj po ashtu përmenden raportet mes Kosovës dhe Serbisë. Aty kërkohet që SHBA-ja të vazhdojë të ofrojë mbështetje për përparimin në dialogun mes Kosovës dhe Serbisë, që ndërmjetësohet nga Bashkimi Evropian, në përputhje me Aktin për Demokracinë dhe Prosperitetin e Ballkanit Perëndimor.

Akti për Demokracinë dhe Prosperitetin e Ballkanit Perëndimor, që vitin e kaluar u sponsorizua nga përfaqësuesi demokrat, William Keating, mes tjerash, përcakton se “është politikë e Qeverisë së SHBA-së që të mos ndjekë asnjë politikë që mbështet shkëmbimin e territoreve, ndarjen ose forma të tjera të rivizatimit të kufijve përgjatë vijave etnike në Ballkanin Perëndimor, si mjet për të zgjidhur mosmarrëveshjet mes shteteve të rajonit”.

Kushtëzimi i Dialogut Strategjik SHBA-Serbi

Sipas projektligjit të paraqitur nga Wilson dhe Keating, sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, duhet të pezullojë pjesëmarrjen në Dialogun Strategjik ndërmjet SHBA-së dhe Serbisë, përveç nëse gjatë takimeve në kuadër të këtij procesi ngre çështjet e marrëdhënieve të Serbisë me Rusinë, Kinën dhe Iranin; sigurimit të zgjedhjeve të lira dhe të drejta; luftës kundër korrupsionit, prokurimit publik dhe reformës së sundimit të ligjit, si dhe forcimit të qeverisjes demokratike, lirisë së shtypit dhe lirisë së tubimit.

Jo më vonë se dhjetë ditë para një takimi në kuadër të Dialogut Strategjik SHBA-Serbi, sekretari i Shtetit duhet t’u paraqesë me shkrim Komitetit për Punë të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve dhe Komitetit për Punë të Jashtme të Senatit një konfirmim se këto çështje do të ngrihen, si dhe një pasqyrë të detajuar të mënyrës se si sekretari i Shtetit ose përfaqësuesi përkatës i Departamentit të Shtetit planifikon t’i ngrejë këto çështje gjatë takimit në kuadër të Dialogut, thuhet në projektligj.

Në rast se sekretari i Shtetit nuk e paraqet konfirmimin për këto kërkesa, sipas projektligjit, asnjë zyrtar i Departamentit të Shtetit nuk do të autorizohet të marrë pjesë në Dialogun Strategjik SHBA-Serbi dhe as të shpenzojë fonde buxhetore të miratuara për këtë qëllim.

Çfarë thotë projektligji për gjendjen në Serbi?

Sipas projektligjit, Serbia ka shënuar një prapakthim serioz në fushën e demokracisë, gjë që pasqyrohet në Raportin për të Drejtat e Njeriut për vitin 2024 dhe Raportin e Parlamentit Evropian për Serbinë për vitin 2025, ku përmenden probleme të mëdha me sundimin e ligjit, pavarësinë e gjyqësorit, lirinë e mediave dhe korrupsionin.

“Qeveria e Serbisë, nën udhëheqjen e presidentit Aleksandar Vuçiq dhe koalicionit qeverisës, iu është përgjigjur protestave, të udhëhequra nga studentët dhe qytetarët, me masa që vëzhguesit ndërkombëtarë, Parlamenti Evropian dhe ekspertët e Kombeve të Bashkuara i kanë karakterizuar si masa që përfshijnë përdorim të tepruar të forcës, arrestime të protestuesve dhe presion ndaj mediave të pavarura”, thuhet në tekstin e projektligjit.

Aty shtohet se Qeveria e Serbisë po ndjek një politikë të thellimit të lidhjeve politike, ekonomike dhe të sigurisë me Rusinë dhe Kinën, ndonëse formalisht ka statusin e vendit kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.

Në projektligj thuhet se shembja e strehës prej betoni në stacionin hekurudhor në Novi Sad më 1 nëntor 2024, ku humbën jetën 16 persona dhe të cilën shumë qytetarë të Serbisë ia atribuojnë neglizhencës së lidhur me korrupsionin në kontraktimin e infrastrukturës shtetërore, kërkon një hetim të plotë, transparent dhe të pavarur.

Duke theksuar se SHBA-ja ka interes të përhershëm për një Serbi të qëndrueshme, demokratike dhe sovrane, të përkushtuar ndaj paqes dhe sigurisë rajonale, si dhe të rreshtuar fuqishëm nga institucionet euroatlantike dhe të çliruar nga ndikimi malinj i jashtëm, projektligji kërkon që sekretari i Shtetit të ushtrojë presion ndaj Qeverisë së Serbisë për të mundësuar hetime të pavarura dhe të besueshme për tragjedinë në Novi Sad dhe akuzat për përdorim të tepruar të forcës ndaj protestuesve paqësorë, si dhe të kërkojë llogaridhënie nga të gjithë zyrtarët për të cilët konstatohet se janë përgjegjës.

Përveç theksimit të lidhjeve të Beogradit me Kinën dhe Rusinë, në tekst thuhet se Serbia dhe Irani kanë thelluar lidhjet teknologjike dhe politike, pavarësisht sanksioneve të SHBA-së dhe komunitetit ndërkombëtar ndaj Iranit, si dhe se Qeveria e Serbisë dërgoi një ministër në Teheran si të dërguar personal të Vuçiqit në funeralin e ish-udhëheqësit suprem iranian Ali Khamenei, duke iu bashkuar delegacioneve nga Rusia dhe Kina në një kohë kur shumica e qeverive evropiane nuk kishin përfaqësuesit e tyre.

Edhe EXPO në projektligj

Projektligji kërkon që, jo më vonë se 180 ditë nga hyrja e tij në fuqi, në rast se miratohet, sekretari i Shtetit, në koordinim me drejtorin e Inteligjencës Kombëtare dhe sekretarin e Mbrojtjes, t’u paraqesë komiteteve të Kongresit një raport mbi shtrirjen e ndikimit politik, ekonomik, energjetik dhe të sigurisë të Rusisë në Serbi.

Raporti duhet të përfshijë gjithashtu shtrirjen e lidhjeve investuese, infrastrukturore, si dhe politike dhe të sigurisë ndërmjet Serbisë dhe Kinës, përfshirë të gjitha implikimet për interesat e NATO-s dhe Bashkimit Evropian në Ballkanin Perëndimor, si dhe masën në të cilën lidhjet e ngushta ekonomike, politike dhe të tjera të Serbisë me Rusinë dhe Kinën kërcënojnë interesat e SHBA-së.

Përveç kësaj, sekretari i Shtetit, në koordinim me drejtuesit e agjencive të tjera federale, duhet që jo më vonë se 90 ditë nga hyrja në fuqi e ligjit, t’u paraqesë komiteteve në Dhomën e Përfaqësuesve dhe Senat objektiva specifike për angazhimin dypalësh që pasqyrojnë mjedisin politik në Serbi, përfshirë një vlerësim se si Dialogu Strategjik SHBA-Serbi do të kontribuojë në realizimin e këtyre objektivave.

Kjo duhet të përfshijë një vlerësim se deri në çfarë mase politika e jashtme dhe ajo e sigurisë e Qeverisë së Serbisë mbetet në përputhje me politikat e NATO-s dhe BE-së ose është larguar prej tyre, përfshirë edhe përmes lidhjeve me Rusinë dhe Kinën.

Në këtë kontekst, sekretarit të Shtetit i kërkohet gjithashtu të vlerësojë burimet dhe mjetet në dispozicion të partnerëve të huaj për mbështetjen e mediave të pavarura, shoqërisë civile dhe reformës së gjyqësorit në Serbi, të vlerësojë nëse Qeveria e Serbisë ka ndërmarrë hapa të besueshëm për hetimin e tragjedisë në Novi Sad dhe akuzave për përdorim të tepruar të forcës ndaj protestuesve, si dhe konsultimet dypalëshe për çështjet e korrupsionit, prokurimit publik dhe sundimit të ligjit, përfshirë edhe në kontekstin e ekspozitës EXPO 2027.

Çfarë mund të fitojë Serbia?

Sipas projektligjit, nëse Qeveria e Serbisë ndërmerr hapa për forcimin e rrugës euroatlantike, përfshirë një hetim të besueshëm dhe të pavarur për shembjen e strehës prej betoni në Novi Sad dhe kërkimin e llogaridhënies për përdorimin e tepruar të forcës ndaj protestuesve paqësorë, presidenti i SHBA-së, Donald Trump, duhet të ndërmarrë hapa për avancimin e marrëdhënieve dypalëshe, përfshirë veprime për forcimin e institucioneve demokratike të Serbisë dhe qëndrueshmërisë së saj ndaj ndikimeve të dëmshme të huaja.

Presidenti duhet gjithashtu të ruajë dhe, sipas nevojës, të zgjerojë bashkëpunimin në fushën e sigurisë dhe mbrojtjes me Serbinë, në përputhje me harmonizimin e Serbisë me prioritetet e sigurisë së NATO-s dhe BE-së.

Më tej, sekretari i Shtetit duhet të synojë të avancojë më tej kontaktet e drejtpërdrejta mes qytetarëve dhe shkëmbimet akademike ndërmjet SHBA-së dhe Serbisë.

Që ky projektligj të shndërrohet në ligj, ai duhet të marrë mbështetjen e dy dhomave të Kongresit amerikan.

Ish-shefi i Misionit Verifikues të OSBE-së në Kosovë, William G. Walker, u është drejtuar me një letër liderëve të partive politike të përfaqësuara në Kuvendin e Kosovës, duke propozuar Faton Bislimin si kandidat për President të Kosovës. Ai është aktivist dhe politikan shqiptar nga Kosova dhe shërbeu si anëtar i parlamentit të Kosovës në vitin 2020.

Telegrafi ka siguruar letrën e ambasadorit Walker, në të cilën diplomati amerikan shpreh shqetësimin e tij për, siç e cilëson, bllokadën e tejzgjatur të procesit kushtetues për zgjedhjen e presidentit të ri.

Letra u është dërguar të gjithë liderëve të partive politike të përfaqësuara në Kuvendin e Kosovës, me kërkesën që emri dhe kualifikimet e Bislimit të merren në konsideratë gjatë diskutimeve për presidentin.

Letra është konfirmuar për Telegrafin, nga persona afër ambasadorit amerikan Wollker.

Letra e plotë:

Nga: Ambasadori (në pension) William G. Walker

Lënda: Propozim për kandidaturë për President të Kosovës

Si mik i Kosovës, jam thellësisht i shqetësuar, ashtu siç jam i bindur se jeni edhe ju dhe qytetarët e Kosovës, për bllokadën e tejzgjatur të procesit kushtetues për zgjedhjen e Presidentit të ri. Nuk besoj se zgjedhje të tjera do të sillnin qartësi apo zgjidhje për këtë situatë, e aq më pak ta rikthenin Kosovën në rrugën e një qeverisjeje efektive.

Në mënyrë që institucioni i Presidencës ta ushtrojë me sukses rolin e tij, Kosovës i nevojitet një person me aftësi të veçanta dhe me përkushtim të fuqishëm për ta avancuar vendin drejt pozitës që i takon në botë.

Kam dëgjuar emrat e disa kandidatëve të mundshëm. Të gjithë meritojnë të merren në konsideratë, por, sipas vlerësimit tim, asnjëri prej tyre nuk i përmbush në tërësi aftësitë, përvojën dhe profilin personal që kërkon posti i Presidentit. Prandaj, më lejoni të propozoj një emër.

Faton “Tony” Bislimin e njoh prej shumë vitesh. Kemi diskutuar shpesh për politikën e Kosovës, si në planin e brendshëm, ashtu edhe për vendin e këtij shteti të ri në Evropë dhe në botë. Nuk kam asnjë dyshim për pavarësinë e tij në mendim dhe për aftësinë e tij për t’i artikuluar dhe mbrojtur qartë qëndrimet e veta për çfarëdo çështjeje.

Sipas mendimit tim, ndër emrat që mund të merren në konsideratë, Fatoni i posedon të gjitha aftësitë e nevojshme, si dhe profilin personal që kërkohet për të qenë një President i suksesshëm.

Më lejoni t’i rendis disa prej cilësive që, sipas meje, janë thelbësore për ushtrimin me sukses të detyrës së Presidentit:

1. Njohja e botës përtej Kosovës

Fatoni ka jetuar, udhëtuar dhe studiuar në vende të ndryshme të Evropës dhe Amerikës së Veriut. Njohuritë dhe përvoja e tij ndërkombëtare janë të jashtëzakonshme.

2. Formim i shkëlqyer akademik

Studimet e Fatonit në Kosovë, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Kanada kanë qenë të nivelit më të lartë. Po ashtu, aftësitë e tij si edukator dhe ligjërues janë dëshmuar gjerësisht.

3. Aftësitë komunikuese.

Fatoni zotëron në mënyrë të plotë shqipen dhe anglishten, ndërsa, me sa di, edhe frëngjishten.

4. Njohje e thellë e procesit të shtetformimit të Kosovës

Fatoni ka njohuri dhe kuptim të jashtëzakonshëm për rrugëtimin e Kosovës para, gjatë dhe pas luftës së viteve ’90, si dhe për proceset komplekse dhe personalitetet që kanë qenë pjesë e këtij rrugëtimi. Ai ka pasur gjithashtu kontakte personale me shumë prej akterëve të përfshirë.

5. Personaliteti

Fatoni i posedon të gjitha aftësitë e nevojshme sociale. Di të jetë i afërt dhe serioz kur situata e kërkon, por edhe të sjellë lehtësi dhe humor kur është e nevojshme. Janë të paktë ata që largohen nga një bisedë me Fatonin të zemëruar apo të pakënaqur, pavarësisht dallimeve në argumente apo pikëpamje. Pikërisht ky është lloji i personalitetit që kërkohet për një Presidencë të suksesshme.

6. Kandidat i konsensusit

Kosova ka nevojë të madhe për një President që perceptohet si përfaqësues i vendit në tërësi, jo i një partie, i një individi apo i një qëndrimi të ngurtë politik për çdo çështje. Fatoni nuk përfaqëson interesa partiake. Ai përfaqëson bindjet e veta dhe përkushtimin për një Kosovë më të mirë.

Me një fjalë, sipas mendimit tim, Fatoni i posedon të gjitha cilësitë e nevojshme për të qenë një President i suksesshëm i Kosovës.

Kërkoj vetëm që emri dhe kualifikimet e tija të merren në konsideratë gjatë diskutimeve tuaja.

Me respekt dhe me urimet më të mira,

Amb. William G. Walker

Shënim: Kjo letër u është dërguar të gjithë liderëve të partive politike të përfaqësuara në Kuvendin e Kosovës, në ndërkohë deri në publikimin e letrës nuk është konfirmuar nga LVV, PDK, LDK e AAK që e njëjta ka arritur në adresën e tyre.

Ndryshe Faton Bislimi aktualisht jeton dhe vepron në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe punon e avokon për çështjen e shqiptarëve./Telegrafi

Një gjykatëse federale ka rrëzuar pezullimin e vendosur nga administrata amerikane për shqyrtimin e vizave për migrantë nga 75 vende, përfshirë nga Kosova.

Sipas Gjykatës së Qarkut Jugor të Nju Jorkut, vendimi i administratës amerikane vlerësohet i “kundërligjshëm” dhe gjykatësja Jeannette Vargas tha se sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, ka “tejkaluar autoritetin e tij” kur e mori vendimin.

Vendimi, që hyri në fuqi në janar të këtij viti, pezullonte shqyrtimin e aplikimeve të vizave për migrantë nga shtetasit e 75 vendeve, përfshirë nga Kosova, Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Bosnjë e Hercegovina.

Por Vargas vendosi se zyrtarët konsullorë u udhëzuan gabim për të refuzuar vizat e migrimit duke u bazuar vetëm në vendin e origjinës së aplikuesit.

Administrata amerikane mund ta apelojë vendimin e gjykatës federale.

Para se të publikohej vendimi, më 4 janar, presidenti amerikan, Donald Trump, e publikoi në Truth Social një listë të vendeve migrantët e të cilave marrin ndihmë sociale nga Qeveria amerikane.

Kosova ishte në mesin e tyre, pasi 46 për qind e emigrantëve kosovarë që jetojnë në SHBA marrin ndihmë sociale nga Qeveria atje, sipas listës së publikuar nga presidenti amerikan.

Trump gjatë fushatës presidenciale për mandatin e dytë në Shtëpinë e Bardhë premtoi se do të dëbonte miliona migrantë pa dokumente dhe administrata e tij ka ndërmarrë një sërë veprimesh që kur ai u kthye në Shtëpinë e Bardhë, masa që synojnë përshpejtimin e dëbimeve dhe uljen e numrit të kalimeve të paligjshme kufitare.

Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë ritheksuar thirrjen ndaj udhëheqësve politikë të Kosovës që të bashkëpunojnë për formimin e institucioneve, në përputhje me Kushtetutën dhe vendimet e Gjykatës Kushtetuese.

Në një përgjigje për Radion Evropa e Lirë, një zëdhënës i Departamentit amerikan të Shtetit tha se udhëheqësit politikë duhet të punojnë së bashku për tejkalimin e ngërçit institucional.

“Ky ngërç i vazhdueshëm politik po rezulton në mundësi të humbura për Kosovën. Është koha që udhëheqësit t’i japin përparësi progresit dhe stabilitetit, në të mirë të të gjithë qytetarëve”, tha zëdhënësi.

Kjo është thirrja e dytë e ngjashme e bërë nga pala amerikane brenda pak kohësh, pasi kërkesë të ngjashme për bashkëpunim kishte shprehur edhe Ambasada e Shteteve të Bashkuara në Prishtinë më 12 gusht.

Thirrja e re amerikane vjen në kohën kur Kuvendi i Kosovës ende nuk është konstituuar pas zgjedhjeve të 7 qershorit.

Seanca konstituive e legjislaturës së re nisi më 6 gusht. Deputetët bënë betimin, por procesi nuk kaloi në fazën e zgjedhjes së kryetarit të Kuvendit.

Albin Kurti, në cilësinë e kreut të Lëvizjes Vetëvendosje, kërkoi kohë shtesë për konsultime me partitë, duke thënë se ende nuk kishte marrëveshje për formimin e institucioneve. Seanca u ndërpre dhe u caktua të vazhdonte më 8 gusht.

Edhe në vazhdimin e 8 gushtit nuk pati kandidaturë për kryetar të Kuvendit. Kurti kërkoi sërish kohë shtesë për konsultime me partitë, por pas kësaj deputetja e AAK-së, Time Kadrijaj, hodhi vezë në drejtim të tij. Pas këtij incidenti kryesuesi i seancës, Avni Dehari, ndërpreu punimet.

Që atëherë, procesi ka mbetur i bllokuar. Dehari ka thënë se seanca e radhës do të thirret kur partitë të arrijnë një marrëveshje për zgjidhjen e krizës, duke argumentuar se pa një marrëveshje politike nuk ka kuptim që seanca të mbahet vetëm si formalitet.

Ndërkohë, në përpjekje për të gjetur një zgjidhje politike, më 18 gusht Kurti u takua me kryetarin e LDK-së, Lumir Abdixhikun, me fokus te zgjedhja e presidentit të ardhshëm; pas takimit, të dy thanë se kishte vullnet për të gjetur një zgjidhje, ndërsa u pajtuan që në takimin e radhës të shqyrtojnë emra konkretë për president.

PDK-ja dhe Aleanca, në anën tjetër, kanë kërkuar që seanca të vazhdojë pa pritur një marrëveshje politike. Më 12 gusht, deputetë të këtyre dy partive u mblodhën në sallën e Kuvendit duke kërkuar nga Dehari që ta thërrasë vazhdimin e seancës, ndërsa pati edhe përplasje me deputetë të LVV-së.

Përveç SHBA-së, edhe Bashkimi Evropian u ka bërë më herët thirrje partive politike që të gjejnë sa më shpejt një zgjidhje për krizën institucionale. BE-ja ka paralajmëruar se ngërçi politik dhe vonesat në zbatimin e reformave mund ta kufizojnë aftësinë e Kosovës për të përfituar nga mbështetja evropiane.

Në kuadër të Planit të Rritjes, Kosovës i janë vënë në dispozicion 882.6 milionë euro në grante dhe kredi të favorshme deri në fund të vitit 2027, ndërsa pagesat lidhen me përmbushjen e hapave të përcaktuar në Agjendën e Reformave.

Komisioni Evropian ka përcaktuar 111 hapa reformues për Kosovën. Për 13 prej tyre, me vlerë të përbashkët prej 90.8 milionë eurosh, afati i parë përmbushës ishte 30 qershori 2026, ndërsa 27 hapa të tjerë, me vlerë prej 165.9 milionë eurosh, kanë afat deri në fund të dhjetorit.

Edhe Fondi Monetar Ndërkombëtar ka vlerësuar se ngërçi i zgjatur politik ka kufizuar përparimin e Kosovës në zbatimin e agjendës së reformave të Planit të Rritjes dhe qasjen në financime të jashtme.