VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Me rastin e 85 vjetorit të lindjes – Kozma Lara, i fundit nga të “mëdhenjtë” e muzikës shqiptare Nga Qamil Gjyrezi

By | August 26, 2016

Komentet

Artisti modern Gazmend Freitag ekspozohet nga Galeria ARTINNOVATION pranë ART Salzburg

Gazmend Freitagpranë pikturës së tij “Kur e pashë për herë të parë!”
Linz, 2018. Foto: Johann Traunwieser

Gazmend Freitag është një artist bashkëkohor me origjinë shqiptare, i cili pikturon motive realiste, në piktura me vaj në pëlhurë me ngjyra të gëzuara ose vizaton portrete me laps, shkumës apo tush. Me keto teknika ai përpunon dhe riprodhon kujtimet që ka në vendlindjen e tij, natyrën, njerezit e saj dhe i ndërlidh keto më jetën e tij të sotshme.

Arti i Gazmend Freitag buron poashtu edhe nga përvoja e tij si shqiptar kosovar në diasporë gjatë kohës së luftërave në Ballkan në vitet e 90-ta, ajo, që e detyroi Gazmendin, që në vitin 1990 të largohet nga vendlindja e tij Kosova dhe të marr rrugën e arratisjes, fillimisht për në Gjermani, për të kaluar më vonë për në Austri, ku në vitin 2013 vijoi studimet në drejtimin e artit nudo, kryesuar nga Annelies Oberdanner në Universitetin e Arteve në Linz. Gazmendi përvojen e tij të vuajtjes të një të perndjekuri nga vendlindja e ndanë me shumë refugjatë të të sotshmës.

Veprimtaria e Gazmend Freitag përfshinë portrete të personaliteteve të shquar, si të vjetër ashtu edhe të rinjë, portrete të personave të dashur, akte nudo, skena të jetës së përditshme në qytetet me të cilët ai është i lidhur shpirtërisht, sikur Prizreni apo Linz-i i Austrisë, ku ai sot jeton dhe vepron.

 

Artisti pikturon me stilin e klasicizmit bashkëkohor, i cili midis impresionizmit dhe ekspresionizmit krijon një formë të re të realizmit modern, kështu që Gazmend Freitag sot mund të definohet si një artist nga të mëdhenjtë të artit ndërkombëtar bashkëkohor. Freitag njeh mirë sekretet figurative dhe i shfrytezon këto për të krijuar vepra fascinuese. Ai paraqet bukur emocionet që i merr nga rrethi i tij dhe i përhap ato në dimenzione elegante, përderisa kompozicionet e tij rrezatojnë romantikë, idilizëm natyre dhe hare të jetës. Në shumë vepra të Gazmendit shprehen momente jashtëzakonisht të bukura dhe shumëthënëse, siç është vepra “Kur të pashë për herë të parë!”, vaj në pëlhurë/kanavacë, 120 x 120cm, e cila aktualisht ekspozohet në ART Salzburg të Austrisë.

Veprën e Gazmend Freitag mund të shihni dhe admironi në ART Salzburg në mbrëmjen e hapjes së ekspozitës:

Të enjten, me 18.10.2018 në orën 18:30

Të premtën, 19. tetor 2018, prej orës 09:00 deri në orën 18:00
Të shtunën, 20. tetor 2018, prej orës 09:00 deri në orën 18:00
Të dielën, 21. tetor 2018, prej orës 09:00 deri në orën 17:00

Në: Messezentrum Salzburg, Am Messezentrum 1, A-5020 Salzburg

Stand C06/07 Galerie Artinnovation

Vepra e Gazmend Freitag prezantuar në ART Salzburg:

Gazmend Freitag: Kur e pashë për herë të parë! 2018, vaj në pëlhurë/kanavacë, 120 x 120 cm

Takimi i parë, shikimi i parë… kush nuk e ka përjetuar këtë moment, në të cilin gjithçka duket e mundur dhe bota është e mrekullueshme? Në pikturën e tij, vaj në pëlhurë/kanavacë artisti GazmendFreitag kap magjinë dhe shpresën e një takimi të tillë. E gjelbëra dhe e kuqja shëndritese shprehin ndjenjën e një gjallërie shumë të afër. Portreti i gruas së re, i mbushur me dritë është fokusi dhe duket sikur shkëlqen nga brenda, admiruar, me dashuri nga artisti, i cili edhe vetën vendos në pikturë duke shprehur ndjenjat e tij.

Gazmend Freitag, ART Salzburg Contemporary

Gazmend Freitag, ART Salzburg Contemporary

Një vepër kushtuar Florian Vlashit, premierë botërore në koncertin e violinistit në Madrid

TIRANË, 11 tetor/ATSH/- Violinisti i mirënjohur Florian Vlashi do të jetë të dielën protagonist, së bashku me violonçelisten Ruslana Prokopenko, në koncertin që organizohet në Madrid në kuadër të ciklit “Muzikë për Mijëvjeçarin e Tretë”.

Vepra violinistike “Ju duk se panë të flinte në të një shenjë”, të cilën kompozitori Hugo Gomez-Chao Porta ia ka kushtuar violinistit shqiptar, do të jetë premierë botërore në koncertin e 14 tetorit në kryeqytetin spanjoll.

Kompozitori Porta shkruan mbi pjesën se “ashtu si në një lëvizje me kamera të ngadaltë, apo një kokë që kthehet ngadalë për të parë në anën tjetër; kështu edhe kjo vepër e vogël përbën një lëvizje të vetme, të qetë dhe të vazhdueshme ndërmjet dy telave të violinës me tinguj që largohen pak nga njëri-tjetri dhe, në këtë rrugë distancimi, gjejnë pikat e tyre të takimit, gjejnë ndalesat e tyre. Si të ishte një dritë që ndizej pak nga pak në errësirë dhe vetëm në fund arrin të shndrisë”.

Florian Vlashi ka në repertorin e tij qindra pjesë të interpretuara si solist dhe dirigjent në Spanjë, ku jeton dhe punon në Orkestrën Sinfonike të Galicisë që nga viti 1992; po ashtu edhe në Durrës, në vendlindje, ku ka organizuar që nga viti 2003 tetë edicione të Bienales “Netët e Muzikës Klasike”.

Kompozitorë shqiptarë dhe të huaj si Edmond Buharaja, C. López García, J. Vara, X. De Paz, P. Pereiro, D. Malumbres, J. Durán, F. Buide del Real, Akil Koci, W. Rosinskij dhe Hugo Gomez-Chao Porta i kanë kushtuar veprat e tyre violinistit 55-vjeçar Florian Vlashi. /G.Kabashi/k.s/ /a.g/

Në bazë të nenit 4 të ligjit ”Për funksionimin e Agjencisë Telegrafike Shqiptare”, ndalohet kopjimi, riprodhimi dhe publikimi i informacionit pa cituar burimin e tij

Më 6 Tetor në orën 18 00 inaugurohet Ekspozita Personale e Alfred Mirashi Milot, në Benevento tek Muzeu Arcos

Me daten 6 Tetor ne oren 18,00 inaugurohet Ekspozita Personale  e Alfred Mirashi Milot , ne Benevento tek Muzeu  Arcos, ekspozite me titull: “A Key for Humanity” .  Nje çels per njerezimin. Ku do te prezentohet nga kuratoret Ferdinando Creta e Nello Valente.

Milot ne studion e tij ne Firence

Alfred Mirashi Milot Italo- Shqipetar, krenar qe eshte shqiptare, por edhe thellesisht mesdhetar, eshte nje artist shume i pasjonuar me punen e tije. Shpirti e tij eshte vazhdimisht ne kerkim te komunikimit, te gjetjes se pikave te shkembimit me kulturat e ndryshme qe bota e globalizuar bashkohore propozon.
Bota e tij eshte e perbere nga shpirtera ne aparence te larget, por qe nepermjet kuriozitetit, hapjes shnderrohen ne shumekulturale.
Jo pa qellim çelsi, tema e puneve te fundit te Milot, e gjej me kudo, dhe eshte shnderruar ne nje embleme dhe oportunitet, per te hapur apo mbyllur, dhe ai e shnderron ne nje instrument me te cilin ben nje udhetim te gjate, duke kaluar kufijte e kulturave dhe te te njohjes te se vertetes.
Vete ai ka jetuar dhe eksperimentuar mbi lekuren e tij kuptimin e thelle te takimit te kulturave te ndryshme, kaq afer dhe kaq larg me njera tjetren, si ajo shqiptare dhe ajo italiane, ku eshte integruar dhe ku jeton tani.
Veprat e tij jan frut i eksplorimit te botes me sy gjithmone te rid he kurjoz, veshtrimi I nje Odisee te ri, nepermjet te perditshmes tone, gjithmone I kujdesshem ndaj fenomeneve kulturore dhe shoqerore, qe kurre si sot, na ven perpara pyetjeve dhe kontradiktave qe shpesh nuk jemi ne gjendje ti kuptojme dhe perballojme.
Ne punet e viteve te fundit, ja k una dolen Celesat, te pikturuar dhe te modeluar, gjithmone te shtremberuar, te palosur, o vertikalisht, sikur te donin te prezantonin nje objekt ne ajer, objekt magjik, dhe jo nje objekt kaq te njohur per te gjithe.
Edhe kjo ekspozita e re personale ne muzeun Arcos ne Benevento do te tregoje jo vetem ecurine e krijimtarise se Milot ne vite, por do ti beje vizitatoret te refleflektojne mbi thellesine e mesazhit te tij filozofik.  Ne inaugurim do te prezentohet edhe libri i shkrimtarit  Italian Stefano Girotti, “Noi Fratelli “ do te jete prezent edhe galleristi milanez Matteo Lorenzelli.
Artisti Milot, jeton ne Firenze, Italy dhe ka 2 vjet qe eshte emeruar Profesor ne Universitetin Arte&Design ne Jinan , Shandong , Cina .
Ekspozita personale do te rrije hapur  deri me daten 9 dhjetor dhe do te kete si orar nga e marta deri te djelen. 9,00 deri ne 13,00. Nga 15,00 deri ne 18,30.

milot alfred mirashi

www.milot.it

The Alliance for the Protection of Theatre fights to preserve Albania’s cultural heritage

The Albanian National Theatre in Tirana, Albania. Photo courtesy of Aleanca Per Mbrojtjen e Teatrit, photo used with permission.

A fight is on to protect the National Theatre in Albania.

For more than three months, artists, activists, and ordinary citizens have been protesting on a daily basis in the Albanian capital of Tirana in response to the government’s decision to demolish the historical monument building. Their plan is to replace it with a more modern building proposed by Danish architect Bjarke Ingels.

This is a public-private partnership whereby the Albanian government will grant land to the Fusha company to further develop and enhance the area.

Protests demanding the president to veto the Special Law. Photo courtesy of Rudi Erebara, used with permission.

To legitimize the partnership, the government proposed a Special Law in February 2018 (nicknamed The Fusha Law by opponents) that favors procurements and contracts like this.

The parliamentary opposition refused the law, claiming it infringes on the Constitution and the 2003 Association Agreement with the European Union (EU) because it breaks free market competition criteria.

The majority of the ruling Socialist Party voted in favor of the law on June 5, 2018, despite all opposing legal arguments.

As news about the planned Special Law erupted, artists and activists created The Alliance for Protection of the Theatre to demonstrate their commitment to saving the historic building.

Public hearings create deeper divides

In the aftermath of the announced law, the Alliance pushed back in defense of the National Theatre. Tirana mayor Erion Veliaj organized three “public hearings” on behalf of the Ministry of Culture to hear the group’s grievances. However, observers suggested these hearings seemed orchestrated to create a discord rather than unity.

During the hearings, the director of the Construction Institute, Agron Hysenlliu, claimed that “activity in [the theatre building] must be suspended as it lacks the technical conditions for safety as to the necessary standards,” according to his state agency’s assessment. However, this institute never released these assessments to the public, further inciting doubt about the veracity of these claims.

Petitions, counter-petitions, propaganda

Citizens sign the petition for the protection of the National Theater. Photo courtesy of Rudi Erebara, used with permission.

The Alliance gained momentum as national public figures, historians, academics and journalists joined. The Association of Albanian Architects also made a declaration opposing the demolition of the theatre, stressing the historical and aesthetic value of its Rationalist architecture.

They asked the government:

not to erase the collective memory of the generations, and that any new theatre is welcome but we do not have to destroy the old one.

They also created a petition arguing that the theatre could be repaired and that no official document proves otherwise.

However, some artists in favor of building a new theatre made a declaration of support for the Special Law. This declaration received some fake signatures from those apparently living outside of Albania.

Meanwhile, the state has produced propaganda insisting that the neglected theatre presents a risk to artists who perform there, claiming that the building itself has no cultural value. In fact, they say the building was erected during the fascist period (1939-1943) when it served as a “dopo lavoro” or “working man’s club,” further undermining its legacy.

Historians Rubens Shima, Aurel Plasari and others refuted this claim, arguing that its 73 years of history should be preserved and respected with dignity.

“Even the [Communist] dictatorship, did not demolish it,” wrote Plasari.

At 16 million Euros (19 million USD) or less than 1 percent of the state budget, Albania’s annual fund for art and culture is the smallest in the region. Members of the Alliance claim that its degradation and lack of funding for a restoration was intentional.

They point to current Prime Minister Edi Rama who has intended to demolish the building since 1998 when he served as Minister of Culture, Youth and Sports. At the time, he closed the theatre but then Prime Minister of Albania, Pandeli Majko, decided against its closure. In 2002, when Rama became mayor of Tirana, he announced a development plan that would demolish the theatre and build towers instead. Back then, artists were more unified and a bipartisan petition demanded preservation of the building.

Institutional vacuum, limited international support

In 2016, Albania changed a third of its Constitution and implemented judicial reforms that created an institutional vacuum whereby a high number of judges and prosecutors deemed unfit to hold their posts were expelled.

According to the EU, these reforms were considered successful because it weeded out corruption. However, many high positions within the judiciary were left empty, including the Constitutional Court. It is therefore impossible to challenge the Special Law, considered unconstitutional by many, under these circumstances.

Even the Albanian president refused to sign the law and returned it to parliament, but he only has the right to return the law once for further deliberation and could no longer deliberate when the majority voted for the law.

Docomomo International, a watchdog organization striving to modernist monuments, issued the first international call to oppose the theatre’s demolition with an open letter urging authorities to preserve the building:

On the context of the extraordinary transformation and innovation period that the city is facing, and since a reconstruction project has been approved for the National Theatre of Albania and adjacent areas, Docomomo foremost concerns rely on the new plans for this cultural center which intent to erase its original integrity. The new, 9,300 square meters contemporary building will be placed in the heart of downtown, right close to the National Opera and the National Art Gallery, replacing the original theatre.

Europa Nostra also sent an open letter to the Albanian government calling the demolition an “alarming decision.”

A worthless “shack” or treasure?

“I am the Theatre” – a protestor holding a sign in Tirana. Photo courtesy of Rudi Erebara, used with permission.

Despite voluminous pleas from major organizations and institutions, Mayor Veliaj continues to call the theatre a “shack” unworthy of repair.

As the Alliance sent petitions, filed suits and contacted EU headquarters, they also made a public declaration to stress multiple problems with the Special Law.

However, Albania is not yet an EU member. In preparation, they have signed the Stabilization Association Agreement (SAA) with the EU and will enter negotiations in June 2019.

Activists point out that if Albania becomes an EU member, then the Special Law would violate SAA agreements. They insist that the parliamentary majority is infringing the Albanian constitution both through contents of the law and via unconstitutional procedures.

EU officials responded to the Special Law by recognizing that it has no “competence to assess the compliance of the Special Law with the existing Albanian legal framework.” Nevertheless, they encourage the Albanian government “to pursue the compliance with EU public procurement principles and ensure non-discriminatory market access”.

While the EU was one of the key sponsors of Albania’s judicial reforms, it does not address the institutional vacuum left as a result.

Actor Neritan Liçaj addressing a message to the Prime Minister. Photo courtesy of Rudi Erebara, used with permission.

While the exact demolition date is unknown, it could be within three months. Some Alliance members say they will block the path of demolition crews with their bodies if necessary.

They see it as the only way left to achieve their collective goal of saving Albania’s cultural heritage.

Editor’s note: The author of this post is an active member of the Alliance for the Protection of Theatre.

Edi Rama fal pasuritë kombëtare për të blerë në Unesco një vend për Mirela Kumbaron : “NGJALLJA E SHËN LLAZARIT”/ Shqipëria i dhuron “UNESCO-s” ikonën e restauruara para 6 muajsh

Edi Rama rrëmimtari i pasurive kombëtare. Jo vetëm do të rrënojë Teatrin Kombëtar por çdo pasuri të vendit. Sikur do ta shihni, ai me një vkm (vendim të këshillit të ministrave) dhuron një vepër nga fondi i pasurisë kombëtare. Në Shqipëri qarkullojnë fjalët se këtë “dhuratë” nga pasuritë e shqiptarëve Edi rama po e bën për një post në Unesco në Venezia për Mirela Kumbaron.

Po e sjellim lajmin si më poshtë bashkë me vkm!

Ikona “Ngjallja e Shën Llazarit” e restauruar 6 muaj më parë, do t’i bëhet dhuratë UNESCOS-s. Ky është një nga vendimet më të fundit të Këshillit të Ministrave, që mban edhe firmën e kryeministrit të vendit Edi Rama.

Bëhet fjalë për një ikonë që vjen nga kisha e “Ungjillëzimit”, e realizuar ne fillimet e shekullit XIX. E vlerësuar nga specialistët si një vepër me nivel të lartë artistik, prej vitesh kjo ikonë ishte lënë në një gjendje tejet të degraduar. Pas procesit të restaurimit, që nisi gjatë muajit mars të këtij viti, ikonës i rikthehen vlerat artistike, duke dalë në pah koloriti i gjallë i veprës.

Vendimi i Këshillit të Ministrave është publikuar në fletoren zyrtare, ku shkruhen edhe detajet e tjera për procedurat e dhurimit të kësaj vepre të trashëgimisë kulturore shqiptare si më poshtë:

PER DHURIMIN UNESCO-S TË IKONËS “NGJALLJA E LLAZARIT”, NË KUADËR TË 60-VJETORIT TË ANËTARËSIMIT TË SHQIPËRISË NË KËTË ORGANIZATË

Në mbështetje të nenit 100 të Kushtetutës dhe të ligjit nr.27/2018, “Për trashëgiminë kulturore dhe muzetë”, me propozimin e ministrit të Kulturës, Këshilli i Ministrave

V E N D O S I:

1. Dhurimin UNESCO-s të ikonës “Ngjallja e Llazarit”, në kuadër të 60-vjetorit të anëtarësimit të Shqipërisë në këtë organizatë, me të dhënat sipas tabelës që i bashkëlidhet këtij vendimi dhe është pjesë përbërëse e tij.

2. Dhurimi i ikonës “Ngjallja e Llazarit” UNESCO-s të bëhet në përputhje me dispozitat e Kodit Civil dhe sigurimin e kushteve për ruajtjen e këtij objekti muzeor gjatë transportimit të tij brenda dhe jashtë vendit.

3. Ngarkohet Ministria e Kulturës për lidhjen e kontratës së dhurimit.

4. Ngarkohet Muzeu Kombëtar i Artit Mesjetar, Arsimit dhe Arkeologjik, Korçë, të kryejë procedurat për shoqërimin e ikonës “Ngjallja e Llazarit” deri në dorëzimin e saj tek UNESCO-ja.

5. Ngarkohet Qendra e Inventarizimit të Pasurive Kulturore të kryejë regjistrimin e veprimit të dhurimit të ikonës dhe monitorimin deri në tjetërsimin e pronësisë së veprës.

6. Ngarkohet ministri i Kulturës për zbatimin e këtij vendimi.

Ky vendim hyn në fuqi menjëherë.

K R Y E M I N I S T R I

EDI RAMA”

Ikona “Ngjallja e Shën Llazarit” lidhet më një rit të njohur fetar, që festohet të shtunën e parë para Pashkëve, e që njihet në historinë e Biblës me Ngjallja e Shën Llazarit – një nga mrekullitë e Jezu Krishtit.

Sipas besimeve popullore Llazari është mbrojtësi i pyjeve. Llazari simbolizon kufirin mes jetës tokësore dhe botës së përtejme. Atij i janë kushtuar shumë këngë dhe valle, të cilat pasqyrojnë urimet për shëndet dhe bereqet. Bekohen të zotët dhe të zonjat e shtëpisë, rinia, fëmijët dhe nuset. Vajzat e reja shkojnë shtëpi më shtëpi duke vallëzuar dhe atyre u shpërndahen vezë të palyera dhe para. Ky rit mbyllet me kthimin e vajzave nga ajo rrugë që kanë ardhur. Ikona “Ngjallja e  Llazarit” është përfaqësuese e artit ikonik shqiptar që mori një zhvillim të ri mes shekullit XVIII dhe XIX.

Shek. XVIII në Shqipëri karakterizohet nga një zhvillim mjaft i rëndësishëm ekonomiko-shoqëror, me rritjen e tregtisë e të qyteteve, me ndërtimin e shumë institucioneve kulti dhe me stolisjen e tyre me vepra arti të gjinive të ndryshme.

Me mijëra janë ikonat dhe skenat e pikturës murale, që stolisin në Shqipëri monumentet e këtij shekulli, si dhe të shek. XIX. Nga mbishkrimet autografe, që ruhen në këto ikona, vërtetohet se janë vepra autorësh shqiptarë.

Ndër këta piktorë dallohen: David Selenica, nga Selenica e Kolonjës; Kostandin Shpataraku, nga Shpati i Elbasanit; korçarët Kostandin e Athanas Zografi me bijtë e nipat e tyre, me origjinë nga Potkozhani i Mokrës; Gjergj e Joan Çetiri, me bijtë e nipat e tyre, me origjinë nga Lavdari i Oparit; Nikolla Guga, me origjinë nga fshatrat e Myzeqesë, etj.

Ikonat e piktorëve shqiptarë ne shek. XVIII në Shqipëri, që i kemi quajtur të shkollës lokale të Korçës, siç konstatohet në përgjithësi për gjithë pikturën e këtij shekulli, përveç traditës vendase, paraqesin ndikime të shumta nga piktura e Athosit dhe nga arti perëndimor i kohës. Tek piktorët korçarë, Kostandin e Athanas Zografi, vërehen ndikime dhe nga stili barok. Ka edhe pak ikona të shpërndara të shkollës së Kretës.

Në krahasim me ikonat e shekujve të mëparshëm ato të shekujve XVIII paraqiten të një teknike më të ndërlikuar. Në to nuk vërehet më linja grafike dhe simetria bizantine.

Trajtimi i figurave të tyre realizohet me vizatime më reale, portretet modelohen me më shumë plastikë. Ambienti arkitektonik në skenë paraqitet i modeluar, në të nuk haset më perspektiva e kundërt, dhe shumohen elementet etnografike.

Albumi i Piktorit – Avni Delvina: Grafikë nga cikli “Një Krisht kontemporan”

VOAL – Në qendër të grafikës nga cikli “Nje Krisht kontemporan” të piktorit të shquar Avni Delvina është deputeti i Partisë Socialiste Taulant Balla.

Piktori e shoqëron grafikën me këtë shënim:

Gazetari Basir Collaku nepermjet nje interviste me zv.komisarin e Krujes, kryqezon deputetin e popullit. Deputeti ne grafike eshte interpretuar si krishti,me fytyre engjellore.

Albumi i Piktorit – Avni Delvina: Grafikë nga cikli “Projekti monsieur Mane dhe shqiptarëve gishtin ne b”

VOAL – Nga cikli “Projekti monsieur Mane dhe shqiptarëve gishtin ne b” të piktorit Avni Delvina po iu sjellim lexuesve këtë grafikë, bashkë me shënimin e piktorit:


Ky eshte nje projekt i deklaruar nga biznesmeni i madh, qe konsiston ne perzenien e shqiptareve dhe zevendesimin e tyre me emigrante…. ca tju dali para, dhe nga ata te shkrete qe mund ti pagush dhe me dy leke. Ne grafike jepet biznesmeni qe shoqeron nje grup emigrantesh qe vine ne Shqiperi me rruge detare.

Shqipëria e fotografuar nga të huajt – Nga Bajram Peçi*

TË ZBULOSH SHQIPËRINË NËPËRMJET FOTOGRAFISË

NJË RRUGËTIM I GJATË I SHQIPTARËVE NË LENTET E FOTOGRAFËVE TË HUAJ QË NGA SHPIKJA E “DRITËSHKRIMIT”

(Shqipëria e fotografuar nga të huajt)

Bajram Peçi*

(Pjesa e parë)

Fjalia e përbërë, me kuptimin “Dritëshkrim”-fotografi, më 1840-n, në vijueshmëri të punës së pararendësve, u lind nga W.F.Talbot në procesin negativo-pozitiv me stampim në letër.

Fill pas këtij zbulimi, shoqëria franceze “PATHE” filloi të prodhojë “…kuti bosh, të errëta, me një vrimë në një anë dhe një fletë me material të ndjeshëm ndaj dritës në anën tjetër”.

Produkti i këtij parimi u quajt aparat fotografik. Nga kjo kohë fillon fotografia në studio, çka duhet nënkuptuar si një ngjarje: parapërgatitje, stolisje me veshjen më të mirë, perde të rënda në sfond e dritë të bollshme në studio.

Fotografi në studio duhej të ishte domosdoshmërish kimist. Kur më 1888-n firma amerikane nxjerr në treg aparatin fotografik “KODAK” me çmim 25$, i përparuar e me më pak kufij përdorimi, fotografia doli nga studio, nga vendi i saj i mbyllur dhe u bë gjithëpërfshirëse, me gjasa amatore.

Duhej të vinte viti 1913, vit në të cilin gjermani Oskar Barnack shpiku dhe prodhoi aparatin fotografik “LEIKA”, i cili punonte me parimin “shtyp një buton-aparati bën të tjerat”, që t’i jepte të drejtë kujtdo amatori të shndërrohej në fotograf. Nga viti 1923, të bëje fotografi, nuk ishte më e domosdoshme të ishe profesionist.

***

Trojet e njerëzit shqiptarë, herë pas here përshkruheshin nga udhëtarë, historianë, filologë, gjeografë, poetë e antropologë. Kur Ami Boue më 1842-shin u jepte europianëve me “La Turquie d’Europe”, tiparet e bukura të racës shqiptare, nuk i kish mundësitë që t’i ilustronte.

Me fillimin e epokës së fotografisë, do të niste ndërkohë zbulimi i plotë i Shqipërisë. Por, kur është bërë në Shqipëri shkrepja e parë e aparateve fotografike nga të huajt?

Një nga njohësit më të mirë të historisë së të huajve që fotografuan Shqipërinë, është albanologu, shkrimtari e përkthyesi Robert Elsie. Me autoritetin e një studiuesi serioz, ai këmbëngul se i pari fotograf ka qenë austriaku Jozef Szekely, i cili në vjeshtën e vitit 1863 ishte në shërbim të albanologut Johan Georg fon Han. Udhëtimi i tyre ishte programuar e financuar nga Akademia e Shkencave të Austro-Hungarisë. Kohëqëndrimi i tij në Shqipëri dha të parat shkrepje fotografike.

Janë mbi 50 foto të bëra në Shkodër, Prizren, Ohër, Manastir dhe në luginat Drin e Vardar. Për kimistin e fotografin Jozef Szekely, J.Han shkruan: “…J.Szekely e përmbushi detyrën e tij me një zell të jashtëzakonshëm dhe bëri një sërë pamjesh, të cilat mund të vihen në një rang me gjërat më të bukura që ka mundur të realizojë arti i fotografisë”.

Brezi i shqiptarëve të tashëm janë mësuar që dinastinë e fotografëve Marubi ta quajnë vendas, por vetëm në brezin e dytë, me djemtë e Rrok Kodhelit që përshtatën mbiemrin Marubi, si pasues të studios, ata janë shqiptarë.

I pari prej tyre ishte një italian nga Piaçenca. Themeluesi, 19 vjet pas shpikjes, i fotografisë në Shqipëri, Pjetër Marubi, i përndjekur në Itali nga austriakët, vjen e themelon në vitin 1858 në Shkodër të parën studio fotografike në Shqipëri e madje në Ballkan.

Prej këtij autoriteti të madh të fotografisë, Shqipëria e historianët kanë pasur mundësi të trashëgojnë e të shqyrtojnë momente historike të Shqipërisë së kohës, si ngjarjen e madhe të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit e ngjarje të tjera politike të kohës, të cilat ilustruan një pjesë të revistave të njohura europiane.

Pamjet me veshjet e leckosura të luftëtarëve shqiptarë të fotografuara nga Pjetër Marubi, kur u futën në albume, befas u shndërruan në vepra arti.

Në historinë e fotografëve të huaj në Shqipëri, për mungesë dokumentacioni apo kujdesi, ende nuk ka të dhëna nëse kanë pasur fotografë ekspeditat e kryera në Koman, në vendin e quajtur kalaja e Dalmacies, nga konsulli francez A.Degrand, në vitin 1892.

Në kapërcyellin e shekullit XIX, po në Koman ka qenë ekspedita e arkeologut gjerman Trager. Për të dy këta zbulues, nuk bëhet fjalë për ndonjë fond fotografish, por në veprat e tyre gjenden plot ilustrime në foto nga ekspeditat që drejtuan në Shqipëri.

Ndër fondet më të rëndësishme fotografike që të huajt kanë lënë për Shqipërinë, është pa mëdyshje ajo e baronit Franc Nopça. Në vitet 1913-1916, ai udhëtoi në tërë trevat e veriut shqiptar dhe së bashku me sekretarin e fotografin e tij, Bajazit Elmaz Doda, ka fotografuar Shkodrën, banorët, luftëtarët, klerin, relievin, arkitekturën, malet e Munellës në Mirditë, Jezercën, Qafën e Pejës, veriun e Thethit, Cukalin, burra duke kaluar lumin, veten e tij me kostum shqiptar etj.

Janë mbi 100 foto, origjinalet në xham të të cilave ndodhen në Muzeun hungarez të Historisë Natyrore të Budapestit. Jo të gjitha fotografitë e tij njihen në Shqipëri.

Ka shumë prej tyre, me vlera të shumëfishta historike e kulturore që duhen nxjerrë nga muzeu i Budapestit, e pse jo të mos shumëfishohen apo të përmblidhen në një album.

Ne njohim pos shumicën e fotografive që ilustrojnë 54 botimet e Franc Baron Nopçës, vepra e punime për Shqipërinë e Veriut e të kulturës shqiptare, si “Shqipëria e Veriut Katolike”, më 1907-n; “Gjeologjia e gjeografia e Shqipërisë së Veriut”, më 1929-n me 600 faqe; “Shtëpi dhe orendi në Shqipërinë e Veriut” më 1912-n; “Shqipëria: ndërtime, veshje, dhe vegla popullore në Shqipërinë e Veriut” më 1925-n; “Udhëtime në Ballkan: kujtimet e Franc Baron Nopçës”.

Për Shqipërinë e shqiptarët e fillimshekullit XX, një trashëgimi të pasur në fotografi kanë lënë vllaho-shqiptarët, vëllezërit Manakis. Nga fototeka e tyre, prej 17300 fotosh, një pjesë prej tyre u përkasin zonave të banuara nga shqiptarët, si Manastiri, Grevena, Konica, Janina.

Prej tyre kanë mbërritur fotot historike të Kongresit të Manastirit dhe shtëpia ku u mbajt kongresi, banesa e Qirjazëve, vendi ku lindën e u rritën atdhetarët e shquar shqiptarë, Gjergj, Gerasim, Parashqevi e Sevasti Qirjazi.

Në këtë periudhë, pragu i pavarësisë, shfaqen në tregun e kartave postare një mori objektesh me autor Purger, Bjelodinoviç-Mali i Zi, foto Brom-Vien, të cilat ruhen sot kryesisht në koleksionet e filatelistëve, por pa pasur tjetër informacion plotësues.

Foto nga vende ku banonin shqiptarët, në vitin 1913 na ka sjellë edhe fotografi i njohur zviceran, Frederik Boissonnas, i cili së bashku me historianin e artit, Daniel Bo-Bovi, përshkoi Çamërinë e Kosovën. Fredi, siç njihet në botën e artit të fotografisë, nuk ishte fotograf amator.

Ai ishte një fotograf profesionist nga Gjeneva, zanat të cilin e kish trashëguar nga i ati. Nga viti 1904, i pasionuar pas Greqisë, ai e fotografoi atë pareshtur dhe kur Çamëria e Kosova ndodhej në prag invadimi nga trupat pushtuese greke e serbe, fotografoi vende e banorë shqiptarë në Janinë, Pargë, Filat e Konicë; Kaçanik, Ferizaj, Gjilan e Prishtinë.

Një vend të dukshëm në historinë e të huajve për historinë e fotografisë në Shqipëri, zë i dërguari nga Komisioni për Ballkanin i Akademisë së Shkencave të Austrisë, Maximilian Lambertz.

Më 1913-n, para Luftës I Botërore, Lambertz udhëtoi në Italinë e Jugut, për të studiuar të folmet e shqipes së përdorur në komunitetin e arbëreshëve. Bëri fotografi në vendbanimet e tyre në Abruci, Molise, Badhëza, Këmarini, Ruri etj. Diapozitivat origjinalë ndodhen në Bibliotekën Kombëtare të Vjenës.

Më 1916-n, Lambertz përshkon e fotografon gjithë Veriun dhe Shqipërinë e Mesme. Prej tij kemi trashëgim foto nga Gruda, Shkodra, Lezha, Kruja, Tirana, Durrësi, Shoshi, Shala, lugina e Drinit, Valbonës dhe Mirditës. Në një nga fotot na shfaqet vetë me kostum shqiptar.

Fotografitë e para me ngjyra për trevat shqiptare, shfaqen në fillim të vitit 1913. Ato vijnë nga fotografi August Leon dhe gjeografi Zhan Bryn, shef i katedrës së gjeografisë në “College de France”, të punësuar nga filantropi Albert Kahn, themelues më 1904-n i klubit intelektual në Paris.

Fotografitë e bëra nga ky grup përfshijnë të gjitha trevat shqiptare. Udhëtimi i tyre filloi më 3 maj 1013 në Shkup, vijoi në Prishtinë, Lipjan, Prizren e më 17 maj ishin në Manastir. Në fazën e dytë, më 16 tetor 1913, udhëtimi filloi nga Durrësi, vazhdoi në Tiranë e Shkodër dhe më 22 tetor u larguan për Mal të Zi.

Fotografitë e bëra prej tyre, 94 foto në Kosovë dhe 97 foto në Shqipëri, u ekspozuan në Sorbonë, në konferencën që u organizua për Shqipërinë. Fotografitë me ngjyra japin pamje e ngjarje të rëndësishme, që shoqëronin popullin shqiptar në vitin 1913.

Ardhja e princ Vidit në Shqipëri, me nismën për organizimin e mbretërisë, solli dhe Misionin holandez, me detyrën për themelimin e xhandarmërisë. Së bashku me armët, një pjesë prej ushtarakëve u pajisën edhe me aparate fotografike.

Nga misionet ku ata ishin dislokuar na kanë mbërritur foto të Shqipërisë së Mesme e të Jugut. Nuk ka deri tashmë ndonjë orvatje të organizuar për të mbledhur e sistemuar trashëgiminë e shkrepjeve që Misioni holandez bëri në Shqipëri.

Do të ishte me interes përzgjedhja e tyre, posaçërisht për fotot e bëra në Shqipërinë e Jugut, krahinë e cila në fillimshekull është më pak e fotografuar nga të huajt. Nga ky Mision na kanë ardhur fotot historike të princ Vidit e familjes mbretërore, kryengritja e Shqipërisë së Mesme dhe rebelit turkoshak, Haxhi Qamilit.

Një tjetër mision u shfaq në Shqipëri me fillimin e Luftës I Botërore, “Mission Française des orphelines de la guerre”. Në përbërje të tij, ky mision që u kujdes për jetimët e luftës, pati dhe një fotograf, prej të cilit kanë mbërritur shumë foto nga Lezha, Kruja, si dhe fotodokumente që tregojnë shkatërrimin e ushtrisë serbe dhe tërheqjen e saj drejt Durrësit në vitin 1914.

Nga arkiva e këtij misioni, më se 10 foto të spikatura u përzgjodhën për t’u prodhuar si karta postare, të cilat u qarkulluan për shumë vite në shërbimin postar francez.

Kësaj periudhe i përkasin edhe fotot e ushtarakut serb, R. Marianovitch. Në arratisjen e tyre drejt kufijve shqiptarë, pas thyerjes së trupave ushtarake serbe nga Austro-Hungaria, Marianovich ka dokumentuar tërheqjen në rrëmujë të trupave serbe dhe na ka sjellë shumë foto nga kjo lëvizje, ku në një prej tyre vërehet kalimi i urës së Vezirit mbi lumin Drin.

Nga studiuesit tanë të artit të fotografisë, nuk na ka ardhur ndonjë e dhënë e qëndrueshme, për shumë emra të tjerë, me e pa ndikim në historinë e Shqipërisë, si ekspeditat kërkimore e udhëtimet e Edit Durham.

Gjëkundi nuk bëhet fjalë për ndonjë fond fotosh të saj në udhëtimet e shumta në Shqipëri. Tek-tuk, ndër tekste e botime tonat shfaqet ndonjë foto e saj, por deri tani nuk ka pasur ndonjë përpjekje për të zbuluar e arkivuar fondin e saj të fotografive, kur dihet se dokumente, dorëshkrime, fotografi e ilustrime të Edit Durham ndodhen e janë pronë e muzeve britanikë, si Muzeum of Mankind dhe Muzeum Bankfield.

Po Robert Elsie na jep njoftimin se ka arritur të shikojë 50 diapozitiva të viteve 1903-1913 të ruajtura me titullin “Scutari and the Tribles northern Albania” dhe 50 fotografi të tjera nga Shqipëria me letër e dimensione të ndryshme.

Po kështu, nuk njihet të ketë fonde fotosh për ekspeditat arkeologjike të Kamilo Prashniker, Shober e Leon Rei, të cilët qëndruan, gërmuan e zbuluan, për një kohë relativisht të gjatë, në Durrës, Apoloni e Bylis.

Disa foto shumë të bukura të qytetit të Vlorës, në fillim të shekullit XX, viti 1902, na vijnë prej profesorit të Universitetit të Vjenës, Karl Paç. Nga Muzeu i Luvrit në Paris, në gjysmën e parë të shek. XX, u vunë në qarkullim karta postare, ku në disa prej tyre ishin foto të objekteve arkeologjike të ardhura (mund të themi të grabitura) nga Shqipëria, që kanë qenë e janë fond i këtij muzeu, si Dama Antike Shqiptare, bronz, e gjetur në Gur të Zi. Një tjetër kartë postare vjen nga viti i largët 1872, që paraqet një shpatë bronzi nga Shkodra, objekt i muzeut britanik.

Të paeksploruara plotësisht janë edhe fotografitë e Misionit Arkeologjik Francez, të cilin për më shumë se 10 vjet (deri më 1939-n) e drejtoi një nga profesorët më të shquar të universitetit francez, Leon Rey. Njihen vetëm foto të botuara si ilustrime, por jo të gjitha fotot që ekipi i tij shkrepi në kohën e qëndrimit të gjatë në Shqipëri.

Sipas pohimeve të L.Rey në artikullin e botuar në “L’Europe Centrale” në vitin 1934, ai ka fotografuar dhe zotëron fond fotosh nga gërmimet për zbulimin e Apolonisë, si dhe shumë foto të vendeve që vizitoi, si kështjella të lashta e mesjetare, xhami, kisha e manastire. /gazeta-shqip.com

(Video) Misioni Europa Nostra: Kishat e Voskopojes dhe Vithkuqit ndodhen ne listen e 7 monumenteve me te rrezikuara ne Evrope!

Live nga Hotel Tirana, Konference per shtyp e misionit Europa Nostra ne Shqiperi per Kishat e Voskopojes dhe Vithkuqit qe ndodhen ne listen e 7 monumenteve me te rrezikuara ne Evrope.

 

 

 

Piktori Avni Delvina: Neofashistët

Piktori i njohur grafist që fshikëllon aktualitetin shqiptar vjen me një grafikë të re titulluar “Neofashistët”.

 

 

HELM E VRER MBI KOL IDROMENON – Esé nga KOLEC TRABOINI

Lexojmë edhe pse nuk duam ta besojmë: “Jeta e vepra e tij janë shembulli i qartë se si lindin dhe veniten talentet shqiptare”. (Gazeta “Shqip” – Kolë Idromeno, i pari i tragjedisë së pikturës realiste shqiptare – Eleni Laperi 15 gusht 2017)

Qenka venitur Kol Arsen Idromeno, ky Da Vinç shqiptar, e zeza mbi të bardhë në gazetën “Shqip”.me firmë e me vulë të Eleni Laperit. Ky po që është studim-zbulim me të qorrollis mendjen si nëpër ato humoreskat popullore “fluturon, fluturon…..gomari”. Por le të vazhdojmë ta lëçisim zonjën Laperi:

“I ati (Arsen Idromeno- shënimi im K.T.) e ndihmoi djalin e tij të zhvillonte dhuntinë për pikturën, skulpturën, muzikën dhe fotografinë, duke e ditur se ato nuk do ta bënin të pasur, duke mos e ditur se e shtynte të birin në një jetë prej Ferri e Parajse.”, shkruan zonja Laperi.
Epo, mbase ajo nuk e di fare se kush ka qenë babai i Kol Idromenos dhe çfarë dhuntish ka pasur vetë ai, dhe pikërisht për këto aftësi te tij politeknike i mësoi të birit të gjitha mjeshtëritë të cilat do ta ndihmonin për ta përballuar jetën. Madje shumë punime që krijuan traditën e arkitekturës të qytetit të Shkodrës, të cilat sot i admirojmë ne dhe të huajt gjithashtu, kanë qenë të Arsen e Kol Idromenos. Vetë Arsen Idromeno ka qenë arkitekt.

Me ndërtimet që bënë baba e bir në qytetin e Shkodrës e kthyen paraqitjen e qytetit nga orientale në oksidentale, me fytyrë nga Europa, evolucioni më i madh në këtë qytet bashkë me zhvillimin e zejtarisë që e bënë qytetin më të njohur në Ballkan. Pra përafruan Shqipërinë me qytetërimin europian, shprehje e të cilit është edhe arkitektura.

Falë Arsen e Kol Idromenos, kur të huajt vinin në Shkodrën e pas vitit 1905, e ndjenin se ishin në Europë e jo në humbëtirat e Anadollit.

Dhe Kol Idromeno nuk ka qenë i varfër, sikur kjo zonjë kërkon ta shesë. Përkundrazi ka qenë një familje në gjendje shumë të mirë, dhe Kola, që bënte çdo lloj punë që përfshihet në artizanat, kishte të ardhura. Ne që jemi të afërt të familjes ( le të flasë dhe Ernest Rini Andrakia se edhe ai të afërt e ka), nuk dimë të ketë vuajtur Kol Idromeno për bukën e gojës, në atë kuptim që kjo zonjë e quan “ferr parajsë” e jetës së Kol Idromenos. Jeta e Idromenos nuk ka qenë ferr, por një pasion i ndritur. Ka pasur fatkeqësi familjare me vdekjen e djalit 2 vjeçar dhe motrës në moshë të re, Motra Tone e shoqja e italianit Andrea Skanjeti, por ai kurrë nuk është mposhtur nga dhimbja. Kish aq shumë pasione e punë sa nuk kishte kohë të rrinte nëpër skena pikëllimi romantike siç fantazon jetën e artistëve Eleni Laperi.

Fantazitë kësaj zonje që shkruan çfarë ti vijë për mbarë vazhdojnë:

“Me Kolë Idromenon nis historia e tragjedisë së pikturës realiste shqiptare në veçanti, në vazhdën e tragjedisë së kulturës shqiptare në përgjithësi. Jeta e vepra e tij janë shembulli i qartë se si lindin dhe veniten talentet shqiptare.”

U bëre ti zonja Laperi ta kthesh Idromenon, përpara të cilit mahnitej i madhi Odise Paskali, në një dështak. Më të vërtetë është paturpësi, shpirtligësi dhe e neveritshme. Veç tundimi i madh më bën të reagoj se kësisoj paçavure shkrimesh nuk meritojnë vëmendje.

Të njëjtën gjë ka bërë edhe një farë fyelltari me një vrimë e pantallona te shkurta, pikturisti Mustafa Arapi, kur shkroi çmendurinë se portretin e Motrës Tone (nënën e Dadës sime Katrina Skanjeti -Traboini) nuk e ka bërë Idromeno. Po kush e ka bërë, o mendje ndrituri Mustafa? Të parët e tu në Anadoll? Se një shqiptar i vërtetë nuk ka as turpësinë e as paturpësinë të degradojë figurat e kombit të vet. Po edhe ti, moj zonja Laperi, kur e ktheve shqiponjën e Flamurit të Pavarësisë në një qafe pate, çorap e bëre historinë.

Nga kanë dalë gjithë këta të çmendur more dhe kanë marrë një revan të cilin nuk e dimë deri ku do të shkojë?!

Në ke gjë për të ndrequr në këtë botë, moj zonjë që do të bësh shou me surrogate, rregullo se pari mbiemrin tënd. Jepi një kuptim pak më të bukur se në fjalorin e gjuhës shqipe fjala laperi shpjegohet gojëndyrë. E kjo nuk është ndonjë zbulim. Për me tepër vetë shkrimi yt i çoroditur i jep një kuptim.

Zot na ruaj, dalin liliputët të rrëzojnë gjigantët.

Nuk keni parë gjë akoma në këtë humbëtirë ku punohet me kazmë natë e ditë. Duan t’ia nxjerrin tabanin këtij dheu që duhej ta kishim të shenjtë.

Ndoshta gojë-ndyrja është gjeja me pak e dëmshme në këtë vend, ndaj i shohim të botohen lloj-lloj paçavuresh në gazetat e Tiranës.

20 shtator 2018

Ekspertë nga Europa Nostra, organizata kryesore e trashëgimisë në Europë mbërrijnë sot në Shqipëri

NJOFTIM SHTYPI & FTESË

Vizitat e misionit të Europa Nostra dhe Institutit të Bankës Europiane të Investimeve

Kishat Pas-Bizantine në Voskopojë dhe Vithkuq

Korçë, 16 shtator 2018 – Ekspertë nga Europa Nostra, organizata kryesore e trashëgimisë në Europë dhe Instituti i Bankës Europiane të Investimeve do të mbërrijnë në Shqipëri më 18 shtator për një mision katër ditor në lidhje me Kishat Pas-Bizantine në Voskopojë dhe Vithkuqi.

Kishat janë renditur midis 7 Më të rrezikuara vende të trashëgimisë në Europë në 2018, pas një nominimi të bërë nga Fondacioni “E Shkuara për të Ardhmen”. Delegacioni europian i specialistëve të trashëgimisë dhe të financave do të takohet me autoritetet kombëtare – duke përfshirë Ministrin e Turizmit dhe Mjedisit Blendi Klosi, Ministrin e Kulturës Mirela Kumbaro, përfaqësuesin kryesor të Kishës Ortodokse në Korçë, Voskopojë dhe Vithkuqi Johan Pelushi, organizatave të shoqërisë civile dhe aktorë të tjerë, me qëllim mobilizimin e përpjekjeve për të shpëtuar këto kisha ikonë.

Ky është një grup prej 12 kishash të ndërtuara në Voskopojë dhe Vithkuq në Shqipërinë juglindore gjatë shekujve XVII dhe XVIII. Ato janë dëshmia më autentike e zhvillimit të jashtëzakonshëm ekonomik të këtyre dy qendrave të krishtera gjatë sundimit otoman në Ballkan. Disa nga këto kisha, me përmasa të mëdha, përfaqësojnë një formë të re arkitekturore dhe unike të bazilikave të kupola. Ato janë monumentet më
përfaqësuese të artit kishtar të shekullit XVII-XVIII në Ballkan dhe janë kryevepra të stilit Pas-Bizantin.

Pavarësisht nga vlera e tyre historike, monumentet ndodhen në një gjendje të avancuar degradimi. Dëmtimet nga uji dhe lagështia paraqesin kërcënime serioze për pikturat e brendshme murale. Vjedhja e objekteve është një problem i qëndrueshëm pasi asnjë nga kishat nuk sigurohet me kamera apo alarm.

Peter Bond dhe Lourdes Llorens Abando, konsulentë teknikë të kontraktuar nga Instituti i Bankës Europiane të Investimeve, Paolo Vitti, anëtar i panelit këshilluese të programit 7 Më të Rrezikuarit dhe anëtar i Bordit të Europa Nostra, Lida Miraj, Arkitekte Restauratore dhe Anëtar Individual i Europa Nostra do të marrin pjesë në këtë mision. Kliti Kallamata, Arkitekt Restaurator i Fondacionit “E Shkuara për të Ardhmen”, do të përfaqësojë OJQ-në shqiptare që ka emëruar kishat në programin 7 Më të Rrezikuarat.

Më 18 shtator, delegatët do të kenë një takim me Ministrin e Turizmit dhe Mjedisit, Blendi Klosi në Ministrinë e Turizmit dhe Mjedisit në Tiranë dhe do të zhvillojnë diskutime lidhur me ruajtjen dhe rinovimin e sitit.

Më 19 shtator, delegacioni do të vizitojë Kishat Pas-Bizantine në Voskopojë dhe Vithkuq.

Më 20 shtator, delegatët do të takohen me përfaqësuesin kryesor të kishës orthodokse në Korçë, Voskopojë dhe Vithkuqi, Johan Pelushi, që është pronar i kishave të Voskopojës dhe Vithkuqit, dhe me kryetarin e
Bashkisë së Korçës, Sotiraq Filo.

Më 21 shtator, delegacioni do të takohet me përfaqësues të autoriteteve kombëtare në Tiranë, duke përfshirë Ministrin e Kulturës, Mirela Kumbaro dhe gjithashtu me Drejtorin e Institutit të Monumenteve të Kulturës.

Të njëjtën ditë, në orën 17:30, ekspertët do të japin një konferencë shtypi për misionin.

Profesionistët e medias janë të ftuar të marrin pjesë në vizitën në Kishat Pas-Bizantine më 19 shtator dhe në konferencën për shtyp më 21 shtator.

Për më shumë informacion rreth programit të misionit, ju lutemi kontaktoni Kliti Kallamata.

PRESS CONTACTS
Organizata që ka nominuar sitin
Fondacioni “E Shkuara për të Ardhmen”
Kliti Kallamata
E: past4future@gmail.com
T: +355 692147022
Europa Nostra
Joana Pinheiro, Communications Officer
E. jp@europanostra.org
T. +31 70 302 40 55
PËR MË SHUMË

Homepage


www.europanostra.org/7-most-endangered-news
twitter.com/europanostra
youtube.com/user/EuropaNostraChannel

Background information

Programi 7 Më të Rrezikuarat

Programi 7 Më i Rrezikuarit (The 7 Most Endangered programme) identifikon monumentet dhe vendet e rrezikuara në Europë dhe mobilizon partnerët publikë dhe privatë në nivel lokal, kombëtar dhe europian për të gjetur një të ardhme të suksesshme për këto site. Programi ka filluar në 2013 nga Europa Nostra me Institutin e Bankës Evropiane të Investimeve si partner themelues dhe Banka e Zhvillimit të Këshillit të Evropës si partner shoqërues. Ajo u frymëzua nga një projekt i suksesshëm i ngjashëm i drejtuar nga Fondi Kombëtar Amerikan për Ruajtjen Historike. 7 Më të rrezikuarit nuk është një program financimi. Është një katalizator për veprim dhe nxit “fuqinë e shembullit”. 7 Më të rrezikuarit mbështetet nga programi i Europës Krijuese të Bashkimit Europian, si pjesë e projektit të Rrjetit Europa Nostra, “Trashëgimia e Përbashkët – Vlera të Përbashkëta”.

Që nga viti 2013, janë përzgjedhur si të të kërcënuara 29 monumente dhe vende të trashëgimisë nga 19 vende të Europës për në 7 Më të Rrezikuarat. Lista e parë u botua në vitin 2013, lista e dytë në 2014, lista e tretë në vitin 2016 dhe lista e katërt në vitin 2018, gjatë Vitit Europian të Trashëgimisë Kulturore. Në 2016, Laguna e Venedikut në Itali u shpall vendi më i rrezikuar i trashëgimisë në Europë.

Një panel ndërkombëtar këshillimor, i përbërë nga specialistë në histori, arkeologji, arkitekturë, konservim dhe financë, takohet për të diskutuar aplikacionet e dorëzuara në programin 7 më të rrezikuar dhe për të
përzgjedhur monumentet dhe vendet më të kërcënuara. Lista përfundimtare e 7 faqeve është zgjedhur nga

Bordi i Europa Nostrës

Ekspertët e trashëgimisë dhe ata financiarë nga Europa Nostra dhe Instituti i Bankës Evropiane të Investimeve ndërmarrin misione në 7 vendet, së bashku me propozuesit. Ekipet multidisiplinore vlerësojnë vendet dhe ndihmojnë në formulimin e një plani veprimi të mundshëm për secilin prej tyre, në bashkëpunim të ngushtë me palët publike dhe private të vendit. Rezultatet dhe rekomandimet e këtyre misioneve janë përmbledhur në raportet teknike dhe financiare. Partnerët e programit ndihmojnë në zbatimin e këtyre raporteve (reports).

Europa Nostra

Europa Nostra është federata pan-europiane e OJQ-ve të trashëgimisë e cila mbështetet gjithashtu nga një rrjet i gjerë i organeve publike, kompanive private dhe individëve. Duke mbuluar më shumë se 40 vende në Europë, organizata është zëri i shoqërisë civile të angazhuar për ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë kulturore dhe natyrore të Europës. E themeluar në vitin 1963, sot njihet si rrjeti më përfaqësues i trashëgimisë në Europë.

Plácido Domingo, këngëtari i njohur i njohur botëror, është President i organizatës.

Europa Nostra bën fushatë për të ruajtur monumentet, vendet dhe peizazhet e rrezikuara të Europës, në veçanti përmes programit 7 Më të Rrezikuar (7 Most Endangered programme). Ajo feston përsosmërinë përmes Çmimit të BE-së për Trashëgiminë Kulturore / Çmimet Europa Nostra. Ajo gjithashtu kontribuon në formulimin dhe zbatimin e strategjive dhe politikave europiane që lidhen me trashëgiminë, nëpërmjet një dialogu të strukturuar me institucionet europiane dhe koordinimin e Aleancës Europiane të Trashëgimisë 3.3.

Europa Nostra ka promovuar me forcë dhe po kontribuon në mënyrë aktive në Vitin Europian të Trashëgimisë Kulturore 2018 (European Year of Cultural Heritage).

Instituti i Bankës Europiane të Investimeve

Instituti i Bankës Europiane të Investimeve (European Investment Bank Institute – EIBI) u krijua në kuadër të Grupit EIB (Banka Europiane e Investimeve dhe Fondi Europian i Investimeve) për të promovuar dhe
mbështetur iniciativat sociale, kulturore dhe akademike me palët europiane dhe publikun e gjerë. Kjo është një shtyllë kryesore e angazhimit të komunitetit dhe të qytetarisë të Grupit të EIB-it. Më shumë informacion në http://institute.eib.org

Europa Krijuese

Europa Krijuese (Creative Europe) është programi i BE-së që mbështet sektorët kulturorë dhe krijues, duke u mundësuar atyre që të rrisin kontributin e tyre në vende pune dhe në rritje. Me një buxhet prej 1.46 miliard euro për vitet 2014-2020, ai mbështet organizatat në fushën e trashëgimisë, arteve të interpretimit, arteve të bukura, artit ndërdisiplinor, botimit, filmit, televizionit, muzikës dhe video lojrave si dhe dhjetëra mijëra artistë, profesionistë kulturorë dhe audiovizualë. Financimi u lejon atyre të veprojnë në të gjithë Europën, për të arritur audienca të reja
dhe për të zhvilluar aftësitë e kërkuara në epokën dixhitale.

Fondacioni “E Shkuara për të Ardhmen”

Fondacioni “E Shkuara për të Ardhmen” është një organizatë joqeveritare e themeluar në vitin 2002 me qëllim mbrojtjen, studimin, ruajtjen dhe restaurimin e monumenteve historike dhe trashëgimisë kulturore. Qendra e fondacionit është në Korçë, në juglindje të Shqipërisë – një zonë me numër të madh dhe shumëllojshmëri të monumenteve historike, ndërsa veprimtaria e fondacionit shtrihet në të gjithë Shqipërinë. Fondacioni ka kontribuar në shumë projekte, duke përfshirë studime dhe vepra që kanë të bëjnë me mbrojtjen e arkitekturës dhe teknologjisë paraindustriale në Shqipëri, studimet arkeologjike mbi monumente parahistorike, veprat konservuese mbi artin dhe arkitekturën e monumenteve bizantine dhe pas-bizantine si dhe mbrojtjen e zonave urbane

PRESS NOTE & INVITATION

Europa Nostra and European Investment Bank Institute mission visits

Post-Byzantine Churches in Voskopoja and Vithkuqi

Korça, 16 September 2018 – Experts from Europa Nostra, the leading heritage organisation in Europe, and the European Investment Bank Institute will arrive in Albania on 18September for a four-day mission related to the Post-Byzantine Churches in Voskopoja and Vithkuqi. The churches were listed among the 7 Most Endangered heritage sites in Europe in 2018, following a nomination made by “The Past for the Future”

Foundation.

The European delegation of heritage and financial specialists will meet with national authorities – including the Minister of Tourism and Environment Blendi Klosi, the Minister of Culture Mirela Kumbaro, the
leading representative of the Orthodox Church in Korça, Voskopoja and Vithkuqi Johan Pelushi, nongovernmental civil society organisations and other stakeholders, with the aim of mobilising efforts towards
saving these iconic churches.

The churches in Voskopoja and Vithkuqi in south-eastern Albania are a group of 12 churches built during the 17th and 18th centuries. They are the most authentic evidence of the extraordinary economic development of these two Christian centres during Ottoman rule in the Balkans. Some of these churches, large in size, represent a new architectural and unique form of domed basilicas. They are the most representative monuments of 17th-18th century ecclesiastical art in the Balkans and are masterpieces of the post-Byzantine style. Despite their rare historic value, the monuments are in an advanced state of decay.

Water damage and humidity pose a serious threat to the interior wall paintings. The theft of artefacts is an enduring problem as
none of the churches are secured with cameras or alarms.

Peter Bond and Lourdes Llorens Abando, Technical Consultants contracted by the European Investment Bank Institute, Paolo Vitti, Member of the 7 Most Endangered advisory panel and Europa Nostra Board
member, Lida Miraj, Architect Conservator and Individual Member of Europa Nostra, will participate in this mission. Kliti Kallamata, Architect Conservator of “The Past for the Future” Foundation, will represent the Albanian NGO that nominated the churches to the 7 Most Endangered programme.

On 18 September, the delegates will have a meeting with the Minister of Tourism and Environment, Blendi Klosi at the Ministry of Tourism and Environment in Tirana and will hold discussions concerning the
preservation and renovation of the site.

On 19 September, the delegation will visit the Post-Byzantine Churches in Voskopoja and Vithkuqi.

On 20 September, the delegates will meet with the leading representative of the Orthodox Church in Korça, Voskopoja and Vithkuqi, Johan Pelushi, which is the owner of the churches of Voskopoja and Vithkuqi, and the with Mayor of Korça, Sotiraq Filo.

On 21 September, the delegation will meet representatives from national authorities in Tirana, including the Minister of Culture, Mirela Kumbaro and also with Director of the Institute of Cultural Monuments.
On the same day, at 17:30, the experts will give a press conference about the mission.

Media professionals are invited to attend the visit to the Post-Byzantine Churches on 19 September and the press conference on 21 September.

For more information about the programme of the mission, please contact Kliti Kallamata.

PRESS CONTACTS
Organisation which nominated the site
“The Past for the Future” Foundation
Kliti Kallamata
E: past4future@gmail.com
T: +355 692147022
Europa Nostra
Joana Pinheiro, Communications Officer
E. jp@europanostra.org
T. +31 70 302 40 55
TO FIND OUT MORE
http://7mostendangered.eu/
www.europanostra.org/7-most-endangered-news
twitter.com/europanostra
youtube.com/user/EuropaNostraChannel

Background information

The 7 Most Endangered programme

The 7 Most Endangered programme identifies endangered monuments and sites in Europe and mobilizes public and private partners on a local, national and European level to find a viable future for those sites.The programme was launched in 2013 by Europa Nostra with the European Investment Bank Institute as founding partner and the Council of Europe Development Bank as associated partner. It was inspired by a successful similar project run by the US National Trust for Historic Preservation. The 7 Most Endangered is not a funding programme. It is a catalyst for action and promotes “the power of example”.

The 7 Most Endangered is supported by the Creative Europe programme of the European Union, as part of Europa Nostra’s networking project ‘Sharing Heritage – Sharing Values’.

Since 2013, 29 threatened monuments and heritage sites from 19 countries across Europe have been selected for the 7 Most Endangered. The first list was published in 2013, the second list in 2014, the third list in 2016 and the fourth list in 2018, during the European Year of Cultural Heritage. In 2016, the Venice Lagoon in Italy was declared the most endangered heritage site in Europe.

An international advisory panel, comprising specialists in history, archaeology, architecture, conservation and finance, meet to discuss the applications submitted to the 7 Most Endangered programme and to shortlist the most threatened monuments and sites. The final list of 7 sites is selected by the Board of Europa Nostra.

Heritage and financial experts from Europa Nostra and the European Investment Bank Institute undertake missions to the 7 sites, together with the nominators. The multidisciplinary teams assess the sites and help formulate a feasible action plan for each of them, in close cooperation with national and local public and private stakeholders. The results and recommendations of these missions are summarised in technical and financial reports.The programme partners assist with the implementation of these reports.

Europa Nostra

Europa Nostrais the pan-European federation of heritage NGO’s which is also supported by a wide network of public bodies, private companies and individuals. Covering more than 40 countries in Europe, the organisation is the voice of civil society committed to safeguarding and promoting Europe’s cultural and natural heritage. Founded in 1963, it is today recognised as the most representative heritage network in Europe.

Plácido Domingo, the world-renowned opera singer, is the President of the organisation.

Europa Nostra campaigns to save Europe’s endangered monuments, sites and landscapes, in particular through the 7 Most Endangered programme. It celebrates excellence through the EU Prize for Cultural Heritage / Europa

Nostra Awards. It also contributes to the formulation and implementation of European strategies and policies
related to heritage, through a structured dialogue with European Institutions and the coordination of the European
Heritage Alliance 3.3. Europa Nostra is an official partner and has been greatly contributing to the European Year
of Cultural Heritage 2018.

European Investment Bank Institute

The European Investment Bank Institute (EIBI) was set up within the EIB Group (European Investment Bank and European Investment Fund) to promote and support social, cultural, and academic initiatives with European stakeholders and the public at large. It is a key pillar of the EIB Group’s community and citizenship
engagement. More information on http://institute.eib.org

Creative Europe

Creative Europe is the EU programme that supports the cultural and creative sectors, enabling them to increase their contribution to jobs and growth. With a budget of €1.46 billion for 2014-2020, it supports organisations in the fields of heritage, performing arts, fine arts, interdisciplinary arts, publishing, film, TV, music, and video games as well as tens of thousands of artists, cultural and audiovisual professionals.

The funding allows them to operate across Europe, to reach new audiences and to develop the skills required in the digital age.

“The Past for the Future” Foundation

The Past for the Future Foundation is a nongovernmental organisation founded in 2002 with the protection, study, conservation and restoration of historical monuments and cultural heritage as its objective. The centre of the foundation is in Korca, Southeast Albania – an area with a great number and variety of historical monuments, while the activity of the foundation is extended in all of Albania. The foundation has greatly contributed to many projects, including studies and works related to the protection of pre-industrial architecture and technology in Albania, archaeological surveys on pre-historical monuments, conservation works on art and architecture of Byzantine and post-Byzantine monuments and the protection of urban areas.