VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Intervista – Haki Abazi: Qeveria Kurti, jo qeveri me njerëz të njollosur (video)

By | November 7, 2019

Komentet

Intervista – Appathurai: Raportet Kosovë-Serbi, ndër sfidat më thelbësore për rajonin

Zëvendësndihmësi i sekretarit të përgjithshëm të NATO-s për çështje politike dhe të sigurisë, James Appathurai, thotë në një intervistë për Shërbimin e Ballkanit të Radios Evropa e Lirë, se raporti midis Kosovës dhe Serbisë, mbase paraqet sfidën më thelbësore në rajonin e Ballkanit Perëndimor.

 

Ai konfirmon se NATO-ja do të bëjë çmos për të ndihmuar në zgjidhjen e kësaj çështjeje, përderisa thekson angazhimin e saj për të siguruar një mjedis të sigurtë në Kosovë.

Lidhur me masat e paralajmëruara nga sekretari i Përgjithshëm i NATO-s për bashkëpunimin e ardhshëm me Forcën e Sigurisë së Kosovës, pasi institiconet e Kosovës miratuan ligjet për transformimin e saj në ushtri, Appathurai thotë se kjo çështje ende po diskutohet brenda NATO-s, mirëpo shpreh sigurinë se pasoja do të ketë.

Zyrtari i lartë i NATO-s në këtë intervistë flet edhe për procesin e anëtarësimit të vendeve të rajonit në NATO përderisa për Serbinë thotë se paanshmëria politike ose mospërfshirja e saj ushtarake nuk e pengon Aleancën që të ketë marrëdhënie të mira me këtë vend.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Appathurai, shumë shpejt bëhet një vit që kur NATO-ja i ka ftuar autoritetet e Bosnje e Hercegovinës të paraqesin Programin Vjetor Kombëtar (ANP). Asgjë nuk ka lëvizur në këtë drejtim. A ekziston ndonjë mekanizëm përmes të cilit mund të obligonit autoritetet në Sarajevë që ta bëjnë këtë?

James Appathurai: Natyrisht se nuk ka. Ne u kemi ofruar atyre një ftesë, që të themi se jemi të hapur për të pranuar Programin Vjetor Kombëtar dhe jemi ende të hapur për këtë. Nga këndvështrimi ynë, ne duam që të dorëzojnë planin sepse kjo na jep mundësinë më shumë për të përkrahur reformat në Bosnje dhe Hercegovinë. Mendoj se të gjithë, në gjitha segmentet e qeverisë, por edhe qytetarët duan që reformat të zbatohen dhe kjo na mundëson që t’i ndihmojmë ata. Natyrisht se aty ka jehonë politike, por në të vërtetë është një mjet praktik për ne. Pra, ne jemi shumë të hapur që autoritetet e atjeshme të na dërgojnë planin, por sigurisht ne nuk i detyrojmë ata, ne nuk imponojmë asgjë. Kjo varet nga institucionet dhe qytetarët e vendit.

Radio Evropa e Lirë: Kur bëhet fjalë për qeverinë, çështja e NATO-s është një pengesë për formimin e qeverisë. Si e shihni rolin e NATO-s në të ardhmen politike të vendit?

James Appathurai: Është e rëndësishme të sqarohet se NATO-ja kurrë nuk e ka vendosur si kusht që formimi i qeverisë është në njëfarë forme i ndërlidhur me ANP-në. Ne nuk kemi nevojë që qeveria ta bëjë këtë një çështje që përcakton nëse arrijnë ose jo ta formojnë atë. Sa na përket neve, sigurisht se ajo na duhet nga qeveria dhe jo nga një pjesë e saj. Kjo është shumë e rëndësishme. Por, ky është diskutim i brendshëm në Bosnje për formimin e qeverisë. Ne nuk i kemi ndërlidhur këto dy çështje.

Radio Evropa e Lirë: A ka ndonjë afat kohor për paraqitjen e Programit Vjetor? Thirrja e juaj e vitit 2018, a po qëndron pezull derisa ata të lëvizin përpara apo ekziston një kufi kur do të thuhet “mjaft më”?

James Appathurai: Nuk ka afat kohor. Ne mund të vazhdojmë bashkëpunimin në kuadër të programit ekzistues dhe kjo është ajo që bëjmë. Ne kemi një zyrë në Bosnje që ndihmon dhe mbështet reformën në mbrojtje. Reforma në mbrojtje është një pjesë shumë e rëndësishme e procesit të përgjithshëm të reformës në vend, sepse mbrojtja duhet të jetë një çështje kombëtare në çdo vend të botës. Ne mbështesim dhe do të vazhdojmë të mbështesim zhvillimin e Forcave të Armatosura, Ministrinë e Mbrojtjes, ne kemi një program për këtë, në marrëveshje me qeverinë. ANP-ja do ta ngriste këtë në një nivel më të lartë dhe kjo është arsyeja pse ne jemi të hapur për të, por nuk ka ndonjë afat kohor dhe ne nuk u imponojmë asgjë.

Radio Evropa e Lirë: A është Bosnja një bombë e kurdisur?

James Appathurai: Më lejoni ta them këtë, ne bashkëpunojmë për një kohë të gjatë me Bosnjën. Shqetësimi ynë më i madh është formimi i qeverisë sepse formimi i qeverisë do të na lejojë të zbatojmë reformat që ne besojmë se janë të rëndësishme për vendin dhe të cilat ne i mbështesim. Dhe, sigurisht, ne jemi të hapur dhe do të dëshironim ta shohim ANP-në sepse mund të zbatojmë më shumë reforma. Te çështja e sigurisë mendoj se është e rëndësishme të dihet se pothuajse çdo vend në Evropë përballet me çështjen e radikalizmit, çështjen e kthimit të luftëtarëve të huaj nga Siria. Unë dhe ti tani po flasim në Belgjikë. Me sa di unë, Belgjika ka numrin më të madh të luftëtarëve për kokë banori, që kanë shkuar në Siri për të luftuar me Shtetin Islamik. Këto i thash, jo për të thënë se Bosnja nuk ka problem – ka një problem – të gjithë ne kemi sfida në një masë të madhe ose më të vogël. Të kthehem aty ku e fillova. Një nga mënyrat më efektive për t’u marrë me radikalizmin dhe kthimin e luftëtarëve nga frontet e huaja është të kesh institucione efektive të sigurisë, kontrolle kufitare dhe programe për përballje me radikalizmin, të gjitha këto kërkojnë reforma. Formimi i qeverisë, vendosja e një programi efektiv të cilin NATO-ja dhe BE-ja mund të mbështesin në njëfarë mënyre, është mënyra më e mirë për të trajtuar këtë problem, i cili është një problem si në Bosnje ashtu dhe në të gjithë Evropën.

Radio Evropa e Lirë: NATO-ja ka qenë dhe është faktor stabiliteti në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Gjysma e vendeve tashmë janë anëtare derisa gjysma tjetër po pret t’i bashkohet NATO-s. E kemi çështjen e Maqedonisë së Veriut. Cili është afati kohor, a do ta respektoni atë të vitit të kaluar për anëtarësimin e Maqedonisë së Veriut, apo do ta shpejtoni procesin, për të riparuar, në njëfarë mënyre dëmin që e shkaktoi BE-ja kur mbylli dyert për këtë vend?

James Appathurai: Keni plotësisht të drejtë. NATO-ja ka qenë e përkushtuar për sigurinë në Ballkanin Perëndimor. Kemi pasur dhe ende kemi operacione ushtarake aty, kemi një program reformash me çdo vend joanëtarë, kemi tre zyra në rajon që mbështesin reformat. Kështu, qytetarët e të gjithë rajonit mund të jenë absolutisht të sigurt se NATO-ja ishte e përkushtuar në Ballkanin Perëndimor dhe se do të mbetet e tillë. Kur bëhet fjalë për ‘dyer të hapura’, siç e quajmë ne pranimin e anëtarëve të rinj, ne jemi saktësisht sipas planit. Tashmë ne kemi pranuar Malin e Zi dhe jemi në pritje që të përfundojnë procedurat te të gjithë anëtarët e NATO-s për pranimin e Maqedonisë së Veriut. Por, as nuk vihet në pyetje nëse kjo do të ndodhë. Faktori i vetëm rëndues i kësaj janë vonesat në formimin e qeverisë në Spanjë. Siç e dini ata kanë pasur disa zgjedhje dhe ata i kanë disa mekanizma që qeveria të formohet në mënyrë që të ndodhin hapat e ardhshëm, të cilët edhe do të ndodhin. Ne presim që në fillim të pranverës Maqedonia e Veriut t’i bashkohet Aleancës. Pra, po i respektojmë oraret dhe kështu do të qëndrojnë dhe shpresoj që në Samitin e liderëve, i cili do të mbahet në Londër në fillim të dhjetorit, do të jetë e qartë për të gjithë se Maqedonia e Veriut është në pragun e derës dhe së shpejti do të bashkohet me ne.

Radio Evropa e Lirë: Në të njëjtën kohë në pranverë, do të bëhet një vit që kur NATO-ja, më saktësisht, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s paralajmëroi ashpër autoritetet e Kosovës për vendimin e tyre për formimin e Ushtrisë së Kosovës dhe për të transformuar Forcën e Sigurisë së Kosovës. Një takim ministror u mbajt këtu në selinë e NATO-s ku ju njoftuat që do të dilnit me disa vendime më vonë gjatë vitit. Por në fakt asgjë nuk ndodhi?

James Appathurai: Ajo që po ndodh është se, nga njëra anë, misioni i KFOR-it mbetet ashtu siç është dhe siç duhet të jetë.

Radio Evropa e Lirë: Por kjo nuk është vënë në pyetje asnjëherë!

James Appathurai: Nuk është vënë në pyetje, por disa kanë pyetur nëse nënkuptohet edhe roli i KFOR-it. Por, ne nuk e menduam këtë. Pra, njerëzit mund të sigurohen që operacioni ushtarak do të mbetet dhe do të vazhdojë të bëjë punën e tij, që është të ofrojë siguri dhe një ambient të sigurt. Kur bëhet fjalë se çfarë lloj ndihme për reformë do t’i ofrojë NATO-ja Forcës së Sigurisë së Kosovës ose potencialisht një Ushtrie të ardhshme të Kosovës, tani jemi duke e shqyrtuar nga brenda se çfarë nënkupton ajo. Ky është një debat praktik, por edhe politik mbi ndikimet në Kosovë dhe në marrëdhëniet e saja me fqinjët. Por, gjithashtu nuk është fshehtësi që ne në Aleancë kemi edhe problemin e shteteve që e njohin dhe nuk e njohin Kosovën. Për ta kjo është një çështje e ndërlikuar. Ne duhet ta diskutojmë këtë pak më shumë dhe unë jam pothuajse i sigurt se do të ketë disa pasoja, por ende nuk kemi arritur deri aty.

Radio Evropa e Lirë: Por këto pasoja kanë të bëjnë me Forcën e Sigurisë së Kosovës dhe jo Kosovën. Sepse në disa paraqitje të mëparshme, Sekretari i Përgjithshëm u është referuar marrëdhënieve midis NATO-s dhe Kosovës?

James Appathurai: Nga mënyra sesi i shikoj gjërat, pasojat e vërteta kanë të bëjnë me mbështetjen e Forcës së Sigurisë së Kosovës ose Ushtrisë së Kosovës. Sigurisht, ka edhe çështje më të mëdha politike që lidhen me mbështetjen tonë, për shembull mbështetjen tonë për dialogun midis Prishtinës dhe Beogradit. Por NATO-ja është e përkushtuar për të siguruar një mjedis të sigurt, por edhe për të kontribuar në marrëdhënie më të mira midis Kosovës dhe fqinjëve të saj. Ne gjithashtu kemi marrëdhënie të jashtëzakonshme me Serbinë. Nuk kanë mbetur shumë sfida thelbësore në Ballkanin Perëndimor, por një prej tyre është marrëdhënia midis Prishtinës dhe Beogradit dhe zgjidhje e kësaj çështjeje. Prandaj, ne duam të bëjmë çmos për të kontribuar në këtë.

Radio Evropa e Lirë: Por kjo ndoshta nuk ndikon në marrëdhëniet e NATO-s me Serbinë, duke pasur parasysh se është i vetmi vend që nuk e dëshiron anëtarësimin e plotë në NATO. A shpresoni se në një moment ky neutralitet do të ndryshojë dhe se Serbia do të bëhet një nga vendet e rajonit që me të vërtetë të përpiqet të bëhet anëtare e NATO-s?

James Appathurai: Sinqerisht, ne nuk jemi në kërkim të anëtarëve të rinj. Qasja jonë është që ta lëmë derën e hapur për vendet që plotësojnë standardet dhe duan të bashkohen. Serbia e ka bërë të qartë 100 për qind se nuk është e interesuar për anëtarësim as tani, as në të ardhmen e afërt. Ne e respektojmë atë. Ne e respektojmë paanshmërinë e tyre. Ne kemi marrëdhënie të shkëlqyera me Austrinë, Suedinë, Zvicrën, Finlandën, Irlandën. Paanshmëria politike ose mospërfshirja ushtarake nuk është problem për ne që të kemi marrëdhënie të mira praktike dhe politike me vendet që kanë një qasje të tillë.

Radio Evropa e Lirë: Duke pasur parasysh rolin e NATO-s në ndërtimin e paqes jo vetëm në Ballkanin Perëndimor, por edhe në pjesë të tjera të botës, si ndihen zyrtarët e Aleancës kur dëgjojnë se ky institucion thuhet se është në një gjendje të “vdekjes së trurit”?

James Appathurai: Truri im dhe truri jonë janë shumë mirë dhe ne jemi gjallë. Më duhet të flas në emrin tim sepse nuk kemi asnjë pozicion zyrtar për këtë çështje. Nga njëra anë, ka tensione midis aleatëve rreth veriut të Sirisë apo mosmarrëveshje për mjedisin jetësor… unë e kuptoj që ka një debat politik rreth kësaj. Nga ana tjetër, ajo që unë mendoj se takimi i NATO-s në fillim të dhjetorit në Londër do të tregojë se është një angazhim madh i NATO-s. Mbrojtja kolektive është shumë e fortë dhe po bëhet edhe më e fortë. Ne kemi marrëdhënie politike me 40 vende të botës. Kemi të bëjmë me sfida të reja si universi, apo teknologjitë e reja dhe po i përshtatemi këtyre llojeve të reja të problemeve, përfshirë edhe kërcënimeve që vijnë nga Rusia, të cilat ne i quajmë hibride: sulme kibernetike ose dezinformata. Ne po bashkëpunojmë gjithnjë e më shumë me BE-në. Në fakt, në fund të fundit thelbësore është fakti se aleanca po përshtatet. Kjo do të bëhet e qartë në samitin e udhëheqësve. Sidoqoftë, është e nevojshme që udhëheqësit tanë të sqarojnë disa çështje rreth të cilave duhet të diskutojnë së bashku.

Radio Evropa e Lirë: Njëri nga udhëheqësit madje është duke vënë në dyshim nenin 5 të NATO-s. Në Samitin e Londrës nuk ishte planifikuar të diskutohej për nenin 5 ose për të ardhmen e NATO-s. A do të shndërrohen papritmas këto pyetje në qendër të diskutimeve në Londër muajin tjetër?

James Appathurai: Unë nuk mendoj se neni 5 është vënë në dyshim. Ajo që tha presidenti (i Francës, Emmanuel) Macron kishte të bënte me angazhimin e SHBA-së në NATO. Ajo që unë e shoh është se gjatë mandatit të presidentit (të SHBA-së, Donald) Trump, SHBA-ja ka rritur numrat e trupave të saj në Evropë më shumë sesa presidenti (Barack) Obama; numrin e ushtrimeve ushtarake në Evropë, ka rritur sasinë e pajisjeve ushtarake në Evropë, por sjell gjithashtu në tryezë çështje politike që shqetësojnë Shtetet e Bashkuara. Për shembull, diskutimi i Kinës si një sfidë, por edhe një mundësi e re. Ajo që unë shoh, por edhe shumica e vendeve, nëse jo të gjithë, është një angazhim më i madh i SHBA-së ndaj NATO-s, si në sigurinë evropiane, ashtu edhe në aspektin ushtarak dhe politik. Dhe kjo do të jetë plotësisht e qartë.

Përgatiti: Kestrin Kumnova

Rrëfimi i Besnik Mustafajt: Si e refuzova Nanon për postin e ministrit më 1991, pse dhashë dorëheqjen nga Berisha dhe u largova nga politika

Shkrimtari Besnik Mustafaj ishte i ftuar në një bashkëbisedim me studentët e Shkencave Humane dhe Komunikimit në UET, ku iu përgjigj pyetjeve me komentet dhe analizat e tij, në cilësinë jo vetëm të shkrimtarit, por edhe të njeriut aktiv në politikë, por edhe si ish-diplomat, njëkohësisht edhe si gazetar, një nga profesionet e tij të hershme.

 

Z. Mustafaj, duke qenë se jemi një ditë para Panairit të Librit, në shoqërinë që jetojmë sot, në Shqipërinë tonë, duket se ka një rënie të interesit për librin dhe të jep përshtypjen se ngjarje mbi librin ka vetëm një herë në vit, ndërkohë ne në UET e kemi të përjavshëm këtë, duke promovuar apo edhe duke diskutuar për një libër të ri, që sapo është hedhur në treg, por gjithsesi ka një ngecje të debatit për letërsinë apo të librit në përgjithësi, pasi shohim vetëm ngjarje të politikës, krimit, vrasjet etj… Për ju, a është i vërtetë ky konstatim dhe pse shoqëria ku ne jemi pjesë e ka shumë të ulët interesin?

Unë nuk e besoj plotësisht këtë gjë, sepse në Panairin e Librit ka mbi 110 shtëpi botuese. Komercialisht, këto nuk do të ekzistonin nëse nuk do të lexohej dhe do të kishte një rënie të interesit. Unë personalisht nuk kam pakënaqësi si shkrimtar, sepse gjithmonë kam pasur shitje të librave. Kam një hipotezë për këtë gjë në fakt, çdo gjë lidhet me personazhet që janë paraqitur në libër. Kur njerëzit kalojnë nëpër stenda dhe shikojnë që jam aty prezent, ndalojnë për të marrë autograf dhe gjithmonë më bëjnë një pyetje, kur do kthehesh në politikë? Pra, dua të them që njeriu tërhiqet më shumë nga personazhi dhe imazhi i librit. Gjithsesi, kur një libër blihet dhe qëndron në një shtëpi, po nuk u lexua nga personi që e blen, ai libër do kalojë në një dorë tjetër, si p.sh. te gruaja, fëmijët apo te të afërmit. Një libër që vërtitet në shtëpi ka më shumë shanse për t’u lexuar sesa një libër që rri në magazinat e shtëpive botuese. Në këtë kuptim, unë nuk besoj se leximi është në rrezik, por në rrezik është leximi teknologjik. E them këtë sepse edhe djemtë e mi lexojnë pafund, por biblioteka e tyre është në telefon, gjithsesi për shkrimtarin është e rëndësishme të lexohet.

Z. Mustafaj, ju sapo keni botuar romanin tuaj të fundit, ku që në kopertinë e keni cilësuar roman me fund të lumtur. A mund të na flisni disi për këtë roman sa të na shtoni kureshtjen për ta lexuar?

Ai roman ka vërtet një fund të lumtur. Kam filluar ta shkruaj këtë libër që në vitet ’89. Herë pas here e kam braktisur dhe i jam rikthyer përsëri duke shkruar, por këto dy vitet e fundit arrita ta përfundoj. Është një roman për kohën e diktaturës, por nuk është i fokusuar atje ku ishte vatra e dhunës, internimet, burgjet, por ishte fokusuar në atë pjesë të skenës, që quhej suksesi i regjimit. Unë doja të shikoja se si e përjetonin njerëzit frikën rrënuese, duke e menduar veten pjesë të sistemit. Në këtë kuptim, personazhi im qendror është ky që unë e quaj nëna ime. Ky roman nuk është as biografik, as autobiografik, por kam dashur të ruaj inicionin sepse amësia në kuptimin konkret është një simbol. Pra, kjo nënë ka arritur lirinë, ka reflektuar gjatë rrugës dhe i biri vendos të shkruajë romanin e frikës së saj, romanin e jetës saj dhe për mua ky është fundi i lumtur, sepse ajo në fund arriti të jetonte lirinë.

Në librin “Rrëfim me Arta Markun”, ju nuk jeni vetëm shkrimtari, por, siç e thashë edhe në prezantimin tuaj, jeni gjithashtu edhe shkrimtari, politikani, gazetari, diplomati, por edhe pedagogu. Cilat nga këto profesione kanë lënë më shumë gjurmë në jetën tuaj?

Unë besoj se të gjitha kanë lenë gjurmë. Në moshën 49– vjeçare i lashë të gjitha dhe iu kushtova vetëm letërsisë. Në prill kam dhënë dorëheqjen nga politika, vendosa të bëhesha monogam dhe zgjodha letërsinë. Në këtë kuptim, unë besoj se letërsia të realizon në raport me veten, është një ëndërr që konkretizohet, është diçka ndryshe nga çdo përvojë tjetër. Kam pasur përvoja fantastike si ambasador, deputet, ministër, gazetar dhe si pedagog, por letërsia ishte diçka shumë e veçantë për mua.

Në 1991, ju ofrohet nga ish-Kryeministri Nano posti i ministrit të Kulturës, që ju e refuzoni. Në 1992, ju ofrohet posti i ministrit të Punëve të Jashtme, që gjithashtu e refuzoni, por pranoni postin e ambasadorit të Shqipërisë në Francë, ku shërbyet prej 5 vitesh. Pse i keni refuzuar këto poste të larta qeveritare në atë kohë dhe pranuat vetëm postin e ambasadorit në Francë?

Më përpara kam refuzuar një propozim të Fatos Nanos, para pluralizmit, për t’u bërë ministër Kulture. Si ky pozicion kam refuzuar dhe poste të tjera sepse nuk ka qenë ajo çfarë doja me të vërtetë. Pranova të bëhesha ambasador në Paris në ’92, për shkak të disa rrethanave. E para është miqësia ime me Berishën dhe ai filloi të më replikonte, pse unë nuk merrja përgjegjësi që më takonin në ekipin e ri të ’92. Më ofruan postin e ambasadorit në Paris dhe si fillim nuk isha i sigurt, por fillova ta mendoja disi veten në atë post. Unë kisha botuar dy libra në Paris dhe nuk e kisha vend të panjohur, ndaj më pëlqente fakti se një shkrimtar në Paris është gjithmonë fatlum. Kështu, pas shumë mendimeve të mia dhe të të tjerëve që kisha përreth, unë vendosa të bëhesha ambasador në Francë.

Zoti Mustafaj, ju jeni një nga protagonistët e Lëvizjes Studentore Dhjetor 1990, ku keni dhënë kontributin tuaj të çmuar. Viti që vjen është pikërisht 30-vjetori i nisjes së tranzicionit dhe UET, në “Ditët e Studime Shqiptare”, e cila është një konferencë e përvitshme ndërkombëtare shkencore, ka zgjedhur pikërisht këtë çështje, “Demokracia e profesorëve”. Kontributi politik dhe vendimmarrës i profesorëve në 30 vite tranzicion është i madh. Duke filluar që nga i ndjeri Profesor Pashko, ish-Kryeministri Berisha, ishKryeministri Aleksandër Meksi, ju vetë keni qenë profesor, ish-Presidenti Rexhep Mejdani, ish-Kryeministri Fatos Nano, deri te Kryeministri i sotëm, Edi Rama, që ka qenë profesor i Akademisë së Arteve në atë kohë. Si e vlerësoni ju këtë kontributin e këtyre personazheve, që kanë dhënë për 30 vite?

Bilanci është pozitiv me të gjitha problematikat që ka, pa diskutim. Të flasësh në mënyrë retrospektive është shumë e lehtë, por duhet të llogarisim si ishin të ardhurat në ’91 dhe si janë sot. Këta ishin profesorë të gjithë, por profesor i vërtet ka qenë Saliu dhe Gramozi, por përtej kësaj ne të gjithë dinim gjuhë të huaja dhe ishim shumë të lexuar, megjithëse asnjë nga ne s’kishte lexuar një program partie. Askush nga ne nuk kishte lexuar një statut partie dhe ne na u desh brenda dy ditëve të uleshim të shkruanim një program të shkurtuar të drejtësisë, edhe pse kjo gjë nuk lejohej. Po ta marrësh atë program, i cili është shkruar nga njerëz, të cilët ishin të mençurit e këtij vendi si, Gramozi, Genci, Leka dhe Saliu, çdo paragraf fillon, të luftojmë për … Domethënë, ne nuk dinim gjuhë tjetër, përveç kësaj. Fakti që çdo paragraf fillonte në këtë mënyrë, tregonte gjuhën e pastër iluministe. Ne nuk kishim një elitë politike alternative, ne punuam për t’u bërë elitë politike. Unë kam vlerësime maksimale për arritjet tona, por një nga enigmat e mia është sesi një pjesë e tyre e zbuluan aq shpejt shijen e parasë.

Duke parë lidershipin e Partisë Demokratike sot, çfarë mendoni se ky lidership apo kjo parti duhet të bëjë për t’u rikthyer në pushtet?

Unë kam një komunikim me Bashën dhe në kohën kur ai u bë kryetar, unë kam dal me tezën që e kam mbrojtur publikisht, duke e sugjeruar të futet në një fushatë të stilit amerikan, ku të gjithë kandidatët të bëjnë me njëri-tjetrin një garë të ashpër si në Amerikë. Kur më ka pyetur se çfarë mendoj për të, i kam thënë që si lider nuk e konkurron dot Berishën dhe nuk e bën dot atë model, prandaj i kam sugjeruar të krijojë një ekip, ku ai të mundet të jetë i pari. Shqiptarët duan të shikojnë një ekip me potenciale të forta politike dhe kjo i mungon Bashës.

Çfarë do të kishit dashur të bënit ndryshe për këto 30 vite, në lidhje me politikën?

Unë kam bërë mirë që kam bashkëpunuar me Berishën, sepse ne ishim tre, por njëri iku dhe unë nuk e bëra këtë gjë. Besoj se kam pasur shumë fat dhe kam bërë mirë që kam zgjedhur të merrem vetëm me marrëdhënie ndërkombëtare, sepse kam qenë në Paris një nga diplomatët shqiptar që ka luajtur më shumë rol për integrimin e Shqipërisë në Këshillin e Europës. Kam bërë traktatin e parë të miqësisë me Francën, kur askush nuk e priste dhe gjithashtu kam pasur fatin të shoqëroj Pavarësinë e Kosovës. Ajo që nuk kam bërë mirë, ndoshta është fakti që ndenja kaq gjatë, më gjatë seç duhet, por nuk kam bërë gabime të mëdha të menaxhimit të atyre dosjeve që kisha. Kisha një liri dhe komoditet të madh në punë, duke qenë se isha edhe mik i Saliut dhe ai kishte besim tek unë, nuk më ndërhynte në punë. Prandaj, dua ta mbyll duke thënë se kam pasur fat në këtë aspekt.

Intervista – Berisha: Taksa ka ulur për 99 për qind importin nga Serbia dhe BeH

Nadie Ahmeti

Vetëm gjashtë milionë euro është vlera e produkteve nga Serbia dhe Bosnja Hercegovina që janë importuar në Kosovë për një vit, që kur Qeveria e Kosovës vendosi taksë 100 për qind për produktet e këtyre dy shteteve. Kështu thotë në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, drejtori i përgjithshëm i Doganës se Kosovës, Bahri Berisha. Ai ndërkaq ka treguar se në periudhën e njëjtë të vitit të kaluar importi nga këto dy shtete ka qenë 520 milionë euro.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Berisha, po mbushen një vit nga vendimi për taksën 100 për qind, të cilën Qeveria e Kosovës u ka vënë të gjitha importeve nga Serbia dhe Bosnje e Hercegovina. Cilat janë efektet kryesore të kësaj takse, nga pikëpamja e juaj si drejtor i Doganës?

Bahri Berisha: Ne kemi pasur rreth 450 milionë euro vlerë të importit të produkteve nga Serbia dhe 85 milionë nga Bosnje e Hercegovina. Tashmë po bëhen një vit nga vendosja e masës mbrojtëse ndaj këtyre vendeve dhe gjatë kësaj periudhe njëvjeçare ne kemi pasur rreth 99 për qind vlerë të importit më pak nga këto dy vende.

Nëse e përkthejmë në vlerë nominale, tregon se kemi rreth 440 milionë euro më pak import nga Serbia dhe 80 milionë euro import më pak nga Bosnja Hercegovina.

Do të thotë, krejt importi që kemi pasur gjatë kësaj periudhe është rreth 6 milionë euro nga këto dy vende. Ndërkaq, para vendosjes së taksës kemi pasur 520 milionë euro nga Serbia dhe Bosnje e Hercegovina.

Nga aspekti i Doganës nuk ka pasur ndonjë ndikim të madh sepse ky import është zëvendësuar nga shtetet tjera. Ka qenë fillimisht e vështirë, në fund të vitit të kaluar, për arsye se ishte fundi i viti dhe për bizneset ndoshta ishte më e vështirë derisa t’i rinegociojnë kontratat e reja, t’i gjejnë kanalet e reja të furnizimit, zëvendësimit të produkteve. Por pastaj, nga muaji janar i këtij viti, këto produkte kanë ardhur nga vendet tjera, qoftë të rajonit apo vende të Bashkimit Evropian.

Radio Evropa e Lirë: A ka ende import të mallrave nga Serbia që i nënshtrohen taksës 100 për qind?

Bahri Berisha: Kosova ka një import të vogël, për një vit kemi 6 milionë euro import nga këto dy vende. Janë produkte të cilat i sjellin në sasi të vogël sepse shumë biznese ndoshta nuk kanë mundësi për shkak të kostos së lartë të transportit të shkojnë në vendet e BE-së, të sjellin atë produkt. Shpenzimet e transportit janë shumë të larta nga vendet e BE-së dhe i sjellin nga Serbia dhe Bosnja. Por janë në masë të vogël. Ka disa produkte ushqimore, disa pjesë të automjeteve, ndonjë produkt i cili është shumë i qasshëm në treg, por i paguan masat mbrojtëse 100 për qind.

Radio Evropa e Lirë: Megjithatë, në komunat e banuara me shumicë serbe, në veri dhe zonat tjera, mund të hasen pa problem produkte nga Serbia. A keni ju të dhëna doganore rreth atij malli që futet në Kosovë?

Bahri Berisha: Është e vështirë të thuhet se sa është shifra e kontrabandës, vetë fakti që të hyrat janë në trend pozitiv, marrë parasysh shumë politika fiskale që janë në zbatim dhe lirojnë shumë produkte nga taksa edhe vazhdimisht janë përtej rritjes ekonomike, tregon se nuk është një kontrabandë që dëmton ekonominë sepse të hyrat doganore, por edhe rritja ekonomike varet kryesisht nga importi. Jemi një vend që importojmë nga rreth 90 për qind. Ato produkte siç e ceka më herët, ka raste kur tentojnë që produkte në sasi të vogla të futen në dyqane të vogla, por asnjëherë të prishet rrjeti i furnizimit dhe tregtia e ligjshme në Kosovë. Mund të ketë produkte në pjesën veriore në Kosovë, ne jemi prezentë edhe më institucione tjera, kemi veprime në atë pjesë, kemi arrestuar kontrabandistë të cilët kanë tentuar të kontrabandojnë, kemi konfiskuar edhe automjetet edhe mallrat e tyre. Por, këto janë në baza të përditshme, këto tentime janë në sasi shumë të vogla të cilët tentojnë të hyjnë nga pjesa malore.

Radio Evropa e Lirë: Kur kemi parasysh që Serbia dhe Bosnje e Hercegovina janë anëtare të Marrëveshjes për Tregti të Lirë (CEFTA), a janë rritur të hyrat doganore pasi importi i mallrave në Kosovë vjen nga vendet e Bashkimit Evropian?

Bahri Berisha: Është e vërtetë se kemi Marrëveshjen për Tregti të Lirë dhe jemi pjesë e CEFTA-s, por në të njëjtën kohë, Kosova ka nënshkruar edhe Marrëveshjen e Stabilizim Asocimit (MSA) e cila parasheh shumë produkte me taksa të ndryshme doganore, duke përfshirë produkte që kanë vetëm Tatimin Mbi Vlerën e Shtuar (TVSH). Gjithashtu nga muaji shtator i këtij viti është në fuqi Marrëveshja e Tregtisë se Lirë me Turqinë. Çka do të thotë se shumica e produkteve edhe nga CEFTA edhe nga shtetet e Bashkimit Evropian tashmë edhe me Turqinë nuk i nënshtrohen taksës doganore, i nënshtrohen vetëm taksës për TVSH dhe akcizës për produkte që i nënshtrohen taksës së akcizës.

“Kontrabanda, në sasi të vogël”

Radio Evropa e Lirë: A është vërejtur rritja e kontrabandës së mallrave gjatë këtij viti të zbatimit të taksës?

Bahri Berisha: Çdo herë kur ka ndryshim të politikave fiskale apo kur ka norma të reja, grupet kriminale shprehin interes të kontrabandojnë ato produkte sepse potencialisht sjellin fitim më të lartë për ta. Mirëpo, menjëherë, edhe pse është detyrë e jona në baza të përditshme edhe para vendosjes se masave, Dogana ka bërë organizime shtesë, qoftë me njësitë tona operative, por edhe me agjencitë tjera të zbatimit të ligjit. Kemi bërë plane të përbashkëta operative, kemi krijuar edhe Taskë Forcë për luftimin e grupeve kriminale që tentojnë të kontrabandojnë produkte me origjinë nga këto dy vende pas vendosjes së masave mbrojtëse. Gjithmonë duke kontrolluar të ashtuquajturat ‘pika më të nxehta’ nga aspekti i kontrabandës, siç janë ato të vijës së gjelbër kufitare, e sidomos në pjesën veriore të Mitrovicës.

Falë këtij koordinimi të mirë në mes agjencive të zbatimit të ligjit, kemi arritur të parandalojmë produkte që të hyjnë në tregun e Kosovës. Kemi pasur tentime me dhjetëra ose qindra raste, por të gjitha këto kanë qenë në sasi të vogla, në bagazhet e automjeteve ose me transporterë kombi të cilët kanë tentuar të sjellin përmes rrugëve malore në drejtim të tregut të Kosovës. Por nuk është hasur në produkte, duke i marrë të dhënat edhe nga Ministria e Tregtisë, Inspektorati i brendshëm edhe Dogana që është në brendi, kontrollojmë nuk janë hasë produkte të cilat janë në marketet (shitoret) e Kosovës që e dëmtojnë edhe ekonominë e ligjshme dhe që kanë hyrë në mënyrë joligjore.

Kur flasim te kontrabanda e produkteve, përpos çështjes së masës mbrojtëse kemi të bëjmë edhe me shëndetin. Nëse produktet futen në mënyrë ilegale përmes rrugëve malore edhe kontrolli fito- sanitar, veterinar nuk është bërë ndaj atyre produkteve, çka përbën rrezik edhe për shëndetin publik të qytetarëve.

Radio Evropa e Lirë: Kohëve të fundit është ngritur si çështje iniciativa për krijimin e një “Mini-Shengeni” ballkanik. A është Kosova e gatshme t’i përshtatet kësaj iniciative?

Bahri Berisha: Kjo i takon më shumë nivelit të lartë politik, qeverisë dhe kuvendit pasi është projekt madhor dhe i cili kërkon një dakordim të plotë edhe në aspektin ligjor edhe politik të Qeverisë së Kosovës. Deri më sot për “Mini-Shengenin” asnjëherë nuk është pyetur Dogana dhe nuk është marrë ndonjë mendim lidhur më diskutimet e fundit lidhur më këtë ide. Ne para dy vjetësh kemi pasur kërkesë nga Qeveria e Kosovës kur ka qenë ideja për Unionit Doganor, për atë kemi dhënë këndvështrimin doganor se cilat janë dobitë ose cilat janë anët pozitive dhe negative në raport me idenë e Unionit Doganor të gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor.

Ndërsa për çështjen e “ Mini-Shengenit” nuk kemi pasur ndonjë kërkesë për ndonjë qëndrim tonin dhe besoj se kjo është çështje më shumë politike. Nuk jemi të njohur as me detajet e “Mini-Shengenit” sepse më shumë është folur për aspektin e lëvizjes së lirë të njerëzve. Por, nuk kemi hasur në deklarata publike që flitet për lëvizjen e lirë të mallrave ose çështjen e taksave apo unionit doganor.

Radio Evropa e Lirë: Dogana vlerësohet burim i rëndësishëm për buxhetin e Kosovës. Cilat janë të hyrat deri tani?

Bahri Berisha: Deri sot kur po flasim ne kemi arritur të kalojmë mbi një miliard të hyra që kemi mbledhur gjatë këtij viti. Është një projeksion jashtëzakonisht ambicioz, janë të hyra që Dogana ka arritur t’i tejkalojë. Në bazë të gjendjes faktike jemi rreth 35 milionë euro më shumë se periudhën e njëjtë të vitit të kaluar ose rreth 4 për qind më shumë. Kjo është një performancë shumë e mirë në aspektin e të hyrave duke marrë parasysh që në të njëjtën kohë kemi në zbatim shumë politika fiskale, të cilat i lirojnë nga të gjitha taksat.

Nëse marrim vetëm lirimet nga prodhuesit, ku çdo prodhues kosovar për çdo lëndë të parë, çdo imput që përdorët për procesin e prodhimit, i ka taksat zero në import. Vetëm vlera e taksave ka shkuar rreth 70 milionë euro për këtë periudhë të këtij viti. Ndërsa në vlerën totale të mallit, janë rreth 300 milionë euro vlerë e mallit që është liruar për prodhuesit kosovarë. Kur kësaj ia shtojmë edhe MSA-në, e cila është 60 milionë euro, tregon se kemi 130 milionë euro efekt në taksa te Dogana për shkak të politikave fiskale.

Efekti shumë i madh është për prodhuesit kosovarë për ekonominë, produktet kosovare që vërehet një rritje e lehtë e eksportit kosovarë të disa produkteve pas këtyre politikave fiskale në tregun evropian. Tash së fundmi kemi Marrëveshjen e Tregtisë së Lirë me Turqinë e cila parasheh që norma doganore të reduktohet për vitet në vijim. Edhe aty është një efekt, por ende efekti nuk është i lartë, pasi marrëveshja është duke u zbatuar nga muaji shtator. Por, sigurisht që deri në fund të vitit do të këtë deri në 3 milionë euro efekt në taksën doganore. Marrë parasysh të gjitha këto, Dogana prapë vazhdon të performojë me përqindje rreth 4 për qind më shumë se viti i kaluar dhe ky është një trend shumë pozitiv i të hyrave.

‘Mini-shengeni’, David Philips: Shqiptarët fillimisht të bashkëpunojnë me shqiptarët

Krijimi i të ashtuquajturës zona e ‘Mini-Shengenit’ ballkanik mori një goditje kur Mali i Zi bëri të ditur se nuk do të marrë pjesë. Arsyeja e këtij refuzimi ka të bëjë me rëndësinë që Mali i Zi i jep Bashkimit Europian.



Duke qene se Mali i Zi është një vend që ka hapur negociatat me Bashkimin Europian, një angazhim i tillë do të ishte i tepërt për të. Por Mali i Zi bëri të ditur se do të vazhdojë të jetë në kontakt me liderët dhe vendet e Ballkanit Perëndimor për të vijuar me ecurinë e zhvillimit ekonomik dhe nënshkrimin të marrëveshjeve të ndryshëm rajonale.

Një qasje e tillë nevojitet edhe për Shqipërinë. Këtë mendim ka Profesori i Marrëdhënieve Ndërkombëtare pranë Universitetit të Columbias në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. David Phillips, i cili ka dhënë opinion e tij për disa nga ngjarjet më të rëndësishëm në Shqipëri, flet në një prononcim për gazetën ‘Shekulli’.

I pyetur për faktin se cilat duhet të jenë prioritetet e Shqipërisë në lidhje me pozicionin e saj në rajonin e Ballkanit Perëndimor dhe marrëdhëniet me fqinjët, Prof. Phillips u shpreh se, Shqipëria duhet të përqendrohet në forcimin e lidhjeve me ato vende në të cilat jetojnë shqiptarë.

Pra në mënyrë indirekte kjo thirrje drejtohet për marrëdhëniet midis Kosovës dhe Shqipërisë. Në lidhje me faktin se cili duhet të jetë prioriteti kryesor për Shqipërinë, Z. Phillips, vuri në dukje vetëm një fakt: Përparësia e Shqipërisë duhet të jetë kombi shqiptar.

Si e shihni situatën në Shqipëri gjatë këtyre ditëve?

Shqipëria qeveriset nga një parti e vetme, udhëheqësi i së cilës, Edi Rama dhe që po shfaq tendenca diktatoriale. Politika në Shqipëri është thellësisht e polarizuar, duke krijuar mosfunksionim dhe duke rritur mundësitë për dhunë.

Si e shpjegoni qëndrimin e Holandës dhe shteteve të tjera skeptike, drejt Shqipërisë?

Kandidaturat e BE-së për Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut janë të lidhura. Megjithatë, ka kërkesa në rritje për të ‘çarmatosur’ vendet. Parlamenti holandez votoi kohët e fundit për të kundërshtuar bisedimet e anëtarësimit për Shqipërinë, duke dhënë një dritë jeshile për Maqedoninë e Veriut. Holandezët dhe vendet e tjera anëtare të Bashkimit Evropian nuk duan që problemet e Shqipërisë të pengojnë shansin e Maqedonisë për t’u bashkuar me Bashkimin Evropian. Zgjidhja e çështjes së emrit me Greqinë duhej të vendoste Maqedoninë e Veriut në një rrugë të shpejtë. Mungesa e përparimit mund të ringjallë nacionalistët që kundërshtojnë kompromisin me Greqinë. Për më tepër, dështimi ka implikime të rëndësishme strategjike, jo vetëm duke minuar besueshmërinë e BE-së. Do të hapte derën edhe për rivalët strategjikë në Ballkanin Perëndimor, si Rusia, Kina dhe Turqia.

Në lidhje me dialogun Serbi-Kosovë. A mendoni se taksa tarifore e vendosur ndaj produkteve serbe duhet të revokohet nga qeveria e Kosovës?

SHBA dhe miqtë e tjerë të Kosovës duhet të insistojnë që Serbia ta njohë Kosovën brenda kufijve të saj aktual. Tarifa e jashtëzakonshme nuk u imponua falas. Kjo ishte një përgjigje ndaj fushatës së Serbisë për të bllokuar përpjekjet e Kosovës për t’u bërë anëtare e INTERPOL-it dhe për të fituar njohje më të madhe globale. Të dërguarit serb po përpiqen të marrin vende që e kanë njohur Kosovën për të tërhequr njohjen e tyre. Tarifa është e garantuar dhe duhet të mbetet. Megjithatë, tarifa nuk do ta zgjidhë problemin. Negociatat ndërmjet Kosovës dhe Serbisë u bllokuan nën udhëheqjen e Znj. Federica Mogherinit. Në të ardhmen, negociatat do të jenë edhe më të vështira. Ministri i Jashtëm spanjoll Josep Borrell do të zëvendësojë Mogherini. Spanja kundërshtoi me forcë pavarësinë e Kosovës dhe anëtarësimin e saj në Bashkimin Evropian.

Intervistë – Hooper: Marrëveshja Kosovë-Serbi ekziston, çështja është zbatimi

Në një intervistë për Zërin e Amerikës, ish-zyrtari i Departamentit të Shtetit dhe analisti James Hooper, tha se një marrëveshje Kosovë-Serbi ekziston, por vështirësia është te zbatimi i saj. Zoti Hooper, i cili ka përvojë në negociatat diplomatike dhe në çështjet e Ballkanit, i tha kolegut tonë Ilir Ikonomi se nuk mund të arrihet një marrëveshje gjithpërfshirëse mes Kosovës dhe Serbisë pa shkëmbime territoriale.

Zëri i Amerikës: Zoti Hooper, Kosova është nën presion për të rifilluar bisedimet me Serbinë, megjithëse nuk e ka formuar ende qeverinë e re. Ndërkohë Serbia pritet të mbajë zgjedhje në prill të vitit të ardhshëm. Sa e mundur është të rifillojnë bisedimet në rrethana të tilla?

James Hooper: Unë kisha menduar se ka qenë rënë dakord të rinisnin bisedimet për të rifilluar dialogun. Nëse me pyetjen nënkuptoni sa e mundur është të arrihet një marrëveshje në këto bisedime, duke pasur parasysh rezultatin e zgjedhjeve në Kosovë dhe duke pasur parasysh zgjedhjet e ardhshme që do të mbahen në Serbi, unë mendoj se me të vërtetë ka shumë gjasa që ata të arrijnë një marrëveshje. Madje besoj se praktikisht ata tashmë e kanë një marrëveshje.

Zëri i Amerikës: Por ne nuk dimë asnjë detaj…

James Hooper: Unë në fakt mendoj se shumë nga detajet dolën, disa prej tyre edhe të pasakta. Dhe kosovarët kurrë nuk patën shansin të votojnë për këtë marrëveshje, të vendosnin për këtë marrëveshje. Nuk ka pse të përsërisim gjithë historinë e asaj që ndodhi. Por unë mendoj se presidenti Thaçi kishte rënë dakord që dialogu të rifillonte pa kushte. Dhe unë mendoj se ishte një veprim shumë i arsyeshëm për të ecur përpara, që të kemi një marrëveshje gjithëpërfshirëse, sepse nëse nuk lëvizin drejt një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse, ekziston rreziku që dritarja e mundësisë të mbyllet dhe, nëse kjo ndodh, nuk do të ketë një marrëveshje gjithëpërfshirëse për një kohë të pacaktuar.

Zëri i Amerikës: Pse do të mbyllej dritarja e mundësisë?

James Hooper: Sepse duhet të kesh dy partnerë që të funksionojë. Duhet të kesh partnerë në Kosovë të cilët të jenë të gatshëm të negociojnë një marrëveshje të tillë dhe të cilët të kuptojnë premisën e kësaj marrëveshjeje, të kuptojnë se çfarë është e arsyeshme të presin nga Serbia dhe ato që nuk mund të marrin prej saj. Dhe duhet të kesh dikë në Serbi i cili është i gatshëm ta bëjë këtë me Kosovën. Besoj se është më e lehtë të gjesh një partner të tillë në Kosovë sesa në Serbi. Por të dyja palët duhet të bien dakord për këtë “valle”. Përndryshe nuk ka marrëveshje. Dhe është e thjeshtë kur sheh nga jashtë, kur nuk je në pushtet, kur nuk je duke negociuar, të thuash “nuk i pranoj kushtet”, “duhet të ketë kushte më të favorshme.” Të gjithë ata që nuk janë në pushtet dëshirojnë gjithmonë kushte më të mira. Dhe ata gjithmonë mendojnë se mund të sigurojnë kushte më të favorshme. Kur marrin detyrën, ata zbulojnë se nuk mund të sigurojnë kushte më të mira. Dhe kjo do të jetë vështirësia për Kosovën dhe mendoj në veçanti për zotin Kurti, sepse ai shihet si dikush që ka marrë një pozicion të linjës së ashpër. Ai do të zbulojë se në fakt ka tashmë një marrëveshje dhe se nuk do të jetë në gjendje t’i ndryshojë këto kushte. Nuk bëhet fjalë thjesht të kërkohet që Serbia të japë më shumë. Kjo do të ishte më e thjeshta. Në fakt serbët mund të thonë që kosovarët duhet të japin më shumë. Kjo ndodh gjithmonë në negociata.

Zëri i Amerikës: Do të mbetet një mister nëse ka pasur një marrëveshje apo jo, meqenëse detajet nuk janë thënë zyrtarisht. Por cili mendoni se do të jetë roli i Shteteve të Bashkuara në bisedime tani që ata kanë dy të dërguar të posaçëm: një për Ballkanin dhe një direkt për bisedimet, ambasadorin Grenell. A do të jenë ata në gjendje ta shpejtojnë procesin?

James Hooper: Unë mendoj se si ndihmës sekretari i Shtetit (Philip) Reeker, ashtu edhe (Matthew) Palmer që është i dërguari i posaçëm për Ballkanin, për bisedimet Serbi-Kosovë, janë shumë të efektshëm në punën e tyre, janë shumë profesionistë, kanë ndërmjetësuar negociata në të kaluarën. Kam shumë besim tek ata.

Zëri i Amerikës: Personi tjetër është ambasadori Grenell.

James Hooper: Ambasadori Grenell shton një element. Nuk jam i sigurt. Ai mund të jetë shumë efektiv. Unë nuk e kam takuar ndonjëherë, nuk e njoh, di vetëm që është ambasador në Gjermani. Por të kesh një ambasador amerikan në një vend evropian, të cilit i jepet edhe një rol i veçantë në çështjen e Serbisë dhe Kosovës, kjo krijon dyshimin se këtu ka interesa politike, jo vetëm interesa të politikës së jashtme apo të sigurisë kombëtare, por edhe të tjera.

Zëri i Amerikës: Të brendshme e keni fjalën?

James Hooper: Po, ngjall dyshime për një gjë të tillë. Nuk është se ka ndonjë pikëpyetje nëse Serbia ose Kosova ishin të përfshira në zgjedhjet amerikane, në përpjekje për t’i sabotuar ose ndikimin në rezultatin e tyre. Në këtë rast thjesht më duket se është e panevojshme. Shpresoj që arsyeja të ketë qenë sepse Uashingtoni dëshironte të rriste shanset që Gjermania të jetë më akomoduese, më elastike dhe më mbështetëse për një marrëveshje midis Kosovës dhe Serbisë, sepse herën e fundit ata e hodhën poshtë marrëveshjen gjithëpërfshirëse.

Zëri i Amerikës: Sipas mendimit tuaj, ç’formë do të ketë një kompromis, një marrëveshje gjithëpërfshirëse me Albin Kurtin në pushtet dhe a ekziston ende ideja e shkëmbimit të territorit?

James Hooper: Nuk mund të ketë marrëveshje gjithëpërfshirëse pa një element territorial. Nuk e di se cila do të jetë pikëpamja e Albin Kurtit. Pikëpamja si një udhëheqës i një partie opozitare është diçka tjetër, e kuptoj pikëpamjen e tij në atë rol. Cili do të jetë këndvështrimi i tij në postin e kryeministrit, këtë nuk e di dhe nuk dua të spekuloj. Por mendoj se ai do të gjendet përballë realitetit dhe për të mund të jetë një realitet i vështirë për t’u pranuar. Realiteti është se marrëveshja tashmë është negociuar. Marrëveshja ekziston. Në thelb është rënë dakord…

Zëri i Amerikës: Për shkëmbim territoresh?

James Hooper: Përfshirë një shkëmbim territoresh por jo vetëm shkëmbim territoresh por duke përfshirë edhe anëtarësimin në OKB. Realiteti është se kjo nuk do të ndryshojë dhe nuk e di se si Albin Kurti do të reagojë për një gjë të tillë si kryeministër. E përsëris se nuk mund të ketë një marrëveshje gjithëpërfshirëse ndërmjet Kosovës dhe Serbisë pa një element territorial.

Zëri i Amerikës: Atëherë përse Shtetet e Bashkuara nuk po bëjnë presion për këtë, zoti Palmer nuk a ka përmendur. Ai ka thënë u takon palëve…

James Hooper: Kjo është ajo që po thonë tani dhe ajo në fakt është zgjidhur mes palëve, mes zotit Vuçiç dhe zotit Thaçi. Mund të ketë disa gjëra të vogla për t’u zgjidhur por në thelb është rënë dakord për këtë marrëveshje. Njerëzit që nuk kanë përvojë me negociata nuk kuptojnë diçka: kritikët e marrëveshjes në Kosovë dhe kritikët e marrëveshjes në Serbi, mbajtën të njëjtin qëndrim: Duhet të përfitojmë më shumë. Nuk mund të ketë ndryshim territori. Kufijtë janë të përcaktuar. Nëse të marrësh më shumë, është baza mbi të cilën hyn në negociata, kjo nuk të çon në një marrëveshje. Por, nuk mund të sigurosh zbatimin kur kërkon më shumë për vete. Dhe është e njëjta gjë me Serbinë. Ata duhet të garantohen që Kosova të marrë mjaftueshëm që kjo marrëveshje të pranohet në Kosovë.

Zëri i Amerikës: Po, por ndjenja popullore është mjaft e fortë kundër një marrëveshjeje që përfshin shkëmbimin e territoreve.

James Hooper: Dhe ky është një problem i mirëfilltë. Dhe kjo ndoshta është kjo një nga arsyet që amerikanët nuk kanë thënë shumë sepse janë duke pritur për fazën e zbatimit. Ajo që duhet të shohim në Kosovë dhe mendoj se është jashtëzakonisht e rëndësishme dhe ishte një problem i madh në të kaluarën, është se marrëveshja nuk u bë publike kurrë plotësisht dhe njerëzit kurrë nuk patën asnjë shans ta votojnë atë. Qeveria nuk pati me të vërtetë një shans ta mbronte atë. Kështu që gjithnjë është e lehtë të sulmosh një marrëveshje të panjohur, kushtet e së cilës nuk i njeh.

Bisedë me përkthyesin e “Lahutës së Malcis” në frëngjisht z. Abidin Krasniqi – Nga Keze Kozeta Zylo

 

Lahuta e Malcis e At Gjergj Fishtës më mahniti… Megjithëse nëna ime është frënge, babai im u mësoi gjuhë shqipe fëmijëve të tij. Kështu që, si adoleshent, unë flisja më mirë shqip se frëngjisht!

  1. Abidin Krasniqi dhe pse i lindur dhe rritur në Paris e flet shqipen rrjedhshëm dhe është një histori suksesi. Përkthimi në frëngjisht i veprës Kombëtare “Lahuta e Malcís” shkruar nga Poeti i Kombit Padre Gjergj Fishta ka qenë domosdoshmëri per t’i njohur kryeveprat e letërsisë sonë dhe në botë.

Ju jeni lindur dhe rritur ne Paris si e keni mesuar kaq bukur gjuhën shqipe ? 

Unë mbaj gjuhën shqipe prej babait tim. Jam djali i Sefo Bejta Krasniqit, ai ishte aktor dhe regjisor në Kosovë. Pas disa vjet studime në Zagreb, babai luajti dhe vuri në skenë disa shfaqje teatrore, por pati probleme me autoritetet jugosllave. Ai u detyrua të largohej nga Kosova në 1979. Në Perëndim ai nuk e kishte njohjen e pritshme, kështu që ai punoi si reklamues, piktor dhe të tjera. Megjithëse nëna ime është frënge, babai im u mësoi gjuhë shqipe fëmijëve të tij. Kështu që, si adoleshent, unë flisja më mirë shqip se frëngjisht !

Cila është jeta dhe familja juaj në Paris?

Jeta jonë nuk ishte e lehtë, si materiale ashtu edhe njerëzore. Një pjesë të fëmijërisë e kalova në jug të Francës, më pas familja ime shkoi në Paris, sepse me ardhjen e kompjuterave dhe teknologjive të reja, babai im nuk mund të gjente më punë në reklama. Në Paris, babai im pikturonte, nëna ime i shiste veprat e tij, shpesh me vështirësi. Që nga ajo kohë, unë ndoqa studime të palidhura me gjuhën ose me letërsinë shqipe. Kam udhëtuar shumë, pastaj kam studiuar sociologjinë në Universitetin Paris VIII deri në nivelin Master. Kam punuar në administatën e të njëjtit universitet deri në vitin 2016. Edhe sot e kësaj dite kam pak kontakte me diasporën shqiptare në Francë.

E vizitoni shpesh Kosovën?

Im atë nuk kishte, de fakto, të drejtën të kthehej në Kosovë sepse ai ishte refugjat, dhe nuk e di pse ishte njohur si ‘apatrid’, d-m-th pa shtetësi. Pas luftës së viteve 1998-1999, ne mund të ishim kthyer, të paktën për të vizituar Kosovën. Por në atë kohë, ishte babai im që nuk donte të kthehej më… Pastaj prindërit e mi u ndanë. Kam udhëtuar shumë nëpër botë, por më është dashur të largohem nga Shqiptarët. Psikologjikisht, si shumë fëmijë të emigrantëve, unë vuaja nga mungesa e pikave të orientimit. Vetë identiteti im ishte i pasigurt, isha francez dhe shqiptar, por edhe as francez, as shqiptar. Shkova për herë të par në Kosovë në të njëjtën kohë kur fillova përkthimin e Lahutës së Malcís, në fillim të vitit 2017. Atë kohë i kisha kaluar 30 vjet, ndihesha më e sigurt. E dija kush isha tani.

Kur dëgjuat për herë të parë për Poetin e Kombit At Gjergj Fishtën?

Babai im kishte shumë libra. Ai ishte i interesuar për shqiptarët, por edhe për historinë, fetë, mitologjinë, zakonet dhe traditat e shumë popujve të tjerë. Në mes të gjithë këtyre librave, unë e kisha vërejtur herët Lahutën. Kur e lexova për herë të parë, isha 14 vjeç. Megjithëse nuk e kuptojsha atëherë, siç e kuptoj sot, epika e Gjergj Fishtës më mahniti. Bota heroike e maleve shqiptare më bëri të ëndërroja. Por kam qenë i vetëdijshëm që kjo botë nuk ekziston më, kështu që kam kërkuar prej vitesh popuj që jetojnë në mënyre tradicionale (në Afganistan, Iran, Azinë Qendrore, Himalaje, Indi, Bolivi ose Peru…). Kam udhëtuar në kërkim të shoqërive që kishin ruajtur zakonet dhe traditat e tyre, besimet dhe këngët e tyre.

Çfarë ju frymëzoi më shumë dhe cilat janë mbresat tuaja kur lexuat per jetën dhe veprën e At Gjergj Fishtës?

Për mua Lahuta është po aq një kryevepër letrare sa një dokument historik mbi ngjarjet që çuan në krijimin e shtetit të Shqipërisë dhe në njohjen ndërkombëtare të tij. Ishte thelbësore për mua që lexuesit frëngjisht të njohin këtë kryevepër dhe këtë dokument. Prandaj është një përkthim që mund të përshkruhet si patriotik. Por ka edhe më shumë: Kam studiuar sociologjinë dhe antropologjinë dhe për mua ishte e rëndësishme që në Francë, ne ta njohim këto aspekte pak të njohura të kulturës sonë : legjendat, traditat, krijesat mitologjike, vlerat. Mjeshtëria absolute e gjuhës shqipe nga Gjergj Fishta, bukuria e tetërrokshit të tij, ngjashmëria e Lahutës me eposin e kreshnikëve që unë njoh mirë janë arsye që më kanë bindur së ky përkthim është i domosdoshëm. Më në fund, motivimi kryesor për këtë punë ka qenë universaliteti i Fishtës. Edhe pse ai ka qënë klerik katolik, poezia e tij u drejtohet muslimanëve dhe ortodoksëve, të gjith atyre që kan të përbashkët gjuhën shqipe. Në një botë që kërcënohet gjithnjë e më shumë nga përçarjet fetare, mesazhi i Fishtës duhet të dëgjohet, në Shqipëri, Kosovë, por edhe në Francë.

Cilat ishin vështiresitë gjatë procesit te përkthimit, çfare shembujsh keni ndjekur?

E fillova këtë përkthim duke i thënë vetes se nëse do të arrij të përktheja një këngë do të ishte tashmë shumë. Pas disa javësh, kisha përkthyer disa!  Unë më pas e thellova punën, bleva disa fjalorë shqip (Kolgjini, Bashkimi, Gazulli, Elezi, FGJSSH…). Përveç kësaj, përkthimi i Robert Elsie-t më ndihmoi shumë. Natyrisht, nuk e kopjova, por më lejoi të bëj krahasime, për të parë se çfarë mund të kuptonte një shkencëtar si Elsie për këtë dhe atë fjalë, për këtë dhe atë varg.

Gjatë përkthimit a keni bërë bisedë imagjinare me At Gjergj Fishtën?

Siç thashë, nuk jam shkrimtar apo kritik letrar. Unë nuk kam aq shumë imagjinatë. Sidoqoftë, nuk kam ndalur të imagjinoj personazhin e Fishtës. Në çfarë kushtesh ai shkroi? Si e konceptoi ai besimin e tij katolik? Si e pa ai të ardhmen politike të popullit shqiptar? Si mendoi ai për pajtimin e traditës dhe modernitetit? Etj.

Me cilën shtëpi botuese në Francë keni marrëveshje?

Pata probleme për të gjetur një botues. Jo për shkak të cilësisë së punës së Fishtës, apo edhe për shkak të cilësisë së përkthimit tim. Jo. Por për shkak të gjendjes së tregut të librit në Francë. Çdo vit botohën mijëra tituj. Autorët e njohur shesin shumë, por shumica shesin më pak se 500 kopje. Shtëpitë botuese e kanë në mend këte gjendje përpara se të gjykojnë cilësitë letrare të një vepre. Unë botova përkthimin e Lahutës te L’Harmattan, një shtëpi që ekonomikisht më ofron kushte mjaft të dobëta, por njihet në Francë dhe ka një rrjet të mirë të librarive partnere.

Cilat janë disa nga opinionët intelektuale ne France për përkthimin tuaj te veprës së Gjergj Fishtës ?

Historianët dhe sociologët që njoh personalisht dhe që kanë lexuar librin më kanë uruar për punën që kanë bërë. Si specialistë, ata sidomos vunë re dhe vlerësuan shpjegimet e mia për tekstin e Lahutës (më shumë se 700 fusnota, një hyrje të gjatë, një indeks…). Për momentin, kam më pak reagime për cilësitë letrare të Lahuta. Libri po shitet mjaft mirë.

A mendoni se At Gjergj Fishta një dite do të studjohët në shkollat franceze ?

Unë mendoj se nuk e kuptoni sa pak lexohet dhe studiohet letërsia e huaj në Francë në ditët e sotit. Dhe për pak lexuesit e interesuar, oferta është shumë e gjerë. Çdo vit, qindra autorë anglisht, dhjetëra rusë, japonez, gjermanë, spanjollë, brazilianë ose italianë përkthehen në Francë. Edhe Ismail Kadare, shkrimtari shqiptar prej s’largu më i famshëm këtu, është relativisht i panjohur. Qëllimi im me këtë përkthim të Gjergj Fishta është të prek pak francezët kuriozë që janë të interesuar për zhanrin e poezisë epike, apo ata që duan të njohin më mirë popujt e Ballkanit dhe kulturën e tyre. Nëse arrij ta interesoj këtë pjesë të publikut, nëse arrij të siguroj që në media të flasim pak për shqiptarët, atëherë qëllimi im është arritur !

Cilat janë projektët tuaja ?

Unë mbaj në zemrën time një projekt që është shumë i dashur për mua : editimi (zgjedhja, krahasimi dhe pajisja me shpjegime), përkthimi frengjisht dhe botimi i një antologjie të këngëve epike shqiptare (kryesisht ciklin e Mujit dhe Halilit, por jo vetëm atë). Ky është një projekt kolosal që nuk jam i sigurt se do ta kapërcej. Ambicia ime është të botoj një antologji me dy ose tre vëllime. Dua t’i ofroj lexuesit (në fakt, akademikut, studiuesit dhe publikut të informuar) një sintezë të eposit tonë popullor.

Bisedoi Keze Kozeta Zylo

Autorja është shkrimtare, publiciste, mësuese dhe bashkëthemeluese e Shkollave Shqipe në New York “Alba Life” Ambasador i Kombit

12 Nëntor, 2019

New York

Intervista – Shipoli: Ballkani të jetë i kujdesshëm me Turqinë (video)

Analisti i çështjeve të Ballkanit në Uashington, Erdoan Shipoli, thotë se Turqia është një aktore e rëndësishme në Ballkanin perëndimor, por këto vende duhet të kenë kujdes nga sistemet paralele që ajo përpiqet të krijojë atje. Në një intervistë me kolegun Ilir Ikonomi, zoti Shipoli flet edhe për vizitën e Presidentit turk Rexhep Taip Erdogan në Shtetet e Bashkuara dhe çështje të tjera.

Zëri i Amerikës: Është e qartë se në marrëdhëniet Amerikë-Turqi janë shfaqur tashmë probleme të shumta, që nga ato ushtarake e deri tek të drejtat e njeriut. A prisni që vizita e Presidentit Erdogan në Uashington t’i përmirësojë marrëdhëniet?

Erdoan Shipoli: Vizita e Presidentit turk në Uashington ka ardhur në një kohë shumë të veçantë në lidhjet mes Turqisë dhe Amerikës. Sot në Kongres janë duke diskutuar për sanksione ose për një deklaratë kundër Turqisë dhe operacionit turk në Siri. Por gjithashtu dihet që Turqia me strategjitë e fundit, përmirësimin e lidhjeve me Rusinë ose edhe të gjitha problemet me Bashkimin Europian, këto kanë qenë të dëmshme në lidhjet mes Turqisë dhe Amerikës. Kështu që, unë nuk pres shumë nga kjo vizitë. Kjo vizitë është si një karrotë që Presidenti amerikan i ka dhënë Presidentit turk për përmirësimin e lidhjeve, sepse këtë vizitë vetëm Erdogani do të mund ta përdorë dhe ta shesë në Turqi si një rezultat që “unë shkoj në Amerikë, kam lidhje të mira me Presidentin amerikan edhe pse Kongresi po më nxjerr probleme”.

Zëri i Amerikës: Nga një pikëpamje gjeostrategjike, si i shpjegoni hapat e Turqisë për t’u afruar me Rusinë dhe për të krijuar të çara në marrëdhëniet me NATO-n?

Erdoan Shipoli: NATO-ja sipas meje është aleanca më e rëndësishme në Turqi, në të gjithë historinë e Turqisë. Por, ne duhet edhe ta dimë që Turqia si shtet, strategjia shtetërore e sigurisë, e regjimit turk të Presidentit Erdogan, ndonjëherë nuk janë të njëjta. Domethënë, Erdogani ka menduar që mund të luajë lojë të dyfishtë edhe me Rusinë, edhe me NATO-n ose Amerikën, dhe është munduar t’i përdorë të dyja kundër njëra-tjetrës. Dhe për këtë, regjimi i Erdoganit është afruar aq shumë me Rusinë sa e ka të pamundur tani të shkëputet prej saj. Kjo do të sjellë më shumë përçarje në NATO. Është e rëndësishme që edhe shtetet aleate të NATO-s, edhe Bashkimi Evropian, por edhe Amerika në bisedimet bilaterale t’i tregojnë Turqisë se deri kur ata munden të presin, ose deri kur mundet që Turqia të vazhdojë me këtë politikë.

Zëri i Amerikës: Ka vite që zoti Erdogan përpiqet të rrisë ndikimin e Turqisë në Ballkan. Sa sukses ka patur ai në Kosovë, Shqipëri, Maqedoninë e Veriut dhe Bosnje dhe çfarë natyre ka ndikimi që ai përpiqet të arrijë?

Erdoan Shipoli: Turqia është aktor shumë i rëndësishëm në Ballkan, edhe historikisht, edhe tani. Dmth është ndër vendet më të mëdha, me ekonominë më të madhe në rajon. Por, Turqinë e bën më të rëndësishëm aleanca me NATO-n, rrugëtimi i saj në Bashkimin Evropian, lidhjet e Turqisë me Shtetet e Bashkuara. Sa kohë që Turqia t’i vazhdojë këto lidhje ose ta ketë politikën e zhvillimit të marrëdhënieve drejt Bashkimit Evropian, atëherë ajo është shumë më e rëndësishme për Ballkanin. Por, nëse në një rrugë të përbashkët drejt Bashkimit Evropian, edhe pse BE-ja jo gjithmonë e pranon që ne të Ballkanit e kemi vendin aty, nëse dikush prej atyre partnerëve që ecin bashkë, e kthen destinacionin nga Rusia, nga Lindja e Mesme, ose nga Euroazia, atëherë ky partner jo vetëm që nuk është më partner i yni, por është edhe partner i rrezikshëm. Dmth, Turqia në Ballkan e ka rritur ndikimin. Ka pasur gjithmonë ndikim, por sidomos në Ballkan ne duhet t’i ndajmë shtetin e Turqisë, si Turqi, dhe regjimin. Të gjitha shtetet në Ballkan, sidomos Kosova, Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Bosnja-Hercegovina duhet të kenë marrëdhënie të mira me Turqinë, por duhet të kemi gjithashtu kujdes me sistemet paralele që nuk kanë lidhje me punën e Turqisë që regjimi i Erdoganit i sjell me mënyra të ndryshme, përmes ekonomisë, energjisë, partive politike, organizatave të ndryshme që ata financojnë etj.

Zëri i Amerikës: Fakti që Bashkimi Evropian po tregon një humbje të entuziazmit për të shpejtuar integrimin e Ballkanit Perëndimor, a është ky një shans për zotin Erdogan që të shtojë përpjekjet drejt këtyre vendeve?

Erdoan Shipoli: Për fat të keq po. Por jo vetëm për Presidentin Erdogan, por edhe një shans për Rusinë, ose për vende të tjera. Sidoqë të jetë, ne si popuj, sidomos shqiptarët në Ballkan, nuk duhet të heqim dorë nga integrimet evropiane, euro-atlantike, sepse nuk kemi opsione më të mira dhe nuk ka opsione të ndryshme. Kur vjen puna e Turqisë, po, ata e përdorin këtë, e përdorin edhe rritjen e islamofobisë në Evropë. I përdorin edhe të gjitha problemet e brendshme që ka Evropa, ose problemet që ne kemi për shkak të ngecjeve në integrimet evropiane, ose p.sh. siç shihet në Kosovë për liberalizimin e vizave. Një kosovar, për shembull, e ka shumë më të lehtë të shkojë në Turqi se sa në Greqi, në Itali, apo gjetiu në Evropë.

Zëri i Amerikës: Në rastin e Shqipërisë dhe Kosovës, çfarë prirjesh shihni ju, sa të gatshme kanë qenë ato për të lejuar një ndikim më të madh të Turqisë në vendet e tyre?

Erdoan Shipoli: Nëse analizojmë se si punon regjimi në Turqi, atëherë shohim që ata së pari hyjnë në një vend me mjete ekonomike. Pastaj, ata dëshirojnë të marrin disa sektorë që janë të rëndësishëm në ato shtete, p.sh. sektorin e energjisë, telefoninë, bankat, por pastaj hyjnë në arsim, ose në punët fetare. Unë sidomos i shoh shumë të rrezikshme prirjet e regjimit turk që në Kosovë dhe në Shqipëri të influencojnë sistemin arsimor dhe sistemin fetar.

Zëri i Amerikës: Po këto vende, qeveritë e këtyre vendeve, sa të gatshme kanë qenë për t’i lejuar prirjet e Turqisë?

Erdoan Shipoli: Unë mendoj se kanë lejuar pak më shumë se ç’iu duhet. Dhe do të ketë shumë më tepër presion, që të lejojnë më shumë. Vetëm duhet me qenë shumë të kujdesshëm. Së fundi, siç e shohim në Maqedoninë e Veriut, ose në Bosnjë-Hercegovinë, regjimi në Turqi financon parti politike. Në Kosovë dhe në Shqipëri, qeveritë ende nuk kanë lejuar diçka të tillë. Megjithatë, ky do të jetë qëllimi i tyre i ardhshëm.

Zëri i Amerikës: Zyrtarët e SHBA kanë thënë se e mirëpresin rolin e Turqisë në Ballkanin Perëndimor, nëse ai është një rol konstruktiv. Turqia ka investuar në infrastrukturën e disa prej këtyre vendeve dhe ka ndërtuar apo rindërtuar disa xhami. Sa konstruktiv mendoni se ka qenë ky rol?

Erdoan Shipoli: Unë mendoj që roli i Turqisë deri tani, historikisht, ka qenë shumë i mirë, shumë konstruktiv. Unë kam qenë ndër avokatët e tyre që mendoj se Ballkani Perëndimor duhet të ketë lidhje më të mira me Turqinë. Por ne atëherë flisnim për një Turqi që ka destinacion Bashkimin Evropian, integrimin në BE, dhe që është aleate e çmueshme e Shteteve të Bashkuara.

Zëri i Amerikës: Ndërsa tani gjërat kanë ndryshuar…

Erdoan Shipoli: Ndërsa tani gjërat kanë ndryshuar totalisht. P.sh. çështja e financimit të xhamive. Njerëzit në Shqipëri dhe në Kosovë që janë fetarë, janë fetarë. Shumica nuk janë praktikantë. Nëse ka nevojë të bëhet një xhami, të bëhet. Nuk ka problem. Derisa ato të jenë nën kontrollin e mekanizmave në shtetet përkatëse. Por, siç e shohim në Gjermani, në Hollandë, në Danimarkë, këto shtete kanë hapur hetime kundër imamëve që janë dërguar nga Turqia, sepse ata kanë bërë punë inteligjence, dmth kanë mbledhur të dhëna për njerëzit që janë kundërshtarë, ose kritikë, të regjimit në Turqi. Nëse këto gjëra do të ndodhin në Kosovë dhe në Shqipëri, atëherë do të ketë një efekt negativ, jo vetëm për kritikët e Erdoganit, siç ka ndodhur në Kosovë, por edhe për të gjithë shtetin e Kosovës ose Shqipërisë. Për ne si shtete që duam të integrohemi në Bashkimin Evropian, që ndihemi mirë se kemi mbrojtur të drejtat e njeriut, kemi luftuar për të drejtat e njeriut, atëherë operacione si ato që kanë ndodhur në Kosovë, ose operacione inteligjence që imamët turq kanë kryer në Gjermani, Hollandë, apo Danimarkë do të jenë shumë negative për neve.

Zëri i Amerikës: Disa nga udhëheqësit e Ballkanit Perëndimor kanë mbajtur marrëdhënie speciale me Presidentin Erdogan, mes tyre është kryeministri i Shqipërisë Edi Rama. A shihni një përpjekje të zotit Erdogan për t’i kthyer këta udhëheqës në njerëz të bindur që u shërbejnë interesave të tij në këto vende?

Erdoan Shipoli: Nëse analizojmë historinë e Erdoganit, ai ka patur marrëdhënie personale me njerëz të ndryshëm, që sot i quan terroristë apo njerëz kundër Turqisë. Pra, ai përpiqet të krijojë relata shumë personale dhe të mira me ata që ai mendon se mund t’i përdorë, apo që mund të jenë në interes të tij. Por kjo do të ishte diçka shumë negative për Shqipërinë, jo vetëm për zotin Edi Rama por edhe për presidentët e shteteve të tjera, si Presidenti Thaçi, Izetbegoviçin në Bosnje, të cilët kanë marrëdhënie personale. Unë do të dëshiroja që këto të ishin marrëdhënie shtetërore, sepse dy shtete duhet të bashkëpunojnë. Por kur vjen puna te marrëdhëniet personale, aty nisin konsipiracionet që nesër mund të jenë problematike për shtetin dhe për popullin që ata qeverisin.

Zëri i Amerikës: Një rast mjaft i debatuar ka qenë memoriali turk i ngritur në Tiranë për grushtin e shtetit në Turqi, që habiti mjaft njerëz për nga fshehtësia me të cilën u bë. Ju si e shihni?

Erdoan Shipoli: Unë nuk habitem nga fshehtësia, sepse Turqia aktualisht bën veprime të tilla të fshehta kudo në botë. Unë habitem se si është lejuar diçka e tillë. Deri më sot, askush nuk mund të thotë se kush e bëri grushtshtetin në Turqi. Ka konspiracione dhe hetime të ndryshme. Nëse nesër del se ka qenë një grushtshtet për show, atëherë çfarë duhet të bëjmë? Ç’duhet të bëjmë me memorialin? A duhet ta heqim atë? Ky memorial nuk ka të bëjë fare me njerëzit që humbën jetën. Ai është një memorial politik, që Erdogani e përdor për konsum vendor. Edhe në rastin e rrëmbimit të gulenistëve në Kosovë, kjo u përdor për konsum të brendshëm. Për shembull, zëdhënësit e presidencës së Turqisë apo njerëzit e Erdoganit, dalin çdo ditë nëpër televizione ku thonë: Ne jemi shtet i fortë sepse më shumë se 100 kritikë të regjimit me operacion të paparë i kemi sjellë në Turqi nga vende të ndryshme.

Zëri i Amerikës: Një pjesë e komunitetit mysliman në Shqipëri dhe Kosovë e shohin Presidentin Erdogan si mbrojtës të myslimanëve. A është ky një rol që vetë zoti Erdogan përpiqet ta promovojë? A është kjo një politikë e tij?

Erdoan Shipoli: Është shumë interesante. Erdogani promovon çdo gjë që është në interesin e tij. Nëse e shikon me interes që të promovojë veten si udhëheqës i myslimanëve, ai e bën këtë edhe këtu në Amerikë me organizata të ndryshme islamike. Nëse e sheh me interes ta promovojë veten si demokrat, siç bëri në 10 vitet e para të qeverisjes së tij, ai e bën edhe këtë. Erdogani është islamist dhe e sheh veten si njeriu i vetëm i drejtë kur vjen puna te marrëdhëniet me Islamin. Ai nuk e ka problem të jetë udhëheqës i myslimanëve, por i myslimanëve që e mbështesin atë. Sepse edhe kurdët që po vriten në Siri janë myslimanë, Guleni gjithashtu është mysliman.

Intervista – Thaçi: Dialogu të vazhdojë pa kushtëzime

Amra Zejneli-Loxha

Dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë duhet të vazhdojë pa kushtëzime, ka deklaruar në një bisedë telefonike për Radion Evropa e Lirë, presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, i cili zhvilloi të martën në Paris një takim të përbashkët me presidentin francez, Emmanuel Macron dhe atë të Serbisë, Aleksandar Vuçiq. Thaçi tha po ashtu se edhe pas formimit të qeverisë së re të Kosovës, pala kosovare duhet të qëndrojë unike në vazhdimin e dialogut me Serbinë. Ai tha se pret që marrëveshja midis Kosovës dhe Serbisë mund të arrihet brenda muajve.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Thaçi, sapo u njoftuam se ju keni zhvilluar një takim me presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq dhe atë francez Emannuel Macron. Mund të na tregoni për çka është biseduar dhe sa ka zgjatur ky takim?

Hashim Thaçi: Në kuadër të organizimeve të Forumit të Paqes këtu në Paris, presidenti i Francës, Macron ka marrë iniciativën sot që të zhvillojë një takim trilateral mes meje si president i shtetit të Kosovës dhe atij të Serbisë Vuçiq në një nga ambientet e organizuara nga presidenti Macron.

Qëllimi i takimit ishte afirmimi i nevojës së dialogut Kosovë-Serbi, ristartimi i këtij procesi dhe mundësia eventuale e arritjes së marrëveshjes përfundimtare mes dy vendeve të pavarura dhe sovrane, me mundësi potenciale për Kosovën që të jetë pjesë edhe e Organizatës së Kombeve të Bashkuara. Unë vlerësoj lartë përkushtimin, zotimin dhe vendosmërinë e presidentit Macron që të lehtësojë këtë proces, si një prej udhëheqësve të fuqishëm të Bashkimit Evropian dhe botëror.

Prandaj, mendoj që ishte një mesazh për paqen, për bashkëpunimin ndërfqinjësor dhe të ardhmen euroatlantike për Kosovën, por edhe të ardhmen evropiane në tërësi të rajonit të Ballkanit Perëndimor. Besoj se presidenti Macron, së bashku me akterë të tjerë globalë, me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe akterë të tjerë evropianë, duke përfshirë edhe NATO-n do të mund të lehtësojë procese të ardhshme të tilla për arritjen e marrëveshjes përfundimtare paqësore Kosovë-Serbi si kusht për paqe dhe stabilitet në tërë Ballkanin Perëndimor.

Radio Evropa e Lirë: A është arritur ndonjë pajtim se kur mund të vazhdojë dialogu dhe a do të ketë ende kushtëzime nga Beogradi për vazhdimin e bisedimeve, siç ishte rasti me taksën?

Hashim Thaçi: Me rëndësi është që dialogu duhet të vazhdojë, është konstatim i përbashkët i të gjithë akterëve globalë, por edhe neve i akterëve lokalë. Ndërsa, dialogu do të vazhdojë i pakushtëzuar nga asnjëra palë.

Radio Evropa e Lirë: A e ka paraqitur presidenti Vuçiq heqjen e taksës si kusht për vazhdimin e dialogut?

Hashim Thaçi: Paqja dhe stabiliteti të arrihet pakushtëzuar jo duke u ankuar, dhe jo duke folur për të kaluarën, por duke shikuar të ardhmen e pakushtëzuar, të ardhmen e lirë dhe perspektivën evropiane.

Radio Evropa e Lirë: Zoti president, cili ishte qëndrimi i presidentit Macron në raport me dialogun Kosovë – Serbi?

Hashim Thaçi: Është një vendosmëri e plotë e presidentit Macron që të shtyjë përpara këtë proces si nevojë evropiane dhe si kusht e kriter evropian sepse tek e fundit edhe Franca e Gjermania kanë qenë në konflikt të ashpër, me viktima të shumta, por shembulli i Francës dhe Gjermanisë mund të jetë edhe shembulli më i mirë për Kosovën dhe Serbinë që të përmbyllen konfliktet me paqe, pastaj zhvillim, ndërtim dhe jetë më të mirë për njerëz.

Radio Evropa e Lirë: Si e shihni rolin tuaj në këtë proces në të ardhmen meqenëse Lëvizja Vetëvendosje dhe Lidhja Demokratike e Kosovës kanë deklaruar se ato (Qeveria e re) do ta udhëheqin dialogun me Serbinë?

Hashim Thaçi: Kosova duhet të jetë unike, e bashkuar, siç ka qenë gjithmonë përballë Serbisë, duke qenë të bashkuar dhe unikë do t’ja dalim, andaj si president i vendit i ftoj të gjithë të kenë urtësi, mençuri, zotësi dhe bashkim të të gjitha energjive përballë një procesi që nuk do të jetë i lehtë, për këtë arsye roli im do të jetë kushtetues, ligjor dhe i legjitimitetit qytetar.

Radio Evropa e Lirë: A prisni që qeveria e ardhshme të heq taksën ndaj Serbisë?

Hashim Thaçi: Unë besoj se të gjitha institucionet do të jenë të fokusuara në shërbim të qytetarëve për një jetë më të mirë, jeta jonë nuk është relacioni me Serbinë, jeta jonë është ndërtimi i Kosovës, zhvillimi i saj, progresi, hapja e vendeve të punës, hapja e perspektivës së përgjithshme, reformat demokratike dhe e ardhmja evropiane. Ne nuk duhet që të gjitha energjitë t’i fokusojmë në dialogun me Serbinë, kjo është një nga çështjet, por e rëndësishme për të ardhmen dhe e paevitueshme.

Radio Evropa e Lirë: Zoti president, a keni ndonjë pritje kur mund të arrihet një marrëveshje midis Kosovës dhe Serbisë?

Hashim Thaçi: Sa më herët aq më mirë, por mund të ndodhë në muajt e ardhshëm.

Intervista – Ademi: Unë e shoh Kosovën në “Euro 2020” (video)

Arton Konushevci

Kryetari i Federatës se Futbollit të Kosovës, Agim Ademi në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, thotë se Kombëtarja e Kosovës po punon fort që të kualifikimin në “Euro 2020”. Kurse sa i takon ndeshjen ndërmjet Republikës Çeke dhe Kosovës ai beson se ekipi i Kosovës do të kthehemi nga Çekia me rezultat të mirë.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Ademi, po e fillojmë këtë bisedë me një parashikim tuajin për ndeshjen ndërmjet Republikës Çeke dhe Kosovës. Cilat janë parashikimet tuaj për këtë ndeshje?

Agim Ademi: Tani në futboll është vështirë të japësh një rezultat apo të parashikosh diçka, sepse vetë futbolli është i paparashikueshëm, dhe për ne që kemi luajtur futboll ndoshta është joprofesionale të japim ndonjë rezultat. Nuk është se jam entuziast, por po mundohem të jem realist për faktin që jemi në situatë dhe fazë çfarë jemi, fillimisht jemi në fazë të mirë dhe jemi në trendin e mirë të rezultateve dhe të formës së futbollistëve gjë që po e tregojnë edhe nëpër ekipet e veta shumica e futbollistëve ose futbollistët kyç që i kemi në ekipin kombëtar dhe normalisht që kemi ardhur në pozitën e pikëve që kemi dhe kjo ndeshje është e rëndësishme për të dyja palët, si për çekët, ashtu edhe për ne.

Mund të them që e di që mund të favorizohen çekët për faktin se dimë që janë një ekip nacional edhe i njohur edhe shumë më i organizuar më herët në UEFA dhe FIFA sesa ne, më shumë kompeticione ka marrë pjesë në gara, por fakti është se ne po luajmë shumë mirë dhe sidomos në lojërat që i luajmë jashtë stadiumit të Prishtinës, deri tash kemi pasur shumë më shumë rezultate dhe po e luajmë lojë shumë të mirë. Shpresoj që këtë trend ta vazhdojmë dhe ne. Normalisht, që shkojmë për fitore dhe unë u besoj këtyre djemve, i besoj punës, sepse nuk po e them që me lutje, se jo gjithherë kryhen punët me lutje dhe dëshirë, por edhe me punë. Ia kemi bërë punën, ia kemi bërë të gjitha parapërgatitjet edhe organizimin po ashtu edhe ekipi dhe forma e tyre, dhe besoj se do të kthehemi me rezultat të mirë nga Çekia.

*Video nga arkivi: Ëndrra Euro 2020

Radio Evropa e Lirë: Federata e Futbollit të Çekisë ka thënë se ka ngritur kapacitetet e sigurisë për ndeshjen Çeki – Kosovë. Si i keni parë ju punët rreth organizimit të kësaj ndeshje?

Agim Ademi: Unë më shumë e shoh që vërtet e kanë ngritur nivelin e sigurisë në nivelin më të lartë dhe unë pak e shoh këtë nga ata ndoshta si presion psikik jo vetëm për ne, por për të gjithë. Kjo për faktin që edhe për ta është një lloj presioni, sepse nuk besoj se mund të ndodhë ndonjë gjë, thjesht ne jemi të liruar prej atij kompleksi, ne shkojmë për të luajtur futboll dhe çfarëdo që ndodh rreth futbollit, nuk na vjen mirë, por nuk është se neve na luhat aq shumë apo ndikon në ne. Ne një qëllim e kemi, të shkojmë të luajmë atje futboll dhe të prezantohemi siç është më së miri dhe normalisht të kemi një rezultat të mirë, por ata e kanë frikën sepse ta organizosh një ndeshje të aspektit ndërkombëtar, është goxha e vështirë dhe nëse ka paralajmërime të tilla se mund të ketë ndonjë diçka që është pengesë për një ndeshje, mund të vijë deri te ndërprerja e ndeshjes që sanksionohet. Ose nëse nuk vjen deri te ndërprerja mund të sanksionohet shumë keq Republika Çeke dhe Federate e Çekisë.

Prandaj, nuk besoj se është vetëm për shqiptarët që e bëjnë atë, sepse shpesh po i dëgjoj që po e bëjnë për ne. Nuk është ndoshta që e bëjnë për neve, por është ndeshje e rëndësisë së veçantë, ngritja e nivelit të sigurisë është në më të lartin dhe normalisht që këto parapërgatitje do të bëhen. Pak jam i zhgënjyer te ta për punën e biletave. Nuk na kanë dhënë shumë mundësi për bileta përveç atyre që na takojnë me ligj.

Ato i kemi paguar dhe i kemi marrë, ato të tifozëve që janë, mirëpo i kanë ndaluar shumë njerëz që kanë shtetësi evropiane që deri sot nuk ka ndodhur kushdo që është me shtetësi evropiane të Unionit Evropian kanë pasur mundësi të blejnë bileta.

Ata e kanë ndërruar edhe stadiumin, në Pelzen na kanë çuar – është një stadium pak më i vogël, është pjesa thjesht ku nuk është se vetëm për ne e kanë bërë, se është si stadiumi alternativ që i bën ndeshjet, por unë mendoj se kur ka interesim kaq të madh, meqë futbolli luhet për publik, është dashur t’i jepet mundësi gjithë publikut, gjithë njerëzve në stadiumin e tyre më të madh që e kanë në Pragë.

Radio Evropa e Lirë: Prisni kualifikimin e Kosovës në “Euro 2020”?

Agim Ademi: Gjithsesi, kemi punuar për këtë, po punojmë me gjithë Komitetin Ekzekutivi dhe të gjitha hallkat e zinxhirit të federatës. Po ashtu, synimi tashmë dihet, sepse në një garë synon kualifikimin ose nivelin më të lartë. Unë e shoh Kosovën në Evropian sivjet, në këtë kompeticion dhe besoj se në ketë kompeticion në Kampionatin Evropian, edhe pse e kemi mundësinë tjetër në Ligën e Kombeve, por unë e shoh Kosovën, gjithsesi në njërën apo tjetrën, të kualifikuar.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Ademi, cilat janë aktualisht kapacitetet e Kosovës në garat ndërkombëtare?

Agim Ademi: Nuk është vetëm niveli i A-së, por Kosova ka arritur dhe është duke arritur rezultate, është duke u ngritur në nivelin organizativ të saj dhe kemi edhe dokumente të UEFA-s, rreth organizimit dhe zhvillimit, ku jemi të vlerësuar në vendin e katërt në Evropë, e që nuk do të thotë pak për këtë kohë. Kur them kështu, jemi të organizuar shumë mirë, me shumë kapacitet, kemi dhe shumë njerëz, kemi futbollistë jashtë dhe brenda, të gjitha niveleve, të të gjitha kategorive, e sidomos kategoritë e reja – shoh se është një e ardhme jashtëzakonisht e mirë.

*Video nga arkivi: Infrastruktura sportive e klubeve kosovare

Në kuadër të kësaj, ne po bëjmë strategjinë e futbollit që t’ju mundësojmë këtyre talentëve që të zhvillohen sa më shumë edhe në Kosovë, por sigurisht që jashtë janë duke u zhvilluar, sepse janë nëpër vende të mira dhe shoh një të ardhme shumë të mirë të Kosovës dhe sidomos në aspektin e futbollit. Realisht mund të them që do t’i tejkalojë pritshmëritë e shumë ekspertëve, natyrisht edhe tonat.

Radio Evropa e Lirë: Kur jemi te kjo çështje, të talentet e shumtë që janë duke luajtur në shtete të ndryshme, çfarë ju ofroni ju atyre që të përfshihen në Kombëtaren e Kosovës?

Agim Ademi: Në fakt, nëse më lejohet pak të zgjerohem në këtë temë, unë do të thosha se kjo është një ndjenjë e tyre dhe këtë meritë ua lë prindërve të tyre, sepse ju e dini represionin që ka qenë të kosovarët dhe prindërit e tyre kanë ikur të gjithë po thuajse që e kanë lëshuar Kosovën, kanë ikur nga një represion jashtëzakonisht i tmerrshëm dhe me sakrificën më të madhe të mundshme, kanë ikur në Evropë dhe kur kanë arritur në Evropë, atje, në vend se ta sistemojnë veten, dhe para se ta sistemojnë veten, ka ndodhur që pjesa tjetër e familjes është dëbuar nga puna, siç dihet, dhe atyre përveç obligimit të sistemimit të vetes, iu ka shtuar edhe një obligim shtesë në solidaritetin që ne e kemi, për t’i mbajtur familjet tona këtu . Dhe, duke pasur parasysh këtë sakrificë që e kanë bërë, tash kanë arritur t’i rrisin fëmijët e tyre me ndjenjën patriotike që nuk kanë mundur t’ia japin atdheut ata dhe normalisht fëmijët e tyre po na bëjnë krenarë. Kjo është kënaqësia më e madhe. Ky është afrimi më i madh që mund t’ia bëjmë ne, thjeshtë që ta prezantojnë atdheun e baballarëve të tyre dhe aty ku i kanë rrënjët. Kjo është më e madhja.

Radio Evropa e Lirë: Ndërsa, po flasim për talentë të Kosovës në klube të ndryshme evropiane, çfarë po bëhet në Kosovë për ngritjen e kapaciteteve të futbollit në harmoni me standardet e UEFA dhe FIFA?

Agim Ademi: Në fakt ne e kemi bërë një strategji të cilën po e realizojmë dhe jemi duke ecur me standardet e UEFA –s. Kur them kështu, fillimisht kemi marrë masa, kemi bërë edukimin e trajnerëve, referëve, edukime të pafundme organizative. Po ashtu edukime në organet e klubeve, sekretarët, menaxherët e klubeve. Kemi hyrë në sistemin digjitalizimit. Dhe çka është më e rëndësishme, shumë qytetarë të Kosovës që jetojnë në vende të ndryshme të Evropës dhe botës, por edhe ata që punojnë në vendin tonë, po investojnë jashtëzakonisht shumë në futboll.

Natyrisht duke pasur parasysh zhvillimin dhe edukimin e trajnerëve, kanë ardhur shumë trajnerë të licencuar, po ashtu edhe nëpër shkolla nuk lejohet që të ketë trajnerë të palicencuar, që nga baza e parë që merret në futbollin bazik. Në futbollin bazik që e quajmë ne, jemi të lidhur shumë ngushtë me UEFA-n. Po, bëjmë të pamundurën, tashmë kanë arritur rezultatet e para të dukshme, ku një ekip nga këto organizime U15, në një turnir të UEFA-s që është mbajtur në Shqipëri, ku kanë marrë pjesë tetë shtete të Ballkanit dhe Evropës, ky grup 15 vjeç ka zënë vendin e parë. Dhe dukshëm më të mirë janë treguar në lojën e futbollit, jo vetëm në rezultate.

Kështu gjithçka po bëhet që sa më shpejtë dhe sa më mirë të organizohemi bashkë me klubet që të ngritët niveli dhe cilësia e futbollit. Kështu që talent ka dhe falë qytetarëve që po investojnë në futboll, ngritja ekonomike sigurisht që ndikon edhe në rritjen e cilësisë, sepse futbollistit i mundësohet të ketë një pagë më të mirë dhe të ketë punë primare futbollin, që deri më tani nuk ka ndodhur në Kosovë, sepse futbollisti është dashur të ketë edhe një punë tjetër. Dhe nëse lojtari punon edhe një punë tjetër dhe shkon në stërvitje dhe lojë nuk mund të pritet qind për qindëshi. Ndërsa tash futbollistët e japin qind për qindëshin falë investimeve që bëhen dhe ne jemi një hap përpara për organizimin dhe tërheqjen e klubeve në organizime sa më të mira dhe sa më afër vendeve të Evropës.

Radio Evropa e Lirë: Nëse mund të ndalemi tek infrastruktura. Çfarë mund të bëhet me investimet aktuale që terrenet e futbollit në Kosovë të jenë të standardeve të UEFA-s?

Agim Ademi: Ne UEFA na ka ndihmuar dhe na ndihmon gjithmonësepse kemi qenë mbrapa dhe jemi ende mbrapa në infrastrukturë, por kemi hasur në mirëkuptim edhe në komunat dhe me ministrinë. Ju e dini se i kemi përfunduar gjatë fusha stërvitore përveç dy stadiumeve që është dashur t’i kemi, gjithsesi për të zhvilluar ndeshje ndërkombëtare për faktin që ju e dini në mungesë të një stadium kemi zhvilluar ndeshje në Shkodër.

Tani është stadiumi “Fadil Vokrri” në Prishtinë kategoria katër dhe është stadiumi në Mitrovicë “Adem Jashari” i cili është kategoria e dytë. Tash po behët kategoria katër dhe ju e dini që është shpallur tenderi dhe është bërë projekti për stadiumin nacional për ndeshje nacionale.

Ndërsa, në aspektin e ndeshjeve lokale të ligës sonë, ne kemi bërë gjatë stadiume të cilat janë të parapara me 12 ekipet të Super Ligës që ta kenë edhe nga një stadium stërvitor të nivelit sintetik, për faktin se këtu kemi temperatura dhe stinë të ndryshme dhe është shumë e nevojshme. Gjashtë i kemi të përfunduara të nivelit më të mirë të mundshëm teknologjia e fundit e barti. Janë duke u punuar shumë mirë dhe pastaj kemi edhe gjashtë të tjera në proceduar të cilat janë në fillim e sipër.

Unë tash jam në komisioni hetrik pranë UEFA-s, atje jam zgjedhur dhe ky hetrik i ndan të gjitha mjetet e UEFA-s për infrastrukturë. Unë e kam bërë një projekt për mandatin tim katërvjeçar që të behën 100 fusha sintetike në Kosovë. Ato 100 fusha veç do të fillojnë dhe sigurisht që do të kemi edhe mirëkuptimin e komunave. Cila komunë e bën bazën, pra e gjenë tokën edhe e bën bazën për atë klub, ne do ta sigurojmë barin.

Sigurisht në këtë projekt do të futet edhe ministria e Sportit, pra do punojmë në të gjitha komunat, aty ku ka nevojë. Unë garantoj këtu se shumë shpejt gjatë këtij mandati nuk do të mungojë më baza e parë materiale siç është stadiumi, topi apo një fanellë që fëmijët që të mos mund të zhvillojë talentin e tij, pikërisht për këto gjëra elementare.

Radio Evropa e Lirë: Para pak kohësh kishte një përpjekje të Federatës së Serbisë që të organizonte një ndeshje zyrtare futbolli në Kosovë. Por, kjo u pengua. A është sqaruar çështja e organizimit të ndeshjeve në Kosovë edhe me organet e UEFA-s?

Agim Ademi: Kjo është e sqaruar në organet e UEFA-s, që në një territor apo në një shtet, të drejtën e organizimit të garave e ka vetëm Federata e Futbollit, e cila është e licencuar në UEFA dhe FIFA. Në Kosovë jemi ne Federatë e Futbollit të Kosovës dhe unë këtu i falënderoj organet tona të policisë, të cilat i kanë ndaluar, sepse tentimi ka qenë (të futen lojtarët)… do të thotë këtë më shumë e shoh si vendim politik sesa si vendim sportiv dhe natyrisht që është penguar dhe do të pengohen edhe më tej. Të gjitha klubet që janë të nacionaliteteve të tjera mund të marrin pjesë në ligat tona. Garat organizohen këtu dhe këtë e di edhe Serbia dhe Federata Serbe se nuk lejohet dhe nuk do të lejohet sigurisht as me rregullat e UEFA-s e as me ligjin e shtetit tonë, që një shtet tjetër të organizojë gara.

Intervista – Haki Abazi: Qeveria Kurti, jo qeveri me njerëz të njollosur (video)

Shpallja e rezultatit përfundimtar të zgjedhjeve i hap rrugë procesit të formimit të qeverisë së re. Lëvizja Vetëvendosje dhe Lidhja demokratike e Kosovës janë përfshirë prej disa kohësh në diskutime mbi programin e qeverisë së ardhshme, por rezultati përfundimar e fut procesin në një fazë të re atë të diskutimit mbi emra konkretë. Deputeti i zgjedhur Haki Abazi i Lëvizjes Vetëvendosje, beson se nuk do të ketë asnjë pengesë në formimin e qeverisë së re. Përzgjedhja sipas tij duhet bazuar tek stardardi që vendos figura e vetë kryeministrit Albin Kurti, një emër i panjollosur dhe e që vendos në krye të axhendës së tij, interesin e qytetarëve. Me zotin Abazi bisedoi kolegia Menada Zaimi.

Zëri i Amerikës: Zoti Abazi, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve shpalli rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve të 6 tetorit dhe partia juaj, Lëvizja Vetvendosje, është forcë e parë politike. Tashmë është radha e ngritjes së institucioneve të Kosovës. Kur mund të ketë Kosova një qeveri të re?

Haki Abazi: Mendoj se shumë shpejt, meqë sovrani ka vendosur një qartësi të plotë në kuptimin e fituesve. Kjo çështje është e kristalizuar në kuptimin që kryeministri tashmë është i ditur, sepse sovrani ka vendosur, është çështje e përgatitjeve dhe e marrëveshjeve që duhen bërë për shkrirjet programore që janë gjithashtu diskutimet që po vazhdojnë ndërmjet Lëvizjes Vendosje dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe duke pasur parasysh energjinë e madhe pozitive që kanë shkaktuar këto zgjedhje, sidomos te qytetarët dhe mërgata jonë, atëherë mendoj që asnjë zhagitje nuk do t’i bëjë nder asnjë partie dhe asnjë subjekti politik për shkak se pritjet e qytetarëve janë që përveçse janë kryer zgjedhjet, të fillohet me punën dhe adresimin e çështjeve kritike sa me shpejt që është e mundur.

Zëri i Amerikës: Ju e thatë, ka diskutime programore mes dy partive deri në këtë moment. Më pas do të diskutohet me emra konkretë se kush do të jenë anëtarët e ardhshëm të qeverisë. Do të ketë probleme në këtë proces?

Haki Abazi: Nuk parashikoj meqë mendoj këto zgjedhje nuk kanë qenë vetëm zgjedhje të zakonshme, kanë qenë edhe një referendum i përzgjedhjes së qytetarëve të Kosovës dhe mërgatës mes së keqes që kishim për më shumë se 20 vite, mentalitetit qeverisës me privilegje dhe përfitime për bartësit e institucioneve në Kosovë, kundrejt opsionit i cili është qeverisje me llogaridhënie dhe hapjen me interesin e qytetarëve në qendër. Atëherë besoj se kjo në një farë forme përcakton edhe parimet dhe kritiret se kush mund të jetë në pozita kryesore në qeveri. Mendoj që pastërtia e kryeministrit, konsistenca e kryeministrit domosdo përcakton një standard të ri edhe për ministrat e të dyja subjekteve politike, të cilët duhet të jenë njerëz që nuk kanë të kaluar të njollosur dhe kanë determinimin, njohurinë dhe përcaktimin për të realizuar konceptin qeverisës dhe programin qeverisës, i cili përfundimisht do ta dërgojë në të kaluarën idenë e një zbrapsjeje apo manipulimi të qytetarëve për interesat e individëve. Do të jetë e kundërta. Kemi thënë që çkapja e shtetit është prioriteti numër që do të thotë: ligj dhe rend në vend, askush mbi ligjin. Mandej, realizimi i së drejtës për arsim cilësor, i cili do t’i bëjë qytetarët e Kosovës të aftë që të jenë pjesë e tregut dhe të realizojnë të drejtat e tyre në Kosovë.

Zëri i Amerikës: A mund të themi që puna e koalicionit është e kryer?

Haki Abazi: Unë mendoj që për Vetvendosjen është dosido e kryer. Dhe mendoj që edhe për Lidhjen Demokratike, duke qenë se vendimi për të mos hyrë në koalicion parazgjedhor ishte pikërisht marrëveshja që secili subjekt politik të shkojë një nga një në zgjedhje dhe kjo bëri matjen e fuqisë kundrejt elektoratit. Dhe tanimë, siç e thashë, elektorati ka dhënë fjalën e tyre. Cfarëdo tentimi për këdo, qoftë individ, qoftë subjekt që të devijojë nga përcaktimi i sovranit do të ishte dëmtim i reputacionit dhe kredibilitetit e që ne e pamë që në fakt votuesi kosovar është shumë i mençur dhe shumë i përgatitur sepse ata që tradhtuan votën e tyre dhe determinimin qytetar për një Kosovë ndryshe dënohen me votë gjithsesi. Unë mendoj që askush nuk do të marrë rrezikun për të bërë një gjë të tillë.

Zëri i Amerikës: Zoti Abazi, qeveria e re që pritet të drejtohet nga Albin Kurti do të përballet me shumë sfida dhe një nga sfidat është përtëritja e dialogut me Serbinë. Për këtë është kërkuar pezullimi ose heqja e tarifave. posaçërisht në gjetjen e një rruge për të ripërtërirë bisedimet me Serbinë. Do ta bëjë qeveria Kurti këtë?

Haki Abazi: E para, mendoj që një numër i madh i sfidave të cilat janë përcaktuar në raportin e dialogut me Serbinë janë ndërtuar në mënyrë artificiale për të fshehur dështimet e qeverisjes brenda Kosovës. Dhe duhet kuptuar që prioriteti i qeverisë Kurti do të jetë pikërisht në kryerjen e detyrave dhe obligimeve për qytetarët e Kosovës. Në anën tjetër, çështja e tarifave të mallrave serbe dhe atyre të Bosnje Hercegovinës është vendosur me shpejtësinë, me të cilën është vendosur dhe ajo që është thënë gjatë gjithë kohës së diskutimeve, përfshirë edhe fushatën elektorale ka të bëjë me zëvendësimin e tarifave me masat e reciprocitetit që janë praktika të njohura ndërkombëtare të dy shteteve, të cilat mund të kenë çështje të pazgjidhura, apo refuzim të njërës anë, që në këtë rast Serbia për më shumë se 20 vite refuzon mallrat dhe lirinë e lëvizjes dhe të gjitha format e marrëdhënieve normale. Nëse është quajtur dialog për normalizimin e marrëdhënieve ashtu siç ishte nisur në dialogun teknik, atëherë duhet të kthehemi te normalizimi që do të thotë reciprocitet i plotë. Nëse Serbia nuk pranon tabelat e, ta zëmë, automjeteve me shenjën e Republikës së Kosovës, nuk duhet të jetë ndryshe edhe për ato që kanë shenjat e Republikës së Serbisë në Kosovë. Dhe format e tjera të prodhimeve – kodi i produkteve të Republikës së Kosovës duhet patjetër të pranohet edhe brenda marrëveshjes së CEFTA-s. Dhe mospranimi nga ana e Serbisë do të detyrojë, jo për qef por për shkak se ne duhet patjetër të mbrojmë interesin kombëtar të Kosovës dhe kjo do të bëhet nëpërmjet reciprocitetit që, siç e thashë, janë praktika që përdoren gjithkund në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Zëri i Amerikës: Ky moment vjen në tryezë diskutimesh. Përpara se të mbërrijë ky moment, do të hiqni tarifat? Po ose jo?

Haki Abazi: Siç e thashë, gjithçka do të jetë në vijën e planifikuar të veprimeve. Tarifat do të jenë pjesë e procesit të vendosjes së reciprocitetit të plotë me Republikën e Serbisë.

Zëri i Amerikës: Zoti Abazi, brenda një kohe të shkurtër Kosova u vizitua nga dy të dërguar të SHBA. Cilat janë gjasat që çështja e marrëveshjes së normalizimit të marrëdhënieve me Serbinë të marrë zgjidhje brenda mandatit të Presidentit Trump?

Haki Abazi: Mendoj që është e frytshme që zyrtarë të lartë amerikanë nga afër dhe drejtpërsëdrejti janë duke parë situatën në Kosovë. Gjithmonë angazhimi amerikan në Kosovë ka qenë i mirëseardhur dhe do të vazhdojë të jetë i mirëseardhur. Takimet e udhëheqësit të Lëvizjes Vetvendosje — kryeministrit të ardhshëm të Kosovës, zotit Kurti me zyrtarët amerikanë, ambasadën amerikane janë të rregullta. Mendoj se presioni kohor jo gjithmonë është ai që determinon kualitetin e marrëveshjeve. Dhe unë mendoj që tanimë jemi në poziocionin kur është krijuar hapësirë e mirëkuptimit se po deshëm që këtë çështje përfundimisht ta bëjmë si duhet, duhet të bëhen parimet dhe duhet diskutuar aspekti i përmbajtjes, kualitetit dhe marrëveshjes së qëndrueshme ndërmjet Serbisë dhe Kosovës dhe kjo është gjë e mirëpritur nga të gjitha qarqet, sepse përvoja na tregon që shpejtësia jo gjithmonë është faktori kryesor që sjell deri tek përfundimi. Ne kemi një proces që ka filluar që nga viti 2011 dhe nuk ka prodhuar asnjë gjë. Në fakt ka prodhuar një numër të madh marrëveshjesh që nuk janë implementuar fare apo e kanë komplikuar edhe më tutje çështjen e raportit ndërmjet Serbisë dhe Kosovës. Nuk e besoj që askush është i interesuar të bëjmë një marrëveshje, e cila shpejt e shpejt do të nënshkruhej nga kushdo, por që do të shkaktonte probleme të mëtejshme për të gjitha palët, përfshirë Serbinë dhe Kosovën dhe bashkësinë ndërkombëtare. Kështu që aspekti kohor mendoj që është duke humbur në rëndësi dhe është duke u vendosur në plan të parë çështja përmbajtësore dhe qëndrueshmëria e marrëveshjes ndërmjet Serbisë dhe Kosovës, e cila është gjithashtu jo e rëndësishme vetëm për këto dy vende, por është e rëndësishme për të gjithë rajonin, përfshirë edhe Bosnje-Hercegovinën, Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë.

Zëri i Amerikës: Zoti Abazi, partia juaj e ka përjashtuar mundësinë e diskutimit për ndryshim të kufijve mes dy vendeve. Megjithatë, çfarë formule kompromisi ofroni ju se duhet të ketë një formulë kompromisi e cila të mund të çojë më pas në një marrëveshje normalizimi mes dy vendeve.

Haki Abazi: Llogaritni sa paradoksale është ideja që kompromisi dhe kufijtë të vendosen përbrenda një togfjalëshi në Ballkan. Kompromiset, lëvizjet me kufij asnjëherë nuk kanë përfunduar në situata paqësore në Ballkan. Ju keni parë se sa problematike ka qenë çështja e demarkacionit ku i janë dhënë mbi 8000 ha të Kosovës Malit të Zi dhe çfarë ka ngjallur një gjë e tillë. Cështja e ndryshimit të kufijve në Ballkan ka përfunduar, përndryshe gjithmonë do të ketë faktorë, të cilët mund ta përdorin një çështje të tillë për të hapur edhe çështje të tjera, të cilat janë vendosur pa marrëveshje, apo në mënyrë të sforcuar brenda Ballkanit. Kur flisni për kompromisin, unë mendoj që duhet t’i kthehemi aspektit kronologjik të çështjes së marrëveshjeve ndërmjet Serbisë dhe Kosovës. Kosova ka bërë kompromisin e madh. Problemi është që politikanët që po ikin tani nga fuqia politike nuk kanë qenë konsistentë në llogarinë dhe listimin e këtyre kompromiseve. Ahtisari ka qenë kompromisi i madh i shpalljes së Republikës së Kosovës dhe pavarësisë së saj. Të gjitha bisedimet e Vjenës që janë bërë kanë qenë kompromise të jashtëzakonshme që ka bërë Kosova për të akomoduar të drejtën e votimit të dyfishtë: ulëseve të rezervuara në parlamentin e Kosovës për komunitetin serb, kompetencat të cilat u janë dhënë komunave, përfshirë edhe ligjin për amnistinë e të gjithë atyre që mund të kenë qenë të përfshirë në luftën e Kosovës nga pala serbe, qofshin ato formacione të rregullta apo formacione paramilitare në Kosovë. Domethënë janë bërë kompromise të jashtëzakonshme, por fakti që Serbia ka ndërruar liderët sepse është pritur që Kostunica do ta kryejë, me premtimin e tij në fakt është biseduar që do të bëhej njohja e pavarësisë. Nuk e bëri. Mandej Presidenti Tadic dha premtimin që do ta bënte. Nuk e bëri. Tani kush garanton se çfarëdolloj kompromisi që mund të paraqitet, se Vucic do të bëjë njohjen e pavarësisë së Kosovës. Kështu që mendoj se tanimë ka ardhur momenti se Serbia duhet të ballafaqohet me vetveten, të kuptojë se çfarë ka ndodhur në fakt me pesë shtetet ballkanike ku ka filluar luftrat, të pastrohet me çështjen e reformimit të brendshëm, i cili e mban të kapur peng shtetin e Serbisë, e cila kërkon realizimin e projekteve të Millosheviçit në Ballkan me mjete të tjera, se sigurisht lufta nuk është më metoda me të cilën mund të bëjnë presionin për të ndryshuar kufijtë ose për të kërcënuar sigurinë e Bosnjes, Malit të Zi, Maqedonisë së Veriut apo Kosovës, dhe në fund mendoj që ka ardhur koha që ne, në anën tonë, në Kosovë, me konsistencë të kërkojmë njohjen e pavarësisë së Kosovës nga ana e Serbisë dhe pesë vendet e BE, pikërisht mbi vendimin e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, e cila në mënyrë të qartë, të drejtpërdrejtë i ka kthyer përgjigje Serbisë në pyetjen e saj nëse shpallja e pavarësisë ka qenë shkelje e ligjit ndërkombëtar, kornizës kushtetuese apo Rezolutës 1244. Kjo çështje është e përfunduar. Mirëpo fatkeqësia është që politikanët, udhëheqësit e Kosovës që ishin deri dje, kanë lejuar që të kompromentohet procesi dhe për shkak të kalkulimeve që ata i dinë, kanë rikthyer Serbinë si pjesë e barabartë në tavolinën e dialogut me Kosovën, pa dhënë llogari për atë që Serbia ka bërë në Kosovë. Domethënë kompromiset e mëdha janë bërë, pavarësia e Kosovës është kompromisi për shqiptarët në Kosovë. Unë mendoj që pikënisje tjetër nuk ka, përveçse marrëdhënie ndërfqinjësore me Serbinë, ashtu siç jemi, brenda kufijve me të cilët Kosovën e kanë njohur mbi 110 vende të bashkësisë ndërkombëtare.

Moikom Zeqo flet për krizën politike: Pse do ketë zgjedhje në pranverë

ANILA DEDAJ/ Eruditi Moikom Zeqo është i shqetësuar për të ardhmen e vendit. Mungesa e qarkullimit juridik midis dy partive të mëdha është, sipas tij, një rast i paprecedentë në Europë, që po vendos në rrezik të ardhmen e vendit.

Për këtë, ai i shikon zgjedhjet e parakohshme si një domosdoshmëri, e parashikon se qoftë zgjedhjet vendore, ashtu edhe ato lokale, do të mbahen në muajin mars, falë ndërhyrjes së ndërkombëtarëve. Teksa analizon moshapjen e negociatave e refuzimin e Francës, të lidhur sipas tij me shkaqe historike e gjeopolitike, ai ndalet te takimi Rama-Vuçiç-Zaev për Mini Shengenin Ballkanik.

E quan të gabuar veprimin e Ramës, e veçanërisht qëndrimin kritik të tre krerëve përkatës të qeverive karshi Bashkimit Europian. “Një akt i tillë, jo vetëm që nuk e forcon perspektivën për në BE, por e minon atë”, thotë ai për “Panoramën”. Zeqo flet gjithashtu për dy qëndrimet e kundërta të Ramës dhe Zaevit pas refuzimit që ju bë dy shteteve, Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë për hapjen e negociatave. Sipas tij, fakti që Zaev mori përsipër përgjegjësitë, e bën atë një politikan vizionar, ndryshe nga Kryeministri ynë, që sipas filozofit, në pseudoargumentet që përdor, nuk merr parasysh të ardhmen e Shqipërisë.

Ndërkohë që dorëheqja e Ramës bëhet kryefjalë e fjalimeve të kreut të PD-së, Lulëzim Bashës, Zeqo e përjashton një fakt të tillë. Sipas tij, Rama nuk do të tërhiqet, por nëse për një arsye apo një tjetër ndodh largimi i tij, ai thekson se kreu i PS-së e njëherazi Kryeministër i vendit, nuk është i pazëvendësueshëm… Edhe pse ndryshimet ligjore (përfshirë ndërhyrjet e 2008-ës) e përqendrojnë pushtetin te kreu i partisë në pozitë, e siç euriditi thotë të qenit kryetar partie e njëherazi qeverie i limiton mundësitë për zëvendësimin e tij, ai pohon se kulti i ekskluzivitetit të pushtetit është një kult i gabuar, e në PS ka figura të denja për atë rol. Kritikë ndaj deputetëve, veçanërisht ndaj atyre të PS-së, për faktin se nuk kanë krijuar një profil të vetin autonom, Zeqo tregon se cilat duhet të jenë kriteret e domosdoshme që duhet të vendosen për përfaqësuesit e ardhshëm të popullit në Parlament.

Profesor, këto kohë është duke u diskutuar Reforma Elektorale, ndërkohë që konflikti politik midis dy partive të mëdha ndihet ende. Si e shikoni situatën?

Situata e sotme politike është shumë e ndërlikuar, aspak normale. Gjatë këtyre 30 viteve, ne nuk jemi gjendur në një situatë të ngjashme. Duhet ditur se politika është mbi të gjitha një qarkullim juridik, pra një mjedis ku ndodh komunikimi juridik midis partive, të cilat futen në procesin e zgjedhjeve që në fund të vendoset se cila do të jetë shumica qeverisëse, e cila pakica. Ndërprerja e këtij qarkullimi juridik te ne ka ndodhur në ’98-ën, kur ndodhi grushti i shtetit, e po ashtu tani në 2019- ën. Besoj se nuk ka asnjë shembull tjetër në Europë, ku mungon qarkullimi juridik midis forcave kryesore politike të një vendi. Përfaqësuesit e opozitës, veçanërisht Lul Basha, deri më sot nuk kanë shfaqur asnjë shenjë ku të shprehen të gatshëm të bëjnë një qarkullim juridik. Kanë pasur edhe fqinjët tanë si Greqia apo Maqedonia e Veriut probleme të mëdha politike, por nuk ka qenë i prerë deri në fund ai që quhet qarkullimi juridik. Po ashtu, nuk ka ndodhur asnjëherë që opozita të heqë dorë në mënyrë masive nga titujt juridikë të deputetëve.

Mendoni se kjo mungesë komunikimi apo qarkullimi juridik ka ndikuar te moshapja e negociatave?

Mund të ketë ndikuar, pasi një pjesë e diplomatëve që janë në vendin tonë raportojnë rreth asaj që ndodh në Shqipëri. Edhe pse rasti i negociatave është një çështje e një tjetër niveli politik. Këtu flitet për integrimin europian, e politikat janë të tjera, të cilat përfaqësohen nga shtete e figura të caktuara, të cilat punojnë për një politikë që të jetë ose pro integrimit, ose kundër. Meqenëse kryefjala quhet “Integrim”, duhet thënë se shtetet kryesore europiane qenë pro integrimit të Shqipërisë në BE. Ne duhet të fillonim negocimin për në BE, të paktën që në vitin 1996, e ky proces të zgjaste e shumta deri në vitin 2000. Për shtetet e tjera, të cilat nuk e kanë pasur këtë përqasje që kishim ne, procesi i negociatave ka zgjatur jo më shumë se 10 vjet. 29 vjet janë shumë…

Është diskutuar gjatë, a erdhi moshapja e negociatave prej çështjes së brendshme të Shqipërisë apo ka lidhje me politikat e Bashkimit Europian?

Shtetet kryesore europiane, në mënyrë të veçantë Gjermania ishin pro negociatave. Refuzimi prej Francës, nuk po flas për Holandën, Danimarkën dhe Spanjën, të cilat nuk kanë peshën e këtij shteti, mendoj se erdhi për shkak të protagonizmit të tepruar të Makronit. Presidenti francez e kupton fare mirë, që pas mbarimit të mandatit të Kancelares Merkel, mbetet figura kryesore në Europën e Bashkuar. Jo më kot në fjalimet e tij të fundit, ai shtjellon idenë e një Europe të Bashkuar ndryshe nga kjo që është deri më sot. Protagonizmi i tij, ideja për të qenë lider i BEsë për mua është i gabuar, sepse të gjithë liderët e vendeve europianë duhet të jenë komplementar. Nuk mund të jetë një njeri i vetëm që përcakton të ardhmen e BE-së.

Mendoni se “Jo”-ja e Macronit është e justifikuar? 

Në rastin konkret, refuzimi i Makronit është një “Jo”, e pa argumentuar. I dëgjova me vëmendje argumentet që ai renditi. Çështja e azilantëve nuk është ndonjë argument i madh. E njoh Francën mirë, e di që në rrugët e saj ka më shumë azilantë të vendeve të tjera sesa shqiptar. Ideja për azil nuk është një ide specifikisht shqiptare. Nga ana tjetër, as argumenti i islamofobisë nuk qëndron, sepse dihet se azilantët afrikanë, që zënë vendin kryesor në Francë, janë shumica myslimanë. Islamofobia në Shqipëri është një fenomen i sajuar, sepse Shqipëria vërtet që numerikisht ka shumicën e popullsisë myslimane, por ne nuk jemi ndonjë vend islamik i doktrinuar, përkundrazi jemi liberal. Madje, bashkëjetesa midis komuniteteve fetare në Shqipëri ka qenë shembullore. Dihet që paqen midis komuniteteve e vendos maxhoranca dhe myslimanët shqiptarë nuk kanë krijuar ndonjëherë probleme. Shqipëria gjatë gjithë jetës së saj shekullore, nuk ka asnjë dëshmi të ndonjë lufte fetare, ndërkohë që në Francë kanë ndodhur të tilla. Mjafton të përmendim “Natën e Shën Bartolomeut”, ku katolikët e protestantët u therën me njëri-tjetrin. Pra, refuzimi i Makronit ndodhi për shkak të mungesës së një perspektive historike. Kritikat që iu bënë Makronit lidhur me këtë çështje nga Kryeministri i Italisë, Cipras në Greqi etj., janë me vend.

A mund të ketë një perspektivë pas kësaj dhe për këtë, a duhet të ndryshojë edhe qëndrimi i palëve politike?

Në politikë nuk ka asgjë të pamundur. Edhe pse unë e quaj të padrejtë që Shqipërisë pas afro 30 vjetësh t’i refuzohet hapja e negociatave. Një padrejtësi e bërë jo ndaj klasës politike shqiptare, por ndaj popullit tonë. Është shumë e rëndësishme të theksoj se pavarësisht qëndrimeve ndërpolitike, e raporteve mes partive, ne duhet të kemi një vetëdije për faktin se jemi shqiptarë. Një vetëdije kombëtare. S’e kam kuptuar kurrë ngazëllimin e disa njerëzve për moshapjen e negociatave. Ky qëndrim më është dukur një paturpësi. Në vitin 1913, ne u copëtuam nga shtetet e Europës e diplomacia franceze ka qenë shumë negative ndaj Shqipërisë mbas Lidhjes Shqiptare të Prizrenit të vitit 1878. Ne sot jemi ende me kufijtë që u caktuan në Konferencën e Londrës, në ngjarjen që shënoi atë që sot quhet Shqipëria londineze. Kufij të ndarë në mënyrë të padrejtë, sepse më shumë se gjysma e tokave shqiptare, si në veri, ashtu edhe në jug, mbetën jashtë. Në këtë rast, është njësoj si unë të bëj me faj Ismail Qemalin e Luigj Gurakuqin për kufijtë, këta dy burra që vendosën Pavarësinë. A mund t’i fajësosh këta?! Nuk i fajëson dot. Pak a shumë në të njëjtën situatë jemi edhe sot. Në qoftë se Franca, në rastin konkret Makroni, dha një përgjigje refuzuese, nuk do të thotë që faji është i të gjithë shqiptarëve.

Si ndikon te Kosova moshapja e negociatave për Shqipërinë?

Sigurisht që refuzimi që iu bë Shqipërisë lidhet edhe me Kosovën. Është shteti më i ri në botë, që ende nuk është njohur nga të gjitha vendet. Kështu që, ndikon te çështja e njohjes. Kosova është shteti i dytë shqiptar, që së bashku me Shqipërinë përbëjnë faktorin e madh shqiptar në Ballkan e në Europë. Nëse nuk hapen negociatat për Shqipërinë, rrjedhimisht është dëmtuar një vend që ka ndikim të madh dhe është edhe zë për Kosovën. Nga ana tjetër, ky refuzim Shqipërisë iu bë edhe si pasojë e politikës tradicionale të Francës kundër shqiptarëve. Ka pasur një konkurrencë midis politikës gjermane, austro-hungareze dhe asaj sllave, për këtë arsye lindi edhe interesi për Shqipërinë. Në Janinë qe vetë konsulli hungarez Arn, që themeloi studimet shqiptare për albanologjinë. Kjo, sepse donte që një popull josllav të ishte si barrierë, si kundërvënie ndaj sllavëve, të cilët ishin në kontradiktë me Gjermaninë. Nga ana tjetër, Franca ka bërë të kundërtën, ka qenë gjithmonë me popujt sllavë, sepse i shikonte si aleatë edhe në konkurrencën apo kontradiktat që kishte me Gjermaninë. Kjo politikë gjeopolitike, që është gati 2-shekullore, i shfaq reflekset e saj edhe sot. Prandaj, “jo”-ja e Macronit ndihmon më shumë serbët, në aspektin e mungesës së përkrahjes së Shqipërisë dhe të Kosovës dhe krijon një ngërç të madh në Ballkan. Për këtë arsye, politika e BE-së, sidomos për integrimin e Ballkanit në BE, duhet të jetë më e hapur dhe më tolerante.

Ju thatë se ka rëndësi politika shqiptare, pasi ndikon drejtpërdrejt në të ardhmen e Kosovës, ç’mendoni për takimin Rama-Vuçiç-Zaev për mini-Shengenin Ballkanik?

Shengeni Ballkanik është një term përgjithësues, çka do të thotë se në Ballkan ka shumë shtete. Është Greqia, Rumania, Mali i Zi etj., pra si mund të flitet për Shengen Ballkanik me tri shtete, po të tjerat? Për mua ka qenë e gabuar nga ana e Kryeministrit Rama që mori pjesë me dy shtete, njëri prej të cilëve (Serbia) nuk është anëtar i NATO-s, ndërsa Maqedonia e Veriut është një shtet i përbërë nga dy etni: shqiptarët dhe maqedonasit. Ku është Mali i Zi, vend anëtar i NATO-s? Normalisht që dy apo tri shtetet anëtare të NATO-s, siç është edhe Greqia, mund të ishin një argument më shumë për këtë nismë. Por kjo nismë, e mbajtur në mënyrë të tillë, duket si një tendencë sovraniste… Tendenca të tilla janë përhapur shumë së fundmi në Europë. Tipike është rasti i Kryeministrit të Hungarisë, i cili kërkon një sovranitet më të madh sesa koncepti komplementar, që kemi në Europën e Bashkuar. Përpos këtyre, në të ashtuquajturin takim për “Shengenin Ballkanik” u mbajt një qëndrim kritik ndaj BE-së, ku kjo organizatë u sha nga Rama, Zaevi dhe Vuçiçi. Një qëndrim i tillë krijon një kontradiktë të panevojshme, që jo vetëm nuk e forcon perspektivën për në BE, por e minon atë.

Nga ana tjetër, pas refuzimit për hapjen e negociatave të Maqedonisë se Veriut dhe Shqipërisë, kemi dy qëndrime jo të ngjashme të krerëve të qeverive përkatëse. Zaevi merr përgjegjësinë mbi vete, ndërsa Rama e shkarkon atë te “problemet e brendshme” të Unionit Europian…

Kjo na nxjerr te situata që politika është qarkullim juridik. Në Maqedoninë e Veriut nuk ka hedhje mandatesh. Aty janë si opozita, si shumica e qeverisë. Për mua, gjesti i Zaevit është një gjest prej politikani të vërtetë. Kurse Rama, në të gjitha pseudoargumentimet që dha, duke theksuar se nuk jep dorëheqjen apo të bëjë zgjedhje të parakohshme, tregoi se nuk mendon si politikan vizionar, nuk mendon se ç’do të bëhet me të ardhmen e Shqipërisë. E ardhmja e Shqipërisë varet shumë nga rregullimi i këtij qarkullimi juridik e që kjo të bëhet funksionale në Shqipëri, duhet të ketë zgjedhje të parakohshme. Zgjedhje, të cilat duhet të jenë të dyfishta, si vendore ashtu edhe lokale. Kjo është e domosdoshme, pasi zgjedhjet lokale te ne qenë moniste, jopluraliste. Unë besoj se zgjedhjet e parakohshme te ne do të mbahen rreth muajit mars, kjo do të vijë si produkt i ndërhyrjes së ndërkombëtarëve. Ashtu siç ndërhynë në vitet ’97-1998 për situatën konfliktuale që u bë në Shqipëri, mendoj se do të shtrijë ndikimin e saj për zgjedhje të parakohshme. Kjo, edhe sepse pa zgjedhje nuk mund të ekzistojë as një e ardhme për Shqipërinë.

Ndërkohë që po flasim për zgjedhje, ndoshta jemi të ndërgjegjshëm edhe për një mungesë zgjedhjeje, pasi aktualisht sot kemi në Parlament figura pa një background, figura anonime, deri edhe analfabete… Si e shikoni këtë fakt?

Kjo ka ardhur si pasojë e ndryshimeve të kobshme të vitit 2008, si pasojë e listave ku kryetarët e partisë kanë të drejtën prej monarku të zgjedhin emrat. Po përgjegjësia më e madhe është e Partisë Socialiste, sepse ndërsa kishte mundësi të vendoste personalitete, ka vendosur njerëz anonimë që bëjnë të fortin e që janë idiotë nga pikëpamja kulturore. Asnjëri nga këta deputetë nuk është profilizuar në media, sepse s’ka folur, s’di se çfarë të thotë. Edhe shpikja e një gjoja opozite parlamentare nga listat, nuk është e drejtë nga pikëpamja logjike. Madje, është po aq e gabuar sa edhe heqja dorë në mënyrë masive nga titujt juridikë të deputetit që bëri opozita. Unë mendoj që kjo situatë e rëndë do t’i dëmtojë shumë partitë që bënë këtë gjest dhe jam i bindur që po nuk u ndërhy te ndryshimet e 2008-ës, vështirë se situata vizionare, nga asnjë nga këta politikanë për 30 vjet. Kanë qenë ligjërime politike të thashethemeve, të grindjeve provinciale. Politika shqiptare është provinciale në thelb, nuk ka vizion. Vizioni është kur flet në emër të kombit, të progresit europian e të njerëzimit, asnjëri nga këta deputetë nuk flet me këtë vizion. Së dyti, është e rëndësishme të theksoj se këta krerë partish nuk kanë arritur të krijojnë një konstelacion figurash në politikë që të kenë një lloj autoriteti, përkundrazi, ata janë të gjithë të klonuar. Janë ‘zombie’ të politikës. Por jo vetëm kaq, mua më habit fakti se si në administratën shtetërore nuk ka asnjë personalitet. Është skandaloze. Pa dyshim që mund të ketë më shumë femra se më parë, por mbi të gjitha është e rëndësishme të ketë personalitete femra. Kështu që, situata në të cilën gjendemi është shumë e vështirë të ndryshojë. Kjo kërkon një proces shumë të gjatë katarsisi.

Ndërkohë që jemi pothuajse në gjendje pritjeje, këta deputetë, shumica prej të cilëve siç ju thoni janë diletantë në politikë, kanë një kosto afatgjatë mbi taksapaguesit shqiptarë….

Unë mendoj se shqiptarët duhen parë si komb, jo si pjesë të ndara. Nëse flasim në këtë kontekst, shqiptarët e Kosovës kanë treguar nivel të lartë të moralit dy herë: një herë në vitin 1999 ku shumë djem edhe vajza braktisën punët dhe u bashkuan në UÇK për të luftuar. Shumë prej tyre edhe u vranë për lirinë e Kosovës. Kjo tregon nivel shumë të lartë moral. Së dyti, është hera e parë që për 20 vite, një forcë politike me djem dhe vajza të reja të pakompromentuar, por me vizion, arritën të fitojnë zgjedhjet. Kjo tregon se me moral mund të fitohen dhe zgjedhjet dhe pa moral mund të humbasësh. Nuk mund të bëhet Parlamenti me njerëz pa moral, por mund të bëhet një shtet me njerëz me moral. Fitorja e Albin Kurtit, që sipas meje është politikani më i ditur dhe më i pakorruptueshëm shqiptar, është një shenjë e mirë sepse në fund të fundit, edhe ai është shqiptar e ka ndikimin e vet edhe në Shqipëri dhe mund të jetë një referencë për ndryshime pozitive që njerëzit të besojnë se edhe te njerëzit me moral arrihet diçka… Unë nuk jam fatalist, unë mendoj që, qoftë edhe 5 veta, 5 ministra të zotë e të ndershëm mund ta ndryshojnë Shqipërinë.

A i kemi ne këta 5 veta që ju thoni? 

Unë mendoj se populli i ka 5 veta. Jam krejtësisht skeptik për tërë klasën politike, por s’jam pesimist në atë që në të ardhmen mund të ndryshojë diçka. A nuk ishte e korruptuar edhe klasa politike në Kosovë, si ka mundësi që pas 20 vitesh fiton një parti, e cila nuk është e korruptuar?

Konkretisht, nëse ndodh që Rama për një arsye apo për një tjetër të japë dorëheqjen/të largohet nga pushteti, a ka brenda PS-së anëtarë që mund ta zëvendësojnë?

Pikësëpari, Rama s’ka për ta dhënë dorëheqjen dhe për këtë jam absolutisht i sigurt, por le ta marrim në formë hipotetike, nëse ndodh. Nëse diçka e tillë do të ndodhte (çka unë se besoj aspak), të jeni të bindur se figura për të luajtur rolin e Kryeministrit ka mjaftueshëm brenda Partisë Socialiste, jo nga deputetët aktualë, por nga elektorati. Për sa u përket deputetëve, nuk besoj te asnjëri. Edhe ata, që herë pas here shfaqen si kundërshtarë të Ramës, nuk kanë ndonjë perspektivë, sepse kanë limitet e tyre. Për shembull, janë 2-3 kandidatura si Bushati apo Xhafaj, por mundësitë e tyre janë të limituara sepse pjesa më e madhe e forumeve të PS-së është caktuar nga vetë Rama. Edhe pse unë s’kam besim tek asnjë nga deputetët e Partisë Socialiste, nuk duhet të harrojmë se kjo parti ka një elektorat gjigant, ku ka shumë njerëz që mund të luanin rolin e Kryeministrit. Njerëz me integritet e kulturë. Mirëpo, po flasim në mënyrë hipotetike, pasi unë jam i bindur se s’do të ketë vakum, nuk ekziston një formulë e tillë. Duhet kuptuar se nuk ka asnjeri të pazëvendësueshëm, kulti i moszëvendësimit, i ekskluzivitetit është një kult i gabuar. Kulti se kemi këtë Kryeministër e s’mund të kemi një tjetër, është i pakuptimtë. Pa dyshim që Rama është i zëvendësueshëm, të gjithë ne jemi të tillë. Por e gjitha kjo është hipotetike, se ai nuk do ta japë dorëheqjen. Unë siç thashë, mendoj se në muajin mars do të bëhen zgjedhje të parakohshme, në të cilat ai do të hyjë si kryetar partie. Sepse ne jemi në një situatë të tillë ligjore, ku të jesh Kryeministër duhet të jesh kryetar partie. Diçka e tillë nuk është e drejtë. Në Statutin e Partisë, në kohën e Nanos, edhe pse ai ishte kryetar i PS-së, Kryeministër bëri Metën dhe Majkon. Mirëpo, në ndryshimin e Statutit i kanë rregulluar punët në mënyrë të tillë që, kryetari i partisë të bëhet edhe Kryeministër. I kanë limituar kështu mundësitë, ndaj ai s’ka për ta dhënë dorëheqjen.

Pas “shfaqjeve” të fundit nga deputetët e përkohshëm të Parlamentit, mendoni se duhen vendosur disa kritere bazike për përfaqësuesit e popullit? 

Patjetër, jo vetëm kriteret morale që janë kryesore, por edhe kriteret e diturisë, të vetëdijes humane. Përpos këtyre, është shumë e rëndësishme që këta deputetë të kenë edhe njohuri bazike juridike. Pasi ata janë personat që vendosin ligjet e këtij vendi. Si mund të bëhesh ligjvënës nëse nuk ke asnjë përvojë bazike juridike?! Pra, duhet të jenë figura përfaqësuese, me kontribut në fushat përkatëse, juristë, ekonomistë etj., individë që të kenë një vizion që mund të përgjithësohet në Parlament përmes votimit të ligjeve.

Deputetë analfabetë, të tjerë që nuk respektojnë kodin e sjelljes (të veshjes), që kanë një prezantim në publik shpesh edhe vulgar… A duhet të ishin marrë masa ndaj tyre?

Kush do të marrë masa? Ky është një Parlament skandaloz. Po mund të ketë dhe të tjerë që mund të vishen me kollare, po janë po aq keq. Konceptualisht, deputetët e Parlamentit të Shqipërisë janë të prapambetur. Ajo që më tmerron është se kjo prapambetje reflektohet edhe te deputetët e PS-së. Si ka mundësi që ndër deputetët e PS-së, ku ka edhe disa individë të shkolluar, të mos ketë profile autonome. Deputetë që shfaqin haptazi idetë, kundërshtitë e tyre. Është për të ardhur keq që janë të gjithë kaq të bindur dhe të klonuar. A do të jetë Parlamenti që do vijë më i mirë? Vështirë të thuhet, pasja e një Parlamenti adekuat është një proces që kërkon kohë…

Palmer për REL: Përmes ekonomisë, deri te marrëveshja përfundimtare

Amra Zejneli-Loxha

Përfaqësuesi i posaçëm i Departamentit të Shtetit për Ballkanin Perëndimor, Matthew Palmer, në një intervistë për Radion Evropa e Lirë thotë se mundësitë e reja ekonomike dhe investimet e huaja në Kosovë dhe Serbi, mund ta bëjnë më të lehtë arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare ndërmjet dy vendeve. Ai shtoi se Richard Grenell, i dërguari Special presidencial i SHBA-së për bisedimet e paqes në Kosovë dhe Serbi, është në pozitën më të mirë për ta bërë këtë. Sipas Palmerit, qëllimi i SHBA-së është që thelbi i marrëveshjes tëjetë njohja reciproke, duke kujtuar se procesi i dialogut ështe i destinuar për kompromis.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Palmer, kjo është hera e parë që ju po vizitoni Kosovën pasi ky shtet ka mbajtur zgjedhjet parlamentare. Si e shihni ju si përfaqësues i Shteteve të Bashkuara, rezultatin e këtyre zgjedhjeve?

Matthew Palmer: Shtetet e Bashkuara janë më pak të interesuara për rezultatin e zgjedhjeve krahasuar me vetë procesin. Nëse shikoni procesin, mendoj se duhet ta konsideroni si jashtëzakonisht të suksesshëm. Kosova ka mundësi që është hapësira demokratike më aktive në Ballkanin Perëndimor, tani për tani.

Ne kemi pasur zgjedhje më 6 tetor. Askush nuk ka pasur dijeni se kush do të fitojë. Partitë kanë garuar në bazë të ideve, mediat kanë qenë duke sfiduar udhëheqësinë politike, ata kanë garuar në hapësirat mediale, sërish në baza idesh. Sjellja aktuale në zgjedhje ka qenë goxha e mirë. Pra, duke shikuar nga ajo perspektivë, pra se çfarë thonë zgjedhjet për demokracinë e Kosovës, mendoj se përbën rrëfim të mirë. Sa i përket rezultatit, mesazhi për mua, mesazhi për ne, ka qenë se publiku në Kosovë ka kërkuar që të shohë ndryshim. Dhe ata kanë votuar për ndryshim. Unë besoj se qeveria që po parashikohet, liderët e partive që janë ngjitur më së larti më 6 tetor, e kanë kuptuar këtë mesazh.

Radio Evropa e Lirë: Bisedimet për qeverinë e ardhshme janë duke vazhduar në mes të partive që tashmë udhëheqin, Lëvizja Vetëvendosje dhe Lidhja Demokratike e Kosovës, dhe siç thonë ato, një marrëveshje politike përfundimtare për formim të qeverisë, mund të arrihet pas certifikimit të rezultateve. Sipas jush, cilët duhet të jenë hapat e parë të qeverisë së re?

Matthew Palmer: Mendoj se qeveria e re duhet të përcaktojë natyrën e programit të saj. E di se prioritet i liderëve të këtyre dy partive është, siç janë shprehur ata, agjenda e tyre e brendshme, luftimi i korrupsionit, përballja me krim të organizuar, promovimi i transparencës dhe qeverisjes së mirë. Kjo është agjendë, të cilën Shtetet e Bashkuara e mbështesin aktivisht dhe fuqishëm. Në të njëjtën kohë ne shpresojmë se qeveria e re do të lëvizë në baza urgjente, për të identifikuar një rrugë mbrapa për kthim në dialog me Serbinë, që të kthehet në negociata dhe të punojë në mënyrë paralele për të arritur një marrëveshje të plotë për normalizim të marrëdhënieve në mes të Kosovës dhe Serbisë. Ne besojmë se këto dy agjenda, e brendshme dhe ndërkombëtare janë përmbushëse të njëra-tjetrës dhe jo konkurrente.

Radio Evropa e Lirë: Si e shihni liderin e Vetëvendosjes, Albin Kurti, si kryeministër të mundshëm të Kosovës. A e shohin Shtetet e Bashkuara atë si partner?

Përfaqësues i posaçëm i Shteteve të Bashkuara për Ballkanin Perëndimor, Matthew Palmer.

Matthew Palmer: Sigurisht, ajo është shpresa dhe pritja jonë. Kjo do të jetë hera e parë që Vetëvendosje do të jetë në qeverisje. Kjo do të jetë hera e parë që Kurti do të jetë në pozitë publike, nëse gjërat shkojnë ashtu si presin të gjithë. Ne do ta shohim atë si kryeministër, në rast se ai arrin ta fitojë këtë pozitë për veten dhe partinë e tij. Ne presim që ai të jetë një partner i mirë dhe i fuqishëm i Shteteve të Bashkuara, sa i përket adresimit të sfidave të brendshme këtu në Kosovë, në promovimin e qeverisjes së mirë dhe llogaridhënies, në promovimin e rritjes ekonomike, mirëpo po ashtu edhe në punën në mbështetje të një marrëveshjeje me Beogradin për normalizim të plotë të marrëdhënieve. Pra, ne shpresojmë dhe presim që edhe kjo gjë të jetë prioritet i qeverisë së re.

Radio Evropa e Lirë: Albin Kurti, si një kryeministër i ri i mundshëm, ka deklaruar se ai nuk e sheh Listën Serbe si partner në formimin e qeverisë, duke e konsideruar atë një dorë të zgjatur të Serbisë në Kosovë. Ai tha se do të preferonte të përfshijë përfaqësues politikë të komunitetit serb që e kanë pranuar pavarësinë e Kosovës. Si e komentoni atë?

Matthew Palmer: Mendoj se Lista Serbe është një parti e krijuar nga komuniteti serb për të përfaqësuar interesat e saj në politikën e Kosovës. Do të ishte thelbësore që qeveria të përfshijë dhe të punojë me ta, dhe të pranojë rolin e tyre kushtetues në politikën e Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Si i shikoni përfaqësuesit e tjerë serbë?

Matthew Palmer: Unë mendoj se ka vend që qeveria të angazhohet gjerësisht me më shumë aktorë në këtë proces.

Radio Evropa e Lirë: Disa javë më parë, përfaqësuesit e koalicionit të mundshëm qeveritar kanë thënë se synojnë të largojnë taksën e vendosur në importet e Serbisë, që është konsideruar pengesë për dialogun Kosovë-Serbi, dhe ta zëvendësojnë këtë masë me politikën e “reciprocitetit të plotë”, që nënkupton se Kosova do të marrë hapa reciprokë, bazuar në sjelljen e Serbisë. Si e shihni ju këtë politikë të propozuar? A mund ta mbështesë Qeveria amerikane?

Matthew Palmer: Ne, natyrisht, se do të mbështesnim heqjen apo pezullimin e tarifave në baza urgjente. Ne iu kemi kërkuar këtë gjë partnerëve tanë në Kosovë tash e një kohë dhe jemi dëshpëruar nga mosgatishmëria e Kosovës për të marrë një vendim të tillë. Sa i përket reciprocitetit, kjo mua më tingëllon si diçka që mund të negociohet me Beogradin në tavolinë. Prandaj, unë shpresoj se qeveria e Kosovës, autoritetet e Kosovës mund ta gjejnë një rrugë për t’iu kthyer negociatave dhe më pas përmes atij procesi të adresojnë sfidat që kufizojnë apo zvogëlojnë mundësinë e qytetarëve të Kosovës dhe atyre të Serbisë në bërjen e tregtisë dhe biznesit, lirshëm me njëri-tjetrin.

Radio Evropa e Lirë: Gjatë diskutimit me studentë, ju thatë se jeni takuar me zotin Kurti dy ditë më parë në Shkup. A keni marrë ndonjë premtim apo ndonjë shenjë, a keni parë që zoti Kurti, në rast se bëhet kryeministër, do ta heqë tarifën dhe do t’iu kthehet negociatave?

Matthew Palmer: Nuk dua të flas në emër të zotit Kurti, mirëpo do të flas në emër të Shteteve të Bashkuara dhe ne do të dëshironin të shihnim Qeverinë e re rë Kosovës, duke përqafuar si politikë apo si strategji, lëvizjen përpara në drejtim të pajtimit me Serbinë.

Radio Evropa e Lirë: Kë e shihni në krye të negociatave në dialog me Serbinë? Kryeministrin apo Presidentin? Ju tani vonë keni thënë në një seancë në Senat se presidenti serb, Aleksandar Vuçiq dhe presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi janë të gatshëm për të negociuar një marrëveshje.

Matthew Palmer: Kjo vendim i takon Kosovës, si dëshiron të bashkëpunojë. Kosova duhet të krijojë një rrugë për t’u kthyer në negociata, për të përcaktuar për veten, rrugën se si dëshiron të përfaqësohet, ndonëse duhet ta çojnë përpara në dialog një person apo ekip që ka fuqi dhe autoritet dhe mund të negociojë me këdo që vendos përpara Serbia në atë proces. Më pas duhet të vendosë edhe për substancën e negociatave, çfarë dëshiron të sigurojë Kosova përmes këtyre negociatave?

Radio Evropa e Lirë: A mbështesin Shtetet e Bashkuara deklaratën që ka bërë Kurti rreth asaj se do të përcaktojë parimet para se të kthehet në tavolinën e negociatave? A është e nevojshme një gjë e tillë?

Matthew Palmer: Sërish, Kosova duhet të vendosë vetë si dëshiron t’iu qaset këtyre negociatave. Mirëpo për mua nuk është e qartë nëse diskutimet për parime kanë të bëjnë me parime që Kosova të vendosë vetë apo për parime që Kosova duhet t’i negociojë me Serbinë. Nëse është kjo e fundit, rruga e vetme për ta arritur këtë gjë është kthimi i sërishëm në këtë proces, sërish në tavolinën e negociatave për të biseduar me Beogradin rreth parametrave të negociatave. Nëse ka të bëjë me negociim të parimeve në mesin e përfaqësuesve të institucioneve të Kosovës apo mes partive politike, atëherë kjo më shumë duket si shpërqendrim, nga nevoja e kthimit të bashkëpunimit me Beogradin.

Radio Evropa e Lirë: Është thënë se Qeveria amerikane mund të ketë një plan ekonomik për Kosovën dhe Serbinë, për të inkurajuar një marrëveshje politike duke ofruar stimuj ekonomik për të dyja palët. Gjatë një seance dëgjimore në Senat, ju keni përmendur se përmes këtij plani ekonomik, së bashku me angazhimin politik, ju do t’i ndihmoni palët që të gjejnë një marrëveshje të qëndrueshme mes vete. A mund të na sqaroni më shumë se për çfarë stimujsh ekonomikë dhe tregtarë bëhet fjalë?

Matthew Palmer: Mënyra se si ne e shohim këtë, dhe mendoj se ambasadori Grenell ka qenë i qartë në këtë pikë, është se janë bizneset amerikane dhe evropiane që do të ishin të gatshme të investonin në Kosovë dhe Serbi, të cilat hezitojnë ta bëjnë këtë gjë për shkak të mungesës së sigurisë. Klima politike është e tillë që i pamundëson investimet ndërkombëtare në këto dy vende. Pra, a mund të identifikojmë ne biznese që janë të gatshme që nën rrethanat e duhura, me përparim drejt zgjidhjeve, të sjellin para dhe investime të huaja, në Kosovë dhe Serbi duke krijuar vende pune, mundësi ekonomike, të kontribuojnë në rritjen ekonomike, mbi bazën e një përparimi në këtë marrëdhënie. Kjo është ideja?! Mendoj se askush nuk është në pozitë më të mirë ta adresojë këtë sesa ambasadori Richard Grenell.

Radio Evropa e Lirë: Ndërkohë, presidenti serb, Aleksandar Vuçiq, po e përsërit ftesën e tij ndaj kompanisë gjermane “Volkswagen” për të hapur një fabrikë në Serbi. A mundet që kompania “Volkswagen” të jetë një shans ekonomik për Serbinë, por edhe për Kosovën?

Matthew Palmer: Nuk jam në gjendje të parashikoj se cilat ujdi, stimuj apo mundësi investuese mund të paraqiten. Por, sigurisht kompani të rëndësishme amerikane dhe evropiane, janë investitorë potencialë në të dyja ekonomitë.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se këto investime do të bëhen pas arritjes së mundshme të marrëveshjes mes Kosovës dhe Serbisë apo paralelisht me bisedimet për marrëveshjen?

Matthew Palmer: Mendoj se paralelisht. Vetë akti i krijimit të stimujveekonomik do të lehtësonte arritjen e një marrëveshjeje në nivel politik. Por natyrisht, me një sens urgjence, të identifikohen shpejt disa nga këto biznese dhe mundësi tregtare, dhe t’i përdorni ato si një shtytës në këtë proces politik.

Radio Evropa e Lirë: Ju keni thënë se presidenti Vuçiq është i gatshëm të negociojë marrëveshje duke marrë parasysh se SHBA-ja dëshiron njohje të ndërsjellë mes dy vendeve, si zgjidhje përfundimtare. A do të thotë kjo se Vuçiq është i gatshëm të njohë Kosovën, dhe me çfarë çmimi?

Matthew Palmer: Nuk më përket mua të vendos. Këto janë negociata. Nuk mund t’ju them se ku do të arrijnë palët me këto negociata. Por, unë mund t’ju them me siguri se qëllimi ynë, çfarë ne dëshirojmë të shohim si rezultat përmes këtij procesi të dialogut, është një marrëveshje që në thelbin e saj ka njohjen e ndërsjellë. Kjo është ajo çfarë do të hapte rrugën evropiane për Kosovën dhe Serbinë.

Radio Evropa e Lirë: Në çfarë niveli prisni fleksibilitet nga Kosova për të arritur marrëveshje me Serbinë?

Matthew Palmer: Sërish, i takon Kosovës të caktojë parametrat e saj të angazhimit. Unë nuk mund të përmend numra, shembull shtatë nivele. Kjo nuk është mënyra sesi funksionon. Por, do të kërkoj kreativitet, do të kërkoj vullnet politik dhe përkushtim për të bërë kompromis. Dhe, Kosovës nuk po i kërkohet që vetëm të japë në këtë proces, ajo gjithashtu do të fitojë nga ky proces, pra do të avancojë dhe mbrojë interesat e saj. Kjo është natyra e negociatave, e dialogut. Ky proces ka në thelb kompromisin.

Radio Evropa e Lirë: A mundet që SHBA-ja të pranojë një zgjidhje që fuqizon një entitet serb brenda Kosovës?

Matthew Palmer: Nuk e kam të qartë se çfarë po mendoni me “fuqizimin” e entitetin serb. Mendoj se në këtë aspekt ka vend për të menduar në mënyrë kreative. Tashmë ka pasur një punë kreative sa i përket idesë së Asociacionit të komunave serbe. Mendoj se duhet bërë më shumë punë në atë drejtim. Por, ekzistojnë shumë mundësi për palët që të gjejnë një rrugë përpara që respekton dhe reflekton interesin e Kosovës dhe të Serbisë, po ashtu. Askush nuk duhet të humbasë në këtë proces. Të dyja palët mund të fitojnë më shumë sesa të humbin.

Radio Evropa e Lirë: Sa i përket Asociacionit, ne jemi të vetëdijshëm se Serbia më përpara do ta dëshironte atë më shumë si organizatë me kompetenca ekzekutive, sesa ashtu siç ka vendosur Gjykatat Kushtetuese e Kosovës?

Matthew Palmer: Ka shumë punë për t’u bërë. Por, unë nuk do ta negocioj marrëveshjen mbi bazën e njërës apo tjetrës palë. Unë do ta mbështes procesin, të punoj me palët që t’i ndihmoj ato të arrijnë marrëveshje, të cilën ato mund ta adaptojnë dhe përvetësojnë si të tyren.

Radio Evropa e Lirë: Duke parë dështimin e BE-së për të filluar negociatat e pranimit me Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë, a besoni se një dështim i tillë ndikon në mundësinë e një marrëveshjeje midis Kosovës dhe Serbisë, pasi që “anëtarësimi në BE” shihej si një karotë e rëndësishme për të detyruar palët të arrijnë një zgjidhje politike?

Matthew Palmer: Sigurisht, mendoj se është një mesazh thellësisht negativ për të gjithë rajonin. Unë mendoj se është dërguar mesazh negativ jo vetëm për Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë, por gjithashtu krijon një atmosferë negative për procesin e dialogut. Dështimi i Këshillit Evropian për të arritur një kompromis është thellësisht për të ardhur keq, dhe unë besoj se e rikthen procesin dhe dërgon mesazhe negative nga të dyja palët. Por, palët duhet të shkojnë përtej kësaj. Është në interesin e tyre më të mirë për ta bërë këtë, dhe besoj se Këshilli Evropian do të gjejë një mënyrë për të ecur përpara, si për Maqedoninë Veriore ashtu edhe për Shqipërinë, dhe se ata përsëri do të përqendrohen në perspektivën evropiane të të gjithë rajonit.

Përgatitën: Krenare Cubolli
Kestrin Kumnova