VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

INTERVISTA EKSKLUZIVE 1970, Bekim Fehmiu: Kam një grua dhe një të dashur

By | February 21, 2020
blank
8 Comments
  • author avatar
    Anonymous 1 year ago Reply

    I pavdekshem,, Legjende, Ikon,

Komentet

blank

Më 16 qershor 2017 u nda nga jeta Helmut Kohl, arkitekti i ribashkimit të Gjermanisë

VOAL – Helmut Kohl u lind më 3 prill 1930 në Ludwigshafen në rajonin e Pensilvanisë Rhenish. Familja e tij është katolike dhe konservatore: babai i tij është nëpunës i financave dhe nëna e tij mësuese.

Në shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore, si të gjithë të rinjtë e kohës, ai ndjek një trajnim, por ai kurrë nuk do të luftojë: lufta përfundon para se ai të niset për në front.

Pasioni i tij për politikën manifestohet kur ai është akoma shumë i ri: në vitin 1947 punoi në seksionin e të rinjve të Unionit Kristian-Demokrat (CDU) të qytetit të tij. Ai studioi në Universitetin e Frankfurtit shkenca politike, histori dhe ligj, duke marrë doktoraturën  në Heidelberg më 1958. Vetëm një vit më vonë, në vitin 1959, u zgjodh në rajonin e tij, dhe në vitin 1969 ai u bë Ministerpräsident, në sajë të reputacionit të administratorit të aftë, të fituara shumë shpejt.

Edhe ngritja e tij në radhët e CDU-së është e rrufeshme: në vitin 1953 ai u bë një menaxher rajonal dhe në vitin 1954 ai ishte nënkryetar. Pas humbjes elektorale të partisë në vitin 1972, Helmut Kohl merr postin e sekretarit, në vend të Reiner Barzel.

Në vitin 1960 u martua me përkthyesen Hannelore Renner nga e cila pati dy djem, Walter dhe Peter. Hannelore është vajza e një prej pronarëve më të mëdhenj të anijeve, shumë afër qarqeve naziste dhe tejet anti-semite. Gruaja do të jetë shoqëruese e tij besnike për 41 vjet, duke sakrifikuar jetën e saj në emër të angazhimeve shtetërore të bashkëshortit të saj dhe duke u përkushtuar që të përfaqësojë gjysmën tjetër të përsosur të çiftit politik.

Hannelore shkruan në duet me burrin e saj një libër të recetave gjermane, duke favorizuar pasionin e Helmutit për verë të mirë dhe ushqim të mirë, sidomos për një recetë të rajonit të saj të origjinës: të Saumagen. Ky pasion i Kohlit do të konfirmojë imazhin e tij si një politikan i thjeshtë dhe i mirë, i cili, në fillim të karrierës së tij, e dëshiron përkufizimin e provincialit.

Pavarësisht nga rritja e shpejtë politike, humb zgjedhjet e kancelarit në vitin 1976, por fitoi presidencën e ekzekutivit gjerman në vitin 1982. Politika e zbatuar nga Kohl në thelb është centriste dhe përfshin: shkurtime modeste për qeverinë dhe një mbështetje të fuqishme për angazhimet e NATO-s në territorin e Gjermanisë Perëndimore. Ai pranon vendosjen e raketave të NATO-s në territorin gjerman, duke marrë pastaj nënshkrimin e një traktati themelor të SHBA-BRSS që parashikon tërheqjen e Euromissiles që i përkasin dy kombeve. Suksesi i kësaj politike është konfirmuar edhe më tej nga fitorja në zgjedhjet e vitit 1987.

Pasi Bashkimi Sovjetik braktis kontrollin mbi Gjermaninë Lindore, ai nxit procedurat për bashkimin e dy Gjermanive. Në maj të vitit 1990 përfunduan negociatat me Gjermaninë Lindore, e cila siguron ekuacionin ekonomik dhe monetar mes dy kombeve dhe unifikimin e sistemeve të qeverisjes. Gjermania Lindore zyrtarisht zhduket më 3 tetor 1990.

Kohl kthehet në zgjedhjet e vitit 1998, por ai mundet pas gjashtëmbëdhjetë vjetësh të kancelarisë nga kreu i Partisë Socialdemokrate, Gerhard Schröder. Pas rreth një çerek shekulli ai gjithashtu braktisi udhëheqjen e partisë për të cilën mbajti presidencën nderi. Për fat të keq, skandalet e lidhura me akuzat e ndryshme për menaxhimin e fondeve të zeza të partisë e detyruan atë të braktisë, në vitin 2000, presidencën e nderit. Ai nuk pranoi të zbulojë emrat e financuesve okulte të partisë.

Edhe jeta e tij private kalon nëpër një rrëmujë të tmerrshme: Hanelore, gruaja e tij, kreu vetëvrasje në vitin 2001. Ajo ka vuajtur një kohë të gjatë nga një sëmundje e cila e pengonte atë nga ekspozimi në dritë, kështu që jetoi në shtëpi në terr, ndërsa Helmut ishte larg në Berlin. Një biografi postume, botuar në vitin 2011 në dhjetë vjetorin e vdekjes së tij, zbulon se gruaja mund të ketë kryer aktin e tmerrshëm të vetëvrasjes edhe si pasojë e dhunës së pësuar nga ushtarët rusë në moshën dymbëdhjetëvjeçare.

Tronditur nga skandali i fondeve të partisë së tij, Helmut pranon që kanë marrë kredi në periudhën midis 1993 dhe 1998, por në përputhje me fjalën vazhdon të refuzojë për të përmendur emrat e huadhënësve. Duke pranuar se kishte shkelur ligjin duke pranuar fonde, ai filloi rrugën e marrëveshjes së fajësisë. Procedura përfundon me pagesën e një gjobe prej treqind milion marka, gjysma e të cilave do t’i paguhet një bamirësi dhe gjysma për shpenzimet gjyqësore.

Prandaj Helmut Kohl tërhiqet në jetën private. Skandalet në lidhje me fondet nuk zvogëlojnë rëndësinë objektive të disa rezultateve të arritura nga veprimi i tij politik, para së gjithash bashkimi i Gjermanisë dhe projekti i bashkimit monetar evropian.

Ai vdiq më 16 qershor 2017, në moshën 87 vjeçare./Elida Buçpapaj

blank

Zojë Zefej, një emër i njohur dhe i nderuar i mjekësisë lezhjane – Nga FRAN GJOKA

Të shkruash për njërëzit që e meritojnë është mirënjoheje. (V.Hygo)

Mjeken dhe drejtuesen e nderuar Zoje Zefej në Lezhë e njohin tё gjithё. Ështё njё nga mjeket mё tё pёrkushtuara nё Drejtorinё e Njësisë Vendore tё Kujdesit Shendetësor nё qytet, madje ka ca vite qё kryen detyrёn si drejtuese. Gjithmonё e qeshur, e komunikueshme me njerëzit, e pёrkushtuar dhe e vёmendёshme ndaj detyrёs dhe shёndetit tё pacientёve, por dhe shumё humane ajo është tashmë një emër që përmendet me respekt dhe nderim nga banorët kurbinas dhe lezhjanë….

Zoja Zefej – Ndoci lindi dhe u rrit nё njё familje me tradita patriotike dhe atdhetare nё Selitё tё Kurbinit. Në vendlindje mbaroi arsimin fillorё dhe 8 – vjeҫar me rezultate shumё tё mira dhe vijoi shkollën e mesme “Atё Shtjefёn Gjeçovi” në qytetin e Laçit. Ndonëse, shkollën e kishte rreth dy orë larg nga fshati i saj, ajo me dëshirën e madhe për t`u arsimuar, çdo mëngjes e bënte në këmbë rrugën për të shkuar në shkollën e mesme, të cilën, edhe atë, e përfundoi me rezultate të shkëlqyera. E nxitur nga familja, por dhe nga xhaxhai i saj, intelektuali dhe drejtuesi Zef Ndoci, Zoja nuk u ndal pёr asnjё ҫast nё rrugёn e dijes. Arritjet e Zefit, e motivonin Zojёn, sepse ai ishtё njё nga intelektualёt mё tё njohur nё rrethin e atёhershёm tё Krujёs. Zefi qe arsimuar pёr filozofi nё UT. Për katër vjet me radhë qëndroi në krye të dikasterit tё arsimit nё Krujё, duke dhënë maksimumin e aftësive të tij intelektuale dhe shkencore.

Kurdoherë kërkuese ndaj vetes dhe këmbëngulëse, ajo vazhdoi studimet në Fakultetin e Mjekësisë nё Universitetin e Tiranёs, me synimin per t’u bёrё mjeke e denjё. Ëndrrën e  saj e realizoi nё vitin 1992, kur  u kthye në familje me Diplomёn e mjekes. Atë ditë, Zoja dhe familja e saj, e mbajnë mend dhe  e kujtojnë si një nga ditët më të bukura dhe më të shënuara. Përpara saj po çelej një rrugë e shkëlqyer, e mbushur me emocion, entuziazëm dhe vështirësi. Prej saj kërkohej punë e palodhur ditë e natë, shërbim i plotë, kualifikim i vazhdueshëm, njohje e arritjeve mjekësore bashkëkohore  dhe, përkushtim  pa asnjë rezervë ndaj njerëzve në nevojë për t`i ndihmuar ata për një jetë të shëndetëshme… Nё vitin 1992 Zoja emёrohet mjeke e urgjences pranё qendrёs spitalore nё qytetin e Laçit, punё tё cilёn e kreu me mjaft seriozitet, duke shënuar arritje të dukshme dhe duke merituar respektin e pacientëve, të kolegëve dhe të komunitetit, të cilit i shërbente.

Megjithëse, kushtet nё spitalin e Laҫit ishin tё vёshtira, ajo u pёrpoq t’ia dilte falё aftёsive tё larta profesionale dhe ndjenjёs humanitare. Pas disa vitesh pune intensive, si mjeke e pёrgjithёshme nё kёtё spital, njihet me bashkëshortin e saj Lekёn, një nga biznesmenёt e suksesshёm dhe tё njohur nё qytetin e  Lezhёs. Nё kёto kushte transferohet nё Lezhё, dhe emërohet përsëri, mjeke e urgjencës pranë qendrës spitalore rajonale tё qytetit të Lezhёs, detyrё tё cilёn e kreu deri nё vitin 2002. Nga viti 2002  deri nё vitin 2017, Zoja ka punuar mjeke e familjes pranё poliklinikёs nё Lezhë.

blank

Në të gjitha detyrat dhe sektorët ku ajo ushtroi profesionin e mjekes, nuk u tërhoq asnjëherë nga vështirësit, përkundrazi gjithmonë u dallua si një mjeke shembullore, e dashur dhe me vlera tё larta humane. Vizitat e saj nё familjet e pacientёve qё mbulonte, kёshillat pёr ruajtjen e shёndetit dhe porositё pёr tu ruajtur nga sёmundjet e ndryshme dhe virozat e stinёs, ishin tё vazhdueshme dhe tё shumta. Njerëzit e donin dhe e respektonin, konsultoheshin dhe diskutonin me tё, dhe, ajo, si njё mjeke e mirё në shërbim të shëndetit të tyre, u jepte plotë mirësi këshilla dhe medikamentet e duhura mjekësore. Janë me qindra pacientët, që kanë marrë ndihmën e parë apo janë shëruar nga duart e saj si në qytetin e  Lezhës ashtu dhe atë të Kurbinit. Po t`i pyesësh janë të shumta ata që tregojnë raste të gjendjeve të tyre shëndetësore të vështira, por që me ndihmën dhe ndërhyrjen e mjekes profesioniste dhe shumë humane Zoja Zefej – Ndoci, ata kanë fituar shërim të plotë, duke shprehur me fjalë zemre ndihmën dhe sakrificat që bënte mjekja për t`u ardhur në ndihmë. Ndërkaq, përballë falenderimeve dhe mirënjohjes së banorëve, rritej  edhe kënaqësia e mjekes së talentuar, dëshira për t`u shërbyer atyre gjithnjë e më mirë.

Tёrё kёto vite intensive pune tё palodhur me komunitetin, i kanё dhёnё mundësinë doktoreshё Zojёs të jetë shumё e komunikueshme, e respektueshme, e dashur me pacientët, duke rritur kёshtu personalitetin dhe integritetin e saj nё shoqёri, po sidomos tek njerëzit nё nevojё. Reputacioni i doktoreshё Zojёs nё detyrёn e mjekut tё familjes, vlerёsohet jo vetёm nga komuniteti, por edhe nga organet drejtuese, pasi nё vitin 2017 emёrohet drejtoreshё e Njёsisё Vendore tё Kujdesit Shёndetesor. Cilësitë e saj të shkëlqyera, të edukuara nga prindërit e saj punёtorё, tё ndershёm dhe me tradita tё shkëlqyera arsimdashёse, ajo i vijoi më tej dhe i forcoi edhe në ambientin e shëndoshë e plotë kulturë të familjes së bashkëshortit të saj, Lekёs, me tё cilёn  lidhi jetёn dhe tё ardhmen, duke u bёrё sot njё ҫift model dhe dinjitoz e me plot vlera dhe me virtyte te larta nё Lezhё. Sot ata kanё dy fёmijё tё mrekullueshёm, djalin Kristi, i cili ka kryer shkollёn e lartё tё mjeshtrisё sportive dhe aktualisht specialist pranë Bashkisë Lezhë dhe vajza Greisi, e cila vazhdon studimet e larta pёr mjekësi tё pёrgjithshme nё Universitetin Shtetёrorё tё Tiranёs me rezultate të shkëlqyera, duke ndjekur rrugёn e mjekes sё njohur, nёnё Zojёs.

Pёr afro 30-vjet punё dhe pёrpjekje intensive, doktoreshё Zoja gjithnjё ka patur rezultate tё frytshme, gjithmonё ёshtё vlerёsuar dhe respektuar.Ndërkohë që nga njёra dekadё nё tjetrёn, ajo ka rritur vetën profesionalisht, është kualifikuar hap pas hapi, duke studiuar përvojat më bashkëkohore të fushës së mjekësisë dhe aplikimit të tyre me sukses në punë e saj të përditshme. Sot, doktoreshë Zoja ka një shkallё profesionalizmi tё admirueshëm edhe nё punёn e veprimtarinё me administratën që drejton dhe menaxhon, duke krijuar me kolektvin e saj një atmosferë të ngrohtë dhe duke spikatur me përkushtimin e saj  të vazhdueshëm.

Doktoreshё Zoja ruan shumё kujtime tё punës së saj, por tek ajo mbeten tё paharruara kujtimet që lidhen me ardhjen e kosovarёve, që u dëbuan dhunëshëm nga shovinistёt serbё nё vitet e vёshtira 1998 – ’99. Atëherë, si dhe qindra mjekët të tjerë dhe Zoja u përkushtua, duke filluar me vaksinimet pёr tё ruajtur me ҫdo kusht shёndetin e tyre. Aso kohe doktoreshë Zoja punonte nё sektorin e epidemologjisё nё rrethin e Lezhёs dhe pёrgjigjej direkt pёr ҫdo shqetёsim apo tё papritur qё mund tё ndodhte. Natën dhe ditën në shërbim të shëndetit të njerëzve, në shërbim të pacientëve, ajo kudo la mbresa tё pashlyera tek cilido që pati kontakte apo kërkoi tek ajo ndihmën mjekësore. Gjithnjë, duke i qëndruar korrekt dhe me besnikëri Betimit të Hipokratit. “Në jetën time profesionale,-thotë Zoja,- është mirënjohja që pacientët shprehen ndaj shërbimit dhe stafit mjekësor, ku unë drejtoj e menaxhoj dhe po bëjmë përpjekjet maksimale për të kryer me sukses këtë mision fisnik ndaj njerëzve në nevojë “.

Gjatë gjithë veprimtarisë së saj si mjeke, Zoja është treguar dhe tregohet kurdoherë humane, e thjeshtë, e dashur  e kudondodhur, duke mbajtur qëndrim ligjor ndaj rasteve kur mjekë të veçantë përfliten për abuzime me detyrën e  tyre të shenjtë.

Doktoresha  kujton gjithashtu periudhёn e tёrmetit tё 26 nёntorit, dhimbjen dhe stresin qё ka kaluar bashkё me stafin e punёs, periudhёn e vёshtirё tё pandemisё sё Covid 19, ku iu desh tё pёrballet me situate tё pazakonta dhe, tani, vazhdimin e fushatёs sё vaksinimit, duke u vёnё gjithnjё nё shërbim tё komunitetit, shoqёrisё dhe profesionit tё shenjtё tё mjekut. Ja pra, doktoresha e njohur tashmё Zoja Zefej, kjo vajzë e thjeshtё selitëse, që mbraroi UT nё mjekësi, duke u bёrё nuse dhe mjeke nё Lezhё, ruajti nё qenien e saj dёshirёn pёr tё punuar kudo me pёrkushtim dhe ndershmёri, duke lënë kurdoherë gjurmë të ndritshme, mirësie dhe humanizmi në jetën dhe profesionin e saj.

Si drejtoreshё e Njёsisë Vendore, që nga marsi i vitit 2020, e deri tani vazhdon me intensitet punёn vetmohuese pёr vaksinimin dhe mbrojtjen nga Covid 19, punё tё cilёn e ka pёrqendruar nё 3 pika vaksinimi nё Lezhё dhe tё ndarë nё 3 grupmosha si: pensionistёt, personat me rrisk tё veҫantë dhe grupmoshat efektive pёr punё. Ështё pozitiv fakti se rajoni i Lezhёs ku udhёheq dhe drejton doktoreshё Zoje Zefej, bashkё me personelin shёndetёsor tё saj ka patur shansin tё tёrheqё tё gjitha llojёt e vaksinave, duke u shёrbyer me pёrgjegjёsi pacientёve dhe komunitit lezhjan.

Si qytetar i Lezhës, mendoj se njerёz tё tillё, qё kanё synim përkushtimin në punë,  ngritjen profesionale e shkencore, pasionin dhe veprimtarinё e vazhdueshme nё shërbim tё komunitetit, i duhen mjekёsisё sonё. Me cilësitë e saj të vyera dhe profesionalizmin e shkëlqyer, doktoreshë Zoja vijon të drejtojё me pёrgjegjёsi institucionin dhe personelin mjekёsor, duke rrezatuar çdo herë  mirësjellje dhe komunikim perfekt nё shërbim të njerëzve. E, në këtë drejtim, mund të themi se mjeke si Zoja Zefej, janë edhe një përvojë e gjallë pune, një shkollë, që duhet ta ndjekin edhe mjekët e rinj, që dëshirojnë të kontribuojnë dukshëm në fushën e mjekësisë.

blank

Më 11 qershor 1971 u nda nga jeta Sejfulla Malëshova, politikan, përkthyes dhe letrar shqiptar

Sejfulla Malëshova (Malëshovë, 2 mars 1900 – Fier, 11 qershor 1971) qe sekretar i kabinetit Noli, ndër komunistët e parë, përkthyes dhe letrar shqiptar. Malëshova përfshihet në listën e përpiluar nga Instituti i Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit, që përmbledh pjesëmarrësit që kanë përgjegjësi direkte për krimet e Partisë Komuniste Shqiptare dhe të Ushtrisë Nacionalçlirimtare, duke qene, sipas ligjit nr. 41, anëtarë të strukturave politike dhe ushtarake “që kanë inspiruar, organizuar, urdhëruar, ekzekutuar ose ndihmuar forcat partizane në vepra kriminale”. Në lëmin letrar, Pipa e përshkruan “babai i letërsisë komuniste në Shqipëri”.

Jeta

Arsimin fillor e kreu në vendlindje, kurse studimet e mesme i kreu në Itali në kolegjin “San Demetrio di Corona”. Këtu së bashku me mikun e tij Odhise Paskalin botoi revistën Studenti Shqiptar, në të cilën botoi edhe vjershat e tij te para. Më pas ndoqi Fakultetin e Mjekësisë në Romë.

Në gjysmën e dytë të vitit 1924 ishte kryesekretar i kabinetit të qeverisë së Fan Nolit.

Pas dështimit të Lëvizjes së qershorit emigroi në Bashkimin Sovjetik. Më 1926-1930 ndoqi universitetin Lemonosov të Moskës për filozofi. Në qershor të 1928 seksioni ballkanik i Kominternit miratoi formimin e një partie komuniste në Shqipëri. Malëshova qe pjesë e programit, për të përkthyer tekstet në bashkëpunim me Llazar Fundon dhe Fan Nolin. Bënte pjesë në Grupin Komunist Shqiptar në Bashkimin Sovjetik me nofkën “Gurin” ishte dëgjues në akademinë “Tolmaçevski”. Më 1931 bëhet anëtar i Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik, ndërsa dy vjet më pas u emërua pedagog në universitetin ku kishte studjuar.

Në vitin 1934 pranohet në Komintern dhe me këtë detyrë kthehet më 1943 në Shqipëri dhe zgjidhet anëtar i Shtabit të Ushtrisë NAÇL dhe anëtar i Këshillit të Përgjithshëm të Frontit. Më 1944-1946 anëtar i KANÇ-it.

Më 1944 kreu detyrën e ministrit për Shtypin, Propagandën dhe Kulturën Popullore – ministri e cila nuk funksionoi më. Më 1945-1946 nënpresident i Frontit Demokratik. Në Plenumin e Dytë të Beratit në nëntorin e 1944 kritikoi hapur vijën terroriste që kishte kapluar Partinë Komuniste.

Më 1946-50 u zgjodh deputet. Më 1946-48 qe anëtar i Presidiumit të Kuvendit Popullor. Më 1946-47 ministër i Arsimit si dhe kryetar i Lidhjes së shkrimtarëve dhe Artistëve. Pas kësaj u denigrua vazhdimisht për pikëpamjet e tij “oportuniste” dhe u dërgua të punojë punë të ulëta.

Prej vitit 1956 u vendos në Fier, ku punoi si shitës samarësh.

Më 11 qershor 1971 Sejfulla Maleshova u nda nga jeta dhe u varros në varrezat e vjetra të qytetit. Në vitin 1993 një grup intelektualësh u kujdesen për rivarrimin dhe ceremoninë e munguar për përkthyesin e Internacionales, Gëtes dhe Nekrasovit, apo poetin rebel siç i pëlqente ta quante veten.

Vepra

Kur ishte student në Romë botoi poemën e tij të parë me pseudonimin Kostandini.

Malëshova përktheu atë që ai e quante “abecenë e komunizmit” të Buharinit. Ka lënë dorëshkrim 31 rubaijate të përkthyera, 27 origjinale, 4 apokrife. Nga shënimet që ka lënë kuptohet se është mbështetur në një variant të gjuhës ruse, botuar në Taxhikistan më 1952 prej një orientalisti sovjetik. Në krye të dorëshkrimit gjendet e shkruar “Rubajatet e fundit” (Omar Hajam).

Tjetërsim të pasurisë intelektuale

Në tetor të 1949 nis bashkëpunimin me Skënder Luarasin dhe Pashko Gecin për përkthimin e fjalorit rusisht-shqip që parashikohej me 21-22 mijë fjalë autorësia e të cilit, kur u botua më 1954, iu mvesh Androkli Kostallarit. Ndërsa për përkthimet e bëra me mëditje nga Malëshova, nuk dihet ende gama e plotë e teksteve të përkthyera në anonimat, por duke qenë përkthimi e vetmja veprimtari intelektuale që i ishte lejuar nga një urdhëresë selektive e Ministrit të Kulturës Manush Myftiu, nga përkthimet që i dihen, u botuan pa emrin e përkthyesit “Kopështi i qershive” dhe tregime të tjera të Çehovit, prozën poetike “Zgalemi” të Gorkit dhe vjershat e Nikollai Nekrasovit. Wikipedia

blank

Më 12 qershor 1920 ra heroikisht Selam Musai, udhëheqës i kryengritjeve në Vlorë

Selam Musai lindi më 1860 në fshatin Salarì të Tepelenës nga një familje me tradita patriotike. Udhëheqës i kryengritjeve në Vlorë dhe ra heroikisht më 12 qershor 1920 për çlirimin e saj.

Nuk ishte i arsimuar por ishte një patriot i lindur, një shqiptar i pabindur ndaj qeveritarëve turq. Mbasi u rekrutua ushtar, kaloj 5 vjet në Jemen, ku mori dhe titullin Agë[1]. Më pas shtëpia dhe stani i Selam Salarisë ishin shndërruar në qendra të rëndësishme për çetat patriotike dhe pjesëtarë i çetës së Çerçiz Topullit e Mihal Gramenos. Në 1911 mori pjesë aktive në veprimtarinë patriotike të çetave që lëvizën kundë trupave turke e më pas kundër andarteve greke. Më 1912 i përgjigjet thirrjes së Qeverisë së Vlorës dhe në krye të çetave të Labërisë shkoi të mbronte Jugun e Shqipërisë nga forcat greke ku edhe u plagos. Trimëria e shqiptarëve do të çudiste kolonelin Tomson që komandonte forcat e rregullta shqiptare. Në Hormovë lufta do të ishte e rëndë, Selam Musai do të plagosej. Bilbil Zekua nga Hormova[2] do ta shpëtonte nga vdekja duke rrezikuar jetën e tij. Andartët grekë do të masakronin në 29 prill 1914 më shumë se 200 burra nga Hormova në një kishë. Pjesa më e madhe e Labërisë do të shpërngulej. Ky kalvar do zgjaste deri më 1920, vit në të cilin Selam Musai do luante një rol të rëndësishëm. Më 1920 bëhet anëtar i Mbrojtjes Kombëtare me kryetar Osman Haxhiun, të ngritur në krahinën e Tepelenës[3] në Baçardha u mblodhën prijësat e Labërisë, më 23 Maj 1920, dhe u vendos t’i dërgohej ultimatum italianëve, për dorëzimin e Vlorës[4]. Kur rreziku u bë i madh në fshatrat dhe qytetin e Vlorës, Selam Musai udhëhoqi fshatarët e Labërisë kundër forcave okupuese italiane me garnizonin e Kotës, Drashovicës, Kaninës e rrethinave të Vlorës. Në luftime, u shqua aftësia e tij udhëheqëse dhe trimëria e tij, në luftimet që shkuan deri në trup më trup në “Qafë të Koçiut” dha jetën për çlirimin e vendit më 12 qershor 1920, dhe u bë simbol i patriotizmit, vendosmërisë dhe heroizmit popullor të Labërisë e mbarë Shqipërisë. Heroizmin e Selam Salarisë, populli e përjeton me këngë: “Ç’e zure topin nga gryka, lule more Selam lule” shkruar nga muziktari i famshëm i kohës Bilbil Vlora i cili e regjistroi rreth viteve 1926-1928 pranë shtepisë diskografike “Columbia”, ndërsa më 1953 regjistrohet pranë Radio Tirana nga djali i Bilbil Vlorës, Ajdar Bilbil Ceno, duke ndryshuar dhe disa vargje, ky version do të dëgjohet në mbarë kombin. Përsa i përket anës institucionale, Presidiumi i kuvendit popullor e deklaroi Hero të Popullit.

blank

NË HARVARD U ZBULUAN DETYRAT E MATEMATIKËS TË ABRAHAM LINCOLNIT (Foto)

‘Ishte shumë i zoti në matematikë,” thonë dy studiuesit, fletoret janë të viteve 1824-1826

VOAL – Një lajm i bujshëm ishte tetë vite më parë, kur u zbuluan në arkivat e Harvardit detyrat e matematikës të Abraham Lincolnit.

Dy profesorë të Fakultetit të Matematikës të Illinoisit, Nerida Ellerton e Ken Clements, kanë përcaktuar se disa nga fletoret e gjetura në arkivat e bibliotekës së Harvardit përbëjnë dorëshkrimin më të vjetër të Abraham Lincolnit të gjetur deri atëherë.

Detyrat iu përkasin viteve 1824-1826. Analizat e bëra nga dy profesorët dëshmojnë se Lincolni ishte shumë më i zoti se sa mendohej.

blank

Më 5 qershor 1723 lindi Adam Smith, Babai i Kapitalizmit

VOAL – Adam Smith lindi në Kirkcaldy (Skoci) më 5 qershor 1723. Ekonomist dhe filozof skocez, Babai i Kapitalizmit, ai është i njohur për veprën e tij “Hulumtimi mbi natyrën dhe shkaqet e pasurisë së kombeve”, studimi i parë sistematik i natyrës së kapitalizmit dhe zhvillimit historik të industrisë dhe tregtisë midis kombeve evropiane.

Ai mbaroi studimet në universitetet e Glasgow dhe Oxford. Pasi u bë profesor ai mbajti mësime retorike dhe letërsie në Edinburgh nga 1748 në 1751. Gjatë kësaj periudhe ai gjithashtu vendosi një bashkëpunim të ngushtë me filozofin David Hume; marrëdhëniet me filozofin do të zgjasin deri në vdekjen e tij – e cila ndodhi në 1776 – dhe do të kontribuojë ndjeshëm në zhvillimin e teorive etike dhe ekonomike të Smithit.

Adam Smith u emërua profesor i logjikës më 1751 dhe profesor i filozofisë morale vitin e ardhshëm në Universitetin e Glasgow.

Ai mbledh mësimet e tij për etikën në veprën e tij të parë të shkëlqyer, “Teoria e ndjenjave morale” (1759).

Ai u njoh me Volterin në Gjenevë më 1765, pastaj shumë prej eksponentëve kryesorë të shkollës së fiziokratëve të kontinentit, duke u ndikuar veçanërisht nga François Quesnay dhe Anne-Robert-Jacques Turgot; nga këto ai do të tërheqë disa elemente që do të rrjedhin në teorinë e tij. Nga viti 1766 ai punoi në “Pasurinë e Kombeve”: vepra u botua më 1776, dhe në një farë mënyre simbolikisht shënon fillimin e historisë së ekonomisë si një shkencë autonome.

“Pasuria e kombeve” paraqet përpjekjen e parë serioze për të ndarë ekonominë politike nga disiplinat përkatëse të teorisë së politikës, etikës dhe ligjit. Është një analizë depërtuese e proceseve të prodhimit dhe shpërndarjes së pasurisë ekonomike; Smith tregon se burimet kryesore të të gjitha të ardhurave qëndrojnë tek puna (në pjesën e punëtorëve prodhues në popullsinë e përgjithshme) dhe në nivelin e produktivitetit të kësaj.

Teza kryesore është se puna – dhe për rrjedhojë kapitali që rrit produktivitetin – përdoret në mënyrën më të mirë në kushte të ndërhyrjes publike dhe tregtisë së lirë. Për të shpjeguar këtë tezë Smith përdor metaforën e famshme të “dorës së padukshme”: secili individ, duke ndjekur avantazhin e tij, shtyhet – ashtu si një dorë e padukshme – për të punuar për të mirën e të gjithë komunitetit. Çdo ndërhyrje në konkurrencën e lirë nga qeveria prandaj është pothuajse e dëmshme.

Në 1778 Smith u emërua komisioner doganor dhe u transferua në Edinburgh. Përkundër faktit se ai punon shumë, ai gjen kohën që t’i kushtohet rishikimit të “Pasurisë së Kombeve” dhe rishikimit – shumë të përpunuar – të “Teorisë së ndjenjave morale”.

Ai vdiq në 17 korrik 1790, duke lënë udhëzime të sakta për miqtë e tij për të djegur shumicën e shkrimeve të tij./Elida Buçpapaj

blank

Më 5 qershor 1646 lindi shqiptarja Elena Peshkopia, femra e parë në botë e diplomuar në universitet

Elena ishte femra e parë ne botë që arriti të marë doktoraturë në filozofi.

Elena Lukrecia Kornaro Piskopia (latinisht: Helenae Lucretiae Corneliae Piscopiae; 5 qershor, 1646 – 26 korrik, 1684), ishte një filozofe venedikase[nevojitet citimi],[1] e cila ishte njëra nga femrat e para në botë që u diplomuan në universitet[2] e ndërsa me 25 qershor, 1678 para profesorëve të filozofisë dhe logjikës, mjekësisë dhe teologjisë ajo mbrojti teoritë e saj të doktoraturës duke u bërë femra e parë në botë që arriti të marë doktoraturë në filozofi.[3]

Elena konsiderohej një muzikante e shkëlqyer. Ajo arriti të përvetësojë pothuajse të gjithë dijen e kohës, si dhe instrumente muzikorë si harpikorda, klavikorda, harpa dhe violina. Aftësitë e saj i tregon edhe muzika që kopmozoi gjatë gjithë jetës.

Ishte anëtare e akademive të ndryshme dhe vlerësohej në gjithë Evropën për arritjet dhe virtytet e saj. Ajo u emërua profesoreshë matematike ne Universtitetin e Padovës në vitin 1678.[4] ku qëndroi deri në fund të jetës së saj së shkurtër.

Elena ndërroi jetë nga tuberkulozi në 26 korrik të vitit 1684 në moshë shumë të re, vetëm 38 vjeç. Ajo prehet në kishën e Shën Lukës në Padova të Italisë.

Biografia
Familja Kornaro

Familja Kornaro (ose Korner , Corner) ishte nga të paktat familje fisnike italiane që arrinin të faktonin në pemën gjenealogjike rrënjë nga fisi romak Cornelia. Ky fis pati jetë aktive në Perandorinë romake duke i dhënë një të tretën e konsujve gjatë gjithë jetës së perandorisë. Gjithashtu ata u shquan për luftëtarë të zotë. Në antikitetin e vonë ata kanë lëvizur në Rimini e Venecia, ku në vitin 982 bashkë me tre familje të tjera Venedikase themeluan Manastirin San Giorgio Maggiore.[5]

Nga familja e hershme Kornaro, në Mesjetë u dalluan katër familje që rridhnin prej saj:

Kornarët e Piskopisë, që u dallua nga feudi Episkop ne jug te Qipros. Feudi u dhurua nga mbreti Pjetri I i Qipros , për ndihmën që dha Federiko Kornaro në luftën kundër turqve.
Kornarët e San Polos (San Polo)
Kornarët e San Kasinit (San Cassian)
Kornarët e San Mauricit (San Maurizio)

Jeta e hershme

Elena Kornaro Piskopia u lind në Palazzo Loredan, në Venecia, Republika e Venedikut me 5 qershor, 1646.

Elena ishte fëmija i pestë nga shtatë gjithësej i Xhovan Batista Kornaro (Giovan Battista Cornaro) dhe Zaneta Boni (Zanetta Boni). I ati, që i përkiste familjes fisnike venedikase Kornaro pati një lidhje të gjatë me Zanetën, një grua me origjinë fshatare, kohë gjatë të cilës u lindën te gjithë fëmijët. Çifti arriti të martohej vetëm në vitin 1654. Për shkak të origjinës së nënës se tyre, dy djemtë e rinj Françesko dhe Girolamo nuk mundën të bëhen pjesë në Librin e Artë të Fisnikërisë deri në vitin 1664, kur i ati i tyre pagoi një taksë prej 105,000 dukatë.

Juliana Morell
Stefania Wolicka
Helen Magill White
Nadezhda Suslova

Referenca

^ Çakshiri, Antonio (5 shkurt 2017). “Shqiptarja Elena Peshkopia, e para në botë me doktoraturë në Filozofi”. Marrë më 4 nëntor 2017. “Shkolla ku Elena mësoi është themeluar nga fisnikët e edukuar shqiptarë në 22 tetor 1442 dhe për rreth 200 vite vazhdoi të funksionojë për arsimimin e shqiptarëve deri në fund të shekullit të 18-të. Që prej fillimit, djemtë dhe vajzat e frekuentonin këtë shkollë së bashku, institucioni financohej nga taksat që paguanin shqiptarët. Në detyrimet përfshiheshin edhe gratë por ato edhe do të mund të përfitonin. Godina e shkollës ishte dizenjuar nga shqiptari Viktor Karpaçi, artist i njohur gjatë periudhës së Rilindjes Europiane, ai mbikëqyri ndërtimin e ndërtesës dhe dekorin e fasadave të shkollës”
^ Paul F. Grendler (1988). John W. O’Malley, red. Schools, Seminaries, and Catechetical Instruction, in Catholicism in Early Modern History 1500-1700: A Guide to Research. Center for Information Research. f. 328.
^ “Elena Lucrezia Cornaro Piscopia”. Agnesscott.edu. Marrë më 5 shtator 2013.
^ Alic, Margaret. Hypatia’s Heritage: A History of Women in Science from Antiquity through the Nineteenth Century. Boston: Beacon Press.
^ Tassini, Giuseppe (1863). Curiosità Veneziane (bot. Vol. 1). Filippi Editore. f. 201. 978-88-6495-062-4.

(Wikipedia)

blank

Ndahet nga jeta ish-senatori republikan, John Warner, fitoi famë të veçantë pas martesës me aktoren legjendare

Ish-senatori John W. Warner nga Virxhinia, i njohur si burrë xhentil dhe një ekspert ushtarak me eksperiencë, i cili fitoi famë të veçantë pas martesës me aktoren legjendare Elizabeth Taylor, u nda nga jeta në moshën 94 vjeçare.

Zoti Warner vdiq të martën nga një ndalim zemre në banesën e tij në Aleksandria të shtetit Virxhinia, pranë gruas dhe vajzë së tij, tha të mërkurën shefja e stafit të tij Susan A. Magill.

Ish-senatori republikan me pikëpamje të qendrës kishte tendencën të vepronte shpesh si i pavarur, gjë që ndonjëherë zemëronte udhëheqësit më konservatorë të Partisë Republikane. Por ai ishte jashtëzakonisht popullor me votuesit e Virxhinias.

Ky popullaritet u amplifikua nga martesa e tij me yllin e Hollivudit, Elizabeth Taylor. Kjo famë bëri që kandidatura e tij për Senat të tërhiqte pasues të shumtë që çuan në zgjedhjen e tij në Senat në 1978. Seriali komik që botohej në gazeta amerikane “Doonesbury” e vinte në lojë me epitetin atë “Senator Elizabeth Taylor.”

Zoti Warner ishte i gjashti nga shtatë burrat e aktores Taylor. Ata u martuan në 1976 dhe u divorcuan në 1982. Taylor shkroi më pas se ata mbetën miq, por “thjesht nuk mund të duroja vetminë e rëndë” kur ai u përfshi në detyrat e tij të Senatit.

John W. Warner shërbeu pesë mandate në Senat para se të dilte në pension 30 vjet më pas. Ai u pasua në vitin 2008 nga demokrati Mark Warner, me të cilin nuk kishte lidhje fisnore. Demokrati Warner e kishte sfiduar për vendin në Senat në 1996. Pas vitesh rivaliteti, të dy u bënë miq të mirë.

“Në Virxhinia, ne kërkojmë shumë nga zyrtarët tanë të zgjedhur,” tha zoti Mark Warner të mërkurën. “Presim që ata të udhëheqin, por të mbeten njerëz të thjeshtë. Ne duam që ata të shërbejnë, por me dinjitet. Ne u kërkojmë atyre të luftojnë për parimet tek të cilat besojnë, por pa e trajtuar si betejë personale. John Warner ishte mishërimi i të gjitha këtyre por jo vetëm kaq. Unë besoj fuqimisht se sot na duhen shembuj të tillë”.

Senatori Tim Kaine, demokrat nga Virxhinia tha “Sapo fillova në Senat, e kuptova edhe më thellë ndikimin e John Warner. U njoha me John McCain, Carl Levin dhe shumë të tjerë që shërbyen në Kongres me të dhe flisnin për integritetin e tij dhe ndikimin shumë të madh që ai kishte në këtë Dhomë që e donte aq shumë”.

Kryetarja e Dhomës së Përfaqësuesve Nancy Pelosi e lavdëroi ish-senatorin Warner si “një patriot i madh … një udhëheqës që nuk kishte frikë të thoshte të vërtetën, por gjithmonë i përkushtuar për të gjetur gjuhën e përbashkët dhe konsensusin”.

Ish-Sekretari i Mbrojtjes Robert Gates, i cili ka shërbyer si në administrata demokrate ashtu edhe republikane, tha se “mbështetja e palëkundur e zotit Warner për djemtë e vajzat tona në radhët e ushtrisë pati ndikim në jetën e tyre si dhe në sigurinë e vendit. Miqtë dhe admiruesit e tij i përkisnin mbarë spektrit politik dhe ai ofron një model për udhëheqjen dypartiake”.

Flamujt në ndërtesat e Senatit amerikan u ulën në gjysëm shtizë. Udhëheqësi i shumicës demokrate të Senatit Chuck Schumer e vlerësoi zotin Warner si një “krijues konsensusi” dhe një “autoritet në çështjet ushtarake”. Udhëheqësi i republikanëve në Senat, Mitch McConnell, nderoi ish-kolegun e tij në Senat, duke e cilësuar një “patriot parimor në të gjitha temat”.

Senatori i sjellshëm me tipare të mprehta dhe një shkul flokësh të zbardhur ishte aq popullor mes votuesve nga Virxhinia, saqë demokratët as që u munduan ta sfidonin atë duke prezantuar një kandidat të tyrin në 2002.

John W. Warner, veteran i Luftës së Dytë Botërore dhe Luftës së Koresë, ia kushtoi pjesën më të madhe të karrierës së tij çështjeve ushtarake. Ai shërbeu si kryetar i Komisionit të Shërbimeve të Armatosura të Senatit dhe si sekretar i Marinës.

Ai ishte ndër mbështetësit kryesorë të deklaratës së Presidentit George W. Bush për t’i shpallur luftë Irakut dhe shpesh i dilte në mbrojtje administratës Bush për trajtimin e luftës në Irak. Por ai gjithashtu nuk rezervohej në kritika ndaj Shtëpisë së Bardhë.

Pas një udhëtimi në 2007 në Irak, ish-senatori Warner i bëri thirrje Presidentit Bush të fillonte t’i kthente trupat në atdhe. Ai thirri zyrtarët e lartë të Pentagonit në seanca dëgjimore lidhur me torturimin e të ndaluarve në burgun Abu Ghraib të administruar nga SHBA, si dhe mbi luftën në Irak.

Në vitin 2005, zoti Warner ishte senatori i vetëm që kundërshtoi zyrtarisht idenë që qeveria federale të ndërhynte në çështjen mbi të drejtën e vdekjes së zonjës Terri Schiavo. Ajo kishte pësuar dëmtime në tru dhe burri i saj kërkoi t’i hiqej tubi që e ushqente, gjë që kundështohej nga ligjvënësit në Florida.

“Qeveria federale nuk është gjithmonë autoriteti me mençurinë më të madhe,” tha ai në atë kohë.

Në vitin 1994, zoti Warner zemëroi konservatorët duke kundërshtuar emërimin e Oliver North si kandidat të republikanëve për të mundur senatorin demokrat të Virxhinias, Charles S. Robb. John Warner deklaroi se zoti North, i implikuar në skandalin Iran-Contra, ishte i papërshtatshëm për poste publike dhe mbështeti kandidatin e pavarur J. Marshall Coleman, i cili e ndau bazën republikane në votime, duke mundësuar rizgjedhjen e demokratit Robb.

“Sigurisht, unë rrezikova të ardhmen time politike, kjo është e sigurt”, tha Warner në 1994. “Por unë preferoj që votuesit e këtij shteti të mos harrojnë se veprova i udhëhequr nga parimet. Këto kosto ke nëse merr mbi vete përgjegjësitë udhëheqëse”.

Të ndezur nga ajo që e konsideruan si tradhti, konservatorët e Partisë Republikane u përpoqën ta pengonin të rizgjidhej për një mandat të katërt në 1996, duke mbështetur një rival serioz: ish-drejtorin e buxhetit të administratës Reagan, Jim Miller. Zoti Miller e portretizoi Warner si një elitist që kishte kaluar shumë kohë në mbrëmje e festa me njerëz të famshëm, përfshirë gazetaren Barbara Walters. Por zoti Warner e mundi me lehtësi sfiduesin republikan në zgjedhjet brenda partisë dhe më pas mundi demokratin Mark Warner duke siguruar rizgjedhjen.

John Warner ndreqi marrëdhëniet e tensionuara me republikanët duke ndihmuar Jim Gilmore të bëhej guvernator i Virxhinias në 1997 dhe ndihmoi republikanin George Allen të zinte në Senat vendin e zotit Robb në 2000.

Lindur në Uashington më 18 Shkurt 1927, zoti Warner u regjistrua vullnetarisht në radhët e Marinës kur ishte 17 vjeç dhe shërbeu si teknik i klasit të tretë të elektronikës. Ai fitoi një diplomë inxhinierie nga Universiteti “Washington and Lee” dhe hyri në fakultetin e drejtësisë në Universitetin e Virxhinias në 1949, por doli vullnetar një vit më pas për Marinsat, duke shërbyer në Kore përpara se të merrte diplomën në 1953.

John W. Warner punoi si ndihmës në Gjykatën e Apelit të Uashingtonit, pastaj u punësua jurist në një firmë private dhe më pas u bë prokuror federal. Ai shërbeu si sekretar i Marinës nga 1972 në 1974.

Zoti Warner siguroi zotërime me vlerë rreth 7 milionë dollarë pas ndarjes nga gruaja e parë, Catherine Mellon, vajza e multimilionerit Paul Mellon. Ai u martua me agjenten e pasurive të patundshme Jeanne Vander Myde në 2003.

Warner kishte tre fëmijë, Mary, Virginia dhe John, dhe ishte anëtar i Kishës Episkopale./VOA

blank

Kush është gazetari Pratasevich dhe pse Bjellorusia e arrestoi?

Gazetari Raman Pratasevich u largua nga Bjellorusia në 2019 për t’i shpëtuar presionit nga autoritetet.

Michael Scollon

Gazetari bjellorus, Raman Pratasevich, nuk u shfaq i befasuar për shkallën e intervenimit të autoriteteve për të shuar zërat kritikues, kur vitin e kaluar u lëshua një urdhërarrest ndaj tij, për gjoja organizimin e protestave anti-qeveritare përmes një kanali në Telegram.

Ai i tha Shërbimit rus të Radios Evropa e Lirë se “nëse njerëzit dërgohen në burg për shprehje të mendimit ndryshe, atëherë çfarë mund të thuhet për median më të madhe bjelloruse?”.

Autoritetet bjelloruse kanë aktivizuar një aeroplan ushtarak për të përcjellë aeroplanin civil, i cili ka qenë në rrugë në Vilnius nga Athina më 23 maj, për atë që në fund doli të ketë qenë alarm i rremë për bombë.

Kur aeroplani është ulur, policia ka ndaluar Raman Pratasevich, 26 vjeç, aktivist opozitar dhe gazetar, i cili përballet me akuza në Bjellorusi, për të cilat mund të mbetet 15 vjet në burg.

Pasi aeroplani zbriti në Minsk, një udhëtar i paidentifikuar i tha faqes së lajmeve letoneze Delfi se Protasevich u arrestua menjëherë dhe bagazhet e tij u kontrolluan.

“Ne e pyetëm atë se çfarë po ndodhte”, tha pasagjeri, për të shtuar se Protasevich “po dridhej” duke i thënë se “ata do të më ekzekutojnë këtu”.

Më vonë, përmes një videoje Protasevich tha se po bashkëpunon me autoritetet.

“Mund të them se nuk kam probleme shëndetësore. Unë vazhdoj të bashkëpunoj me hetuesit dhe po merrem në pyetje në lidhje me organizimin protestave masive në qytetin e Minskut”, tha ai në videon e transmetuar nga televizioni shtetëror bjellorus.

Në video dukej se ai kishte disa shenja të zeza në ballë.

Si u bë që ky gazetar i ri në moshë të bëhej një revolucionar digjital dhe të nxisë zemërimin e autoriteve bjelloruse?

Të përmendim se ai ka qenë edhe bashkëfitues i çmimit Sakharov të Parlamentit Evropian 2020 për Lirinë e Mendimit.

Gazetari Pratasevich ka qenë një një bashkëthemelues dhe kryeredaktor i Nexta-Live, një kanal lajmesh i përqendruar në Bjellorusi. Mediumi që ai udhëhiqte kishte fituar një kredibilitet si një burim alternativ dhe i besueshëm i informacionit. Raportimet që kishte bërë ky medium, kishin zemëruar autoritetet e Bjellorusisë.

Në kohën kur zgjedhjet e 9 gushtit në Bjellorusi u kundërshtuan si të manipuluara dhe shpërthyen protestat kundër Alyaksandr Lukashenkas, mediumi i tij kishte bërë një mbulim të mirë të ngjarjeve, duke u bazuar në materiale ekskluzive të siguruara nga qarqet qeveritare si dhe duke shfaqur me video dhunën e regjimit të Bjellorusisë.

Kur Lukashenka u shpall fitues i një mandati të gjashtë, protestuesit ishin gati, dhe kjo pjesërisht edhe falë raportimeve të Nexta-s, që postonte informacione përmes platformës së mesazheve Telegram, duke shmangur kështu kufizimet që kishte vendosur qeveria në internet.

Protestat u bënë të përditshme në Bjellorusi.

Nexta publikonte informacione për kohën dhe vendet ku do të takoheshin demostruesit, pastaj sugjerime se si t’iu shmangen organeve të sigurisë dhe udhëzime për ta mbajtur lëvizjen paqësore.

Pamjet e dhjetëra-mijëra arrestimeve dhe dhunës brutale u bën publike për botën e jashtme, pjesërisht nga ana e Nexta-s. Gazetarët që nuk punonin për mediat shtetërore, gjithashtu janë shënjestruar nga ana e organeve të policisë.

Më 2019, Pratesevich ishte larguar nga Bjellorusia për shkak të presionit nga ana e autoriteteve dhe ai e lëshoi punën në Nexta-Live në shtator të vitit 2020, për të punuar për një kanal tjetër të njohur në Telegram.

Në vazhdën e protestave, Nexta-Live dhe logoja e saj u shpallën si ekstremiste nga ana e një gjykate bjelloruse si dhe u urdhërua kufizimi i shpërndarjes së saj në internet.

Pas këtij vendimi faqja e lajmeve ndryshoi logon e saj dhe vazhdoi punën përmes mundësisë që i ofronte aplikacioni Telegram. Gazetari Pratasevich u akuzua për organizimin e protestave, prishjen e rendit publik, nxitje të urrejtjes si dhe u vendos në një listë mbikqyrjeje terroriste.

Vetë Protasevich postoi një kopje të një liste zyrtare bjelloruse të terroristëve, në të cilën u shfaq emri i tij. Ai hodhi poshtë të gjitha akuzat si të motivuara politikisht.

“Ky urdhër arresti tingëllon si një çmim i veçantë nga autoritetet shtetërore”, i tha Pratasevich, Current Time, rrjetit që udhëhiqet nga Radio Evropa e Lirë në bashkëpunim me Zërin e Amerikës.

“Duket se pushteti tashmë e konsideron çdo shprehje të mendimit ndryshe, si një krim. Ne mund ta shohim këtë në bazë të të dhënave të arrestuarve, nga statistikat e njerëzve që aktualisht mbahen në burg, etj”, tha ai.

Organizata Ndërkombëtare Amnesty International, duke ngritur çështjen e arrestimit të të paktën 33.000 personave, ka akuzuar autoritetet bjelloruse për “ngritjen e qindra çështjeve penale të motivuara politikisht kundër anëtarëve të opozitës politike, protestuesve dhe mbështetësve të tyre”.

Organizata ka thënë se në shumë raste autoritetet bjelloruse “arrestuan, rrahën, gjobitën ose deportuan gazetarë që mbuluan protestat”.

Pratasevich po punonte për “Belarus of the Brain”, një kanal tjetër i lajmeve në Telegram, gjithashtu i ndaluar nga qeveria.

Pratasevich ka qenë një ish-përfitues i Bursës së Gazetarisë Vaclav Havel, e ofruar nga Radio Evropa e Lirë së bashku me Ministrinë e Jashtme çeke.

Kur u shpall fitues i bursës në 2017-18, ai ishte ende një student i gazetarisë në Universitetin Shtetëror të Bjellorusisë.

Sipas një organizate që mbështet gazetarët bjellorusë, Solidariteti i Mediave, Pratasevich kohët e fundit ishte zhvendosur nga Polonia në Vilnius, ku është e vendosur udhëheqësja e opozitës bjelloruse, Svyatlana Tsikhanouskaya.

Ai kishte udhëtuar në Greqi kohët e fundit për të mbuluar një vizitë të Tsikhanouskaya. Babai i gazetarit, Dzmitry Pratasevich, i tha Shërbimit të Bjellorusisë të Radios Evropa e Lirë se ai u informua për arrestimin e djalit të tij në Telegram.

Prindërit e gazetarit, të cilët u transferuan jashtë vendit tetë muaj më parë, për t’i shpëtuar presionit në Bjellorusi, ishin në dijeni se djali i tyre ishte në Greqi, por nuk i dinin detajet e kthimit të tij në Vilnius.

“Ai nuk na informoi plotësisht për të gjitha lëvizjet e tij, ndoshta nuk donte që shumë ta dinim se ku ishte”, tha Dzmitry Pratasevich, një ish-ushtarak.

Raman Pratasevich kishte qenë i hapur në lidhje me faktin se prindërit e tij nuk i ndanin gjithmonë pikëpamjet e tij dhe babai i tij pranoi për Radion Evropa e Lirë se “kishin frikë nga persekutimi politik për aktivitetet e djalit të tyre”.

Sidoqoftë, Dzmitry Pratasevich tha se për punën e djalit të tij, “përfundimisht jeta tregoi se ai kishte të drejtë”.

“Siç edhe po duket, të gjithë njerëzit që po luftojnë për liri dhe pavarësi në vendin tonë kanë të drejtë,” tha ai.

Sipas tij regjimi i Lukashenkas po e shënjestron djalin e tij pasi “qeveria aktuale ka frikë nga gazetarët e pavarur, liria e fjalës, ka frikë se veprimet e saj do të bëhen të njohura për komunitetin ndërkombëtar”.

Ai shton se përmes “rrëmbimit” të aeroplanit ku gjendej djali i tij, autoritetet bjelloruse “po harrojnë se janë duke i dëshmuar botës se çfarë metoda përdorin”.

Veprimet e shtetit për të shuar disidencën ai i quajti “çnjerëzore”.

Përgatiti: Kestrin Kumnova
blank

Me rastin e ditëlindjes të Aktores të shquar Aishe Stari Nga Gëzim KABASHI*

 

Teatri “Moisiu”, një libër-album për ditëlindjen e aktores Aishe Stari/

 

Kufizimet nga pandemia e zgjatur e kanë vonuar për një vit festën e ditëlindjes së aktores së njohur durrsake, Aishe Stari.

Më 21 maj të vitit të kaluar, zonja e madhe e skenës kaloi kufirin e 80 viteve, por ajo e shmangu grumbullimin e shokëve e miqve të shumtë për shkak të Covid 19.

Ndërsa sot, teatri “Aleksandër Moisiu” dhe dhe kolegët e saj kanë përgatitur një surprizë të këndshme për artisten e shquar.

Sapo ka dalë nga botimi libri – album kushtuar veprimtarisë artistike të Mjeshtres se Madhe, Aishe Stari.

Gjithçka dëshmon rrugën artistike, nga hapat e parë në trupën e Varietesë dhe më pas në teatrín e Kukullave, e deri në rolet në teatrín dramatik, në kinema dhe në Televizion.

Vetëm pak orë para takimit festiv në Hollin e Teatrit “Aleksandër Moisiu”, aktorja me karrierë 60 – vjeçare pranon të ndajë me lexuesit, disa nga ndjesitë e saj për profesionin si dhe të tregojë stacionet më të rëndësishme të jetës artistike.

Megjithë paragjykimet e fundviteve 1950 për artistët, Aishe Stari heq dorë nga  dega e Biokimisë që kishte filluar, për ta zëvëndësuar me studimet në degën e aktrimit.

“Fakulteti më pengoi të largohesha nga Shkencat, dhe u detyrova ti shkruaj Liri Belishovës, që në atë kohë ishte anëtare e Byrosë Politike” – tregon Aishe Stari. I shkruajta, pasi duke qenë grua do ta kuptonte dëshirën time.

Kështu fitova lejen për të ndryshuar degën, për t’iu nënshtruar konkursit dhe për të nisur formimin si aktore në Institutin që sapo ishte krijuar”.

Ajo thotë se trupa e Varietesë në Durrës ka qenë si një familje për të dhe se ka shkuar në punë gjithmonë me kënaqësi.

“Ndjeheshim mirë të gjithë, sa që edhe unë ngacmohesha me pjestarët e trupës siç ndodh edhe në një shtëpi”.

Vajza nga Durrësi që mban diplomën nr 1 e përfundoi shkollën me diplomantët e parë aktorë Edi Luarasi, Mimika  Luca, Serafin Fanko, Filika Dimo, Albert Vërria, Mario Ashiku, Donika Barçi, Viktor Bruçeti, Mexhide Pupi, Miho Gjini, etj.

Aishe Stari do të bëhej shumë shpejt “Ylli (Star) i Estradës së Durrësit, siç e quan Flori Slatina (autor i librit – album) për aktoren, që sot feston 81-vjetorin e lindjes.

-Tani mendoj ndryshe, madje jam e bindur që kam qenë me fat, por në vitin 1961, më dukej se kisha përfunduar nga Teatri në Estradë.

Regjisori Gjergj Vlashi insistoi që të aktivizohem me trupën e Varietesë, ku gjeta aktorët Spiro Strati, Enver Likmeta, Ramazan Njala, Sandër Pepa, Aleks Llazari, e më pas edhe Lumturi Dashi, Fadil Hasa, Roland Koça dhe Muharrem Hoxha.

Fillova me disa imitime fëmijësh në premierën “Stafeta e viteve” dhe më pas me rolet e shumtë.

Unë isha e vetmja aktore me shkollë në Variete, por kolegët e mij ishin mjaft të talentuar, shumë seriozë me punën, dhe me siguri kam mësuar shumë më tepër unë prej tyre.

Nëse trupat e tjera kishin aktorë si Tano Banushi apo Skënder Sallaku, çfarë e bënte Varietenë e Durrësit të kishte aq shumë sukses?

-Në shfaqjet tona kishte gjetur vend edhe kupleti, teatri i hijeve dhe ai i xhepit, poezia humoristike, e po ashtu komeditë e shkurtëra nga autorët e huaj.

Estrada është gjini e vështirë, por të jep shumë mundësi.

Duhet të krijosh 3-4 role në një shfaqje dhe brenda pak minutash të paraqesësh një figurë.

Nga ana tjetër në trupën tonë regjisorët kanë preferuar një ngarkesë thuajse të njejtë për secilin aktor në çdo premierë.

Kjo e ka larguar prej nesh cmirën apo xhelozinë e sëmurë.

Ky ishte burimi i harmonisë dhe e ngrohtësisë në trupë.

Falë regjisorëve Gjergj Vlashi dhe Haxhi Rama kemi punuar së bashku si në një familje të madhe.

Interpretimi i poemës satirike “Pleshti dhe xixëllonja” të Dritëro Agollit ju dha mjaft emër?

-Po, dhe në Takimin e organizuar në Peshkopi jam vlerësuar me Medaljen e Artë.

Fillimisht më dukej sikur kishte dallim racial në vargjet e saj.

Kur regjisori Gjergj Vlashi më bindi që mund ta realizoj poemën, u mbylla me një magnetofon për disa ditë në kabinën time në teatër dhe kam ripërsëritur dhjetra herë tekstin, por më shumë interpretimin.

-Kur jeni aktivizuar për herë të parë në teatrín dramatik? Po në kinema?

-Pas disa përvojave me komedi në Estradë, roli i parë në teatër mbërriti në vitin 1980, në veprën e Molierit “I sëmuri për mend” (1980). Më pas edhe në shfaqje të tjera deri te “Ëndrra e një nate vere” (2013).

Kam interpretuar edhe në filmat “Dasma” dhe “Udhëtim në pranverë”, por ai që mbahet mend është “Fije që priten”.

Nuk ishte e lehtë. Më duhej të shkoja për xhirime në Tiranë çdo ditë dhe pastaj të kthehesha në Durrës për shfaqjet e estradës.

Kujtoj se sa jam alarmuar në një rast, kur makina na u prish në Maminas.

Angazhimi në variete ka qenë arsyeja kryesore se përse kam luajtur shumë pak filma.

Më vonë, pas viteve 1990 jam aktivizuar në kinokomeditë e regjisorit Arjan Culiqi.

Janë të gjitha përvoja shumë interesante e të bukura.

-Si mund ta ruajë një aktor kondicionin fizik? 

-Përmes punës. Unë e dua punën. Atë që më jep teatri, kënaqësinë që më japin spektatorët nuk e gjej askund.

Prandaj jam përfshirë në teatrín e Kukullave, prandaj kam punuar individualisht me fëmijët e kopshteve dhe të shkollave fillore.

Tani më ka ndërprerë pandemia. Gjatë muajve të izolimit i kam ndjekur me simpati artistët që zhvillonin nëpër lagje koncertet në karantinë.

Edhe unë po pres të rifilloj me spektatorët e vegjël.

Sa do të punoj? Jetën na e ka falur Zoti dhe duhet ta falenderojmë atë.

Për të tjerat nuk kanë të bëjnë vitet.

Për sa kohë e ndjej veten mirë do të punoj, pasi nuk bëj dot ndryshe.

Teatri është jeta ime.

-Ju uroj jetë të gjatë e të lumtur!

 

blank

Françesk Radi dhe koncert – show në qytetin Stalin( Kuçova e sotme), në Nëntor të 1988 – ës

Françesk Radi 22 vjeç, pikërisht  në vitin 1973 pas Festivalit të 11-të kur e dërguan për riedukim në Fushë Arrëz dhe ia ndaluan këngën për 16 vjet

 

Në mesvitet 1980 Kantautori Françesk Radi del në skenën e trupës së estradës së shtetit në Tiranë edhe me këngë të huaja, hite botërore për kohën, kryesisht latino-amerikane. Në këtë skenë njohu sërish suksesin me të cilin ishte ndarë më 1973, pas festivalit famëkeq të 11-të të këngës në RTSH. U dërgua për riedukim në veri të vendit, në Fushë-Arrëz.

Për 16 vjet ju hoq e drejta e këngës dhe skenës. Një ndër koncertet e veçantë të tij e kolegëve ishte ajo e vitit 1972, organizuar nga i vetmi televizion i kohës, RTSH-ja nën titullin “ Pa prozhektorë “, të regjisorit të talentuar Albert Minga. Ishte një koncert ndryshe , ka shkruar dokumentaristi i shquar i RTSH-së, Petro Lati. Radi rikonfirmoj emrin e tij si kantautor, këngëtar, kompozitor e instrumentist duke patur ftesa nga trupat artistike edhe në rrethe.

Një ndër to ishte pjesëmarrja në koncert – shown e qytetit Stalin, Kuçova e sotme, në Nëntor të 1988.

I mirënjohuri Skënder Jaçe, ish drejtori i kinemasë së Kuçovës në atë vit, sot biznesmeni i rrjetit të kinemave në Shqipëri, sjell në kujtesë ato momente të veçanta të përjetuara prej tij e qytetarëve të atij vendi.

“ Me Frankon kam një eksperiencë të bukur dhe mjaft mbresëlënëse në vitin 1988. Ishte i ftuar nga ana jonë në qytetin e naftëtarëve. Lajmi u përhap menjëherë në qytet dhe kërkesat ishin shumë të mëdha për të parë atë shfaqje. Ishte Nëntor dhe nuk e mbanim dot popullin në hyrje të sallës së kinemasë. Ishte një natë mjaft ndriçuese do të thosha për atë qytet. Franko në ato vite ishte në kulmin e ndriçimit të karrierës së tij. Salla mbante 300 vende dhe perjashta mund të ishin 2000-3000 veta. Të detyruar të plotësonim edhe kënaqësinë e njerëzve përjashta, dhashë urdhër që në dritare të viheshin dy boksa, dy altoparlante. Ishte ftohtë shumë dhe njerëzit nuk largoheshin, rrinin, dëgjonin plot kënaqësi zërin melodioz të këtij artisti, të këtij djali të shkëlqyer do të thosha, që i dha shumë këngës dhe muzikës shqiptare”. Franko këndoi shumë këngë në atë koncert, shoqëruar nga duartrokitje të pandërprera dhe bize. Këndoi dhe dy këngë të huaja, “ Palma’o” e “Bamboleo”.

Sipas bateristit dhe solistit të grupit amator të qytetit, Edmond Naqellari, “ Në fund të shfaqjes Franko prezantoi këngën ‘ Bamboleo “ të grupit Gipsy Kings. E gjithë salla u ngrit në këmbë. Kjo këngë u përsërit tri herë dhe i gjithë refreni u këndua si jashtë dhe brenda bashkë me Frankon. Ishte një koncert që dhuroi shumë emocione. Grupi amator i orkestrës së naftëtarëve, një grup të rinjsh mjaft të talentuar, punoi me përkushtim dhe pa orar për dy ditë rresht me partiturat e koncertit për të shoqëruar kantautorin Radi. Shpërblim ishte suksesi. Ishte një koncert që mbahet mend ende nga ata që e përjetuan. Për atë që Franko i ka dhënë muzikës shqiptare mbetet një artist unik i mrekullueshëm “, shprehet Naqellari.

“ Ishim në prag të rënies së murit të Berlinit dhe frika nuk ishte vrarë akoma. Por Frankua e vrau atë natë frikën. Kjo sallë, jam i sigurtë se e ka memorizuar në muret e saj atë zë të bukur, atë zë melodioz. Frankua e ngriti publikun peshë në atë mbrëmje magjike dhe elekrizuese “ kujton kineasti i shquar, Skënder Jaçe.

Sipas kineastit Jaçe “ Mbas shfaqjes më kujtohet që spektatori priste jashtë dyerve për ta takuar a për t’i marrë një shenjë autografi Frankos, apo për të bërë një foto. Kishim një fotograf të kinemasë, se celular nuk kishte në ato vite, dhe atë e mbytën duke e tërhequr, kush e kush të bënte më shumë foto. Natyrisht nuk mund të plotësoheshin kërkesat e të gjithëve. Më kujtohet që kaluam një mbrëmje mjaft të bukur, aty në sallën e pallatit të kulturës. Festuam me Frankon dhe njerëzit që e shoqëronin. Ishte vërtet një mbrëmje magjike për banorët e atij qyteti “.

 

blank

Skënder Jaçe

blank

Franko me grupin e instrumentistëve të kuçovës më 1988

blank

Franko në kinemanë e Kuçovës më 1988

 

blank

BENIAMIN ZEF GURAZIU, VIOLINIST PIONIER I MUZIKËS KLASIKE SHQIPTARE Nga Filip GURAZIU

“Njohja dhe kujtesa e vlerave të kulturës shqiptare përforcon identitetin kombëtar të brezit të ri”
BENIAMIN GURAZIU.
* PIONIER I MUZIKËS KLASIKE SHQIPTARE
* VETERAN NISMËTAR I ORKESTËS SIMFONIKE SHQIPTARE.
* THEMELUES I SHKOLLÊS SË VIOLËS SHQIPTARE.
BENIAMIN ZEF GURAZIU, violist.

Violisti Beniamin Guraziu i përket instrumentistave të parë të pregatitun në Shqipni.

Leu në Bari të Italisë me 1 shkurt 1923 në familjen e Gurazezve të Gjuhadolit shkodran e vendosun në Bari në vjetin 1912, ku kryen klasat e para të shkollës fillore. Mjedisi familjar dhe shoqnor, në të cilin u rrit, i ushqeu që në fëminì formimin kulturor artistik ( influenca e muzikës klasike prej dy artistave të rij, Tonin Guraziu e Gjyzepina Misloca Kosturi, shtyllat e ardhshme të muzikës klasike shqiptare për piano dhe kanto; mësime private për piano si dhe njohje me operat e famëshme botnore në lozhën e familjes në Teatrin Petruzeli të Barit).

Kthehet në Shqipni, bashkë me familjen, në vjetin 1930 me banim banim në Tiranë.

Gjimnazin e Tiranës e kryen në vjetin 1940. Gjatë vjetëve së shkollës së mesme merr mësimet e para për violinë prej profesor Ludovik Naraçit ( themeluesi i shkollës së violinës shqiptare). Në vjetin 1940 fillon studimet në fakultetin e mjekësisë në Firenze që për arsye të luftës i ndërpret në vjetin 1942. Kthehet në Tiranë dhe vazhdon studimet privatisht për violinë, përsëri me prof. Ludovik Naraçin. Mbas përfundimit të luftës së dytë botnore, në vjetin 1945 kërkon me vazhdue studimet universitare për mjekësi në Firenze, por kërkesa nuk merret parasysh, rregjimi komunist e kishte izolue Shqipnin.

Falë mësimeve që mori prej profesor Ludovik Naraçit, bahet pjesë e formacioneve të para te ‘Muzikës së Dhomës’ në Radio Tirana, e themelueme në vjetin 1945, si dhe vazhdon specializimin në instrumentin e violës nëndrejtimin e profesorit Jugosllav Miranov i cili, tue konsiderue talentin e tij muzikor, i pat ba kërkesë Qeverisë Shqiptare për me i mundësue Beniaminit studime të matejshme në Zagreb, gja që nuk u konsiderue prej rregjimit komunist, mbasi konsiderohej me prejardhje borgjeze – reaksionare.

Me themelimin e orkestrës simfonike të Filarmonisë së Shtetit në vjetin 1950, Beniamini bahet pjesë e sajë. Po kështu prej vjetit 1953 deri ne vitin 1983 asht pjestar i orkestrës së Teatrit të Operas dhe Baletit, ku shërben për 30 vjetë si violë e parë e orkestrës.

Nji arritje tjetër në aktivitetin e tij profesional, asht themelimi dhe drejtimi i klasës së violës në Liceun Artistik ‘J.Misja’, Tiranë. Beniamin Guraziu konsiderohet themeluesi i degës se instrumentit të violës shqiptare. Si rezultat i nji pune shumë vjeçare pasionante e me përkushtim, realizoi disiplinimin profesional të kësaj klase dhe nxori në dukje elementët e parë të talentuem të shkollës së violës me nxanës të dalluem e të afte si Ami Krajka, Agim Hasani, Edmond Lalazi, Qefsere Agalliu, Arjan Paco, Ilo Kanani e të tjerë, të cilët sot janë pjesë e orkestave prestigjoze të T.O.B, R.T.SH dhe Akademisë së Arteve.

Në vjetin 2008, në moshen 85 vjeçare, përktheu prej shqipes në italisht novelën “Qorrfermani”( l’ Occhio del Tiranno) e shkrimtarit Ismail Kadare, i cili u publikue në Itali në vjetin 2012 prej ‘Fandango Libri’. Ky konsiderohet përkthimi i parë i veprave të Kadares prej origjinalit ( shqip ) në italisht.

Beniamin Guraziu pati bashkëshorte Çeçile Kovaçin ( të bijen e aktorit të mirënjohun , Loro Kovaçi) dhe u trashigue me dy djelm; Edin e Tonin. Pleqninë e kaloi në përkujdesjen e nji mjedisi të dashun familjar. Ndrroi jetë me 31.12.2012 në Tiranë.

blank

blank


Send this to a friend