VOAL

VOAL

Intervista e plotë e ish Kryetarit të Vatrës- Dr.Gjon Buçaj:Elmi Berisha ka vazhdue veprimet shkatërruese në Vatër të Dritan Mishtos, ka ndryshu Kanunoren dhe ka futur praktikën e padive gjyqsore – Intervistë me ish Kryetarin e Vatrës Dr.Gjon Buçaj

March 26, 2022

Komentet

Intervista: Dr. Krasniqi flet për dëshmitë e mbledhura për krimet e luftës në Kosovë

VOA/Artan Haraqija

Dr. Salih Krasniqi është kirurgu që gjatë luftës në Kosovë, pesë ditë bënte përpjekje të trajtonte të plagosurit në Klinikën Universitare të Prishtinës dhe në fundjavë operonte të plagosurit në zona lufte, duke u bërë dëshmitarë i atyre që i quan krime lufte ndaj pacientëve shqiptarë. Gjatë intervistës me kolegun Artan Haraqija – Dr. Krasniqi gjithashtu thotë se dëshmitë e gjetura prej tij konfirmojnë se si pacientët shqiptarë të lënduar gjatë luftës prezantoheshin rrejshëm si viktima të sulmeve ajrore të NATO-s, ndonëse gjatë vizitave të tyre ai gjente plagë nga armë zjarri të forcave serbe.</stron

Kirurgu i luftës, siç njihet në Kosovë Dr. Salih Krasniqi, thotë se ka mbledhur dëshmi për mbi 1200 pacientë shqiptarë në Klinikën Universitare të Prishtinës ndaj të cilëve, sipas tij, janë kryer krime dhe tortura nga forcat serbe.

Të gjitha dëshmitë, nga maji i vitit 1998 deri në qershorin e vitit 1999, i ka botuar në librin me dy vëllime për të cilin thotë se ka punuar mbi 20 vjet. Në mbi 1000 faqe, ai ofron dosjet e siguruara në Klinikën Universitare të Prishtinës si dëshmi për pretendimet që bën.

Dr.Salih Krasniqi

Dr.Salih Krasniqi

“Janë edhe 45 punonjës shëndetësorë të vrarë në të gjithë Kosovën. Në libër janë të përfshirë fëmijët dhe të rriturit. Nga fëmijët, në libër janë rastet e 402 fëmijëve dhe 741 të rriturve.”

Ai thotë se nuk ka mbledhur dëshmi vetëm duke u mbështetur në dokumentacionin që e ka gjetur pas luftës në QKUK, por në jo pak raste, ndërsa ishte pjesë e stafit mjekësor në kryeqytetin e Kosovës, ka qenë edhe vetë dëshmitar i atyre, që i përshkruan si krime dhe tortura që janë kryer ndaj shqiptarëve, ndërsa ishin të shtruar si pacientë.

Kur shkonim për vizitë, pacientët na thonin ‘ju lutem mos na ndihmoni, sepse më pas po na rrahin më keq se sa kur nuk na ndihmoni”

“Gjatë trajtimit të tyre ata janë mbajtur të lidhur te radiatori, apo pas krevatit, ose me armë iu kanë hapur plagët pacientëve pasi janë operuar, pra iu kanë hapur plagët me automatik. Ne kemi qenë një numër i vogël deri më 18 mars 1999 në punë. Kur shkonim për vizitë, pacientët na thonin ‘ju lutem mos na ndihmoni, apo mos na sillni barëra apo ushqime më shumë, sepse më pas po na rrahin më keq se sa kur nuk na ndihmoni fare”.

Zëri i Amerikës: Pasi jeni larguar ju?

Dr. Salih Krasniqi: Po, sepse pasdite ne nuk ishim aty dhe ata (serbët) bënin çfarë të donin me ta.

Përgjatë luftës në Kosovë ato pak media ndërkombëtare që ende lejoheshin të punonin nën kushte të rrepta të regjimit të Slobodan Millosheviqit, me raste ftoheshin nga udhëheqësit serbë të spitalit të Prishtinës për të filmuar viktima civile shqiptare e serbë që trajtoheshin në QKUK. Qëllimi ishte të tregohej se si po viktimizohen civilët nga sulmet ajrore të NATO-s.

Një vajzë shqiptare mbahet nga infermieret në Klinikën Kirurgjikale të Prishtinës që të filmohet nga kamerat në një rast të organizuar veçanërisht për mediat ndërkombëtare nga Drejtoria serbe e QKUK-së më 2 Prill 1999

Një vajzë shqiptare mbahet nga infermieret në Klinikën Kirurgjikale të Prishtinës që të filmohet nga kamerat në një rast të organizuar veçanërisht për mediat ndërkombëtare nga Drejtoria serbe e QKUK-së më 2 Prill 1999

Një nga këto raste ishte ai i 2 prillit të vitit 1999.

“Që kur filloi agresioni i NATO-s ne kemi pranuar çdo ditë shumë civilë të plagosur. Unë do të doja të pyesja NATO-n a e dinë ata se kë po lëndojnë bombat?”, tha më 2 prill 1999 drejtori i Klinikës Kirurgjikale, Rade Grbiç.

Dr. Salih Krasniqi thotë se ish kolegu serb nga koha e luftës ka prezantuar rrejshëm pacientët shqiptarë si viktima të NATO-s dhe shton se ai ka gjetur fakte për këtë.

Në bazë të të dhënave thuhet se nga këta 252 pacientë mungojnë rreth 111 pacientë që nuk janë regjistruar fare”

“Unë gjeta të dhënat se janë 420 pacientë dhe ai (Gërbiç) thotë se kanë qenë 60%, që i bie 252 pacientë të jenë të operuar në QKUK kinse prej lëndimeve të shkaktuara nga NATO. Por kur i kam nxjerrë të dhënat se çfarë diagnoze, apo çfarë operimi është bërë, numri i tyre është shumë i vogël. Në bazë të të dhënave thuhet se nga këta 252 pacientë mungojnë rreth 111 pacientë që nuk janë regjistruar fare. Lind pyetja se ku kanë shkuar këta pacientë nëse janë pranuar, por nuk janë regjistruar”.

Një rast i mirë, sipas Dr. Salih Krasniqit, për të sqaruar se si viktimat e sulmeve nga forcat serbe janë prezantuar si viktima të bombardimeve të NATO-s është rasti i burgut të Dubravës, në afërsi të Istogut.

Më 19 dhe 21 maj 1999, NATO kreu sulme ajrore në këtë burg duke thënë se kjo u bë si reagim ndaj aktiviteteve ushtarake jugosllave afër zonës së burgut. Nga këto sulme zyrtarisht dihet për 19 të vrarë, kryesisht shqiptarë, që mbaheshin të burgosur aty dhe qindra të plagosur.

“Në këtë vend është kryer humbja më e tmerrshme e të burgosurve. Ka pasur një numër të madh viktimash të cilët janë transferuar në spitalin më të afërt dhe hetimet janë në vazhdim”, tha më 21 maj 1999 gjyqtari hetues serb, Vladan Vojiç nga Peja.

Mirëpo Dr. Salih Krasniqi, thotë se diagnozat e pacientëve që i ka gjetur në QKUK tregojnë një histori krejt tjetër.

“Masakra aty ishte kryer prej institucioneve serbe e jo prej NATO-s, siç e kanë shkruar edhe në historitë e pacientëve që i kam hasur ku thuhet se janë të plagosur prej NATO-s. Mirëpo, në diagnozat që kam gjetur unë thuhet se kanë qenë të plagosur me armë zjarri, pra prej armëve të vogla të zjarrit e jo prej sulmeve ajrore. I kanë nxjerrë në fushën e sportit në Burgun e Dubravës dhe kanë filluar t’i gjuajnë të gjithë. Disa që kanë arritur të ikin. Ata i kanë plagosur ndërsa ishin të fshehur nëpër puse apo vende të tjera.”

Ai thotë se një tjetër krim që është kryer me shqiptarët në Dubravë është se shumica prej tyre, megjithëse ishin të lënduar, nuk janë dërguar asnjëherë në spital për trajtim. Dr. Krasniqi thotë se nga rreth 300 të lënduar, vetëm 31 ish të burgosur janë regjistruar si pacientë në spital.

“Të gjithë i kanë mbajtur fillimisht nga 4 deri në 20 ditë në burg e më pas 31 prej tyre i kanë sjellë në spital. Të tjerët i kanë dërguar nëpër burgje. Edhe ata që i kanë sjell në spital, pas 3 apo 5 ditësh i kanë liruar nga spitali dhe i kanë dërguar nëpër burgjet serbe”.

Zëri i Amerikës: Sa prej tyre kanë pasur nevojë për trajtim mjekësor dhe që nuk është lejuar t’u jepet?

Dr. Salih Krasniqi: Pothuajse të gjithë pasi gati të gjithë kanë qenë të plagosur, kryesisht prej forcave serbe.

Fat të ngjajshëm me të plagosurit e burgut të Dubravës, sipas Dr. Salih Krasniqit, kishin edhe qindra pacientë të tjerë shqiptarë që ndonëse trajtimi mjekësor do të mund të bënte dallimin mes jetës apo vdekjes, janë dërguar në burgje.

“Ma kanë marrë për shembull Muhamet Kiçinën, një djal i ri, në janar të vitit ’99, e kanë kapur në Drenas të plagosur nën sqetullën e djathtë, e kanë sjellë në spital serbët dhe e kemi operuar me Profesor Sadri Bajraktarin, mirëpo pas dy tre ditëve e kanë marrë prej spitalit megjithëse ne nuk e kemi nënshkruar fletë-lëshimin sepse nuk ishte në gjëndje të dërgohet në burg. Ne nuk na pyetën.

Muhamet Kiçina dhe një tjetër pacient, Naim Çufaj të cilin Dr. Krasniqi thotë se e ka nxjerrë ilegalisht nga spitali dhe e ka dërguar në shtëpinë e tij, i kanë mbijetuar luftës në Kosovë.

Gjatë kohës së luftës, Dr. Krasniqi, bënte dy punë. Pesë ditë të javës punonte në Qendrën Klinike Universitare, ditëve të tjera, shkonte nëpër zona ku bëhej luftë dhe trajtonte pacientë dhe ushtarë të UÇK-së.

“Ne kemi qenë të caktuar në atë mënyrë, një grup që nuk ka punuar në spital, ata punonin nga e hëna deri të premtën e të premten shkonim ne grupi që punonim në spital që t’i ndrrojmë. Nëpër spitale ushtarake (të UÇK-së) ose e kam marrë pushimin vjetor kinse po shkoj dikund dhe kam shkuar në zona të luftës. “

Zëri i Amerikës: Si e kaluat këtë pa u marrë vesh se çfarë po bëni sepse kjo ishte me rrezik edhe për jetën tuaj?

Dr. Salih Krasniqi: Shumë më tepër jam frikësuar ndërsa shkoja në male se sa kur isha në mal, sepse aty ishim të armatosur. Mirëpo, gjatë rrugës ishte problem. Disa kolegë i kanë zënë dhe i kanë rrahur

Dr. Krasniqi thotë se është duke punuar që të përkthejë librin në gjuhën angleze dhe atë gjermane. Ndërkaq, shton ai, Ministria e Drejtësisë e Kosovës është duke mbledhur material për të dëshmuar krimet e kryera nga forcat serbe në Kosovë.

Intervista- Brink: Ukraina duhet të fitojë. SHBA dhe aleatët do ta mbështesin

Ambasadorja e Shteteve të Bashkuara në Ukrainë, Bridget Brink

VOA/Myroslava Gongadze

Ambasadorja e Shteteve të Bashkuara në Ukrainë, Bridget Brink thotë se Uashingtoni do të vazhdojë ta mbështesë Ukrainën në luftën e saj kundër agresionit rus, ndërsa Kievi shënon sot dy vjetorin e fillimi të luftës. Në një intervistë me korrespondenten e Zërit të Amerikës, Myroslava Gongadze, diplomatja amerikane thotë se Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të jenë të angazhuara për të mbështetur Ukrainën, pavarësisht debatit në rritje në Uashington dhe kryeqytetet europiane mbi të ardhmen e mbështetjes financiare dhe ushtarake për Kievin.

Zëri i Amerikës: Mbërritët në Ukrainë si ambasadore amerikane pak muaj pas sulmit frontal. Si e gjetët Ukrainën atëherë dhe si është ajo tani?

Bridget Brink: E gjeta Ukrainën dhe ukrainasit të fortë dhe rezistentë dhe i gjej ekzaktësisht kështu edhe sot. Dhe jam vërtet krenare që e kemi mbështetur Ukrainën. Thjesht duhet t’i ndihmojmë që ta përmbushin misionin.

Zëri i Amerikës: Sot Ukraina ka nevojë të madhe për mbështetje ushtarake. Ka vonesa në Kongres për këtë mbështetje. Si po ua shpjegoni ukrainasve se përse po i duhet kaq shumë kohë Shteteve të Bashkuara të vendosin se kur dhe si do ta mbështesin Ukrainën?

Bridget Brink: Ajo çfarë u kam shpjeguar ukrainasve është se ka mbështetje dypartiake për Ukrainën në Amerikë dhe në Kongresin tonë. Unë, presidenti dhe të gjithë të tjerët në administratë, po bëjmë gjithçka të mundur për t’i komunikuar Kongresit dhe gjithashtu popullit amerikan se përse është e rëndësishme të mbështetet Ukraina dhe do të vazhdojmë ta bëjmë këtë.

Zëri i Amerikës: Megjithë mosveprimin nga Kongresi për të dërguar mbështetjen shumë të nevojshme, sipas një studimi të Institutit Pew 73% e amerikanëve mbështesin Ukrainën si një çështje e sigurisë kombëtare për Shtetet e Bashkuara. Ka mbështetje dypartiake, siç thatë dhe juve, edhe në Kongres. A po fiton Ukraina në të mirë të interesit kombëtar të Shteteve të Bashkuara?

Bridget Brink: Absolutisht që po. Siç tha Presidenti Biden, ne mbështesim Ukrainën që ta fitojë këtë luftë, duke u siguruar që kjo të jetë një humbje strategjike për Putinin. Dhe mendoj se ka mbështetje të gjerë për këtë në Kongres dhe nga populli amerikan.

Zëri i Amerikës: Zëra konservatorë në Kongres kërkojnë llogaridhënie në lidhje me ndihmat amerikane për Ukrainën. Inspektorët amerikanë vizituan rishtazi Kievin. A mund të na jepni informacion të mëtejshëm? Si funksionon procesi i llogaridhënies këtu në Ukrainë?

Bridget Brink: Mund t’ju them se e ndjekim me shumë vigjilencë këtu nga ambasada. Gati një e treta e ekipit tim është i angazhuar me mbikëqyrjen. Kemi gjithashtu tre inspektorë të përgjithshëm që gjenden po në ambasadë. Dhe ata kanë një personel prej 400 vetash në mbarë botën. Pra, ka mbikëqyrje që po bëhet, si me ukrainasit, edhe me ne në ambasadë, si dhe më gjerë.

Zëri i Amerikës: A kanë qasje tek objektet ku mbahen këto armatime dhe municionet e tjera?

Bridget Brink: Kanë qasje në çdo vend ku mundemi të shkojmë fizikisht, si dhe tek vendet ku nuk shkojmë dot, si p.sh. në front. Kemi dalë me disa mënyra alternative për të mbajtur një bilanc të armatimeve.

Zëri i Amerikës: Cilat janë këto mënyra alternative?

Bridget Brink: Ndoshta nuk e them dot konkretisht, por kemi gjetur mënyra se si mund t’i përmbahemi rregullave dhe ligjit, pa i vendosur njerëzit në rrezik.

Zëri i Amerikës: Gjatë dy viteve të fundit, Shtetet e Bashkuara e ndihmuan shumë Ukrainën ushtarakisht, por realisht shumë prej fondeve mbeten në Shtetet e Bashkuara. Në komunitetet rurale që prodhojnë këto armatime. A keni informacion se si shpenzohen paratë?

Bridget Brink: Faleminderit për këtë pyetje. Në fakt fondet për Ukrainën shpenzohen në 31 shtete në mbarë vendin dhe këtu përfshihen raketat Patriot në Arizona. Ka artileri në Pensilvani. Ka madje automjete nga shteti im Miçigani. Pra kjo është realisht edhe shumë e rëndësishme për amerikanët dhe vendet e punës në Amerikës, ndërkohë që mbështetet gjithashtu Ukraina.

Zëri i Amerikës: Ekonomia ukrainase, megjithë luftën dhe rënien domethënëse, ka mbijetuar. Shtetet e Bashkuara ndihmuan shumë. Si pritet të jetë pamja për vitin tjetër për ekonominë ukrainase, nga perspektiva juaj? Dhe çfarë mekanizmi të ri planifikoni të përdorni për ta ndihmuar Ukrainën të mbijetojë ekonomikisht?

Bridget Brink: Kjo është ndoshta një nga sukseset më të mëdha që ka patur Ukraina, jashtë sferës ushtarake. Ekonomia ukrainase është rritur me 5% vitin e kaluar. Kjo është fenomenale. Një pjesë e madhe e kësaj është kapacitetet e Ukrainës për të vazhduar eksportet. Dhe kjo u arrit megjithëse Rusia u largua nga iniciativa për drithin e Detit të Zi, nëpërmjet përpjekjeve tepër të guximshme dhe krijuese. Korridore të reja u krijuan nga portet e Detit të Zi. Dhe tashmë 760 anije dhe mallra në sasi mbi 23 milionë tonë metrikë janë transportuar të sigurta në rrugë detare. Dhe kjo është e rëndësishme për botën, pasi kështu merren drithi dhe furnizimet e tjera, por është edhe shumë e rëndësishme për ekonominë e Ukrainës.

Zëri i Amerikës: Biseduam me bizneset ukrainase dhe ata vlerësojnë në veçanti mekanizmin e siguracionit që po përdorin institucionet financiare perëndimore. A synoni ta zgjeroni më tej këtë përpjekje?

Bridget Brink: Po. Po punojmë së bashku me qeverinë ukrainase dhe partnerë të tjerë që të japim mbështetje me të gjitha mënyrat që mundemi. Me rritje të eksporteve nga portet e Detit të Zi, nga portet e Danubit dhe me përmirësimin e pikave të kalimit kufitar, si dhe gjëra të tjera për të lehtësuar këto eksporte dhe për të sjellë më shumë të ardhura në arkën e shtetit. Kjo është një pjesë e madhe e ndihmës sonë për kapacitetet e Ukrainës, në mënyrë që ajo të mbështetet në forcat e saj.

Zëri i Amerikës: Çfarë parashikimi keni për vitin e ardhshëm, për Ukrainën dhe rajonin?

Bridget Brink: Është i njëjti si në periudhën kur mora detyrën. Ukraina duhet të fitojë. Shtetet e Bashkuara së bashku me partnerët dhe aleatët, do të vazhdojnë t’i mbështesin ukrainasit për këtë objektiv. Dhe kjo do të thotë rimarrje të territoreve, afrim të mëtejshëm me Evropën, me BE-në dhe rrjedhimisht me NATO-n; përparim drejt asaj çfarë dëshirojnë ukrainasit – një vend sovran, të pavarur dhe të begatë që është i integruar në institucionet euro-atlantike, që do të jetë një partner i rëndësishëm për Shtetet e Bashkuara. Dhe kjo është ajo çfarë mbështesim ne.

Intervista- Shtuni: Konflikti në Lindje të Mesme po përshkallëzon polarizimin në Ballkanin Perëndimor

VOA/Garentina Kraja

Konflikti ndërmjet Izraelit dhe Hamasit, që filloi me sulmin terrorist të grupit militant palestinez dhe po vazhdon me kundërpërgjigjen e përgjakshme ushtarake izraelite në Gazë, ka shkaktuar polarizim global. Ky konflikt, sipas ekspertëve, po lë gjurmë edhe në shtetet e Ballkanit Perëndimor në aspektin e sigurisë dhe tek përdorimi në rritje i gjuhës së urrejtjes. Në një intervistë me Zërin e Amerikës, studiuesi Adrian Shtuni, që studion fenomenin e radikalizmit dhe ekstremizmit të dhunshëm, paralajmëron se polarizimi social dhe politik që ekziston sot në shtetet e rajonit, i nxitur nga gjuha e urrejtjes lidhur me konfliktin në Lindje të Mesme mund të përshkallëzojë situatën e brishtë veçanërisht në Kosovë.

Zëri i Amerikës: Zoti Shtuni, si studiues i ekstremizmit të dhunshëm, grupeve terroriste dhe njohës i dinamikave në Ballkanin Perëndimor, së fundmi keni paralajmëruar për ndikimin e konfliktit ndërmjet Izraelit dhe Hamasit në Ballkanin Perëndimor. Si po manifestohet ky konflikt?

Adrian Shtuni: Ky është një konflikt mjaft i rëndësishëm. E kemi parë nga vëmendja e gjerë që kërkon, nga konsumi, nga ana e publikut, i informacionit në lidhje me konfliktin dhe në vetvete, si konflikt, ka shumë ndikim edhe në aspektin humanitar edhe në atë të sigurisë, sepse ka edhe një lidhje më të afërt me popullin e Palestinës dhe problemin e Palestinës në Ballkanin Perëndimor edhe për arsye fetare.

Në aspektin e sigurisë kemi disa lloj trendesh, të cilat janë të dukshme. Një nga këto trende kryesore është frika për një valë të re refugjatësh dhe migrantësh të paligjshëm të cilët mund të kalojnë nëpërmjet Ballkanit Perëndimor, që është një nga rrugët kryesore për kalimin e migrantëve, refugjatëve për në Bashkimin Evropian. Siç është parë edhe gjatë krizës së Sirisë dhe Irakut, në këto lloj valësh të migrantëve janë infiltruar elementë terroristë, që pastaj kanë kryer aktivitete, akte terroriste në Evropë.
Një shqetësim tjetër është ai i gjuhës së urrejtjes. Kemi parë shtim të gjuhës së urrejtjes sidomos në mediat sociale, që është e lidhur me konfliktin. Kemi parë një valë po ashtu shqetësuese të keqinformimit dhe dezinformimit.

Dhe e katërta është pikërisht radikalizmi që vjen nga kombinimi i faktorëve të mësipërm dhe që çon pastaj së bashku me polarizimin social në fenomenet e tjera shumë të rrezikshme, që mund të çojnë deri në sulme terroriste, apo aktivitetet të tjera. Dhe mobilizim, që mund të jetë i ngjashëm me atë që kemi parë gjatë luftës në Siri dhe Irak, nga e cila vetëm nga Ballkani kanë shkuar mbi 1,000 individë, që i janë bashkuar kryesisht organizatave terroriste.

Zëri i Amerikës: Megjithatë për çështjen e rekrutimit të luftëtarëve të huaj, ju thoni, në raportin tuaj të fundit, se rreziku është i ulët për këtë çështje. Por theksin e keni vënë te dinamikat rajonale. Për çfarë dinamika e keni fjalën?

Adrian Shtuni: Ne e pamë, sulmi i Banjskës, ishte një sulm që shkon përtej terrorizmit, ishte një sulm paramilitar me qëllim destabilizimin e Kosovës, jo vetëm në veri, por që ka edhe një dimension rajonal, sepse ky destabilizim nuk mund të përmbahet thjesht në Kosovë nëse arrin të jetë i suksesshëm. Kemi një problem të jashtëzakonshëm me polarizimin brenda Kosovës por edhe të Bosnjës. Unë në raport fokusohem më tepër në Kosovë. Kemi një polarizim social, një polarizim politik. E shikojmë në diskursin e përditshëm, kemi tendenca përplasjeje ndëretnike. Nuk ka qenë vetëm sulmi i Banjskës; ka pasur edhe incidente të tjera të shpeshta dhe kemi në një situatë të tillë, që është mjaft e tensionuar dhe mundet të kalojë shumë kollaj në përplasje fizike, kemi probleme të tensionit të shtuar që ndërlidhen me konfliktet tjera.

Në këtë rast me konfliktin e Palestinës, ku kemi një konflikt me tre dimensione – konflikt për territor, konflikt me bazë etnike, por edhe me një lloj baze fetare. Të njëjtat gjëra i kemi parë edhe në Ballkan gjatë kohës së luftës në vitet ’90 si në Bosnje dhe në Kosovë, ku ka qenë një luftë për territor, por edhe luftë e fokusuar tek marrëdhëniet ndëretnike dhe ka pasur një komponent të qartë fetar. Mos të harrojmë që në luftën e Kosovës mbi 200 xhami janë dëmtuar ose shembur. Në njëfarë mënyre edhe në krahun tjetër dhjetëra kisha ortodokse po ashtu janë dëmtuar ose janë sulmuar. Dhe kur shikojmë një ngjashmëri midis të dyja konflikteve, shikojmë sensitivitetin e publikut dhe këtë valë qoftë të dezinformimit, qoftë të gjuhës së urrejtjes, shumë kollaj mund të kalohet në radikalizëm të përshpejtuar, i cili pastaj çon akoma më tepër në polarizim dhe në aktivitete potencialisht shumë të rrezikshme për situatën e sigurisë brenda në Kosovë dhe në rajon. Këto janë të ndërlidhura, nuk mund të shikohen veçmas, sepse janë duke ndodhur në të njëjtën kohë. Nuk mund ta mbash situatën të izoluar nga faktorë të tjerë që ndikojnë për shkak të rezonancës në popull, për shkak të ndjeshmërisë që ka ndaj këtij konflikti, që është duke u zhvilluar në Gazë dhe që fatkeqësisht ka qenë shumë i përgjakshëm.

Zëri i Amerikës: Megjithatë ju thoni se rajoni qëndron më mirë se vendet tjera të Evropës sa i përket dhunës ose incidenteve anti-semite dhe incidenteve të tjera që lidhen drejtpërdrejt me konfliktin. Gjetët që gjuha e urrejtjes ka shënuar rritje, sikur që ka shënuar rritje edhe dezinformimi, e thatë edhe tani, si dhe keqinformimi. A bëhet fjalë për faktorë të jashtëm që nxisin këto fenomene, apo janë reagim ndaj situatës?

Adrian Shtuni: Është një pyetje jashtëzakonisht e mirë që kërkon hulumtim të vazhdueshëm dhe kërkon sidomos rritje të vigjilencës nga autoritetet përgjegjëse për sigurinë në Ballkan. Ne kemi parë më përpara dhe e kam thënë që pas luftës së Kosovës, kemi pasur një infiltrim të shoqërisë nga elementë shumë problematikë që kanë sjellë një ideologji radikalizuese, të tipit ekstrem, që më prapa është materializuar edhe me atë valën e luftëtarëve të huaj që kemi parë, që kanë shkuar në Siri dhe Irak dhe që fatkeqësisht akoma kemi qytetarë të vendeve të Ballkanit që vazhdojnë të luftojnë në Siri. Kjo nuk ka ndodhur aksidentalisht, nuk ka ndodhur brenda natës. Ka ndodhur falë një pune që ka qenë e dedikuar, e mirë financuar nga jashtë, që ka ardhur fatkeqësisht edhe si mungesë e njohurive nga autoritetet vendore se çfarë ishte kjo ideologji dhe ku mund të çonte.

Kështu që deri tani ne nuk kemi parë elemente të cilat do të na bënin të mendonim se është duke u përgatitur një valë e re luftëtarësh të huaj për të luftuar nga Ballkani në Gaza për një sërë arsyesh – arsye gjeografike, Gaza është vend mjaft i izoluar, nuk është kollaj të arrish atje, edhe për arsye ideologjike, sepse nuk është e njëjta gjë. Shteti Islamik dhe Hamasi kanë diferenca në ideologji, kanë qasje taktike të ngjashme, sikur e pamë në sulmet terroriste që u bënë në Izrael. Por kanë një ideologji që është e ndryshme. Ndërkohë që Shteti Islamik ka një ideologji për të krijuar një Kalifat dhe që është një synim që kalon përtej nacionalizmit vendor, Hamasi është një lëvizje që ata e konsiderojnë çlirimtare, është një lëvizje nacionaliste, pavarësisht se e ka elementin islamik në mes.

Sa i përket gjuhës së urrejtjes, kam përshtypjen se është një kombinim. Unë e kam ndjekur nga afër çfarë është duke ndodhur edhe gjatë protestave. Kemi parë thirrje të cilat janë anti-semite, si për shembull “Mbani botën të pastër” duke përdorur simbolet e shtetit të Izraelit, të hedhura në një kosh plehrash, apo thirrje që të ketë “Nga lumi deri në det vetëm një Palestinë” që do të thotë të fshihet nga harta shteti i Izraelit. Këto janë thirrje problematike, por nuk janë thirrje të cilat e kanë origjinën në Ballkan. Këto i kemi parë edhe në vende të tjera dhe kjo tregon që ka njëfarë ekoje të narrativave që nuk janë autentike dhe nuk janë të lindura në Ballkan, por reflektojnë njëfarë solidariteti fatkeqësisht që i bën jehonë gjuhës së urrejtjes. Nuk kemi parë sulme të drejtuara ndaj komunitetit qoftë izraelit, apo palestinez, gjë që është pozitive në këtë moment.

Por, sa i përket pastaj dezinformimit, keqinformimit këtu unë kam vërejtur që ka elemente që mua më shqetësojnë. Për shembull, kam vënë re në mediat sociale që ka shumë llogari të cilat nuk janë të identifikuara, janë anonime dhe përdorin një gjuhë që duket sikur është përkthyer me ‘Google translate’. Kam përshtypjen, pavarësisht se nuk e kam bindjen, sepse duhet që ta studioj më thellë fenomenin, por kam përshtypjen, që ka instanca që ndoshta janë duke përdorur këtë konflikt për të infiltruar narrativa problematike, që çojnë tek përplasjet ndëretnike, ndërfetare, që çojnë tek gjuha e urrejtjes, çojnë tek manipulimi i opinionit publik dhe duhet që të ketë vëmendje të shtuar sepse ka mangësira nga platformat e mediave sociale në menaxhimin e këtyre lloj informacioneve, në pastrimin e tyre, heqjen e tyre dhe kjo vjen për shkak se fokusin e kanë kryesisht tek gjuhët kryesore, tek anglishtja, tek frëngjishtja, tek spanjishtja, por nuk ka një vëmendje të posaçme tek gjuhët e Ballkanit si shqipja apo serbishtja.

Zëri i Amerikës: Duke marrë parasysh rolin aktiv të Shteteve të Bashkuara në dy konflikte globale, konfliktin e Ukrainës dhe konfliktit e Izraelit me Hamasin, a mendoni se kanë vëmendje të mjaftueshme për të arritur me sukses një marrëveshje mes Serbisë dhe Kosovës këtë vit?

Adrian Shtuni: Unë mendoj që sa më tepër kriza akute të sigurisë të jenë në botë, aq më shumë është e nevojshme që kriza midis Kosovës dhe Serbisë të zgjidhet për shkak se vëmendja fatkeqësisht është e limituar, resurset janë të limituara dhe në qoftë se ka zjarre më të mëdha, që janë duke u djegur me dimensione akoma më të mëdha rajonale, fatkeqësisht mund të mos ketë nivelin maksimal të impenjimit, sidomos kur ky impenjim është frustruar nga një qasje jo bashkëpunuese. Prandaj duhet që të ketë një shtim të impenjimit real, jo thjesht me fjalë, për të zbatuar marrëveshjet e arritura në mënyrë që të shkohet drejt normalizimit të marrëdhënieve. Përndryshe kam frikë se me gjithë këto konflikte, në Ukrainë, në Gaza, sulmet e grupeve si Houthi po edhe në vendet e tjera, kam frikë se nëse vazhdohet në këtë mënyrë mund të kemi destabilizim potencial në veri të Kosovës, por edhe në rajon. Dhe këtu pikërisht është edhe shqetësimi, prandaj duhet të ketë më tepër vëmendje dhe më tepër impenjim për gjetjen e një zgjidhjeje.

Kemi një vend mjaft të polarizuar. Po t’i hapim gazetat qoftë në Kosovë, qoftë në Shqipëri, qoftë në Serbi, qoftë në Bosnjë, kryefjala e titujve është luftë. Në qoftë se njerëzit hapin televizorin shikojnë luftë, në Gaza, në Ukrainë. Hapin gazetat lexojnë për luftë, luftë lokale, luftë brenda komuniteteve të tyre dhe në qoftë se shkojnë në media sociale dhe gjëja kryesore që shikojmë është që nuk ka durim për debat, por ka vetëm sharje dhe kërcënime, atëherë të gjitha këto kombinohen me njëra tjetrën për të krijuar një situatë, e cila është shumë problematike dhe nga polarizimi social, polarizimi politik, sepse nuk kemi vetëm polarizim ndëretnik, kemi edhe polarizim politik brenda etnik. Në Kosovë, po ta shikojmë, nuk ka dialog midis palëve politike, partive politike, jo dialog konstruktiv, sidomos në një kohë krize. Kjo është e pashpjegueshme. Të gjitha këto shtojnë tensione dhe ky polarizim i shtuar, bashkë me faktorët që vijnë nga jashtë, shton stresin, shton ankthin, shton edhe radikalizimin dhe në qoftë se kemi radikalizëm të shtuar për shkak të polarizimit, atëherë mund të kemi dhe dhunë politike, që ne faktikisht e kemi parë. Dhunë politike në Banjska, që ka qenë jashtëzakonisht e rrezikshme dhe që akoma nuk është zgjidhur, sepse akoma dhe sot Radoiçiç dhe ata që e kanë kryer atë akt janë duke ecur të lirë, nuk janë përballur me asnjë lloj drejtësie. Kjo akoma më tepër na shqetëson sepse sjell edhe komponentin tjetër, që ka shtete dhe jo vetëm grupacione që janë të interesuar për destabilizim në rajon.

Intervista- Courtney: Në Rusi ka shenja të stresit politik

Njerëz duke vënë buqeta lulesh në Moskë, më 17 shkurt 2024, në nderim të politikanit opozitar rus, Aleksei Navalny, i cili vdiq në një burg, po atë ditë.

 

Valona Tela

Dy vjet pasi Rusia ka nisur pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës, në këtë vend ka “shenja të stresit politik dhe social”, thotë William Courtney, studiues i lartë në Rand Corporation – institut me bazë në SHBA.

Në një intervistë dhënë Radios Evropa e Lirë, ish-diplomati amerikan, dikur ambasador në Kazakistan dhe në Gjeorgji, thotë se ndryshimi i regjimit në Rusi është një mundësi, por shprehet i kujdesshëm në bërjen e parashikimeve.

“Rusia po bëhet gjithnjë e më represive me kalimin e kohës. Në mbi tri dekada të pavarësisë moderne, Rusia nuk ka qenë kurrë më represive brendapërbrenda dhe kurrë më agresive jashtë vendit. Pra, deri diku, ky është një lloj i territorit të ri”, thotë Courtney.

Aktualisht, lufta në Ukrainë, thotë ai, ka hasur në ngërç – “gjatë vitit të kaluar, asnjëra palë nuk ishte në gjendje të ndërmerrte ndonjë ofensivë të suksesshme kundër palës tjetër”.

William Courtney, studiues i lartë në Rand Corporation - institut me bazë në SHBA.

William Courtney, studiues i lartë në Rand Corporation – institut me bazë në SHBA.

Se si do të jetë situata në vitin e tretë, thotë se është vështirë të parashikohet, pasi lufta “ka pasur vazhdimisht befasi”.

Por, një prej mësimeve të nxjerra prej saj është se “agresioni në Ukrainë i ka kushtuar shumë Rusisë”, thotë Courtney.

Radio Evropa e Lirë: Të shtunën bëhen dy vjet prej se Rusia nisi pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës. Cila është gjendja aktuale e luftës?

William Courtney: Lufta është në një ngërç si në Ukrainën lindore, ashtu edhe atë jugore. Gjatë vitit të kaluar, asnjëra palë nuk ishte në gjendje të ndërmerrte ndonjë ofensivë të suksesshme kundër palës tjetër. Pra, duket pak si “ngërçi i Luftës së Partë Botërore” [periudha kur as aleatët dhe as fuqitë qendrore nuk mund të dilnin në avantazh në frontin perëndimor].

Në betejën detare, megjithatë, Ukraina është në ofensivë. Ajo ka fundosur shumë anije luftarake ruse. Ndoshta një e treta e flotës ruse të Detit të Zi është fundosur. Pjesa tjetër është zhvendosur në pjesën lindore të Detit të Zi, nga frika se mund të fundoset nga dronët ukrainas.

Pra, kjo është një pikë vërtet e ndritshme. Dhe, për rrjedhojë, Ukraina ia ka dalë t’i rikthejë dërgesat e grurit deri në nivelin e paraluftës.

Pastaj vjen lufta ajrore. Një zhvillim interesant i kësaj është se asnjëra palë nuk ka mundur të fitojë epërsi ajrore mbi territorin e kontrolluar nga pala tjetër.

Në fillim të luftës, Rusia, me një forcë ajrore më të madhe dhe më moderne, mendohej se do të fitonte epërsi ajrore mbi Ukrainën. Kjo nuk ndodhi, sepse mbrojtja ajrore nga toka ka qenë aq e fuqishme – në të vërtetë nga të dyja anët – saqë avionët e asnjërës palë nuk kanë arritur të fluturojë shumë mbi territorin e palës tjetër.

Pra, lufta duket ndryshe, nëse flasim për atë nga toka, deti apo ajri.

Radio Evropa e Lirë: Po cilët faktorë kanë kontribuar në këtë ngërçin aktual?

William Courtney: Janë disa. Sa i përket palës ukrainase, asaj i mungon municioni, sepse ndihma nga Perëndimi ka qenë e ngadalshme.

Por, çështjet më sistematike përfshijnë edhe transparencën në fushën e betejës. Të dyja palët kanë dronë vëzhgimi. Ukraina, fillimisht, ka qenë në epërsi, por Rusia e ka zënë hapin. Kështu që është shumë e vështirë të grumbullohen forca për një ofensivë, pa u parë nga pala tjetër, që pastaj lëshon artileri ose dronë kundër atyre forcave.

Kjo ka bërë që betejat të jenë më të decentralizuara dhe që këmbësoria të marrë rol më të madh se automjetet e blinduara, sepse këmbësoria shihet më vështirë në fushëbetejë dhe arrin të lëvizë pak më mirë.

Rol ka pasur edhe mbrojtja ajrore nga toka. Siç e përmenda, askush nuk ka pritur që mbrojtja e Ukrainës do ta pengonte Rusinë për të fituar epërsinë ajrore.

Radio Evropa e Lirë: Sa i përket frontit ndërkombëtar, a mendoni se mbështetja për Ukrainën është duke u venitur?

William Courtney: Jo. Në fakt, njerëzit nganjëherë flasin për lodhje [nga lufta në Ukrainë], por ne nuk shohim shenja lodhjeje as në Evropë, as në Shtetet e Bashkuara.

Bashkimi Evropian sapo ka miratuar 50 miliardë dollarë [ndihma për Ukrainën] pas një vonese të shkaktuar nga kundërshtimi i [kryeministrit hungarez] Viktor Orban.

Në Shtetet e Bashkuara, shohim kundërshtimet e disave në Dhomën e Përfaqësuesve, për arsye të ndryshme. Për shembull, një numër njerëzish nga ekstremi i djathtë besojnë se SHBA-ja duhet të shpenzojë më shumë para për sigurinë kufitare dhe jo për të ndihmuar Ukrainën. Por, nëse votimi zhvillohet, duket se shumica e demokratëve do ta mbështesnin, ashtu si dhe gjysma e republikanëve. Pra, çështja kryesore është të mbahet votimi [për ndihmën]. Nëse ai ndodh, ka të ngjarë të miratohet me një diferencë të madhe në Dhomën e Përfaqësuesve dhe me shumicë dërrmuese në Senat.

Pra, ne nuk shohim shenja të lodhjes. Evropianët e shohin sulmin nga Rusia si një kërcënim të drejtpërdrejtë. Shtetet e Bashkuara mbajnë lidhje të ngushta me aleatët e tyre dhe, për këtë arsye, i mbështesin ata.

Radio Evropa e Lirë: Çka nëse Donald Trump rizgjidhet president i SHBA-së? Si do të ndikonte në dinamikën e luftës [marrë parasysh se ai e ka kushtëzuar ndihmën për aleatët]?

William Courtney: Është e vështirë të parashikohet se çfarë do të ndodhte. Derisa ka qenë president, ka pasur shqetësime se mund ta tërheqë SHBA-në prej NATO-s. Por, Kongresi tani ka miratuar një ligj, në bazë të të cilit presidenti nuk mund ta nxjerrë SHBA-në nga NATO-ja pa miratim të Kongresit.

Po ashtu, administrata e Trumpit i ka propozuar Kongresit 30% shkurtime në çështjet e jashtme, por Kongresi e ka injoruar.

Pra, kjo është një qeveri që ka institucione të shumta. Presidenti Trump, qartazi, do të kishte ndikim, por edhe degët e tjera, sidomos Kongresi, do ta kenë fjalën e tyre.

Radio Evropa e Lirë: Marrë parasysh situatën tani, a ka ende gjasa që Ukraina të fitojë?

William Courtney: Është shumë e vështirë të parashikohet. Ka pasur shumë befasi në këtë luftë. Ju kujtohet kur, në fillim të saj, disa ekspertë në Perëndim kanë parashikuar se forcat ruse do ta rrethojnë Kievin brenda 72 orësh. Kjo nuk ka ndodhur. Në fakt, Rusia nuk ka qenë në gjendje të marrë kontrollin e asnjërit prej tri qyteteve të mëdha: Kievit, Harkivit apo Odesës. Andaj, nuk duhet të bëjmë shumë parashikime.

Megjithatë, janë disa faktorë që duhet të merren parasysh. Nga ana e Ukrainës, morali është i lartë, ndërsa nga pala ruse është i ulët. Rusia ka më shumë ushtarë se Ukraina, por humbjet e saj në luftë kanë qenë shumë të mëdha, saqë asaj do t’i duhet të jetë më e kujdesshme në të ardhmen.

Teknologjia mund të luajë rol, po ashtu. Perëndimi ka një avantazh të madh në inteligjencën artificiale dhe ajo do të bashkojë më shumë sisteme armësh në të ardhmen – çfarë do të mund të shndërrohet në avantazh për Kievin.

Në anën tjetër ka, po ashtu, paqartësi për jetën politike në Rusi. Rebelimi i Yevgeny Prigozhinit [udhëheqës i grupit mercenar, Wagner] ka qenë krejtësisht i papritur. Tani, shohim edhe shenja të tjera të stresit politik në Rusi, disa prej të cilave janë shkaktuar nga vdekja e [udhëheqësit të opozitës ruse, Alexey] Navalny në një burg në Arktik. Andaj, nuk e dimë.

Nëse shohim luftën sovjetike në Afganistan, çfarë e ka nxitur tërheqjen e Bashkimit Sovjetik? Një faktor ka qenë ndryshimi i regjimit më 1985. Atëkohë, [Mikhail] Gorbachev ka marrë pushtetin, duke kërkuar marrëdhënie më të mira me Perëndimin. Faktor tjetër ka qenë rraskapitja në Bashkimin Sovjetik pas një dekade luftë. Pra, të dy këta faktorë kontribuuan në tërheqjen [sovjetike]. Ne, thjesht, nuk e dimë se si do të shkojnë gjërat në Ukrainë.

Radio Evropa e Lirë: A e shihni ndryshimin e regjimit në Rusi si mundësi?

William Courtney: Kjo është një mundësi, por nuk do të bëja parashikime. Rusia po bëhet gjithnjë e më represive me kalimin e kohës. Në mbi tri dekada të pavarësisë moderne, Rusia nuk ka qenë kurrë më represive brendapërbrenda dhe kurrë më agresive jashtë vendit. Pra, deri diku, ky është një lloj i territorit të ri.

Rusët kanë përjetuar rritje ekonomike që nga ardhja e Putinit në pushtet, por tani shohim një ekonomi të tendosur dhe rënie të prodhimit. Rusia ka shumë mungesë të kapitalit tani, si dhe të teknologjisë për ekonominë. Ajo mund t’i vjedhë disa teknologji nga Perëndimi, por jo aq sa për ta ndihmuar ekonominë. Prodhimi i automobilave, për shembull, është në rënie, sepse [Rusia] nuk mund të ketë qasje në teknologjinë perëndimore [për shkak të sanksioneve].

Ka edhe faktorë të tjerë, andaj nuk mund të bëjmë parashikime. Por, ajo që shohim, janë shenja të stresit politik dhe social në Rusi.

Radio Evropa e Lirë: E, si e vlerësoni kërcënimin bërthamor nga Rusia? Është rritur apo zvogëluar gjatë vitit të kaluar?

William Courtney: Ju kujtohet fillimi i luftës kur presidenti Putin ka folur për mundësitë bërthamore, duke implikuar edhe kërcënime bërthamore. Pastaj, në shtator të vitit 2022, [presidenti i Kinës] Xi Jinping dhe [kryeministri i Indisë] Narendra Modi e kanë paralajmëruar publikisht Putinin që të mos përdorë armë bërthamore. Pas kësaj, rusët nuk kanë folur edhe shumë për armët bërthamore.

Përdorimi i armëve bërthamore në Ukrainë nuk do të ishte një opsion nga i cili do të përfitonin forcat ruse atje. Forcat ruse nuk janë të stërvitura për të luftuar në fushëbetejë bërthamore.

Shtetet e Bashkuara kanë qenë mjaft të qarta kur kanë thënë se do të ketë përgjigje katastrofike nëse Rusia përdor armë bërthamore. Andaj, nuk mendoj se njerëzit e shohin këtë si kërcënim të madh për momentin.

Radio Evropa e Lirë: Atëherë, cilat janë mësimet kryesore nga dy vjetët e luftës në Ukrainë që ndoshta mund të na tregojnë se çfarë mund të ndodhë tani?

William Courtney: Nuk ka shumë mësime që mund të na tregojnë se çfarë do të ndodhë, sepse do të ketë faktorë të paparashikueshëm. Por, megjithatë, ka disa mësime të rëndësishme. Një prej tyre është se agresioni në Ukrainë i ka kushtuar Rusisë shumë. Rusia tani e ka humbur tregun e gazit natyror në Evropë, që ishte shumë i rëndësishëm për të.

Një tjetër mësim është se Rusia mund ta ketë nënvlerësuar vullnetin e NATO-s ose të Shteteve të Bashkuara për ta mbështetur Ukrainën, por NATO-ja është tani më e fortë se kurrë në periudhën e pas Luftës së Ftohtë. Evropianët dhe Shtetet e Bashkuara po i japin mbështetje të madhe Ukrainës.

Mendoj se një nga mësimet e Luftës së Ftohtë është se mënyra më e mirë për të penguar agresionin, është që t’i kundërvihesh atij. Kjo është ajo që po ndodh tani.

Radio Evropa e Lirë: Disa vende evropiane, si Gjermania apo Mbretëria e Bashkuar, kanë paralajmëruar publikun e tyre se mund të përballen me një luftë potenciale me Rusinë. Si e komentoni ju këtë?

William Courtney: Nëse Rusia do ta nuhaste fitoren në Ukrainë, ndoshta do të trimërohej dhe do të sulmonte dikur tjetër. Unë mendoj se kjo është një nga arsyet përse vendet e NATO-s po i japin Ukrainës mbështetje aq të madhe.

Rusia është duke paguar çmim shumë të lartë për agresionin e saj në Ukrainë. Dikush do të çuditej nëse ajo [do të merrte guximin] për të paguar edhe një çmim tjetër duke sulmuar vendet e NATO-s.

Deri më tani, Rusinë e kemi parë si shumë të kujdesshme. Për shembull, aeroplanët e saj nuk fluturojnë kurrë në territorin e NATO-s pranë Ukrainës.

Mendoj se Rusia do të vazhdojë të jetë e kujdesshme dhe të mos sulmojë NATO-n, derisa nuk është e gatshme të paguajë një çmim shumë të lartë.

 

Senatori republikan amerikan: “Nëse Europa nuk armatoset, do të sulmohet”

Paralajmërimi i senatorit republikan amerikan me ndikim James David Vance: “Shtetet evropiane të NATO-s do të duhet të bëhen më të vetë-mjaftueshëm, në mënyrë që të jenë në gjendje t’i sigurojnë Rusisë një frenim më të madh”

VOAL- “Ne duhet të synojmë menjëherë për një paqe të negociuar me Rusinë.” Kjo mbështetet nga senatori republikan i Shteteve të Bashkuara, James David Vance, shumë i afërt me Donald Trumpin, aq sa ai është në listën e zgjeruar të ish-presidentit të nënpresidentëve të mundshëm nëse do të zgjidhej për herë të dytë, shpjegon gjithashtu pse ai kundërshton ndihmën e re të ushtrisë amerikane për Ukrainën. Në Konferencën e Sigurisë në Mynih, atij iu afrua kolegu i RTS-së, Benjamin Luis.

“Në Ukrainë – vazhdon Vance – ne kemi nevojë për një paqe të negociuar. Sigurisht që nuk do të kënaqë askënd, por do të thotë se lufta ka mbaruar. E përsëris, së pari nevojitet një marrëveshje e negociuar dhe kjo pothuajse me siguri do të thotë se Ukraina do të duhet të bëjë lëshime territoriale. Dhe askush nga ne nuk do të jetë i lumtur për këtë. Por besoj se rusët do të duhet të ofrojnë garanci sigurie. Dhe jam i sigurt se as ata nuk do të jenë të lumtur. Për më tepër, shtetet evropiane të NATO-s do të duhet të bëhen më të vetë-mjaftueshme në mënyrë që t’i ofrojnë Rusisë një pengesë më të madhe. Do të arrijmë këtu në fund. Pra, pyetja që i bëj vetes është kjo: “Sa ukrainas do të vriten përpara se të arrihet kjo zgjidhje?”

Pra, nuk mendoni se Ukraina, me mbështetjen e aleatëve perëndimorë, mund ta fitojë këtë luftë?
“Kufijtë themelorë janë disponueshmëria e ushtarëve dhe municionit. Perëndimi nuk prodhon municione të mjaftueshme për të mbajtur një luftë të gjatë. Dhe Ukraina nuk ka burra të mjaftueshëm për të mbajtur një luftë të pacaktuar. Ne duhet të jemi realistë për atë që mund të përdoret.”

Po sikur Rusia, pasi të ketë marrë koncesione territoriale në Ukrainë, do të kishte pretendime edhe për territore të tjera në Evropë, siç janë shtetet baltike?
“Nëse Evropa vazhdon të refuzojë të marrë një rol të vetëmjaftueshëm në mbrojtjen e saj, ajo përfundimisht do të sulmohet, pavarësisht se çfarë bëjnë ose do të bëjnë Shtetet e Bashkuara. Ky është realiteti. Kjo është ajo që ne po përpiqemi t’ju bëjmë të kuptoni. Ne po themi se Shtetet e Bashkuara nuk mund të jenë më polici i botës. Kështu që Evropa do të duhet të armatoset më shumë për të mbrojtur territoret e saj”.rsi-eb

Intervista- Timothy Snyder: Gabimi strategjik i Putinit “ishte se zgjodhi Perëndimin si armik”

Protestuesit duke mbatur fotografi të Vladimir Putinit dhe Aleksei Navalnyt gjatë një tubimi para Konsullatës Ruse në Nju Jork, pas njoftimit për vdekjen e kritikut të Kremlinit më 16 shkurt.

 

Vazha Tavberidze

Presidenti rus, Vladimir Putin, dëshiron të kujtohet si një sundimtar i madh i Rusisë. Profesori i historisë, Timothy Snyder, beson se ai do të kujtohet si sundimtari që dobësoi jashtëzakonisht shumë shtetin e tij duke zgjedhur Perëndimin si armik dhe Kinën si patron.

Snyder, autor dhe ekspert për Evropën Qendrore dhe Lindore, foli për Radion Evropa e Lirë gjatë pjesëmarrjes në Konferencës e Sigurisë në Munih më 17 shkurt, pas njoftimit për vdekjen e liderit opozitar rus, Aleksei Navalny, në një burg në Arktik.

Radio Evropa e Lirë: Si mendoni se Aleksei Navalny do të kujtohet nga historia?

Timothy Snyder: Mendoj se kjo është pyetja më e rëndësishme ruse sepse rusët kujtojnë në një mënyrë të veçantë njerëzit që vdesin në kampe, njerëzit që vdesin në burgje. Putin dëshiron të kujtohet si sundimtar i Rusisë, por Navalny do të kujtohet në një mënyrë tjetër, sepse Navalny vdiq për shtetin e tij e jo duke vrarë njerëz të tjerë.

Si historian, mendoj se rëndësia e Navalnyt është se ai tentoi të tregonte se edhe gjërat e tjera ishin të mundura, por ne kurrë nuk do ta dimë se çfarë lideri do të mund të ishte ai. Por, mesazhi që ai kishte ishte një mesazh se duhet të keni kurajë, jo të gjithë duhet të kenë aq kurajë sa ai kishte, por ju nuk do të shkoni askund nëse nuk tregoni pak kurajë. Ky është një mesazh shumë i rëndësishëm për të ardhmen e Rusisë, sepse njerëzit duhet të tregojnë pak më shumë kurajë.

Radio Evropa e Lirë: Ju përmendët se çfarë vendi në histori Putini dëshiron për vete, por çfarë mendoni se historia ka rezervuar për të, si do të kujtohet ai, varësisht nga rezultati që do të dalë nga Ukraina?

Historiani amerikan, Timothy Snyder.

Historiani amerikan, Timothy Snyder.

Timothy Snyder: Ai dëshiron që historia të jetë rreth gjërave, sikurse janë sundimtarët rusë. Por, historia ka të bëjë me gjëra të tjera përveç sundimtarëve rusë, historia ka të bëjë me përvojën njerëzore. Ka të bëjë me pasurinë dhe kush e posedon atë. Mendoj se historianët e shekullit 21 do të shkruajnë lidhur me pabarazinë e pasurisë. Dhe në atë histori, ai sigurisht që është një nga keqbërësit kryesorë. Ai është një prej oligarkëve më të rëndësishëm në botë, ai është dikush që – nëse jeni oligark ju mund të keni fantazi të çuditshme dhe askush nuk iu ndalon. Dhe më pas këto fantazi që ju keni përfundojnë duke prekur botën.

Prandaj, oligarkë të ndryshëm kanë fantazi të ndryshme. Një prej fantazive të tij [Putinit] është se Ukraina nuk ekziston. Kjo është një fantazi që po i shkakton botës një dëm të jashtëzakonshëm.

Ajo çfarë dua të them është se historianët nuk janë të gjithë historianë për Rusinë. Historianët janë edhe për gjëra të tjera dhe historianët për shoqërinë janë historianë të ekonomisë dhe ata do ta kujtojnë atë si një shembull të një oligarku, fantazitë e çuditshme të të cilit dëmtuan botën. Historianët po ashtu janë historianë të ekologjisë. Ata janë edhe historianë të natyrës dhe klimës. Pushteti i Putinit është i bazuar në hidrokarbure, në gaz natyral dhe naftë. Ka edhe keqbërës të tjerë, por ai është një prej keqbërësve kryesorë në rastin e mbajtjes së botës të varur nga këto gjëra.

Sa i përket historisë për Rusinë, mendoj se ai do të kujtohet si dikush që e bëri shtetin rus shumë më të dobët sepse mendoj se ai ka bërë, për mbi 10 vjet më parë, një gabim të thellë strategjik, që ishte zgjedhja e Perëndimit si armik. Ai e bëri këtë zgjedhje dhe zgjedhja e Perëndimit si armik nënkupton se keni zgjedhur ta keni Kinën si patron. Dhe mendoj se të qenët nën patronazhin e Kinës prodhon një situatë shumë më të dobët për Rusinë sesa të jesh mes Kinës dhe Perëndimit. Prandaj, mendoj se ai do të kujtohet si dikush që ka bërë një gabim bazik strategjik.

Radio Evropa e Lirë: Edhe nëse ai tenton të dalë fitimtar, sipas kushteve të tij, në Ukrainë?

Timothy Snyder: Ajo Rusi që del fitimtare nga lufta në Ukrainë prapë do të jetë ajo Rusi që po e bën punën e Kinës për Kinën, duke destabilizuar Perëndimin, duke e dobësuar Perëndimin. Edhe Rusia, që pushton shtete të tjera, në thelb ende është duke e bërë punën e Kinës. Prandaj, pavarësisht se si do të shkojnë gjërat me Ukrainën, mendoj se gabimi është më i thellë. Gabimi nuk është vetëm se Rusia kurrë nuk është dashur të luftojë në Ukrainë. Rusia kurrë nuk është dashur ta bëjë armik Perëndimin. Ky është gabimi themelor.

Radio Evropa e Lirë: Ajo çfarë konkludoj nga ajo që thoni është se kjo humbje strategjike e Rusisë, për të cilën u fol shumë vitin e kaluar në Munih, por më pas kjo gjë u hesht, ju ende besoni se Rusisë i është shkaktuar një mposhtje strategjike?

Timothy Snyder: Epo, të gjithë ne mund të humbasim. Të gjithë mendojnë se ose Rusia do të humbë ose Perëndimi. Por, mund të humbim që të dy, të gjithë mund të humbin. Rusia mund të humbasë kundrejt Kinës dhe Perëndimi mund të dobësohet si rezultat i fitores lokale të Rusisë, ne mund të përfundojmë në një botë ku të gjithëve u përkeqësohet situata. Kjo mund të ndodhë po ashtu. Prandaj, mendoj se Putini vetë i ka shkaktuar Rusisë një humbje strategjike kohë më parë. Tani, pyetja është nëse kjo humbje strategjike ndahet më pas për shtetet e tjera, me shtetet e Evropës Lindore, Evropës Perëndimore dhe të Amerikës Veriore. Kështu e shoh unë. Ai bëri një gabim të madh për Rusinë. Dhe më pas, pyetja është nëse kostoja e këtij gabimin do të vazhdojë të përhapet në mbarë botën.

Radio Evropa e Lirë: Kush po fiton në këtë lojë të madhe strategjike? Putini mund të jetë humbës. Por, kush tjetër është duke humbur?

Timothy Snyder: Kjo është një pyetje e mirë. Fituesit në gjithë këtë mund të jenë vetëm pak njerëz, apo jo? Fituesit mund të jenë njerëzit që drejtojnë sisteme tiranike të llojeve të ndryshe. Fituesit mund të jenë pak njerëz në Teheran, pak në Pekin, pak njerëz në Moskë dhe humbësit mund të jenë pothuajse çdokush. Pra, nëse Putini e fiton këtë luftë në Ukrainë, fitues nuk do të jetë populli rus, fituesit do të jenë pak njerëz përreth Putinit, përfshirë edhe vet atë.

Kjo është sepse unë mendoj se kjo është çështje më e madhe që shkon përtej gjeopolitikës. Ka të bëjë me atë se çfarë lloj sistemesh kemi ne. Ato lloj sistemesh ku vetëm pak njerëz përfitojnë apo ndonjë lloj sistemi ku shumë njerëz janë të lirë dhe kanë shans t’ia dalin mirë. Në thelb, kjo është çështja.

Njerëzit, e dimë nga historia se njerëzit ia dalin gjithsesi. Ju mund të jeni në një shtet që është i lirë dhe pushon së qeni shtet i lirë. Kjo është historia më e vjetër që ne e njohim, dua të them, një prej historive më të vjetra është e Greqisë antike. Njerëzit janë shumë të përshtatshëm, mund të jenë të lirë dhe një gjeneratë më pas, skllavëria mund të duket sërish normale. Prandaj, në këtë kuptim, njerëzimi mund të humbë sepse mundësia e pasjes së një sistemi normal, që është demokratik, që ka sundim të ligjit dhe ku fëmijët tuaj kanë shanse të kenë një jetë më interesante, nëse e gjithë kjo mund të zhbëhet.

Radio Evropa e Lirë: Ju keni dhënë një intervistë për Der Spiegel rreth një vit më parë, kur keni thënë: “Ne duhet të bëjmë gjithçka që të sigurohemi që Ukraina ka një fitore vendimtare në fushëbetejë këtë vit. Duhet t’i furnizojmë me armë në mënyrë që të shpëtojmë jetë njerëzish në të dyja anët dhe të detyrojmë Moskën që më shpejt të dorëzohet. Mënyra e vetme për të mbrojtur jetë të njerëzve në të dyja palët është t’i jepet fund kësaj lufte, dhe mënyra e vetme që kjo luftë të përfundojë është që ta ndihmojmë Ukrainën që të fitojë”. Mendoj se pajtoheni se kjo nuk ka ndodhur ende dhe ku qëndrojmë ne tani në Ukrainë?

Timothy Snyder: Jemi në situatën e njëjtë. Sigurisht, nuk ndodhi ajo që kisha deklaruar. Por, ajo vazhdon të jetë e vetmja mënyrë për t’i dhënë fund luftës dhe po ashtu ende është e vetmja mënyrë për ta fituar luftën. Luftërat janë të paparashikueshme, ato rëndomë zgjasin shumë. Është shumë e rëndësishme të menaxhosh emocionet dhe të mos mendosh: ‘epo ne humbën një betejë, ne e humbëm të gjithë luftën’. Analizat e mia janë krejtësisht të njëjta.

Por, çështja është se tani, pasi që jemi vonuar më shumë për t’iu dhënë ukrainasve atë që iu nevojitet, lufta do të zgjasë më shumë. Por, logjika e përgjithshme ende është e njëjtë. Mendoj se më 2024, është çështja e ndihmës që evropianët do të japin që ukrainasit të mbajnë frontin, në mënyrë që më 2025, diçka që mund të jetë si një lloj fitore të jetë e mundshme.

Radio Evropa e Lirë: Evropianët? Pa Shtetet e Bashkuara?

Timothy Snyder: Shpresoj që amerikanët të ndihmojnë, por nëse jeni evropianë duhet të mendoni ‘nëse SHBA-ja nuk ndihmon, çfarë të bëjmë ne? Cili është minimumi i kërkuar që ne të sigurohemi që ukrainasit të mos dështojnë?’.

Radio Evropa e Lirë: A ju duket ndonjëherë se Perëndimi nuk ka vullnet të fitojë?

Timothy Snyder: Po, e kam përshtypjen që ne kemi probleme me fitoren. Mendoj se është një pyetje e rëndësishme. Mendoj se ka një linjë analistësh, që është më shumë linjë gjermane e analistëve, që thonë se ne nuk duhet të fitojmë sepse rusët do të zemërohen. Mendoj se kjo është gabim, sepse, sigurisht, gjermanët kanë të drejtë se duhet të përballeni me Rusinë. Por, një Rusi që është mposhtur do të jetë një Rusi më e lehtë për t’u përballur me të.

Pastaj është ajo amerikane, nuk është një linjë mendimi, por një lloj paradigme, që thotë se ‘nuk duam të fitojmë, duam të jemi në anën e duhur’. Por, të qenët në anën e duhur nuk është mjaftueshëm në luftë. Mund të jetë e mjaftueshme në një klasë në shkollë apo në një debat, por juve iu duhet të fitoni. Mendoj se nuk mund të fitoni nëse nuk flisni për fitoren. Por, gjithsesi mund të humbisni. Por, mendoj se mungesa e kategorisë së fitores e ka bërë planifikimin më të vështirë. Kjo çon në disa lloje të mendimeve dëshirore që si të tejkalohet kjo situatë.

Radio Evropa e Lirë: Kjo është pikërisht ajo që dua t’iu pyes. Duke pasur parasysh se si po shkon puna në front, si do të dukej një fitore ukrainase, qoftë e plotë apo e pjesshme?

Timothy Snyder: Pra, fitorja ukrainase është e njëjta gjë sikurse humbja ruse. Ju e humbisni luftën kur politikisht nuk mund ta vazhdoni atë. Ky është Clausewitz, ky është definicioni i fitores, ta bësh kundërshtarin të paaftë të vazhdojë për çfarëdo arsye. Humbja nënkupton se politikisht nuk mund të vazhdoni, për çfarëdo arsye. Pra, SHBA-ja nuk mund të vazhdonte në Vietnam, Bashkimi Sovjetik nuk mund të vazhdonte në Afganistan.

Radio Evropa e Lirë: Por, Putini duket se po vazhdon këtë strategji, duke u siguruar që të eliminojë të tjerët, në mënyrë që të mbetet i fundit në lojë.

Timothy Snyder: Pikërisht. Në atë kuptim, ai është i saktë. Por, kjo nuk nënkupton se ai duhet të fitojë. Thjesht, do të thotë se ai e kupton saktë këtë pjesë të situatës. Por, një Rusi që veçse është e mobilizuar, nuk mund të mobilizohet. Gjermania që ishte krejtësisht e mobilizuar ishte Gjermania që humbi luftën, apo jo. Pra, ky mobilizim i plotë është gjëja e fundit që bëni para se të humbisni dhe Rusia është krejtësisht e mobilizuar. Ne nuk jemi. Dhe kjo do të thotë se Rusia po bën atë që duhet të bëjë, sipas këndvështrimit të Putinit. Por, kjo po ashtu do të thotë se Rusia është e cenueshme.

Radio Evropa e Lirë: A do të thotë kjo se Rusia ka arritur kulmin?

Timothy Snyder: Mendoj se ka arritur kulmin sa i përket mobilizimit të fuqisë njerëzore dhe të disa burimeve. Ka një pyetje të madhe se si Rusia po arrin të ketë kaq shumë teknologji perëndimore. Kjo është diçka për të cilën Perëndimi duhet të jetë më i vëmendshëm, sepse ata ende po prodhojnë armë me mikroçipa perëndimore.

Radio Evropa e Lirë: Dua t’iu pyes edhe për Gjeorgjinë dhe Moldavinë, dy shtete, për dallim shembull, nga shtetet e Baltikut, nuk e kanë luksin e një ombrelle të sigurisë. Çfarë parashikon lufta për këto dy shtete?

Timothy Snyder: Mendoj se kjo nuk është një pyetje e lehtë për t’iu përgjigjur. Gjeorgjia dhe Moldavia janë në një kategori të veçantë. Këto janë shtete ku eksperimentet ushtarake ruse veçse kanë ndodhur. Nëse Ukraina do të bjerë, larg qoftë, pozicioni strategjik i Moldavisë është katastrofal. Dhe Gjeorgjia, sigurisht, është edhe më larg shqetësimeve të kujtdo në pjesën tjetër të Evropës Lindore.

Radio Evropa e Lirë: Për arsye ndoshta të padrejta, por të kuptueshme?

Timothy Snyder: Më vjen mirë që e thatë ju këtë, e jo unë. Ka dy lloje të ndryshme të analizës për këtë çështje. Njëra është se nëse Ukraina do të bjerë, cilat do të jenë prehët e lehta të radhës për Putinin? Në këtë rast do të ishte Moldavia, ndoshta Gjeorgjia. Pastaj, është mendimi që nëse Ukraina do të bjerë, Perëndimi do të ishte aq i demoralizuar, dhe më pas do të ngacmohej NATO-ja sepse do të mendohej se do të kishte sukses një gjë e tillë, duke sulmuar shtetet Baltike.

Radio Evropa e Lirë: Pra, nuk zgjidhet preha më e lehtë sepse ata nuk do të shkojnë askund.

Timothy Snyder: Mund t’i sulmoni edhe pas pesë vjetësh. Pra, ka dy lloje mendimesh, nëse Putini do të ishte në pozitën ku Perëndimi do të ishte i demoralizuar, pra këto janë dy linja të mendimit. Dikush mund të mendoj, ‘epo mirë mund të pastrojmë Kaukazin, apo ta poshtërojmë [NATO-n] dhe ta përfundojmë këtë operacion’. Unë mendoj se diçka e tillë do të ishte gabim nga ana e Putinit, sepse ka dy mënyra të ndryshme të mendimit dhe të dyja janë të mundshme, dhe ato janë sigurisht, dy nga 100 arsyet pse Ukraina duhet të fitojë.

Përgatiti: Mimoza Sadiku

Brush: Vetëperceptimi i Vuçiqit si president i ‘botës serbe’ nuk i kontribuon dialogut

Jennifer Brush, ish-zëvendësshefe e Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë, UNMIK.

 

Valona Tela

Ish-diplomatja amerikane, Jennifer Brush, e cila më herët ka shërbyer si zëvendësshefe e Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë, UNMIK, nuk është optimiste se udhëheqësit e Kosovës dhe të Serbisë duan zgjidhje në dialogun për normalizimin e marrëdhënieve.

Në një intervistë dhënë Radios Evropa e Lirë, ajo thotë se, derisa presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, “e sheh veten si president të ‘botës serbe’, ai nuk mund të jetë negociator i ndershëm në asnjë tryezë”.

“Sa i përket [kryeministrit të Kosovës, Albin] Kurti, ai nuk është zgjedhur për të bërë marrëveshje me Serbinë; ai është zgjedhur për të luftuar për Kosovën. Ai ka obligime ndaj elektoratit të tij dhe do të shkojë në një rund të ri zgjedhjesh së shpejti”, thotë Brush.

Brush, e cila ka shërbyer edhe si zëvendësshefe e misionit në Ambasadën e SHBA-së në Beograd, thotë se Perëndimi duhet ta rrisë më tepër presionin mbi Serbinë, sepse, sipas saj, është Serbia ajo që mund të bëjë më shumë për të destabilizuar rajonin dhe jo Kosova.

Radio Evropa e Lirë: Ju ishit me mision në Kosovë rreth një dekadë më parë. Këtë javë, Kosova shënon 16 vjet nga shpallja e pavarësisë. Si ju duket Kosova sot? A ka ndryshuar nga koha kur ju keni qenë atje?

Jeniffer Brush: Kam qenë në Beograd kur Kosova e ka shpallur pavarësinë. Turmat i kanë vënë flakën ambasadës sonë dhe një person është vrarë. Marinsat tanë janë mobilizuar për të mbrojtur ambasadën, popullin tonë. Pushtimi i ambasadës së dikujt tjetër është një incident shumë i rëndë diplomatik.

Dhe, natyrisht, personat që ia kanë vënë flakën, nuk janë kapur ende, edhe pse unë e kam bërë të qartë në kabllogramet e mia të raportimit nga Beogradi dhe në intervistat më pas, se ne e dimë se kush e ka bërë atë. Pra, kjo ka qenë përvoja ime e parë me pavarësinë e Kosovës.

Nga ajo kohë kanë ndryshuar shumë gjëra, shoqëria e Kosovës ka ndryshuar, roli i grave ka ndryshuar, dy gra janë bërë presidente, shumë gra kanë marrë pozita udhëheqëse. Keni zgjedhje demokratike, parlament funksional, gjykatë të lartë funksionale. Do të mund të ishte edhe më mirë. Ka ende korrupsion – këtë e dimë dhe të gjithë përpiqemi ta luftojmë. Por, që nga bombardimet e NATO-s [që i kanë dhënë fund luftës më 1999], Kosova është rritur si demokraci dhe kjo duhet të na impresionojë.

Radio Evropa e Lirë: Në vitet e fundit kemi parë që Qeveria e tanishme ka ndërmarrë hapa të ndryshëm në veriun e Kosovës, të banuar me shumicë serbe. A mendoni se kjo zonë është tani më shumë nën kontroll të autoriteteve kosovare?

Jennifer Brush: Kjo është një pyetje e vështirë për t’iu përgjigjur. Do të doja të ishte, sepse ashtu të gjithë do të ishin në një pozitë më të mirë. Do të doja që Kosova të kishte më shumë kontroll.

Por, a ka Serbia kontroll mbi veriun? E, kush e kontrollon Serbinë? A është interes i Rusisë për ta mbajtur situatën të paqëndrueshme? Unë do të thosha: po. Pse? Për të na destabilizuar neve, Perëndimin.

Radio Evropa e Lirë: Dialogu mes Kosovës dhe Serbisë ka nisur më shumë se një dekadë më parë. Disa marrëveshje janë arritur, por duket se dy vendet nuk janë ende në të njëjtën vijë. Sa mund të zgjasë kjo sjellje e tyre?

Jennifer Brush: Për mua nuk është aspak e qartë nëse palët janë të interesuara për zgjidhje. Të mos harrojmë se [presidenti i Serbisë, Aleksandar] Vuçiq ka qenë zëdhënës i Millosheviqit. Ai do që ta mbajë Kosovën kështu siç është. Nëse e përcillni shtypin në gjuhën serbe, Kosova është pjesë e ‘botës serbe’[v.j. ‘bota serbe’ e ka burimin tek ideologjia nacionaliste serbe, e cila synon krijimin e një shteti serb me përfshirje të të gjithë serbëve në Ballkan].

Derisa Vuçiq mendon se nuk është vetëm president i Serbisë, por i kësaj ‘bote serbe’, unë nuk e shoh atë si negociator të ndershëm në asnjë tryezë.

Unë e di se Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian besojnë se ai është personi që mund të bëjë marrëveshje, sepse e ka mbështetjen e popullit dhe kushdo që është më i dobët se ai, nuk do të ishte në gjendje ta vuloste marrëveshjen. Por, unë nuk pajtohem. Ashtu, edhe shumica e vëzhguesve ndërkombëtarë besojnë se zgjedhjet parlamentare në Serbi nuk kanë qenë të ndershme.

Vuçiq mendon se është një Tito i ri, me idenë e të ulurit në tri karrige – edhe neutral, edhe në rrugë drejt BE-së, edhe me marrëdhënie të ngushta me Rusinë. Kjo mund të ketë funksionuar në vitet ’40 apo ’50, por nuk mendoj se në botën tonë aktuale funksionon si politikë e qëndrueshme.

Sa i përket [kryeministrit të Kosovës, Albin] Kurti, ai nuk është zgjedhur për të bërë marrëveshje me Serbinë; ai është zgjedhur për të luftuar për Kosovën. Ai ka obligime ndaj elektoratit të tij dhe do të shkojë në një rund të ri zgjedhjesh së shpejti.

Marrëveshja për të do të thoshte krijimi i Asociacionit të komunave me shumicë serbe. E di se i janë prezantuar modele të ndryshme. Por, kjo situatë mund të përshkruhet në këtë mënyrë: “cila është më e vjetër – pula apo veza”, pra ta formojë njëherë Asociacionin dhe pastaj të kërkojë njohje nga Serbia, apo ta sigurojë njohjen dhe pastaj ta themelojë Asociacionin. Gjëegjëza e pulës dhe vezës nuk është zgjidhur kurrë. Kështu që, nuk e di se çfarë mund të presim nga ky dialog me këta lojtarë.

Radio Evropa e Lirë: E përmendët Asociacionin. Është një nga çështjet më të diskutuara edhe tash, edhe në kohën kur ju keni qenë në Kosovë. Si e shihni ju funksionimin e këtij organi brenda Kosovës?

Jennifer Brush: Mendoj se të tjerë njerëz mund të kenë më shumë vizion për këtë çështje. Duhet pasur më shumë vullnet seç ka tani që ai trup të funksionojë. Por, serbët janë pjesë përbërëse e Kosovës dhe duhet të ketë një lloj strukture që i mbron të drejtat e tyre.

Radio Evropa e Lirë: Po si e komentoni vendimin e autoriteteve të Kosovës që e ndalon dinarin serb në Kosovë?

Jennifer Brush: Ka logjikë prapa tij. Asnjë vend nuk do që njerëzit të përdorin diçka tjetër, jashtë valutës zyrtare. Është pjesë e të qenët shtet sovran. Kështu që unë e kuptoj plotësisht dëshirën për të eliminuar dinarin ose për të kontrolluar qarkullimin e tij. Kurti nuk po u kërkon serbëve të përdorin një monedhë që nuk e kanë. Ata [Serbia] kanë euro, ne e shohim sa euro kanë shpenzuar për armë nga Rusia dhe Kina.

Pra, nuk mendoj se euroja është problemi. Është natyra e njëanshme e vendimit, që nuk është dhënë paralajmërim më i gjatë dhe që nuk ka pasur diskutime për mënyrën se si do të funksionojë.

Po ashtu, Kosova nuk i ka konsultuar miqtë e saj. Gjëja e fundit që ata duan, është të befasohen nga diçka kaq domethënëse. Marrja e vendimit njëanshëm nuk e ndihmon zbatimin e tij, e bën më të vështirë.

Unë nuk mendoj se ka qenë ide e keqe, por mënyra se si është trajtuar, ka krijuar mosbesim. Ajo që tani i duhet Qeverisë së Kosovës, është besimi i qeverive të ndryshme.

Radio Evropa e Lirë: Ambasadori amerikan në Kosovë, Jeffrey Hovenier, ka thënë se ky vendim mund të ndikojë në cilësinë e marrëdhënieve me SHBA-në. A prisni ndonjë masë nga SHBA-ja, marrë parasysh se mosbindja e Kurtit në të kaluarën është pasuar me masa të caktuara…

Jennifer Brush: Unë mendoj se duhet t’i kushtojmë më shumë vëmendje Beogradit dhe Vuçiqit, sepse Kurti mund të bëjë shumë pak brenda kufijve të Kosovës për të destabilizuar rajonin, ndërsa Serbia mund të bëjë shumë. Dhe, duket se po bën, duke e inkurajuar [udhëheqësin e Republikës Sërpska] Milorad Dodik [me ide secesioniste] dhe duke mbajtur miqësi me rusët.

Sikur të isha politikëbërëse – gjë që nuk jam më – do të shpenzoja shumë më tepër kohë duke u fokusuar te Vuçiqi, Serbia dhe veprimet e tyre.

Radio Evropa e Lirë: Marrë parasysh se në SHBA është vit zgjedhor, si e shihni qëndrimin e ardhshëm të administratës amerikane ndaj Kosovës? Çka mund të ndryshojë?

Jennifer Brush: Ju kujtohet [ambasadori amerikan, Richard] Grenell, i cili ka krijuar një pistë të dyfishtë negociatash [mes Kosovës dhe Serbisë], nga të cilat dilnin mesazhe kontradiktore. Ai ka qenë në administratën e [ish-presidentit amerikan, Donald] Trumpit [i cili garon sërish për president]. Qasja e tij ka qenë e padobishme. Nuk mund të keni një mesazh nga Amerika dhe një nga BE-ja.

Nën presidentin e tanishëm, Joe Biden [i cili kandidon për rizgjedhje], BE-ja dhe SHBA-ja kanë punuar shumë ngushtë së bashku për të pasur një mesazh. Mendoj se kjo është e rëndësishme si për Kosovën, ashtu edhe për Serbinë që ta dinë se SHBA-ja dhe BE-ja janë bashkë.

Nëse Biden mbetet president, kjo do të vazhdojë të jetë kështu. Por, Trump… unë nuk mendoj se do të mund ta gjejë Ballkanin në hartë.

Tabaku: PD të mos përfshihet në betejën e Berishës me drejtësinë

VOA/Menada Zaimi

Deputetja e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, thotë se beteja e opozitës është në parlament dhe ndaj një shumice që po miraton siç thotë ajo, me arrogancë, ligje të rëndësishme. Prej disa muajsh opozita po bllokon punimet e kuvendit, për shkak të refuzimit nga shumica, të ngritjes së disa komisioneve hetimore. Gjatë një interviste me kolegen Menada Zaimi, zonja Tabaku flet mbi mundësitë e bashkimit të opozitës si dhe qëndrimin që kjo forcë politike duhet të mbajë në raport me ish-Kryeministrin Berisha i shpallur non-grata nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Sipas zonjës Tabaku, do të ishte në të mirën e Partisë Demokratike që të mos përfshihej në betejën e zotit Berisha me drejtësinë.

Zëri i Amerikës: Zonja Tabaku, u bënë disa muaj që në parlamentin e vendit tuaj, po shohim të njëjtat skena, tensioni e kaosi dhe së fundmi edhe në komisionin e reformës zgjedhore. Ju si e vlerësoni këtë situatë? Kush mendoni se e ka fajin lidhur me këtë situatë?

Jorida Tabaku: Duke qenë se bëhet fjalë për kolegë të mi, kolegë me të cilët kemi ndarë beteja, kolegë me të cilët ne bashkëpunojmë, sigurisht jemi dhe përfaqësues të një force politike unë nuk e kam thjesht të jap mendime për të ndarë fajin. Unë besoj që kërkesat e opozitës janë të drejta, besoj që opozita ka detyrën që të kontrollojë qeverinë nëpërmjet komisioneve hetimore dhe kjo nuk është lejuar të bëhet. Ashtu siç janë të drejta, hapësira për reformën zgjedhore, hapësira për shumë elementë të tjerë që po ngremë zërin në mënyrë të herëpashershme tashmë, por nuk besoj se kjo është mënyra e duhur, nuk besoj që kjo është rruga e duhur. Unë e përdor parlamentin shumë dhe mendoj që parlamenti duhet të jetë arenë debati, ku duhet të mbizotërojë forca e argumentit dhe jo forca e veprimit. Për këtë arsye jam munduar që të shfrytëzoj të gjitha hapësirat në parlament dhe do kisha shpresuar që dhe kolegët e mi në këtë periudhë, një periudhë, pothuajse një vit përpara zgjedhjeve, dhe kur po ndodhin shumë gjëra në Tiranë ndryshe nga ajo që jemi mësuar, ta përdorin parlamentin, t’i përdorin institucionet për t’i dhënë një alternativë qytetarëve për t’i dhënë atyre zgjidhje, por edhe për t’u përballuar me kundërshtarin. Sot kundërshtari në një arrogancë të jashtëzakonshme është duke kaluar ligje të rendësishme, për të cilat ne nuk jemi pjesë e diskutimeve.

Zëri i Amerikës: Për t’u ndalur tek reforma zgjedhor, opozita e ka thënë se kjo reformë është prioritet për të, dhe kryerja e saj ndodhta do t’i jepte zgjidhje shqetësimeve, të ngritura nga opozita që lidhen me shitblerjen e votes, çështjen e listave të hapura apo të mbyllura, apo dhe vota e diasporës. A po humbet opozita një mundësi për të kryer reformën e qenë pjesë e saj, për shkak të problemeve të brendshme?

Jorida Tabaku: Që të jemi të qartë reformat nuk i bën opozita, reformat mund të shtyhen nga opozita, mund të kërkohen nga opozita, por dakordësinë finale e jep mazhoranca. Ne dhe po të duam, matematika është e thjeshtë nuk arrijmë dot që të miratojmë vet ndryshimin. Është fakt se që nga viti 2013 nuk ka pasur asnjë reformë zgjedhore të plotë. Të gjitha dakordësitë janë arritur jashtë Komisionit të Reformës Zgjedhore dhe janë bërë vetëm rregullime estetike, nuk ka patur një analizë të plotë të rekomandimeve të OSBE/ODHIR-it. Sot ne duhet të jemi në gjendje që t’u japim shqiptarëve atë që kanë kohë që e kërkojnë, t’u japim shqiptarëve të diasaporës mundësinë e votës.

Jorida Tabaku VOA

Jorida Tabaku VOA

Zëri i Amerikës: Po si? Sepse opozita nuk shkon në Komisionin e Reformës?

Jorida Tabaku: Kujt i intereson që shqiptarët e disaporës të votojnë opozitës apo qeverisë? Pikërisht aty dua të dal, tek pyetja juaj. Na intereson ne. Sot një arsye që shqiptarët janë larguar është sigurisht prej qeverisë. Është faktkeqsi që nuk kemi arritur dot që ta shtyjmë axhendën për reformën zgjedhore më parë, por gjithmonë përpara zgjedhjeve e bëjmë atë prioritet. Unë mendoj se sot shumë gjëra nuk shkojnë mirë në Shqipëri. Mendoj sot sot shqiptarët kanë nevojë të shohin politikën e tyre të jetë e ngritur mbi debatin e rrëmujës së përditshme dhe t’i ofrojë atyre zgjidhje për ekonominë, papunësinë, korrupsionin, për çështje që prekin jetën e tonë të përditshme. Dhe unë mund të ndalem me ty këtu pa fund, në shifra në fakte se si është varfëruar jeta e një shqiptari, se si sot Shqipëria është bërë vend më i korruptuar, por qytetarët këtë e kanë shumë të qartë. Ata presin që ne të mos merremi e të shohim kush bën çfarë, as në Partinë Demokratike, as në parlament. Ata presin që ne të përballemi me qeverinë e të ushtrojmë kontroll ndaj qeverisë. Ata presin që në zgjedhjet e ardhshme, t’u japim atyre mekanizmat që të mos ketë, as presion mbi votuesin dhe as shit-blerje vote, por njëkohësisht as të gjitha fenomenet që fatkeqsisht i kemi parë në Shqipërinë e këtyre 10 viteve të fundit.

Zëri i Amerikës: Këto ditë po flitet për një bashkim të opozitës të krahut që përfaqësohet në kuvend nga Kreu i Grupit Parlamentar, Gazmend Bardhi dhe atyre demokratëve që mbështesin ish-Kryeministrin Sali Berisha. Ndërsa Partia Demokratike e zotit Basha shihet si opozita artificiale, apo tradhëtare. Sa efektiv do ishte ky bashkim kur një pjesë ngelet jashtë?

Jorida Tabaku: Tani që të jemi koshient, kanë kaluar shumë gjëra këto dy vite dhe janë thënë shumë gjëra, dhe një bashkim mekanik sigurisht që nuk është i mundur, sikurse një vazo e cila është thyer në qindra copa dhe ne duam t’i zgjisim ato mekanikisht. Sot Partia Demokratike nuk e ka luksin të humbasë kënd. Ishim të gjithë bashkë para pak vitesh në zgjedhjet e kaluara dhe prapë nuk ia dolëm pasi ka një makineri të jashtëzakonshme përballë që sot është në pushtet. Ka një arrogancë pushteti, ka një akumulim burimesh, ka një lidhje të pushtetit me median dhe biznesin dhe prandaj unë në tre vitet e fundit që Partia Demokratike ka qenë në këtë situatë, kam kërkuar gjithmonë bashkimin.

Zëri i Amerikës: Si?

Jorida Tabaku: Kam kërkuar që ne të mos kemi asnjë kompromis në parimet që Partia Demokratike ka, që është procesi euro-atlantik që është mbështetja që ne duhet të kemi me Shtetet e Bashkuara, që është lufta ndaj korrupsionit, por nga ana tjetër duhet që asnjëri prej nesh të mos ketë interesin personal se çfarë pozicioni kam unë, por të bashkohemi të gjithë rreth ideve. Nuk na bashkojnë dot ndasitë që kemi pasur këto kohë, por duhet të na bashkojë kundërshtari. Duhet patjetër të na bashkojnë shqiptarët që kanë varur shpresat tek ne, të rinjtë që largohen dhe këtë kam kërkuar. Të bashkohemi që të gjithë në qendër në një grup i cili ofron alternativë. Unë e di që është shumë e vështirë dhe të japësh mend ndoshta mund të duket gjëja më e thjeshtë në këtë moment, por ne kemi shembullin e zgjedhjeve lokale të 14 majit. I intereson shqiptarëve një opozitë e copëzuar apo një alternativë përpara qeverisë? Këtë duket të kemi ne parasysh. Ata demokratë që kanë 10 vite në opozitë. Dhe ata që nuk kemi arritur dot që t’i japim mundësinë e një rotacioni. Unë besoj që ky duhet të jetë një motiv i jashtëzakonshëm për të gjithë kolegët e grupit parlamentar, jashtë grupit parlamentar, për të gjithë opozitarët. E kam thënë këtë përpara dy vitesh në këtë studio. Kam dy vite që e përsëris. Me vjen mirë që shumë kolegë sot e kanë kuptuar që duhet të jemi bashkë dhe unë besoj që duhet të heqim të gjitha komplekset që kemi se çfarë pozicioni kam unë. Unë e dhashë dorëheqjen pak muaj më parë, pa asnjë kompleks. E thashë sepse mendoj se mund të jap kontributin tim në opozitë, në parlament pa asnjë pozicion. Rëndësi ka që të bëhemi bashkë përballë qeverisë.

Zëri i Amerikës: Megjithatë me bashkë kë nënkuptoni, grupin e ashtuquajtuar Bardhi atë që mbështet ish-Kryeministrin Berisha, plus Partinë Demokratike të zotit Basha, dhe që ështe ndërkohë në gjyq me pjesën tjetër? Kush duhet të jetë bashkë dhe si?

Jorida Tabaku: Shiko nuk e kemi luksin të humbasim askënd. Dhe nënkuptoj që të gjithë duhet të jenë bashkë. E besoja më parë dhe e besoj edhe tani. Çështjen e Partisë Demokratike nuk ka për ta zgjidhur një gjyq do ta zgjidhë vullneti politik. Do ta zgjidhë ai vullnet politik që do të na motivojë nga njerëzit. Ai vullnet politik që na motivon kundër kundërshtarit. Ai vullnet politik për të bërë diçka ndryshe. Është ky diskutimi në cilën pjesë të opozitës je, ku bën pjesë, që në fakt të them të drejtën mua edhe më ka lodhur pak, edhe njerëzit i ka lodhur pak. Sondazhi më i fundit i IRI-it (Instituti Ndërkombëtar Republikan), kur i pyeste kë forcë politike mbështet thoshin Partinë Demokratike, askush nuk bënte këtë ndarje që bën ti. Për njerëzit është e thjeshtë, sot je o me qeverinë o në opozitë me të, dhe ne këtë duhet të bëjmë. Opozitën me qeverinë, përballjen me pushtetin dhe alternativën, për të nesërmen. Sigurisht që ka disa elementë që e kanë mbajtur Partinë Demokratike dhe e kanë çuar atë përpara edhe në kohë më të vështira. Ka qenë mbështetja dhe bashkëpunimi me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, që unë besoj se për këtë ne s’duhet të kemi kompromis, ka qenë njëkohësisht lufta ndaj korrupsionit, që as për këtë nuk duhet të kemi kompromis. Mua nuk më vjen mirë që dëgjoj që ka sulme ndaj SPAK-ut, ndaj institucioneve të drejtësisë. Në mënyrë absolute nuk e kemi betejën me SPAK-un, nuk e kemi me askënd, e kemi me kundërshtarin. Këtë duhet ta kuptojmë sot sa nuk është vonë. Mund të jem nga personat që ka çuar më shumë kallëzime në SPAK, nga gjithë opozita nga gjithë Partia Demokratike. Dhe SPAK-u është duke punuar, mund të kisha dashur ndryshe, mund të kisha dashur më shumë, por le t’i lemë kohë, që të tregojë nëse vlen apo jo.

Zëri i Amerikës: Ju përmendet që nuk duhet të ketë kompromis sa i takon qëndrimit të opozitës karshi Shteteve të Bashkuara, por cili duhet të ishte pozicioni i ardhshëm i ish-kryeministrit Berisha, në një rast bashkimi të Partisë Demokratike, duke patur parasysh që SHBA-të e kanë shpallur atë non-grata?

Jorida Tabaku: Unë nuk e kam të thjeshtë të flas për zotin Berisha. Kemi bashkëpunuar me të. Nuk është lajm i mirë fare. As për Shqipërinë e as për PD-në. Nuk është lajm i mirë për demokratët pasi sido që jetë është pjesë e trashëgimisë së Partisë Demokratike dhe besoj që ne duhet të shohim përpara, duhet ta përdorim këtë moment, për të parë përpara, për të mësuar nga e kaluara, dhe për t’u rritur dhe për t’u ngritur. Unë besoj që zoti Berisha ka nisur një betejë me drejtësinë dhe ka thënë që do ta ndërmarrë vet dhe do të ishte në fakt edhe në interesin dhe në të mirën e Partisë Demokratike që ajo (PD-ja) të mos përfshihej në këtë betejë. Nuk ndihem komode në mënyrë absolute me këtë situatë dhe jam shumë e sigurt që dhe shumë qytetarë nuk ndihen komodë, je apo nuk je në Partinë Demokratike.

Zëri i Amerikës: Doja t’i kthehesha edhe një herë çështjes së Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, gëzon shumë pak besim tek opozita, pavarësisht nga ajo që thatë, që e ka cilësuar si vegël të kryeministrit, hanxhar në dorën e tij të paktën në mënyrën se si ka operuar në disa çështje të fundit. Cili është mendimi juaj?

Jorida Tabaku: Nuk është e vërtetë…..Unë mendoj se SPAK-u ka qenë një institucion që është ngritur me mbështetjen e Partisë Demokratike. Në të gjithë ligjet e reformës në drejtësi ky ishte i vetmi që ishte me dakortësi. SPAK-u ka sot një punë që duhet të tregojë që njerëzit mund të ndëshkohen. Që askush nuk është i pandëshkueshëm. Unë kam bashkëpunuar me të në rastin e Komisionit të Inceneratorëve. Kam patur komunikime zyrtare, kam patur takimeve. Jam ndjerë krenare që një pjesë e punës së këtij komisioni është përdorur nga SPAK-u për ngritjen e akuzave ndaj zotit Ahmetaj, dhe njëkohësisht kam çuar edhe dosje të tjera në SPAK. E di që ka më shumë hapësirë, të paktën në dosjen e inceneratorit të Tiranës, përveç Ahmetaj është edhe Erion Veliaj që duhet të thirret tashmë, ka dhe shumë të tjerë që duhet të thirren, por nuk është kjo një arsye, pse ne duhet ta sulmojmë SPAK-un. SPAK-u duhet lënë të bëjë punën e tij. Qeveria duhet të heqë duart nga SPAK-u. Dhe presioni dhe grupet e punën që ato po ngrenë për të ushtruar kontroll ndaj SPAK-ut janë totalisht mënyra për ta kontrolluar atë. Dhe kjo më tregon së pari që qeveria nuk e kontrollon SPAK-un dhe se ka frikë nga SPAK-u. Kush është sot para drejtësisë? Një ish-zëvendëskryeministër, një ish-ministër shëndetësie, një ish-ministër mjedisi një ish-sekretar i përgjithshëm. Janë zyrtarë të lartë të Partisë Socialiste këto, janë të gjithë persona që kanë qenë fytyra e qeverisjes. Sot fytyra e qeverisjes është para drejtësisë dhe kjo është meritë e SPAK-ut. Unë besoj që ne duhet t’i lëmë kohë dhe duhet t’i japim kohë drejtësisë, dhe duhet t’i japim kohë SPAK-ut të bëjë atë për të cilin u ngrit, që njerëzit dhe politikanët të kenë frikë nga ligji. Unë kam frikë nga ligji dhe këtë duhet ta kenë të gjithë.

Intervista- Kupchan: Kurti dhe Vuçiqi po e vështirësojnë zgjidhjen duke luajtur me karta nacionaliste

Valona Tela

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, po bën veprime të panevojshme provokuese, thotë Charles Kupchan, profesor në Universitetin Georgetown dhe ish-drejtor i çështjeve evropiane në Këshillin e Sigurisë Kombëtare të Shteteve të Bashkuara.

“Nuk mendoj se kjo është në interesin e Kosovës. Nëse kthehemi në vitin 1999 dhe menjëherë pas vitit 2008, Serbia është parë si problem, Serbia është parë si vend që e vështirësonte jetën, duke nxitur telashe në veri të Kosovës dhe duke refuzuar të angazhohej në normalizimin e marrëdhënieve”, thotë Kupchan në intervistën dhënë Radios Evropa e Lirë.

Sipas tij, të dy udhëheqësit – Kurti dhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq – kanë mbetur te mosmarrëveshjet e së kaluarës, në vend se të fokusohen tek e ardhmja.

Radio Evropa e Lirë: Kishte një debat të nxehtë mbrëmjen e së enjtes midis kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, dhe presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq. Ata u përballën në një mbledhje të Këshillit të Sigurimit të OKB-së për ndalimin e dinarit serb në Kosovë. Si e komentoni ju debatin rreth kësaj çështjeje?

Charles Kupchan: Ky është edhe një tjetër rund i dialogut të ashpër mes Kurtit dhe Vuçiqit. Pavarësisht faktit se Marrëveshja e Ohrit, e ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian, është në tryezë, marrëdhëniet mes Kosovës dhe Serbisë duket se po kthehen prapa dhe nuk po ecin përpara.

Unë mendoj se kryeministri Kurti është duke bërë disa veprime të panevojshme provokuese. Ka qenë çështja e letërnjoftimeve, e targave, e instalimit të kryetarëve [shqiptarë] në veri, për të cilët ka votuar një përqindje shumë e vogël e banorëve… tani u thotë serbëve se nuk mund t’i përdorin dinarët më, ekziston vetëm një monedhë zyrtare dhe ajo është euroja.

A i ka të justifikueshme këto gjëra? Po, sepse çdo vend sovran duhet të jetë në gjendje të thotë se ne kemi monedhën tonë, euro… ose të ketë një autoritet përgjegjës për lëshimin e targave.

Por, duket se Kurti po i ndërmerr këto veprime duke luajtur me një kartë nacionaliste – me ç’gjë e vështirëson përparimin e Marrëveshjes së Ohrit.

Debati në Këshill të Sigurimit:

Unë nuk mendoj se kjo është në interesin e Kosovës. Nëse kthehemi në vitin 1999 dhe menjëherë pas vitit 2008 [kur Kosova ka shpallur pavarësinë], Serbia është parë si problem, Serbia është parë si vend që e vështirësonte jetën, duke nxitur telashe në veri të Kosovës dhe duke refuzuar të angazhohej në normalizimin e marrëdhënieve.

Tani, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian kritikojnë Kosovën.

Pra, nga një këndvështrim i gjerë, nuk jam i sigurt se këto veprime – edhe nëse janë të justifikueshme për sa u përket të drejtave sovrane – janë të dobishme.

Radio Evropa e Lirë: Me çfarë sfidash potenciale mund të përballet Kosova në aspektin e mbështetjes dhe partneritetit ndërkombëtar?

Charles Kupchan: Mendoj se kemi dëgjuar tashmë disa paralajmërime të hidhura, në formën e mesazheve të qarta se Kosova nuk do të jetë në rrugën e anëtarësimit në organizatat ndërkombëtare – BE, NATO – nëse nuk ec në rrugën e normalizimit. Flitet edhe për çështjen e ndihmës ekonomike.

Tani për tani, këto janë pjesë e bindjes, e komunikimit diskret me kryeministrin Kurti dhe anëtarët e tjerë të Qeverisë së Kosovës që të sillen në mënyrë më konstruktive. Por, një pjesë vjen edhe në formën e disa llojeve të dënimeve, në përpjekje për ta kthyer Prishtinën në një drejtim më pozitiv.

Gjithsesi, unë nuk dua të them se Vuçiq është një person bashkëpunues, i cili është i gatshëm të bëjë marrëveshje me Kosovën. Ai luan me kartën e tij nacionaliste, ai bën dhe thotë gjëra provokuese, po ashtu.

Pra, kjo është një rrugë dydrejtimëshe. Do të duhen kompromise të dhimbshme nga të dyja palët për t’i zgjidhur këto mosmarrëveshje të kahershme.

Radio Evropa e Lirë: Më lejoni t’i kthehem takimit në Këshill të Sigurimit, ku Vuçiq tha se “jeta e serbëve në Kosovë po bëhet e pamundur”, ndërsa Kurti tha se Serbia “duhet të ndalojë financimin e kriminelëve dhe terroristëve në Kosovë”. Ku mund të çojë kjo retorikë?

Charles Kupchan: Kemi parë tashmë incidente, përfshirë dhunën e turmës së armatosur në Banjskë. Kemi dëgjuar se Serbia i ka mobilizuar forcat e saj të armatosura, në përgjigje të kësaj dhune. NATO-ja ka diskutuar rritjen e nivelit të forcës së saj brenda Kosovës, si mënyrë për të ruajtur paqen dhe për t’u siguruar që dhuna të mos shpërthejë.

Por, vetë fakti se po diskutojmë për një rikthim të mundshëm në dhunë, që biseda ka marrë një kthesë të tillë… mendoj se është një shenjë se ne nuk jemi në një pozitë të mirë tani.

Unë mendoj se kjo është edhe një nga arsyet përse Shtetet e Bashkuara dhe partnerët e tyre në Evropë e kanë intensifikuar angazhimin diplomatik, duke u folur hapur dhe drejtpërdrejt të dyja palëve – Prishtinës dhe Beogradit – për rëndësinë e ecjes përpara dhe të normalizimit.

Radio Evropa e Lirë: Kur bëhet fjalë për normalizimin e marrëdhënieve, a duhet ta shtyjë Kosova zbatimin e vendimit për dinarin?

Charles Kupchan: Po. Nëse shohim se çfarë përfiton Kosova kundrejt kostos së një vendimi të tillë, mendoj se duhet të lihet në pritje. Nuk kemi nevojë për më shumë masa që rrisin tensionet.

A po i mban Serbia institucionet paralele? Po. A po u dërgon Serbia fonde serbëve në veri? Po. A po bën gjëra që i inkurajojnë serbët që të mos integrohen plotësisht në Kosovë? Po. E përsëris, kjo është një rrugë me dy drejtime.

Por, mua më duket se nuk është një investim i mirë e afatgjatë për Qeverinë në Prishtinë që të bëjë gjëra që në bashkësinë ndërkombëtare shihen si provokuese dhe të panevojshme.

Radio Evropa e Lirë: Në Këshillin e Sigurimit kishte thirrje edhe për themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe në Kosovë. A mendoni se mosmarrëveshjet e fundit mund ta ndikojnë atë?

Charles Kupchan: Asociacioni ka qenë pengesë prej fillimit. Me sa kuptoj, problemi tani mund të përshkruhet në këtë mënyrë: “cila është më e vjetër – pula apo veza”. BE-ja ka nxjerrë një propozim [v.j. draft-statutin për Asociacionin] që Kurti e ka pranuar, por ka thënë se nuk do ta zbatojë atë derisa Vuçiq ta nënshkruajë Marrëveshjen [e Ohrit].

Vuçiq thotë: si mund ta nënshkruaj marrëveshjen nëse ju nuk i keni ndërmarrë hapat e nevojshëm për të siguruar Asociacionin dhe për t’u siguruar serbëve nivelin e vetëqeverisjes që është në përputhje me marrëveshjen?

Unë mendoj se jemi afër marrëveshjes, por mosmarrëveshjet që i pamë në Këshill të Sigurimit, retorika e ashpër që shohim si nga Vuçiq, ashtu edhe nga Kurti, nuk i ndihmojnë gjërat.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se mund të gjendet ndonjë qasje alternative që mund t’i përmbushë të dyja palët?

Charles Kupchan: Unë mendoj se kompromisi, i cili është në fokus, është tërheqës. Janë dashur vite punë. Ka pasur negociata të vështira në Bruksel, në Ohër, bisedime të tjera, presion nga SHBA-ja dhe BE-ja. Unë do të hezitoja të thosha se kjo nuk po funksionon dhe po kalojmë në planin B.

Mendoj se, së paku tani për tani, Marrëveshja e Ohrit është e mirë. Dhe, është e rëndësishme që të gjendet një mënyrë për të bindur Kurtin dhe Vuçiqin që të vazhdojnë me kompromiset, me vendimet e vështira politike që duhet t’i marrin.

Një pjesë e problemit me këto bllokada për dinarin dhe mosmarrëveshje të tjera, lidhet me debatin e ashpër dhe me grindjet mes liderëve. E gjithë kjo ndikon në qëndrimet e publikut.

Kjo, pastaj, e vështirëson marrjen e vendimeve të vështira për Kurtin dhe Vuçiqin, sepse ata nuk besojnë se opinioni i tyre publik i mbështet. Kjo e ndërlikon situatën, sepse, në fund, Kurti dhe Vuçiq duhet ta ndjejnë mbështetjen e popullatës së tyre dhe të dy duhet të bëjnë një punë më të mirë në përgatitjen e qytetarëve për t’iu ofruar mbështetje.

Kjo do të kërkojë deklarata publike dhe edukim më të fokusuar në të ardhmen, e jo përsëritje të mosmarrëveshjeve nga e kaluara.

Radio Evropa e Lirë: Muajin e ardhshëm do të bëhet një vit nga Marrëveshja e Ohrit dhe nuk kishte ndonjë përparim të rëndësishëm në zbatimin e saj…

Charles Kupchan: Ky është një realitet i kthjellët.

Radio Evropa e Lirë: Këtë vit ka zgjedhje në Shtetet e Bashkuara. Çfarë mund të presë Kosova nga një mandat i dytë i presidentit Joe Bidenit dhe çfarë nga mandati i mundshëm i presidentit Donald Trump?

Charles Kupchan: Është interesante që administrata e Trumpit – e cila nuk ka qenë aspak pro-atlantike, nuk ka qenë shumë e prirë drejt Evropës, BE-së dhe NATO-s – është angazhuar në Kosovë, duke siguruar një marrëveshje që synonte përmirësimin e marrëdhënieve ekonomike me Serbinë.

Në njëfarë mënyre, është bërë një përjashtim në qasjen e gjerë të administratës Trump ndaj Evropës. Kështu që, unë nuk dua të sugjeroj se nëse Trump zgjidhet, kjo vëmendje e SHBA-së do të zhduket. Mendoj se është e vështirë të konstatohet përse ai është fokusuar në këtë çështje, përse është angazhuar në atë mënyrë. Trump është një person disi i paparashikueshëm.

Nëse Biden rizgjidhet, mendoj se do të jemi dëshmitarë të angazhimit të mëtejshëm, të diplomacisë dhe të trysnisë së madhe. Unë, gjithashtu, besoj se nëse Trump zgjidhet, ai do të vazhdojë në të njëjtën rrugë, për të gjetur një zgjidhje për mosmarrëveshjet e kamotshme [mes Kosovës dhe Serbisë].

SHBA-ja, partnerët evropianë dhe aktorë të tjerë duhet të vazhdojnë t’i inkurajojnë të dyja palët që të pajtohen. Do të ishte gabim të thuhet që kjo marrëveshje e ka një vit, por nuk po zbatohet, ndaj duhet harruar.

Mendoj se ky është ndoshta shansi më i mirë që nga viti 2008, kur Kosova ka shpallur pavarësinë, dhe ne duhet të vazhdojmë të punojmë për të përfituar prej saj.

Intervista- Cingel: Serbia beson se Trumpi do të ishte më i favorshëm për të, sa i përket Kosovës

Dragan Shtavlanin

Në bisedimet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë nuk ka përparim real, sepse të dyja palët janë në pritje të rezultatit të zgjedhjeve për Parlamentin Evropian, thotë drejtori ekzekutiv i Organizatës joqeveritare për Analiza Strategjike në Bratislavë, Jan Cingel, për Radion Evropa e Lirë.

Beogradi, shton ai, pret me vëmendje të veçantë edhe rezultatin e zgjedhjeve presidenciale në SHBA, që do të mbahen në vjeshtë.

Jan Cingel

Jan Cingel

“Serbia beson se administrata e Donald Trumpit do të ishte shumë më e favorshme për të sesa ajo e [presidentit aktual, Joe] Biden, të cilën ajo e percepton si shumë të butë ndaj Prishtinës”, thotë Cingel.

Duke komentuar nismën e Komisionit Evropian që detyrimet nga Marrëveshja e Ohrit ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit të bëhen pjesë e kornizës së negociatave për anëtarësimin e Serbisë në Bashkimin Evropian, Cingel thotë se BE-ja po përpiqet qartazi që ta shfrytëzojë kohën e mbetur deri në zgjedhjet për Parlamentin Evropian në qershor, për të arritur njëfarë përparimi në dialogun mes Prishtinës dhe Beogradit.

Ai thotë se kryeministri hungarez, Viktor Orban, mund ta bllokojë propozimin e Komisionit Evropian, për shkak të lidhjeve dhe interesave të tij të ngushta me Serbinë.

Cingel shton se vendimi i autoriteteve të Kosovës për ta hequr dinarin nga qarkullimi është marrë në një moment të pafavorshëm. Sipas tij, Perëndimit po i humb gjithnjë e më shumë durimi me veprimet e Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Komisioni Evropian ka propozuar, siç ka mësuar Radio Evropa e Lirë, amendamente në kornizën negociuese të Serbisë. Kjo do të thotë se obligimet nga Marrëveshja e Ohrit ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit janë pjesë përbërëse e procesit të negociatave ndërmjet Serbisë dhe BE-së për anëtarësim e saj në këtë bllok.

Nëse ky propozim bëhet zyrtar, si mund të reflektohet në negociatat e mëtejshme ndërmjet Beogradit dhe Brukselit, marrë parasysh entuziazmin e reduktuar si të autoriteteve, ashtu edhe të qytetarëve të Serbisë për integrimin evropian, për shkak të kushteve që duhet të plotësohen?

Jan Cingel: Edhe para publikimit të këtij qëndrimi të Komisionit Evropian, ka qenë e qartë se normalizimi i marrëdhënieve me Kosovën është parakusht, i paraparë në kapitullin 35. Tani vetëm se është zyrtarizuar.

Këtë lëvizje të Komisionit Evropian e interpretoi si presion shtesë ndaj Serbisë, për t’i përmbushur dispozitat e Marrëveshjes së Ohrit, të cilën e ka pranuar marsin e kaluar, sepse, që atëherë, nuk është bërë ndonjë përparim.

Për këtë kanë përgjegjësi të dyja palët, sepse nuk kanë shkuar drejt realizimit serioz të marrëveshjes së përmendur. Prandaj, supozoj se Brukseli do që ta rrisë presionin ndaj Serbisë, duke e përfshirë zyrtarisht Marrëveshjen e Ohrit në kornizën e negociatave për anëtarësimin e saj në Bashkimin Evropian.

Në të njëjtën kohë, Brukseli po e shton trysninë edhe ndaj Prishtinës.

Është e qartë se Bashkimi Evropian po përpiqet ta shfrytëzojë kohën e mbetur deri në zgjedhjet për Parlamentin Evropian në qershor, për të arritur njëfarë përparimi në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, sepse ai do të pezullohet gjatë verës, në pritje të konstituimit të përbërjes së re të Komisionit Evropian, e cila do të varet nga rezultati i këtyre zgjedhjeve.

Sigurisht se është e vështirë të dihet paraprakisht se cila do të jetë struktura e Parlamentit të ri Evropian dhe ka edhe shumë të panjohura të tjera. Kjo është arsyeja përse Komisioni aktual Evropian po nxiton që të bëjë njëfarë përparimi në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

Unë jam skeptik, sepse, vitin e kaluar, ka pasur rrethana më të favorshme për përparim në negociata, por ato kanë ngecur.

Kjo është arsyeja përse tani nuk ka ndonjë lëvizje reale, sepse edhe Beogradi, edhe Prishtina presin rezultatin e zgjedhjeve për Parlamentin Evropian. Ndërsa Beogradi, me vëmendje të veçantë, pret edhe rezultatin e zgjedhjeve presidenciale amerikane në vjeshtë.

Serbia beson se administrata e Donald Trumpit do të ishte shumë më e favorshme për të sesa ajo e [presidentit aktual, Joe] Biden, të cilën ajo e percepton si shumë të butë ndaj Prishtinës.

Hungaria mund ta bllokojë propozimin e Brukselit

Radio Evropa e Lirë: A do ta pranojë Këshilli Evropian propozimin e Komisionit Evropian, marrë parasysh informacionet se komisionari i BE-së për Zgjerim, Oliver Varhelyi, e ka kundërshtuar këtë propozim? A do të thotë kjo se Hungaria mund ta kundërshtojë këtë nismë, duke pasur parasysh edhe pozicionin e saj specifik dhe mosmarrëveshjet e saj me Brukselin për shumë çështje?

Jan Cingel: Mendoj se ka shumë gjasa që Këshilli Evropian ta bllokojë këtë iniciativë, në radhë të parë Hungaria, andaj Varhelyi hezitoi ta përfshinte në kornizën e negociatave me Serbinë, ndërsa disa vende të tjera insistuan për të.

Varhelyi është i afërt me partinë qeverisëse të Hungarisë, Fidesz, edhe pse si komisionar evropian supozohet të jetë i pavarur dhe neutral.

Mund të pritet që disa vende, në radhë të parë Hungaria dhe ndoshta Sllovakia – duke pasur parasysh klimën e ndërlikuar politike në Bratislavë – ta bllokojnë propozimin e Komisionit Evropian.

Megjithatë, Qeveria sllovake e Robert Ficos ndoshta nuk dëshiron të hyjë në konflikt me Brukselin për këtë çështje, sepse po përpiqet ta shmangë presionin nga ajo palë, për momentin.

Fico zbaton disa masa politike në frontin e brendshëm, që nuk shihen me sy të mirë në Bruksel. Prandaj, ai mund t’i përmbahet qëndrimit të shumicës, si në rastin e votimit të ndihmës prej 50 miliardë eurosh për Ukrainën, pak ditë më parë.

Në fund, edhe [kryeministri hungarez, Viktor] Orban e ka përkrahur këtë ndihmë, por për çështjen e Kosovës mund të mbajë qëndrim tjetër, duke shprehur kundërshtime.

Lidhjet dhe interesat e ngushta të Orbanit në Serbi dhe në Republikën Sërpska

Radio Evropa e Lirë: Duke pasur parasysh këtë që thatë, se Orban e mbështeti ndihmën për Ukrainën… Përse do ta pengonte marrëveshjen kur bëhet fjalë për Serbinë? Çfarë ka në sfond?

Jan Cingel: Budapesti dhe Kievi duket se kanë gjetur një zgjidhje për mosmarrëveshjet e tyre të ndërsjella, pasi kreu i diplomacisë hungareze, Peter Siatro, gjatë një vizite të fundit në Ukrainë, ka rënë dakord me autoritetet atje për t’i përmirësuar të drejtat e pakicës hungareze.

Kur bëhet fjalë për Serbinë, duhet t’i kemi parasysh marrëdhëniet e ngushta të Orbanit me [presidentin e Serbisë] Aleksandar Vuçiq, por edhe interesat e Hungarisë në Serbi dhe ndoshta në Republikën Sërpska.

Kjo mund të jetë një arsye për të bllokuar përfshirjen e normalizimit të marrëdhënieve me Kosovën në kornizën e negociatave të Serbisë me Bashkimin Evropian.

Heqja e dinarit në një moment të pafavorshëm

Radio Evropa e Lirë: Ju thatë se BE-ja po përpiqet të bëjë presion mbi të dyja palët, jo vetëm mbi Beogradin, por edhe mbi Prishtinën. Brukseli është shprehur i shqetësuar me vendimin e autoriteteve në Prishtinë për ta hequr dinarin serb nga qarkullimi në Kosovë. Pavarësisht kësaj dhe presionit të SHBA-së ndaj institucioneve të Kosovës për ta shtyrë zbatimin e kësaj mase, ato kanë nisur ta zbatojnë atë.

A do të thotë kjo se BE-ja, në përgjithësi, po humb ndikimin e saj mbi dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë?

Jan Cingel: Në njërën anë, është e kuptueshme që autoritetet në Prishtinë duan t’i kontrollojnë rrjedhat e valutave në Kosovë.

Megjithatë, është një moment i pafavorshëm për zbatimin e një vendimi të tillë. Ambasadori amerikan dhe zyrtarët evropianë ia kanë shprehur këtë Qeverisë së Kosovës.

Rrëfimi me zgjedhjet e jashtëzakonshme lokale në veri, të cilat duket se janë në prag, nuk ka përfunduar ende. Përfaqësuesit e serbëve në Kosovë e kanë pranuar kornizën për mbajtjen e tyre dhe për të propozuar kandidatët e tyre.

Dukej se kjo po shkonte në drejtimin e duhur dhe më pas, papritmas, autoritetet në Prishtinë e prishën, duke këmbëngulur në heqjen e dinarit.

Ndoshta për këtë kanë biseduar gjatë me Beogradin zyrtar, por opinioni është informuar vonë, ka pasur një afat shumë të shkurtër për zbatimin e këtij vendimi, për t’i ndërruar paratë dhe për të gjetur mënyra të tjera për financimin e nevojave të popullatës.

Prandaj, kjo masë është aplikuar në një moment fatkeq, sepse situata në veri të Kosovës ka qenë duke lëvizur në drejtim pozitiv, edhe pse është ende e vështirë. Por, së paku, kanë qenë duke u përgatitur zgjedhjet dhe çështja e targave është zgjidhur.

Kështu që, nuk mendoj se është një lëvizje logjike në këtë pikë. Kjo ka treguar edhe një herë se Vuçiq është më i qasshëm për Perëndimin.

Përsëri, ai mund të prezantohet si një politikan që punon për të mbajtur zgjedhje të jashtëzakonshme lokale në veri të Kosovës, për t’u marrë vesh për targat, për të qenë një palë konstruktive. [Kryeministrin e Kosovës] Albin Kurti, në të njëjtën kohë, e prezanton si aktor që shtron kërkesa të reja, duke e komplikuar pozitën e serbëve në veri të Kosovës dhe në përgjithësi në Kosovë.

Në njëfarë mënyre, ky është një atu për Qeverinë e Vuçiqit, e cila është nën presion të konsiderueshëm, për shkak të protestave pas zgjedhjeve, të cilat nuk kanë përfunduar ashtu siç ka pritur.

Disa qarqe perëndimore po kërkojnë përsëritjen e zgjedhjeve, të paktën në Beograd. Vuçiqit i duhet një pushim për të stabilizuar pozicionin e tij në Serbi dhe, për këtë arsye, nuk i konvenon që Bashkimi Evropian t’i bëjë presion tani.

Për këto arsye, ai është pajtuar për zbatimin e marrëveshjes për targat dhe për pjesëmarrjen e serbëve lokalë në zgjedhjet në veri të Kosovës.

Perëndimit po i humb durimi me veprimet e Kurtit

Radio Evropa e Lirë: Megjithatë, opozita në Serbi dhe kritikët e Qeverisë do ta interpretonin ndryshe, përkatësisht si lëshim të Vuçiqit në lidhje me Kosovën, për t’i treguar Perëndimit se ai është bashkëpunues dhe njeriu më i fuqishëm në vend… duke larguar kështu vëmendjen nga parregullsitë në zgjedhje.

Në të njëjtën kohë, në Serbi mendohet se Perëndimi, në njëfarë mënyre, përdor ende standarde të dyfishta. Edhe pse në parim po ushtrohet presion ndaj autoriteteve të Kosovës që të formojnë Asociacionin e komunave me shumicë serbe, ato po ndërmarrin masa të reja, duke hequr dinarin nga qarkullimi.

Prandaj, në Serbi thonë se Perëndimi, ose nuk ka ndikim të mjaftueshëm, ose nuk është mjaft i sinqertë sa i përket presionit ndaj Prishtinës, sepse, në fund të fundit, ai mbështet pavarësinë e Kosovës.

Jan Cingel: Qeveria e Kurtit, me këto veprime, si heqja e dinarit, tregon se nuk e dëgjon Perëndimin, por se udhëheq një politikë të pavarur që mund të bëjë jehonë brenda vendit. Partnerët perëndimorë po e humbasin gjithnjë e më shumë durimin.

Të kujtoj se sanksionet evropiane dhe amerikane kundër Kosovës janë ende në fuqi. Ndoshta Kurti mendon se, pasi sanksionet janë ende në fuqi dhe Perëndimi nuk po ndryshon qëndrim, ai do ta zgjidhë çështjen e dinarit – gjë të cilën ka dashur ta bëjë shumë kohë më parë.

Tani shtrohet pyetja nëse Perëndimi do t’i forcojë sanksionet apo do t’i zbatojë rreptësisht ato ekzistueset, pasi disa vende nuk i kanë respektuar rreptësisht muajve të fundit. Do të shohim se çfarë do të ndodhë, por pozita e autoriteteve në Prishtinë nuk është e thjeshtë.

Beogradi dhe Prishtina në pritje të rezultatit të zgjedhjeve për PE-në dhe në SHBA

Radio Evropa e Lirë: Në Serbi e kundërshtojnë fuqishëm zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit, sidomos nëse ajo është kusht për integrimin e saj evropian.

A do të çojë kjo në largimin e Serbisë nga BE-ja dhe vazhdimin e politikës së saj të “uljes në dy karrige”, që do të çonte pastaj në shtyrjen e hyrjes së saj në bllokun evropian për shumë vite, nëse jo dekada? Po ashtu, a do ta ndërlikonte kjo edhe më shumë dialogun ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit dhe normalizimin e marrëdhënieve të tyre?

Jan Cingel: Përgjigjja e shkurtër për të dyja pjesët e pyetjes është “po” dhe “po”. Mendoj se kjo do të ndikojë në perceptimin e Bashkimit Evropian në Serbi, domethënë, do ta zvogëlojë më shumë mbështetjen për integrimin evropian.

Autoritetet do të reagonin me reforma edhe më të ngadalshme, sepse oreksi për ndryshime do të zvogëlohej, nëse nuk do të kishte stimuj të rëndësishëm. Nuk jam i sigurt se do të ketë stimuj të tillë në gjashtë muajt e ardhshëm, për shkak të zgjedhjeve për Parlamentin Evropian, të cilat i përmenda.

Anëtarët e Bashkimit Evropian do të përgatiten për zgjedhje dhe jo për masa stimuluese. Kjo do të thotë se integrimi evropian do të stagnojë – jo vetëm në Serbi.

Do të stagnojë edhe dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, pasi të dyja palët do të presin rezultatin e zgjedhjeve për Parlamentin Evropian, më konkretisht, nëse do të ketë më shumë përfaqësues të së djathtës së moderuar apo ekstreme, që do të kenë pikëpamje të ndryshme për Ballkanin Perëndimor, si dhe për politikën e jashtme të BE-së në përgjithësi.

Autoritetet në Serbi do të fokusohen, në veçanti, në rezultatin e zgjedhjeve presidenciale në SHBA, me shpresën për të gjetur një zgjidhje më të mirë nëse administrata Trump vjen në pushtet, ashtu siç janë përpjekur edhe gjatë mandatit të saj të parë.

Përgatiti: Valona Tela

Intervista- Prelec: Ka gjasa që Kosova të themelojë një asociacion bosh ose fare

Valona Tela

Marko Prelec, nga Grupi Ndërkombëtar i Krizave, thotë se vendimi që e ndalon përdorimin e dinarit serb në Kosovë, do të duhej të negociohej në bisedimet mes Kosovës dhe Serbisë që i ndërmjetëson Bashkimi Evropian.

Sipas tij, dinari “nuk është vetëm një monedhë – për të mirë ose për të keq, komuniteti serb varet prej tij”.

Duke folur për Radion Evropa e Lirë, ai thotë se vendimi për të, ashtu si dhe mbyllja e disa komunave paralele serbe në Kosovë, do ta ndikojnë Asociacionin e komunave me shumicë serbe, që pritet të formohet.

“Ashtu siç janë gjërat tani – ose nuk do të kemi asociacion, ose do ta kemi një sa për të thënë, që do të jetë një institucion bosh, të cilin Qeveria do ta krijojë në mënyrë të njëanshme, pa asnjë përpjekje reale për t’i plotësuar nevojat e komunitetit që supozohet se duhet ta ndihmojë. Dhe, kjo është për keqardhje”, thotë Prelec.

Ai, po ashtu, thekson se SHBA-ja dhe Bashkimi Evropian po përballen me ndikim të kufizuar në Kosovë.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Prelec, si i shihni veprimet e fundit të autoriteteve kosovare për të miratuar një rregullore që e ndalon përdorimin e dinarit serb në Kosovë, si dhe për mbylljen e disa komunave paralele serbe?

Marko Prelec

Marko Prelec

Marko Prelec: Mendoj se Qeveria e Kosovës po lëviz më shpejt se që prisja prej saj, po lëviz në atë drejtim që e ka synuar për ca kohë e që ka qenë vendosja e rendit juridik të Kosovës në gjithë territorin e saj dhe heqja e pjesëve të mbetura të Serbisë, që janë të pranishme në mënyrë substanciale në komunat në veri, por në një lloj mënyre edhe në disa zona të tjera me shumicë serbe.

Radio Evropa e Lirë: Si e komentoni faktin që edhe 25 vjet pas luftës përdoret edhe dinari dhe funksionojnë edhe institucionet serbe?

Marko Prelec: Po e shohim zgjidhjen tani. Është zgjidhje e njëanshme, që do ta bëjë të pamundshëm përdorimin e dinarit…

Radio Evropa e Lirë: Ka pasur reagime të ashpra nga komuniteti ndërkombëtar…

Marko Prelec: Mendoj se sfondi i atyre reagimeve të ashpra, të cilat janë krejtësisht të kuptueshme, është se këto gjëra janë jashtëzakonisht të rëndësishme për komunitetin serb në Kosovë, si në veri ashtu edhe në jug. Ata varen në mënyrë ekzistenciale nga institucionet serbe. Nëse ato i largoni brenda natës, ata njerëz, shumica dërrmuese, mendoj se do të kishin pak mundësi të tjera, veçse të përpiqen të largohen.

Megjithatë, dua të jem i kujdesshëm këtu – Qeveria e Kosovës, duke bërë atë që po bën, nuk po përpiqet t’i dëbojë serbët. Mendoj se nuk ka asnjë shenjë për këtë. Por, efekti i asaj që bën, çon në tkurrje të komunitetit. Kjo mund të ketë pasoja shumë fatale për karakterin multietnik të Kosovës dhe për shpresat e saj për marrëdhënie të përmirësuara me Serbinë, si dhe për integrim të plotë në komunitetin ndërkombëtar. Mendoj se këto shqetësime janë në thelb të reagimeve të miqve perëndimorë të Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Atëherë, si do të duhej të vepronte Qeveria e Kosovës, sipas jush?

Marko Prelec: Mendoj se nuk është mënyra e duhur. Jam dakord me shqetësimet e shprehura nga Ambasada amerikane dhe të tjerët.

Por, mendoj se e kuptoj llogaritjen që është bërë edhe në Prishtinë. Ata, thjesht, nuk besojnë se, nëse e trajtojnë komunitetin serb me një shkallë fleksibiliteti dhe zemërgjerësie dhe i ofrojnë një shkallë të vetëqeverisjes, në këmbim do të marrin normalizimin [e marrëdhënieve] me Serbinë. Ata nuk besojnë në qasjen “jep e merr”. Nuk besojnë se Serbia sillet me ta në mirëbesim. Frika e tyre është se, nëse krijojnë një bashkësi autonome ose asociacion komunash të caktuara, Serbia do ta marrë atë dhe nuk do të bëjë asgjë. Kjo nuk është një frikë e paarsyeshme. E kuptoj, por, megjithatë, mendoj se është gabim.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se Kosova tani duhet ta shtyjë zbatimin e vendimit që e ndalon dinarin?

Marko Prelec: Mendoj se duhet. Mendoj se kjo është diçka që duhet të ndodhë. Por, mendoj se është shumë më mirë nëse bëhet në mënyrë të negociuar përmes dialogut në Bruksel. Duhet një sistem që e zëvendëson atë që bën dinari. Dinari nuk është vetëm një monedhë, është gjithashtu një sistem i madh i pagesave serbe. Për të mirë ose për të keq, komuniteti serb varet prej tij. Pra, është shumë më mirë nëse bëhet në një mënyrë të planifikuar dhe të negociuar.

 

Gjithçka që duhet të dini për temën më të diskutuar të javës jua sjellim të enjteve në tre minuta. Për t’i pranuar të parët materialet në emailin tuaj, regjistrohuni këtu.

Radio Evropa e Lirë: Po, por Kosova nuk do kështu dhe ky është një tjetër shembull i refuzimeve të kryeministrit Albin Kurti – pas Asociacionit, targave… Këto refuzime në të kaluarën janë përcjellë me masa të caktuara. A prisni tani masa të reja nga Perëndimi kundër Kosovës?

Marko Prelec: Mendoj se Perëndimi fiton relativisht pak nga vendosja e masave ose sanksioneve kundër Kosovës. Mendoj se një nga gjërat me të cilat po përballen SHBA-ja dhe Bashkimi Evropian, është ndikimi i kufizuar i tyre në Kosovë. Ka ekzistuar për kohë të gjatë perceptimi se diplomatët perëndimorë, e veçanërisht ambasadori amerikan është një lloj sundimtari në Prishtinë. Për kohë të gjatë, askush nuk ka bërë përpjekje ta ndryshojë këtë. Kurti e ka bërë. Është fakt se ai është kryeministër i Qeverisë së Kosovës, ai ka fuqi dhe mund të bëjë çfarë të dojë.

Unë nuk pres më tepër se përgjigje retorike. Kurse, Kosova ka të ngjarë ta paguajë çmimin duke mbetur në statusin e saj aktual ndërkombëtar për një të ardhme të parashikueshme.

Radio Evropa e Lirë: Por, udhëheqësit e Kosovës thonë se veprojnë në përputhje me Kushtetutën dhe ligjin…

Marko Prelec: Po, edhe kanë të drejtë, por ligjshmëria nuk është masa e vetme apo më e mira në politikë. Ju duhet të vendosni se cila politikë ka më shumë gjasa t’ju çojë drejt qëllimeve tuaja dhe si të veproni mirë për njerëzit që i përfaqësoni. Pra, Qeveria e Kosovës duhet të mendojë edhe për shumicën shqiptare, por edhe për pakicën serbe. Ata janë gjithashtu qytetarë të Kosovës, interesat e të cilëve mendoj se duhet të jenë më lart në agjendën e kryeministrit.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se ka qasje alternative apo kompromise që mund të përmbushin edhe Qeverinë e Kosovës, edhe pritjet e SHBA-së?

Marko Prelec: Siç e thashë edhe më herët, Kurti nuk beson në qasjen “merr e jep”. Ai nuk beson se do ta marrë nga Serbia atë që i është premtuar. Mendoj se ka ende arsye për të ecur përpara dhe për ta trajtuar komunitetin serb të Kosovës me më shumë zemërgjerësi dhe për t’i dhënë një shkallë më të madhe të vetëqeverisjes. Mendoj se kjo do të ishte mirë për Kosovën, për arsye të ndryshme.

Me vite të tëra e kam thënë dhe shumë njerëz e kanë thënë se ka shumë shembuj të autonomive territoriale në Bashkimin Evropian, dhe se shtetet që i kanë ato, nuk duket se vuajnë prej tyre. Në fakt, shtetet që kanë autonomi territoriale, janë disa nga më të pasurat, më të fuqishmet dhe më të qëndrueshmet brenda Bashkimit Evropian. Pra, kjo mund të jetë një gjë e mirë për t’u bërë.

Ka edhe një aspekt tjetër këtu që duhet ta marrim parasysh. Sundimi i ligjit në Kosovë tashmë ka inkorporuar disa obligime ndaj komunitetit serb, përfshirë atë për themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Gjykata Kushtetuese e Kosovës ka konstatuar në vitin 2015 se disa parime të tij nuk kanë qenë në përputhje me frymën e Kushtetutës. Por, megjithatë, krijimi i Asociacionit ka qenë detyrim. Qeveria, thjesht, ka zgjedhur ta keqinterpretojë atë vendim. Qeveri të njëpasnjëshme kanë vepruar kështu. Pra, kjo është gjithashtu pjesë e përpjekjeve për sundim të ligjit brenda Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Sa mund ta ndikojnë mosmarrëveshjet aktuale funksionimin e Asociacionit?

Marko Prelec: Mendoj se në këtë pikë – ashtu siç janë gjërat tani – ose nuk do të kemi asociacion, ose do ta kemi një sa për të thënë, që do të jetë një institucion bosh, të cilin Qeveria do ta krijojë në mënyrë të njëanshme, pa asnjë përpjekje reale për t’i plotësuar nevojat e komunitetit që supozohet se duhet ta ndihmojë. Dhe, kjo është për keqardhje.

Në një tekst që ka publikuar së voni Grupi Ndërkombëtar i Krizave, ne kemi përmendur disa gjëra praktike që mund të bëhen dhe që, në asnjë mënyrë, nuk e ndikojnë sovranitetin dhe integritetin e Kosovës. Gjëra të tilla si legalizimi i institucioneve shëndetësore dhe arsimore serbe, do të ishin një ndihmë e madhe për komunitetin serb të Kosovës. Po ashtu, t’i jepet zë komunitetit për mënyrën se si qeveriset, përmes instrumenteve të ndryshme të pjesëmarrjes.

BE-ja e ka kërkuar këtë, por, kohëve të fundit, duket se e ka harruar, sepse ai komunitet ndihet vërtet i braktisur si nga Prishtina, ashtu edhe nga Beogradi. Unë mendoj se kanë të drejtë të ndihen kështu, sepse askush nuk i dëgjon.

Radio Evropa e Lirë: Në dritën e këtyre ngjarjeve, si mund të reagojnë vendet fqinje në Ballkan?

Marko Prelec: Mendoj se një prej gjërave që i befason dëgjuesit jashtë Ballkanit, është shkalla në të cilën vendet në atë rajon e injorojnë njëri-tjetrin. Ka shumë pak interes dhe njohuri për njëri-tjetrin, përveç gjërave si turizmi. I vetmi përjashtim deri diku janë komunitet etnike që gjenden në më shumë se një shtet.

Intervista- Alizoti: Qeveria po delegjitimon opozitën e vërtetë, po mbështet një opozitë artificiale

VOA/Menada Zaimi

Deputeti i Partisë Demokratike Tomor Alizoti akuzoi shumicën parlamentare për përpjekje për të delegjitimuar opozitën e vërtetë në parlament, edhe pse ajo siç tha ai gëzon, shumicën. Gjatë një interviste për Zërin e Amerikës zoti Alizoti flet mbi rezultatin që po jep aksioni opozitar deri tani, si dhe çështje të tjera që shqetësojnë pakicën parlamentare.

Zëri i Amerikës: Zoti Alizoti, prej muajsh parlamenti është jo funksinal. Opozita po bllokon punimet duke protestuar për mospranimin e kërkesës së saj për ngritjen e disa komisioneve hetimore. Megjithatë duket se asgjë nuk ka funksionuar në favorin tuaj. Shumica po i miraton ligjet dhe qytetarët po shohin kaos në kuvend, nuk po shohin që ju të merreni me problemet e tyre. Si mendoni se do t’ia arrini qëllimit tuaj?

Tomor Alizoti: Opozita shqiptare dhe parlamenti, ka nje sens që të prodhojë dialektikë dhe të prodhojë kontradiktë dhe demokracia, jeton nga kontradikta, jeton nga kritika dhe hapësirat që ka opozita shqiptare. Si mund të vazhdojë punimet parlamenti kur për herë të parë i gjithë parlamenti është i mbushur me gardhe, ku policia në Shqipëri ka shtuar dozën, kur vetë në këto kohë në 30 vjet demokraci, në demokracinë e brishtë që ka Shqipëria, është pozita e cila dikton se kush do jetë opozita, pra që këtu ka një krizë shumë të madhe dhe opozita është e detyruar, brenda kësaj hapësire, e cila po zvogëlohet, çdo ditë në Shqipëri që të kërkojë të drejtat e saj legjitime.

Zëri i Amerikës: Megjithatë kjo nuk po funksion zoti Alizoti…

Tomor Alizoti: Kjo tregon që demokracia në Shqipëri ka rënë dhe autokracia është në rritjen e saj. Në një demokraci jep përgjigje para institucioneve, para opozitës dhe para popullit. Në Shqipëri kjo nuk po ndodh. Para disa ditësh ishte intervista kur ish-numri dy i qeverisë shqiptare, për një kohë të gjatë njeriu i financave, njeriu më i afërt i kryeministrit, del dhe akuzon direkt kryeministrin shqiptar për kërcënime me jetë të tij dhe familjes së tij. Pra është e qartë për publikun shqiptar, që Shqipëria sot ka një qeveri mafioze dhe ka një qeveri autokrate që të kërcënon jetën. Ndaj dhe opozita gjenden para një situate të vështirë.

Zëri i Amerikës: Zoti Alizoti, opozita sot është e përçarë në të paktën tre fraksione. Së fundmi është folur për një projekt të përbashkët politik mes grupit të deputetëve që udhëhiqen nga zoti Bardhi dhe krahut që përfaqëson ish-kryeministri Berisha. A prisni ju që këto dy grupe të bashkohen?

Tomor Alizoti: Unë mendoj se opozita në Shqipëri është e qartë, realiteti në Shqipëri është ai që është, ka dhe një koncep pra ka një lloj opozite artificiale, e cila për mua është prodhuar nga pushteti, sepse rregullat demokratike në botë dhe demokracia edhe këtu ku jemi në Amerikë në Nju Jork ku jam edhe unë, është një element i shumicës, jo i pakicës. Dhe në kohën e komunizimit ka ekzistuan një opozitë dhe ka qenë e deligjitimuar, pra ka qenë opozitë ilegale dhe ish Partia e Punës, Partia Socialite po shkon drejt delegjitimimin të shumicës parlamentare dhe shumicës së votuesve (opozitarë). Pra nesë ne kemi në parlament me rreth 50 deputetë, të cilët nuk njihen si grup parlamentar dhe kemi 7 ose 8 deputetë nga krahu tjetër dhe këta i njeh pushteti, kemi një rikthim në autokraci, kur vetë pushteti delegjitimon, legalitetin e opozitës shqiptare. Kjo është kriza themelore në Shqipëri dhe mendoj se opozitarizmi po rritet, është rritur sepse unë e pashë nëpërmjet lajmeve tuaja që pjesmarrja ishte goxha e lartë. I përshëndes demokratët. I përshëndes deputetët të cilët, në 30 vjet demokraci kanë hasur në një gjë që nuk ka ndodhur në këtë rrugëtim të vështirë të demokracisë shqiptare, që është delegjitimimi i opozitës dhe një lloj autokracie moderne e Shqipërisë që përfaqësohet nga kryeministri Rama.

Zëri i Amerikës: Megjithatë bashkëpunimi mes opozitës duket më së shumti në parlament dhe e thashë edhe pak më parë në atë kaos që po krijohet në parlament. A do të ketë një bashkim mes atij që njihet si grupi i deputeteve të zotit Bardhi dhe krahut të zotit Berisha. Ju thatë se nuk janë të përçarë, por a është ky fakti?

Tomor Alizoti: Ju e shikoni që në parlament deputetët e shumicë (opozitare) janë të unifikuar, një pjesë mbajtën fjalime në protestë, zoti Sula, Salianji e shumë të tjerë dhe mendoj që grupi parlamentar është shumë i bashkuar, kjo është diçka që po ndodh në mënyrë normale. Ka kaluar në kufijtë e marrëzisë që një pakicë, të përfaqësojë shumicën, është diçka antidemokratike anti-ligjore.

Pra shikoni, si mundet të përfaqësojë grupin parlamentar një pakicë e vogël, një pakicë artificiale prej 8 personash, krahasuar me rreth 50 deputetë të opozitës shqiptare. Pra kemi një krizë të shkaktuar në mënyrë artificiale për të hequr vëmendjen nga tema e ditës, e cila duhet të jetë korrupsioni, opozitarizmi, dialektika opozitare, e përkufizojmë në një frakturë e cila nuk ka ndodhur. Unë mendoj që kriza e brendshme e Partisë Demokratike është e zgjidhur. Deputetët janë të unifikuar, shumica është në terren dhe ky proces thjesht sulmohet nga pushteti për t’i delegjitimuar ata dhe që ne opozitarët, që duhet të merremi me kontrollin e pushtetit, pra të kemi debate, të justifikojmë dhe të artikulojmë veten a jemi ne të ndarë. Unë mendoj që opozita është e bashkuar. Çështja e deputetëve është në bashkim e sipër.

Zëri i Amerikës: Por në këtë aspekt, duke patur parasysh edhe atë që ju thatë që deputetët janë të bashkuar, a ka një lloj morali në këtë mes? Duke patur parasysh edhe akuzat që janë hedhur herët nga këto dy grupime, ose fraksione brenda Partisë Demokratike, të cilat kanë shkuar deri tek hedhja e akuza penale ndaj njëri-tjetrit?

Tomor Alizoti: Unë mendoj që kjo tregon nivelin fëminor të demokracisë shqiptare. Unë personalisht i jam shmangur çdo lloj etiketimi. Unë mendoj që është rritja jonë si shoqëri në demokracinë shqiptare, por mendoj që realiteti politik dikton, ose i bën të qartë çdo demokrati, çdo opozitari, që opozita reale është kjo që ju shihni në parlament, është kjo që shihni ju nëpër rrugët e Shqipërisë, që patë në parlamentin shqiptar. Gjithçka tjetër për mua është një prodhim artificial.

Zëri i Amerikës: Zoti Alizoti, këtë herë në Shtetet e Bashkuara erdhi një grup i madh deputetësh nga opozita për Mëngjesin e Lutjeve. Të gjithë ju i shihni Shtetet e Bashkuara si një partner kryesor, por në Shqipëri nga ana tjetër ju mbështesni një tjetër politikan, të cilin Uashingtoni e ka shpallur non-grata, ish-kryeministrin Sali Berisha, të cilin e ka akuzuar për korrupsion. A nuk janë këto qëndrime kontradiktore?

Tomor Alizoti: Jo. Po nisem nga vetmja ime, pasi unë përfaqësoj veten time në radhë të parë. Unë vij nga një familje, e cila është burgosur pikërisht, për aleancën me, ose për dëshirën, ose ka patur edhe aktakuza duke qenë pro-amerikanë, pro-perëndimorë. Partia Demokratike është një parti pro-perëndimore. Edhe zoti Berisha që ju përmendët është themeluesi i pluralizmit në Shqipëri. Pra, historinë nuk e zhbëjmë dot. Por dhe nuk mendoj që prejardhësi i Partisë së Punës, ish-Partia e Punës, nipi i Spiro Kolekës të jetë më afër Shteteve të Bashkuara se Partia Demokratike dhe se shumë demokratë të tjerë. Unë mendoj që edhe takimet që patëm në Kongresin amerikan, me shumë kongresmenë, ishin goxha pozitive, ishin goxha të këndshme dhe mendoj që Partia Demokratike ka një aleancë biologjike me Shtetet e Bashkuara. Por, unë kam përshtypjen që ne duke qenë edhe konservatorë në vlera dhe në mendime ne vlerësojmë themeluesit e demokracisë në Shqipëri, ata që themeluan Partinë Demokratike nuk mundet që një ditë të bukur t’i lëshojmë ata. Unë mendoj që Partia Demokratike ka hyrë në rrugën e saj dhe do vazhdojë rrugën e saj, si një forcë opozitare me një histori të shkruar brilante, perëndimore. Dhe mos harroni këto janë fakte historike. Në vitin ’91, Partia e Punës u kthye në Parti Socialiste. Është biologjike. Është marrëdhënia jonë me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Zëri i Amerikës: Megjithatë qëndrimi i Uashingtonit lidhur me zotin Berisha është ai që është. Në rast të një bashkimi dhe një unifikimi edhe më të mëtejshëm jo vetëm në parlament, por edhe konkretisht të opozitës, cili do të duhet të ishte roli i zotit Berisha? A duhet të ishte ai kryetar i asaj pjese të Partisë Demokratike, të cilës potencialisht mund t’i bashkohej edhe zoti Bardhi me grupimin e tij?

Tomor Alizoti: Unë mendoj që edhe ju si Zëri i Amerikës, këto pyetje duhet t’ia shtroni zotit Berisha, kështu që unë nuk përgjigjem dot në emrin e zotit Berisha. Zoti Berisha është themeluesi i Partisë Demokratike, është historiku i Partisë Demokratike. Por, edhe njëherë demokratët janë të bashkuar. Partia Demokratike është një forcë pro-perëndimore, një forcë pro-amerikane, ky ka qenë qëllimi i themelimit dhe mendoj që Partia Demokratike, bashkë me historikun e saj, bashkë edhe me zotin Berisha, edhe me shumë demokratë, me shumë vlera, do gjejë mënyra të shpëtojë Shqipërinë nga mafia, nga autokracia dhe nga destabilizimi, i cili mund të jetë shumë pranë Shqipërisë, nëse Shqipëria merr këtë rrugë. Sepse e kam diskutuar dhe me kolegët që takova në Kongresin amerikan që stabilitetin e prodhon vetëm demokracia. Demokracia prodhon stabilitet, jo autokracia. Autokracia prodhon destabilizim. Dhe ju e shikoni që fakti që parlamenti shqiptar nuk funksionon dhe trishtimi i njerëzve dhe mllefi i njerëzve – nuk përfaqësohen njerëzit – do prodhojë destabilitet në Shqipëri dhe kjo nuk është mirë për interesat në rajon. Nuk është mirë për Shqipërinë, por nuk është mirë as për Perëndimin.


Send this to a friend