Diplomati amerikan David J. Kostelancik, i nominuar më herët nga ish-presidenti amerikan Joe Biden për postin e ambasadorit në Shqipëri, por që nuk u konfirmua nga Kongresi, së bashku me Andrew Raynus, kanë analizuar korrupsionin si një nga sfidat kryesore të Albania në procesin e integrimit europian.

Në analizë theksohet se lufta ndaj korrupsionit mbetet një kusht thelbësor në rrugën e vendit drejt European Union, ndërsa procesi i zgjerimit shihet si një mundësi për Brukselin që të ushtrojë presion më të madh për reforma konkrete.

Në fokus përmendet edhe rasti i ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku, e cila së bashku me zyrtarë të tjerë të lartë është përballur me akuza për korrupsion. Sipas analizës, ajo dyshohet se ka favorizuar një kompani në një tender për ndërtimin e një tuneli në jug të vendit, ndërsa hetimet pretendojnë se mund të ketë pasur edhe raste të tjera të ngjashme. Në të njëjtën analizë përmendet edhe situata politike në vend, ku opozita e drejtuar nga Sali Berisha ka rritur protestat si në Kuvend ashtu edhe në rrugë, duke theksuar tensionet e vazhdueshme politike, të cilat megjithatë nuk pritet të ndryshojnë ekuilibrin aktual parlamentar.

Autorët argumentojnë se Bashkimi Europian duhet të përdorë më fort perspektivën e anëtarësimit si instrument presioni për të nxitur reforma reale në drejtësi dhe administratë, duke synuar forcimin e institucioneve dhe rritjen e besimit të publikut. Sipas tyre, nëse Shqipëria synon anëtarësimin në BE deri në vitin 2030, nevojiten ndryshime të thella strukturore, të mbështetura nga një angazhim më i drejtpërdrejtë i Brukselit.

Artikulli i plotë:
Zëvendëskryeministrja shqiptare Belinda Balluku dhe zyrtarë të tjerë të lartë janë vënë nën akuzë për korrupsion, duke e lënë vendin të ndarë mbi mënyrën më të mirë për të luftuar kulturën e ryshfetit dhe favorizimeve. Me procesin e anëtarësimit në Bashkimin Europian (BE) ende në lojë, kjo situatë i jep Europës një mundësi për të ushtruar presion më të madh. Belinda Balluku, e cila ka shërbyer si ministre e Infrastrukturës dhe Energjisë, akuzohet se ka favorizuar në mënyrë të padrejtë një kompani për ndërtimin e një tuneli në jug të vendit. Hetuesit kanë gjetur më pas prova se ky nuk ka qenë tenderi i vetëm i prekur nga dyshimet për favorizime, por ajo i mohon akuzat.

Ndërsa ajo u shkarkua nga qeveria, Partia Socialiste në pushtet e kryeministrit Edi Rama refuzoi në mars heqjen e imunitetit të saj parlamentar, duke shkaktuar zemërim në publik. Belinda Balluku konsiderohet një nga aleatet më të afërta të Edi Rama, gjë që ka ngritur pikëpyetje mbi dijeninë e vetë kryeministrit për menaxhimin e kontratave publike. Rasti i Ballukut është vetëm i fundit në një seri akuzash për korrupsion që kanë shoqëruar qeverinë e Edi Rama. Kryeministri, Partia Socialiste e të cilit fitoi mandatin e katërt radhazi në zgjedhjet e majit 2025, është akuzuar për lidhje me krimin e organizuar, ndërsa disa deputetë dhe kryetarë bashkish socialistë janë ndjekur penalisht për shpërdorim detyre, pastrim parash dhe manipulim tenderash.

Në vend janë zhvilluar protesta në parlament dhe në rrugë. Në dhjetor, deputetë të opozitës nga Partia Demokratike kanë hedhur flakadanë dhe janë përplasur me policinë gjatë seancave parlamentare. Në shkurt, protesta masive shpërthyen në Tiranë dhe u përshkallëzuan në dhunë, kur u hodhën gurë dhe koktej molotov ndaj institucioneve qeveritare, ndërsa policia përdori gaz lotsjellës dhe ujëhedhës për të shpërndarë turmat. Protesta të rregullta të organizuara nga Partia Demokratike po vazhdojnë ende. Megjithatë, pavarësisht tensionit të lartë në kryeqytet dhe rritjes së pakënaqësisë publike, protestat nuk pritet ta rrëzojnë qeverinë e Edi Rama dhe të sjellin reforma të thella. Socialistët mbajnë 83 nga 140 vendet në parlament, ndërsa kryeministri ka kontroll të fortë mbi pushtetin.

Qeveria e tij ka arritur të tërheqë investime në sektorin e turizmit, duke mbajtur optimizmin publik për perspektivat ekonomike të vendit dhe duke forcuar pozicionin e tij politik. Në gusht 2025, Jared Kushner dhe Ivanka Trump morën miratimin për një projekt luksoz të pasurive të paluajtshme me vlerë 1.4 miliardë dollarë, duke forcuar gjithashtu lidhjet e Edi Rama me familjen e parë amerikane.

Trazirat e mëparshme çuan në krijimin e Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) në vitin 2019. Që atëherë, Edi Rama e ka kritikuar dhe mbështetur në momente të ndryshme këtë institucion. Edhe pse shumë qytetarë e shohin atë si një hap pozitiv, një pjesë e shoqërisë vijon të kritikojë mungesat e efikasitetit të tij. Ish-kryeministri dhe kreu aktual i Partisë Demokratike, Sali Berisha, i cili ka marrë pjesë në protesta, është vetë i përfshirë në akuza për korrupsion, gjë që ushqen dyshimet se një ndryshim qeverie nuk do ta zgjidhte problemin. Në kushtet e mosbesimit të gjerë ndaj të gjitha partive dhe liderëve, Edi Rama nuk ka një presion të fortë politik për të ndërmarrë reforma të thella.

Qeveria ka ndërmarrë disa hapa simbolikë kundër korrupsionit. Në shtator, një muaj para ngritjes së akuzave ndaj Belinda Balluku, Edi Rama prezantoi “Diella”, një “ministre” të krijuar me inteligjencë artificiale, të cilën e përshkroi si një garanci se “tenderat publikë do të jenë 100% pa korrupsion”. Opozita e ka cilësuar këtë nismë si një manovër propagandistike që nuk ndryshon realitetin e Shqipërisë, e cila renditet në vendin e 91-të në indeksin global të perceptimit të korrupsionit të Transparency International.

Dështimi i klasës politike shqiptare për të adresuar korrupsionin e gjerë bën që Europa të shihet si shpresa më e madhe për ndryshim. Tirana ka punuar për anëtarësim në Bashkimin Europian që nga viti 2009, ndërsa negociatat e pranimit nisën në vitin 2020, por shqetësimet për prapambetje demokratike dhe korrupsion e kanë ngadalësuar procesin. Një sondazh i vitit 2020 tregoi se 97% e shqiptarëve mbështesin anëtarësimin në BE, dhe Edi Rama ka premtuar realizimin e tij deri në vitin 2030, duke i dhënë Brukselit një mundësi të rëndësishme për ndikim. BE-ja mund dhe duhet ta përdorë perspektivën e anëtarësimit si levë për të nxitur reforma reale.

Parlamenti Europian ka bërë thirrje të përsëritura që Shqipëria të thellojë dhe zbatojë masat kundër korrupsionit, por nuk ka përcaktuar hapa konkretë të detyrueshëm dhe as nuk ka garantuar afate të qarta për anëtarësim. Këto masa mund të gjallërojnë shoqërinë dhe të nxisin reforma më të thella. Duke u angazhuar më aktivisht me qeverinë dhe qytetarët shqiptarë, BE-ja mund të shfrytëzojë mbështetjen pothuajse unanime për integrimin europian për të ndërtuar një sistem që parandalon korrupsionin, rrit besimin publik dhe shmang regresin e mëtejshëm. Nëse Edi Rama synon të përmbushë premtimin për anëtarësim në BE deri në vitin 2030, ndryshime të rëndësishme do të jenë të domosdoshme. Brukseli mund të ofrojë një udhërrëfyes që Shqipëria të ndjekë. bw