Anila Zajmi nuk është thjesht vajza e një prej emrave më të rëndësishëm të pikturës shqiptare, Nexhmedin Zajmi. Ajo ka ndërtuar rrugën e saj si piktore dhe restauratore, duke jetuar prej vitesh dhe duke ushtruar profesionin në Itali, larg, por gjithnjë pranë kujtesës dhe ngjyrave të atit.

Mes studios, kujtimeve dhe trashëgimisë artistike, Anila flet për një marrëdhënie të veçantë baba–bijë, ku arti ishte njëkohësisht urë lidhëse dhe terren debati. “Babai nuk donte të ndikohesha nga arti i tij”, – thotë ajo, duke nënvizuar se liria krijuese ishte mësimi më i madh që mori prej tij. Në këtë rrëfim për gazetën “Panorama”, ajo sjell jo vetëm portretin e një artisti, por edhe dimensionin njerëzor të një babai që jetoi për penelin, natyrën dhe të vërtetën artistike.

Znj. Anila, si do ta përkufizonit me pak fjalë thelbin e artit të Nexhmedin Zajmit? Cilat janë tiparet që, sipas jush, e bëjnë të dallueshëm stilin e Zajmit në pikturën shqiptare?

Në stilin e tij, krijimtaria e Zajmit kristalizon tiparet më të qenësishme të autorit. Frymën realiste, koloritin e ngrohtë, një perceptim të qartë e konceptim figurativ të lidhur me traditën, motive të zbuluara përmes njohjes, përvojës e përjetimeve vetjake. Ky përjetim u jep veprave të tij elementë frymëzimi dhe një informacion të pasur kohor. Zajmi ishte piktor i një profili shumëdimensional. Piktura për Zajmin ishte realiteti, njeriu i gjallë, natyra, mjedisi, duke e pasqyruar në çdo rast edhe bukurinë, dashurinë për vendin e tij. Si piktor i natyrave të qeta, peizazheve, portreteve, tablove, e gjithë karriera artistike e tij pasqyron këto fusha, ku ai punoi. Zajmin e gjeje në studio, në kantiere, në Theth, kudo. Zajmi ishte dhe mbetet piktori i natyrës, që bashkë me terrenin, studion, ishin frymëzimi i tij shpirtëror dhe artistik. Ato ishin bërë pjesë aktive e pandarë e jetës së tij, të cilat i mbante brenda vetes për t’i derdhur sapo takohej me pëlhurën.

Një ditë jete e Zajmit, si do e kujtoni atë?

Zajmi ishte shumë veçantë në artin e tij, pasi personazhin figurën artistike nuk e fantazonte. Nuk e ideonte, por e krijonte realisht. Donte njeriun natyrën të komunikonte direkt, me të, me ngjyrat, emocionet që ofronin ato. Këto elementë e frymëzonin, ishin në stilin, formimin e tij artistik. Nga çasti kur ai dilte në mëngjes, rrugës, në kafe, në biseda, kontakte, ai e jetonte, e kërkonte njeriun, nga jeta e përditshme që do t’i shërbente për të realizuar idenë që kishte. Në shumë piktura të tij janë personazhe, figura, njerëz që ai i mori nga kombinate, fusha, hidrocentrale, zona e thella, ku shkonte i përzgjidhte. Jo vetëm në Tiranë, por edhe në qytete të tjera, zona të largëta kur ai shkonte. Kështu ka vepruar në Fierzë, Vaun e Dejës kur për të realizuar tablonë “Diga e Drinit”, qëndroi më shumë se tre vjet aty duke prekur realitetin, njerëzit. Zajmi ishte piktor i natyrës dhe jo i studios, edhe pse lëvizja me kavaletin në krah nuk ishte komode, e lehtë.

Çfarë roli luante natyra dhe figura njerëzore në universin artistik të tij?

Ka trokitur në sa familje pa i njohur, kur aty kishte parë njeriun, personin, që i interesonte duke e ndjekur ku banonte, e iu lutur t’i pozonte, pasi ai tip i shërbente. Kishte intuitën të godiste figurën artistike që i nevojitej. I pranonin t’i pozonin, por edhe refuzonin. Çdo pikturë e tij ka një histori pas saj. E lidhur edhe me këto detaje, veçanërisht portretet. Ndër to, “Dardharja”, “Delegati”, “Tregim nga lufta”, “Veri”, “Bjaram Curri”, “Kostum i Lunxhersië”, “Irisi”, e shumë të tjera. Duke iu referuar edhe kohës në Akademinë e Romës.

Si ndikoi formimi i tij në Akademinë e Romës në gjuhën e tij artistike?

Nga pikëpamja artistike, realizimi, në krijimtarinë e tij nuk është i jashtëm, por i thellë, të cilën Zajmi e thelloi dhe e pasuroi në forma të reja shprehëse në artin figurativ kombëtar. Kishte parimin se arti do impenjim, angazhim të madh nëse do të duhet të bësh realisht art. Studimi në Akademinë e Arteve të Bukura të Romës, duke marrë një formim, edukim artistik nga ajo shkollë e njohur, ai e përcillte në punët, krijimtarinë e tij. Zajmi ishte piktor i ngjyrave, i natyrës, jo i studios. Ai nuk ishte njeri, piktor i artit të mbyllur, donte liri, hapësirë.

Si ishte raporti i Zajmit me tablotë e tij?

Babai i kushtoi jetën dhe në çdo çast, moment, ishte i lidhur thellësisht me artin. Ajo ishte familja e vërtetë e tij. Kishte dashuri për pikturat, i jetonte. Shkonte në galeri i shihte, çmallej me to shpesh edhe i kontrollonte për ndonjë dëmtim. Zajmi nuk e ndërtoi jetën artistike kalimthi, apo të rastësishme. Për çdo veprim në punë, diskutime për një vepër, tablo, hedhje peneli, mendohej thellë, duke e përjetoi nga fillimi deri në fund të jetës së tij. Me dëshirën për të jetuar, punuar e krijuar, minutë pas minute, orë pas ore, ditë pas dite, javë pas jave, me muaj e vite.

Flisni për piktura të gjetura në të njëjtën pëlhurë?

Si piktore restaurtaore, në disa veprat e tij, më ka qëlluar të gjej disa shtresa, piktura, njëra mbi tjetrën. Kjo ndodhte pasi në mungesë të pëlhurës, ai punonte, e prishte, rifillonte sërish, duke pikturuar mbi të njëjtën telajë e hedhur ngjyrat njëra sipër tjetrës, pikërisht në atë pëlhurë.

Cilat ishin marrëdhëniet me ju?

Shpesh diskutonim gjatë në studio, e në shumë raste nuk binim dakord, kishim kontradiktë, ishim në kundërshtim mendimi. I pëlqente debati, qëllonte të bëhej i “ashpër” me mua në trajtime çështjesh artistike, koncepte. Por edhe thyhej kur në fund të diskutimit më përqafonte.

Si do e komentonit raportin prind-fëmijë të një profesioni?

Në një rast të tillë nuk është e lehtë marrëdhënia aq më shumë të bëhen krahasime, përcaktime. Secili ka kohën, periudhën sigurisht edhe vlerat artistike, nuk janë njëlloj. Unë kam preferuar të jem e pavarur prej tij dhe nuk doja të isha e përfshirë në “veprën e Zajmit baba”. As ai nuk e dëshironte këtë. Sidoqoftë, si femër ndjehesha e mbrojtur prej tij. Më la në artin tim ashtu si e gjykonte ai. Edhe sot në punën time më shoqërojnë ngjyra e babait.

Një artist, jo vetëm i ngjyrave, por edhe i matur në jetë?

Zajmi kishte një gjykim të thellë, fliste, shprehej qartë dhe me një gjuhë artistike profesionale. Me një logjikë të fortë, e njihte mirë artin, deri në trajtimin që i bënte në rolin e një kritiku të mirëfilltë. Ritmin e jetës, angazhimeve të tij e reflektonte, edhe kur zgjohej në mesnatë, nxitonte drejt studios, për të vendosur atë detaj që e provokonte. Sa herë harronte të vinte për drekë, ose kthehej vonë në darkë pas një pune intensive dhe në fytyrë kishte ngjyrat e penelit, bojërat, të cilat ne ia pastronim me benzinë.

Një krijimtari me gamë të gjerë?

Karakteristike mbetet fakti i pamohueshëm, se Zajmi e vlerësonte jetën, por mbi të gjitha natyrën, admironte njeriun, malësorin, fshatarin punëtorin, që i pasqyronte realisht dhe me dashuri në punët e tij. Me shumë shije, dhe energjia që kishte si natyrë, ia nxiste dëshirën për ta përcjellë në ndërtimin  artistik të një personazhi, peizazhi apo tabloje. Në veprat e tij, Zajmi trajtoi shumë edhe figurën e gruas të cilën e gjen në mjaft tablo të tij.

Nexhmedin Zajmi artist, lidhja e tij me politikën?

I paangazhuar asnjëherë me politikë, duke qenë kundër një marrëdhënie të tillë, edhe pse për kohën ishte normale, kur artisti të ishte pjesë dhe në funksion të saj. I formuar në një shkollë të artit perëndimor, kishte konceptin se vlerat që mbartin ngjyrat që duhet të hedhësh në pëlhurë, nuk kanë e nuk duhet të kenë lidhje me politikën, personazhet e saj.

Një artist me ndërgjegje të lartë qytetare, familjare dhe artistike…

Zajmi ishte shumë atdhetar, një fakt të cilin e shpreh mjaft mirë në artin, tablotë e tij. Ai i fliste disa gjuhë të huaja, anglisht, italisht, maqedonisht, rusisht. Vlerësonte artin italian se e njihte mirë. Në filozofinë e tij, puna, vepra artistike nuk duhet të kenë si pikë referimi atë që merr apo ke marrë. Siç edhe shprehej, në krijimtarinë e një artisti të shtrirë në shumë vite shpërblimin më të madh ta jep koha, pasi ajo është në gjendje të vlerësojë e të çmojë në tërësi veprën artistike që ke bërë.

Një karrierë, kontribut kombëtar i vlerësuar me disa tituj?

Zajmi nuk ka vrapuar asnjëherë pas titujve, e tillë ishte natyra e tij. Në krijimtarinë e tij, titujt dhe vlerësimet artistike nuk kishin shumë peshë në raport me atë çfarë ai hidhte në tablo, koloriti që ti i jep veprës, me të cilën ti do të komunikosh me publiku. Nëse shkon në Galerinë Kombëtare të Arteve, aty do të gjesh Zajmin e vërtetë dhe punën e tij. I vinte mirë kur veprën e tij e dallonin për stilin që transmetonte, atë shkollës italiane.

Si reflektohet karakteri i tij i fortë në veprat që ka lënë pas?

Zajmi ishte me karakter shumë të fortë, ndonëse impulsiv, por i drejtë, i ndershëm, mbi të gjitha nuk bënte kompromis për asgjë. Ai shpesh “grindej” edhe me punën e tij. Atë që mendonte ta thoshte në sy, nuk kishte frikë nga askush pavarësisht nga personi e pozicioni që mund të kishte. Nuk e njihte interesin dhe asgjë nuk e bënte për interes. Por, njëkohësisht ishte tejet i ndjeshëm, jetësor, me humor, me një komunikim që nxirrte nga gjumi këdo nëse flije kur takoje atë. Nuk i pëlqente njerëzit pa ritëm pa nerv, aq më shumë artistët dhe artin e tyre.

Lidhja e Zajmit me jetën, ndarjen prej saj, si e konceptonte?

Vital, asnjëherë nuk e pranonte vdekjen, nuk e imagjinonte edhe pse kishte shumë frikë prej saj. Rrallë që Zajmin mund ta gjeje të papërgatitur në përgjigje kishte një eksperiencë të madhe pune, jete dhe ishte i gatshëm për çdo situatë. Fakti që një pjesë të madhe të veprimtarisë artistike ai e kishte kaluar në terren, uzina hidrocentrale, male, fusha, duke shkelur gjithë Shqipërinë, atje ku edhe krijoi, ndërtoi veprën e tij artistike e më gjerë.

Vlerësimi për krijimtarinë e Zajmit?

Gjykoj se ka qenë dhe mbetet i veçantë. Edhe pas ardhjes së demokracisë, në lidhje me vlerësimet, preferencat, përcaktimet për artin, artistët veçanërisht të realizmit socialist. Qëndrimi, opinioni, kritikat dhe vlerësimi ka qenë tejet korrekt, e transmetuar, shprehur, nga cilido që e ka njohur punë, veprën, figurën, personalitetin e tij. Si një profesionist, i pa ndikuar asnjëherë në artin e tij nga politika. Edhe pse kanë kaluar shumë vite, Zajmi dhe tablotë e tij qëndrojnë me dinjitet të plotë. Ndjehemi të nderuar e të vlerësuar për atë çfarë ai krijoi në shërbim të artit kombëtar.

Një vijues i trashëgimisë të lënë nga Idromeno, Kolombi, Mio e Rrota?

Personazhet, portretet kompozimet e punuara me ngjyra të freskëta tone të larmishme e plot dritë, janë vepra që kanë zënë një vend të konsiderueshëm, në fondin e Galerisë Kombëtare të Arteve. Zajmi mbetet një ndër piktorët e një plejade, epoke që i dhanë shtyrje, ndryshim dhe një transformim artit figurativ shqiptar. Me një kontributi të rëndësishëm, në vazhdimin e traditës, të Idromenos, Kolombit, Rrotës, Mios e mjaft piktorëve të tjerë, por edhe në krijimin e një tradite dhe arti bashkëkohor me vlera të mëdha kombëtare, artistike dhe historike.

Kohë e fundit është realizuar një album me krijimtarinë e tij?

Një album gjykoj, që të jep ndjesinë se ngjyrat e hedhura janë si të penelit të parë. Po kështu, edhe personazhet. Një mënyrë kompozimi, realizimi, vendosje e tablove, që pa e hapur ende të kuptohet që ai album, është i Zajmit. Një histori e gjatë e shtrirë në kohë e që ka mundur t’i rezistojë asaj. Që mund t’i shërbejë admiruesve të artit, studiuesve, të interesuar për jetën, veprën e tij.

Një album, si një ritakim pas aq vitesh me, babain, piktorin Nexhmedin Zajmi?

Aty janë vendosur, një pjesë e mirë e krijimtarisë, rreth 150 piktura të tij. Një album i realizuar, ideuar edhe sipas shijeve të tij, se të tillë, të atij modeli do i pëlqente. Si një ekspozitë retrospektive. Ashtu e shoh, sa herë e shfletoj faqet e tij. Njëkohësisht albumi shërbeu për të gjetur, rreth 30 piktura të babait, në koleksionistë, familje, miq që ai ia ka dhuruar, të cilët i ofruan me kënaqësi për t’i vendosur në këtë album.

/Gazeta Panorama 

( 28.02. 2026 Holli Koncrtor i TKOB dhe AP)

Pianisti Amir Xhakoviq, tashmë është konfirmuar si një muzikant shumë i talentuar i brezit të ri.

Me individualitet të spikatur,që karakterizohet nga koherenca e thellësisë së përjetimit të mendimit muzikor, nga potenca e energjisë së shprehjes artistike, virtuoziteti, aftësia komunikuese dhe një ekuilibër me sens mase ndërmjet intuitës muzikore dhe intelektit.

Cilësi që u përshfaqën dukshëm në natën e mbrëmshme.

Koncerti filloi me Suitën për Piano Op. 27 ” Barokjare”të kompozitorit Aleksandër Peçi.

Interpretimi u përqëndrua në zbulimin e anës poetike të veprës, duke treguar kujdes, nënvizimin emocional intonativ të melosit të ngrohtë të jareve shkodrane , gërshetuar bukur me stilizimin e tyre me teknikën baroke zbukuruese. Një ligjërim tingujsh që evokonin një emocion nostalgjik të vetëpërmbajtur, të kujdesshëm në përshtatje me zhanrin.

Vepra e dytë ishte interpretimi i Suitë për piano Op.27 – në La maxhor të kompozitorit Maqedonas Tomislav Zagrofski.

Ky kompozitor përfaqëson gjeneratën e krijuesve të vitit 1960, që u kujdesën të afronin qëndrimet muzikore kombëtare me rrjedhat kryesore botërore. I pari që gërshetoi karakteristikat stilistike të Neoklasicizmit në muzikën mqedonase. Krijimtaria e tij përfshin rreth 160 vepra të gjinive të ndryshme orkestrale, vokale instrumentale, muzikë filmash etj.

Suita për piano është nga veprat e rëndësishme në repertorin pianistik maqedonas. Struktura e saj është organizuar në pesë seksione tematike me kontrast të theksuara emocionale, ku kompozitori kombinon ndikimet historike, veçanërisht atë të Barokut të vonë dhe të periudhës së parë Klasike e herpasëherëshme me atë të stilizimit e ndikimit intonativ maqedonas në mënyrë krijuese.

Në seksionin e parë Sinfonia-Allegro, pianisti theksoi me ndjeshmëri të thellë natyrën madhështore të karakterit romantik. Intermezzo, seksioni i dytë, në përshtatje me idenë e veprës ai nënvizoi stilin e vonë Barok me një teknikë brilante. Krejt në konrast emocional u trajtua lëvizja e seksionit të tretë, Passaggio – Alla breve leggerio, karakterizuar nga linja melodike emocionale ngjyrosur në mënyrë elegjiake. Këtu interpretimi u karakterizua nga një kujdes i shtuar, kontroll i vëmendshëm, dinamik e frazim ekspresiv. Në këtë seksion ndikimi i ndërthyerjeve të stileve barok e klasik u trajtua në mënyrë fluide dhe zhvillim dinamik gradual.

Romanza- Andantino, seksioni i katërt, Xhakoviq-i transmetoi qetësinë e linjave melodike, duke trajtuar butësisht karakterin e tyre vokal, që në mënyrë indirekte intonacioni kombëtar i stilizuar më nxiti fantazinë për të shijuar agun e një dite të bukur në natyrë, freskinë dhe ndriçimin e rrezeve diellore. Seksioni i fundit, Finale- Allegro, kompozitori rikthen materialin tematik hyrës, që pianisti e interpretoi gjithë energji e patos emocional duke bashkuar me koherencë gjithë suitën dhe kombinimin e ” udhëtimit” të kompozitorit nëpër stile të ndryshme krijuese.

Pas këtyre dy veprave të para koncerti vijoi me interpretimin e Sonata nr. 32. Op 111 në do minor- Ludwik von Beethoven.

U kompozua ndërmjet viteve 1821- 1822, në një periudhë të vonë të krijimtarisë së tij, plotësisht në gjëndje të shurdhërisë së plotë dhe izolimit social, gjë që muzikakisht gjeti pasqyrim të admirueshëm si emocion. Cilësuar nga botuesit dhe publiku si vepra e fundit në këtë gjini. Ashtu si dhe në veprat e tjera të kësaj kohe idetë muzikore të saj trajtojnë tema filozofike dhe mjaft shpirtërore, duke arritur kulme dramatike të pa shprehura më parë, sepse përfaqëson pikën kulmore të reflektimit të tij mbi jetën dhe artin. Këtu kompozitori thyen normat e strukturës klasike duke eksperimentuar me mjetet e gjuhës muzikore. kërkime të reja harmonike, metrike e ritmike.

Pianisti tregoi gjithë bengraundin e formimit të tij profesional, intelektual, dhe shpirtëror duke e trajtuar të gjithë kohën e parë, Maestozo- Allegro e con brio ed appasionato, me një frymë virtuoze e në mënyrë të thellë dramatike, duke pasqyruar me qëndrimin e mbajtur maksimimumin e revoltës e luftën e brendëshme shpirtërore ndaj fatit. Me një koherencë bindëse e rriti deri në fund logjikshëm tensionin dramatik, shpesh me kulme agresive, duke e mbajtur gjithë kohës vëmendjen e publikut të tërhqur të cilin e la gati ” pa frymë”.

Ajo që më tërhoqi ishte kjartësia e shprehjes emocionale dhe orientimi gati gati me konkretësinë e fjalës në kuptimin konceptual dhe strukturor, sa të dukej se, pas tingujve ishte analisti që shpjegonte e udhëhiqte, kaq qartë dhe me vend paraqitjen e materialeve tematikë.

Koha e dytë Arietta- Adagio molto semplice e cantabile, ndryshe nga qëndrimi i kritikëve për t’u trajtuar shumë thjesht pa dramacitet, pianisti nuk e çliroi plotësisht nga atmosfera emocionale dramatike e kohës së parë, kur paraqiti temën e parë me karakter vokal, lirik të qetë . Në variacionin e parë, kështu zhvillohet kjo temë, ndihet në planin filozofik dorëzimi ndaj fatit dhe paqja që të jep pranimi. Në koherecë të plotë me konceptimin e tij pianisti dalloi për një ekuilibër gati brilant daj melodisë dhe raportit me harmoninë mbështetëse, por ende ndihej hera herës lufta e brendëshme shpirtërore ndaj fatit dhe pranimit. Në variacionet e karakterit instrumental Gjakoviq nxori në pah aftësitë e tij teknike vituoze, por edhe në këto raste ndihej kujdesi ndaj kontrasteve emocionale dhe ecurisë në kontekstin e përgjithshëm si një e tërë drejt arritjeve kulmimante të zhvillimit. Moment shumë i bukur i këtij interpretimi ishte edhe variacioni i fundit me trilet e vazhdueshme që u trajtuan me finesë , jo në funksion zbukurimi por si mbështetje frymëmarrjeje në paraqitjen e temës.

Në këtë konceptim personal, që në tërësinë e veprës e justifikojë veten mendoj se pianisti duhej të përdorte më shumë kontraste dinamike veçanërisht përdorimin e dinamikës piano. Mbizotëronte dinamika forte ndërkohë që tek Arietta,Beethoveni pas dramës gjen paqe, dorëzim dritë. Ajo konsiderohet nga kritika si koral i pastër, i përjetshëm metafizik, që buron nga një gjendje dorëzimi e pajtimi.

Après une lekture du Dante: Fantazi quasi Sonata, Franc Liszt, ishte interpretimi i fundit në program.

Frymëzuar nga Komedia Hyjnore kompozitori krijon një udhëtim emocional shpirtëror nga errësira e ferrit ku lahen mëkatet e dashurisë

së dënuar, përshfaqur me një atmosferë dramatike pothuajse apokaliptike kërcënuese drejt ndriçimit të parajsës.

Kjo vepër nuk është konceptuar sipas strukturës së sonatës klasike, por një fantazi- sonatë programatike, ku muzika ndjek idetë poetike dhe filozofike të Dante-s.

Në litaraturën pianistike ajo zë vend si sonata më e vështirë, jo vetëm në krijimtarinë e Liszt-it, por në të gjithë repertorin romantik , si për konceptimin e ideve muzikore, po ashtu edhe për realizimin teknik.

Ndaj ndoshta mendoj që pianistët shqiptarë s’kanë guxuar t’i qasen, e në se nuk gaboj, interpretimi i Xhakoviq-it ishte premierë në skenën shqiptare.

U kompozua rreth viteve 1849- 1856, periudhë ku kompozitori tërhiqet përkohësisht nga impenjimi koncertal në europë, si pianisti më virtuoz i kësaj perizdhe, duke iu përkushtuar kompozimit të veprave me program, ndikuar nga idetë poetike e filozofike letrare.

Këtu pianisti kulmoi me një interpretim virtuoz, plot kontraste dinamike e dramatike por dhe momente të bukura e të ndjera lirike ,duke përshfaqur potencën e lojës, sigurinë e zotërimit, thellësinë bindëse në koherencën e zhvillimit dhe shpalosjen e ideve estetike muzikore.

Dante Sonata është vija e demarkocionit, ku jo të gjithë pianistët guxojnë ta ” shkelin”

Në këtë koncert Xhakoviq, jo vetëm guxoi, por dhe i sfidoi vështirësitë me sukses, madje ndonëse programi bazohej në vepra pretenduese e gjini si sonata, që kërkon një publik të specializuar për t’u ndjekur, ai i zakonshëm i kësaj mbrëmjeje muzikore e ndoqi me shumë interes dhe e duartrokiti gjatë.

Në mbyllje do t’i sugjeroja seicilit interpretues instrumentist apo vokal të marrin parasysh për gjatë provave kushtet akustike të hollit, që nuk janë të favorshme për kualitetin e tingullit. Ndaj të bëjnë kujdes në kontrollin e dinamikave kryesisht atë forte dhe frekuencave të tingullit, pasi fortisim vjen e zhurshme në veshin e dëgjuesit , për t’iu përgjigjur këtyre kushteve.

I.Dema. 3. 03. 2026.

Mediat në Kosovë kanë goditur me karikaturën e fundjavës, teksa paraqesin kryeministrin e  Shqipërisë, Edi Rama si engjëllin mbrojtës të Presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiç.

Gazeta më e madhe në Kosovë, Koha Ditore përmes karikaturistit Jeton Mikullovci ka goditur me këtë karikaturë, teksa e ka ironizuar Ramën si një ‘engjëll’ që lutet për autokracinë e Vuçiç.

Karikatura nga Mikullovci vjen një ditë pas editorialit të medias gjermane, që dy udhëheqësit e Ballkanit Perëndimor, Edi Rama dhe Aleksandar Vuçiç i dërguan letër Bashkimit Evopian që të dyja venet të pranohen në BE, me një gjysmë-anëtarësim pa të drejtë vetoje në një nga vendet e unionit.

Pavarësisht tentativave që Rama dhe Vuçiç janë përpjekur të shmangin atë se çfarë ndodh në politikën e të dy vendeve, nuk ia kanë dalë dot të bindin vendet euroskeptike që t’i japin dritën jeshile Shqipërisë dhe Serbisë, një një kohë kur këto të fundit përballen me protesta masive ndaj qeverive të korruptuara.

VOAL- Berlioz thoshte për Shopenin: “Ai nuk ka asnjë pikë ngjashmërie me asnjë muzikant që njoh”; dhe Schumann: “Shopeni është i dallueshëm edhe në pauzat e tij”. Giorgio Pestelli shkroi: “Midis përbërësve misteriozë që kristalizohen në mrekullinë që është muzika e Shopenit, ka të ngjarë që dikur, si tani, nocioni i atij origjinaliteti absolut, i asaj njohjeje të menjëhershme, varej nga shpikja e një ‘kënge’ që kishte vetëm prejardhje të largët në zë, një këngë aq origjinale saqë në të vërtetë duhej të shpikte një tingull krejt të vetin, zërin e pianos”.

Fryderyk Franciszek Chopin (megjithëse emri i tij transkriptohet edhe si Frederic Francois) lindi në Zelazowa Wola (Varshavë, Poloni) më 22 shkurt 1810. Menjëherë pas lindjes së tij, familja u zhvendos në Varshavë, ku Frydryk filloi të studionte piano në një moshë të re, duke demonstruar një talent kaq të parakohshëm saqë në moshën tetë vjeç, si një Mozart i ri, dha koncertin e tij të parë. Edhe studimet e tij të zakonshme shkollore i dhanë frymëzim interesave të tij muzikore, pasi, i entuziazmuar nga historia polake, ai filloi të kompozonte komente muzikore mbi ngjarjet më të rëndësishme. Ai ishte tashmë shumë i interesuar për jetën e vendit të tij, e cila do të bëhej një tipar i vazhdueshëm i personalitetit dhe frymëzimit të tij: Vuajtjet, aspiratat dhe dëshirat e Polonisë për liri shpesh do të shpreheshin përmes tingujve “të dëshpëruar” (siç e përshkroi ai vetë) të pianos së tij. Pas përfundimit të studimeve me kompozitorin e njohur J. Elsner, i cili do të bëhej miku i tij i përjetshëm dhe jo mësuesi, Frydryk filloi karrierën e tij si një pianist i shquar në 1829. Gjatë kësaj periudhe, ai u takua me Constance Gladowska, me të cilën do të përjetonte gëzime të shkurtra dhe shumë zhgënjime, dhe Niccolò Paganini, i cili e magjepsi me teknikën e tij të mrekullueshme të violinës.

Më 1830, Chopin u transferua në Vjenë, duke pasur parasysh situatën e pafavorshme politike në Poloni. Disa ditë pas mbërritjes së tij në tokën austriake, një kryengritje kundër pushtetit carist rus shpërtheu në Varshavë. Por edhe austriakët ishin kundër pavarësisë polake, dhe i riu Frydryk menjëherë u ndje i rrethuar nga armiqësia. Ai mbeti vetëm, duke përjetuar një mijë vështirësi, përfshirë ato ekonomike, ndërsa nga Polonia vinin lajme gjithnjë e më pak pozitive në lidhje me përparimin rus, epideminë e kolerës dhe dëshpërimin e bashkatdhetarëve të tij. Kur mbërriti lajmi se Varshava kishte rënë në duart e Rusisë, ai ishte i dëshpëruar dhe kompozoi Etydin (op. 10 nr. 12), i njohur si “Rënia e Varshavas”, plot me shpërthime dramatike dhe pasionante. Në vitin 1831, ai u transferua në Paris, një mjedis më i relaksuar, ku u miqësua me artistë të mëdhenj si Mendelssohn, Liszt, Bellini, Delacroix (piktori i madh që pikturoi gjithashtu një portret të famshëm të muzikantit), Heine (poeti) dhe shumë të tjerë. Edhe në kryeqytetin francez, fama e tij si pianist u rrit shpejt, edhe pse shfaqjet e tij publike ishin të pakta, pasi Chopin nuk i pëlqenin turmat. Megjithatë, ato ishin të mjaftueshme për të vendosur stilin e tij delikat, pasionant dhe melankolik. Ai filloi të frekuentonte sallonet kulturore më prestigjioze në Paris, të frekuentuara natyrisht nga figurat më të rëndësishme në jetën franceze.

Fama e tij u rrit edhe më tej, dhe në një nga këto salone ai takoi shkrimtaren George Sand, e cila do të luante një rol të madh në artin dhe jetën e tij. Pas një ndarjeje të stuhishme dhe të papritur me një nuse polake, kompozitori u sëmur dhe u zhvendos në ishullin e Majorkës për t’u përpjekur të shërohej nga një sëmundje që ishte zhvilluar në tuberkuloz, me këshillën e Sandit, tani të kudondodhur. Klima fillimisht dukej se i bënte mirë, por izolimi, i shkaktuar nga përkeqësimi i sëmundjes së tij, në një manastir kartuzian, i futi Frydrykut një depresion të thellë. Gjatë kësaj periudhe të trazuar, ai kompozoi Preludet mahnitëse, vepra që kanë tërhequr fjalë admirimi dhe emocioni nga më shumë se një shkrimtar, pa harruar se ato janë ende ndër veprat më ikonoklaste të shkruara ndonjëherë (nuk është rastësi që Schumann tha se koleksioni i kujtonte “rrënojat dhe pendët e shqiponjës”). Në vitin 1838, George Sand dhe Chopin shkuan për të kaluar dimër së bashku në ishullin e Majorkës: kushtet e vështira të udhëtimit dhe qëndrimi i trazuar në ishull ishin emocionuese për shkrimtarin, por të frikshme për muzikantin, gjithashtu për shkak të klimës së lagësht që ia përkeqësoi ndjeshëm shëndetin. Në vitin 1847, marrëdhënia e Chopin me Sand përfundoi; vitin pasardhës, ai udhëtoi për në Angli, ku takoi Dickens dhe Thackeray; në Londër, ai dha koncertin e tij të fundit në ndihmë të refugjatëve polakë, dhe janarin pasardhës, ai u kthye në Paris në gjendje të keqe fizike dhe në vështirësi të mëdha financiare. I ndihmuar nga motra e tij Louise, Frédéric Chopin vdiq në Paris më 17 tetor 1849. Funerali ishte i madh: ai u varros në Paris pranë Bellinit dhe Cherubinit; zemra e tij u çua në Varshavë, në Kishën e Kryqit të Shenjtë.

Shopeni e gjeti pianon si mjetin më të mirë për të shprehur ndjenjat e tij. Në të vërtetë, pothuajse të gjitha veprat e tij i kushtohen pianos, me melodi ndoshta unike në historinë e muzikës (të thjeshta, të pastra, elegante). Shopeni quhet muzikanti “Romantik” par excellence, ndoshta për shkak të melankolisë së tij të theksuar, por të mos harrojmë se muzika e tij, e pasur me impulse, ndonjëherë pasionante, ndonjëherë dramatike, është e një energjie që ndonjëherë i afrohet dhunës.

Me Shopenin, historia e pianos arriti një pikë kthese themelore. Ai e bëri këtë instrument personin e tij më të besuar, shokun e tij të jetës. Vepra e tij në piano mund të ndahet në grupe të ndryshme kompozimesh që nuk ndjekin një model të paracaktuar, por thjesht rrjedhën e imagjinatës së artistit. 16 Polonaizat ndjekin rrjedhën e një valleje aristokratike dhe zjarrin e një dashurie të zjarrtë për atdheun. 59 Mazurkat, të kompozuara nga viti 1820 e tutje, janë më të afërtat me këngët tradicionale popullore polake. Maja e virtuozitetit janë 27 Etydet (të mbledhura në tre seri, 1829, 1836, 1840), ndërsa në 21 Nokturnat (1827-46), muzika e Shopenit heq dorë nga të gjitha referencat e jashtme dhe shndërrohet në një brendësi të pastër. Kjo vepër, së bashku me 26 Preludet (1836-39), përfaqëson një nga majat e Romantizmit Evropian për shkak të menjëhershmërisë dhe formës së saj thelbësore. 4 Baladat, të frymëzuara nga poeti polak Mickiewicz, janë përkthimi instrumental i një zhanri kompozicional deri atëherë të lidhur me fjalën e kënduar. Forma e paracaktuar e sonatës duket më pak e përshtatshme për imagjinatën e Shopenit, e cila është e lidhur me sugjerimin e improvizimit të lirë dhe të improvizuar; ai e përdor atë në dy Koncertet rinore dhe në tre Sonata, njëra prej të cilave quhet Sonata Funerale, për Marshin e famshëm që zëvendëson Adagio-n tradicionale. Për më tepër, Shopeni rrallë përdorte një orkestër, duke pasur vetëm një kuptim të përafërt të teknikës së saj.

Kompozimet e tij orkestrale janë të pakta: Variacionet mbi Duettinon nga “Don Giovanni” i Mozartit (1827), Grande Fantasia mbi Temat Polake (1828), Rondo Krakowiak (1828), dy Koncertet (1829-1830), Andante spianato dhe Grande polonaise brillante (1831-1834), dhe Allegro da concerto (1841). Veprat e tij jo-piano janë të kufizuara: 19 Këngë Polake, për zë dhe piano (1829-1847); pjesë për violonçel dhe piano, përfshirë Sonatën në Sol minor, Op. 65 (1847); një Trio në Sol minor, Op. 8 (1828); dhe një Rondeau në Do, Op. 73, për dy piano (1828). Këtyre veprave duhet t’u shtohen: njëzet Valse (1827-1848), katër Impromptu (1834-1842), katër Skerzo (1832-1842), Bolero (1833), Tarantella (1841), Fantazia në Fa minor (1841) dhe dy kryevepra: Berceuse (1845) dhe Barcarolle (1846). Modulacionet e tij këmbëngulëse dhe të papritura hapën horizonte të reja drejt së ardhmes, duke paralajmëruar Wagnerin dhe zhvillimin e harmonisë moderne, deri te impresionizmi i Debussy-t dhe Ravel-it. Por ky modernizëm Chopinian ishte i rrënjosur fort në klasikët: Bach, kryesisht, dhe Mozart, për të cilët Chopin kishte një afinitet të veçantë. Edhe pse armiqësor ndaj melodramës, Chopin u ndikua thellësisht prej saj. Shumë nga meloditë e tij, në fakt, janë përkthime instrumentale të modeleve operistike franceze dhe italiane, veçanërisht ato të Bellini-t, të cilin kompozitori polak e vlerësonte shumë. Edhe pse ai refuzoi çdo ndërhyrje letrare në kompozimet e tij, ai ishte një njeri i hapur dhe i mprehtë i kulturës: kjo e bën veprën e tij një nga përmbledhjet më të thella dhe të përsosura të shpirtit romantik. Pavarësisht përhapjes së gjerë dhe të vazhdueshme të muzikës së tij me kalimin e kohës, pak duket se e kanë kuptuar përmbajtjen tronditëse të fshehur pas artit në dukje të arritshëm të Shopenit. Në këtë drejtim, mjafton të kujtojmë fjalët e Baudelaire-it gjithmonë të pagabueshëm: “Muzikë e lehtë dhe pasionante që i ngjan një zogu të shkëlqyer që rrotullohet mbi tmerret e humnerës”./Elida Buçpapaj

Qeveria e Edi Rames po e trajton Shqiperine si nje siperfaqe te zbrazet Nga Felix Bilani, Artist – Fotograf

Muzeu Kombëtar Arkeologjik i Durrësit do t’i mbajë dyert e mbyllura edhe për disa muaj. Specialistët kanë nisur punën për sistemimin e objekteve në katin e parë të godinës, ekspozita e të cilit i kushtohet periudhës së antikitetit, ndërsa ende nuk kanë filluar të trajtohen objektet e periudhës së mesjetës, që do të instalohen në katin e dytë.

Oborri, që do të ketë pamjen e një parku arkeologjik, thuajse ka përfunduar, ndërsa po projektohet një shteg kalimi prej disa qindra metrash që bashkon Muzeun me vendzbulimin e banesës romake, në themelet e ish-shkollës së mesme “Gjergj Kastrioti”.

Kjo rrugë këmbësorësh do të shërbejë për vizitat e turistëve në të dy objektet e rëndësishme të qytetit antik.

Punimet restauruese në Muzeun Arkeologjik të Durrësit kanë nisur në vitin 2022. Megjithë vonesat e shkaktuara gjatë realizimit të projektit të financuar nga programi EU4Culture, të cilat do ta vonojnë vënien në funksion të Muzeut Arkeologjik, një lajm i mirë lidhet drejtpërdrejt me një nga zbulimet më të rëndësishme të fillimit të shekullit të kaluar.

Mozaiku i njohur me emrin “Bukuroshja e Durrësit” do të vendoset së shpejti në hyrje të Muzeut Arkeologjik Kombëtar të qytetit 3 mijëvjeçar.

Një urdhër i ministrit të Kulturës, Blendi Gonxhja, ka vënë në lëvizje institucionet dhe tashmë mozaiku që kishte zbukuruar hyrjen e Muzeut Historik Kombëtar në Tiranë është përgatitur në disa pjesë për t’u transportuar drejt qytetit antik.

I njëjti ekip specialistësh që e transferoi dhe e instaloi mozaikun e mirënjohur të Durrësit në hyrje të Muzeut Historik Kombëtar në vitin 1981, do ta sjellë atë në Durrës, në qytetin ku u zbulua në vitin 1916 nga arkeologu ushtarak austriak Camillo Praschniker.

“Bukuroshja e Durrësit” është mozaiku më i shquar i zbuluar në vendin tonë. Ai u gjet rastësisht gjatë punimeve të ushtrisë austriake në Luftën e Parë Botërore për hapjen e një transheje fortifikuese në qendër të Durrësit.

Oficeri austriak Camillo Praschniker, i cili ishte edhe një arkeolog i shquar, u kujdes që shtresa e mozaikut të ruhej. Ai është i pari që botoi fotografinë e mozaikut në një libër të tij arkeologjik për Shqipërinë, duke e quajtur atë një kryevepër të artit figurativ.

Më pas mozaiku u mbulua përsëri dhe humbi për 33 vjet.

Këmbëngulja e arkeologut të shquar Vangjel Toçi e risolli në dritë në vitin 1959 një nga monumentet më të rëndësishme të trashëgimisë sonë kulturore të antikitetit.

Bashkëpunëtori i vjetër shkencor, Vangjel Toçi, ndoqi me kujdes të dhënat e shkruara nga dy arkeologë austriakë, Schober dhe Praschniker, në fillim të shekullit XX, lidhur me praninë e mozaikut në një nga lagjet qendrore të Durrësit.

Falë këmbënguljes dhe aftësisë së tij profesionale, në vitin 1959 arkeologu durrsak Vangjel Toçi e rizbuloi mozaikun 2.300-vjeçar. Bashkëkohësit kujtojnë bisedat e gjata të arkeologut me të moshuarit e qytetit, si dhe të dhënat e nxjerra prej tij nga libri i botuar në vitin 1920 nga arkeologët Schober dhe Praschniker.

Mozaiku ndodhej në thellësinë 3.80 metra në themelet e një shtëpie dykatëshe, vetëm 150 metra pas godinës së teatrit “Aleksandër Moisiu” të qytetit.

Mozaiku u transferua në vitin 1981 në Tiranë për t’u instaluar në hyrje të Muzeut Historik Kombëtar, ndërsa pas disa javësh do të jetë pjesë e Muzeut Arkeologjik Kombëtar të Durrësit, qytetit ku u zbulua thuajse 110 vjet më parë./BIRN

TIRANE

35 vite pas ndarjes nga jeta të piktorit të njohur, Nexhmedin Zajmi, i biri Uvil Zajmi ka mbledhur miqtë e artdashësit, në prezantimin e një monografie, që sjell dhe dokumenton jetën dhe veprën e piktorit. Nga fëmijëria të pedagogët që i zbuluan talentin, si Odise Paskali, nga fillimi i mësimeve te studimet jashtë, kthimi në atdhe dhe një karrierë që u shtri në kohë dhe në vepra, monografia është një lloj monumenti mbi artin që ai la pas.

Monografia përfshin piktura, fotografi dhe një studim për artistin, pa lënë mënjanë edhe qasjen e fëmijëve të artistit, që sjellin anën tjetër të tij, atë të babait përtej kuadrove, penelave e heronjve.

Krijimtaria artistike e Nexhmedin Zajmit fillon që në vitet 30-të e mbaron në vitin 1991, vit kur ai u nda nga jeta në 19 maj. Zajmi i përket brezit të piktorëve të parë që vunë themelet e artit shqiptar ndërsa një pjesë e karrierës së tij ju kushtua, prezantimit e përjetësimit të portreteve e jetës zakonore, të zonave malore dhe periferive, duke sjellë edhe kostumet populloreve të arealeve të ndryshme.