VOAL- Kyriaki Papadopoulou (Selanik, 19 maj 1938 – Athinë, 28 mars 2026), e njohur më mirë si Marinela (në greqisht Marinella), ishte një nga këngëtaret më të famshme greke. Që nga fillimi i karrierës së saj, ajo publikoi 66 albume solo (disa prej të cilave u bënë platin) dhe mori pjesë në albume nga këngëtarë dhe muzikantë të tjerë. Kyriaki Papadopoulou lindi në qytetin e Selanikut, Greqi. Prindërit e saj ishin refugjatë grekë nga Kostandinopoja. Ajo ishte fëmija i katërt dhe më i vogël në një familje të madhe që, pavarësisht varfërisë, ishte e pasur me dashuri dhe talent artistik. Të gjithë anëtarët e familjes mblidheshin rreth tryezës rrotulluese dhe këndonin, ndërsa babai i saj përpiqej t’u mësonte fëmijëve hapat e valsit dhe tangos.

Që në moshë shumë të vogël, ajo filloi të këndonte në programin radiofonik “Pediki Ora” (Ora e Fëmijëve) dhe më vonë u shfaq në reklama për dyqanet Melka në Selanik. Ajo gjithashtu mori pjesë në shumë produksione teatrale për fëmijë. Ajo publikoi këngën e saj të parë në vitin 1957, “Nitsa, Elenitsa” (Helena, Helena e Vogël).

Karriera e saj e hershme u shënua nga bashkëpunimi i saj me këngëtarin Stelios Kazantzidis. Së bashku, ata u bënë dyshja më e mirë në Greqi dhe interpretuan vepra nga kompozitorë kryesorë të kohës, përfshirë Mikis Theodorakis, Manos Hadjidakis, Giorgos Zambetas dhe Vasilis Tsitsanis. Marinella u martua me Stelios Kazantzidis më 7 maj 1964 dhe udhëtuan së bashku në Gjermani dhe Shtetet e Bashkuara. Çifti u divorcua në shtator 1966.

Në vitin 1974, ajo përfaqësoi Greqinë në Festivalin e Këngës në Eurovision me këngën “Krasí, zálasa ke t’agori mu” (Vera, Deti dhe Djali Im), ku ajo u rendit e njëmbëdhjeta nga shtatëmbëdhjetë vende. Kënga u kompozua nga Yiorgos Katsarós, dhe teksti u shkrua nga Pizagóras.

Më 10 prill 2003, gazeta The New York Times shkroi për Marinellën: “Zëri i saj ishte i fortë dhe i butë, dhe ajo kishte praninë e një aktoreje ndërsa kërcente disa hapa ngacmues ose i sillte dinjitet dëshirës” (nga Jon Pareles). Më 29 gusht 2004, ajo kryesoi ceremoninë e mbylljes së Lojërave Olimpike të Athinës 2004, duke kënduar së bashku me Giorgos Natalaras, Charis Alexiou, Eleftheria Arvanitaki dhe Dimitra Galani para një audience prej 70 000 vetash. Ceremonia u ndoq nga miliona shikues televizivë në të gjithë botën.

Për ne shqiptarët, Marinela mbahet mend si këngëtarja e parë greke që këndoi në Shqipëri live në vitin 1977 (12-19 gusht 1977)…

Më pas është rikthyer në Tiranë më 11 prill 2024 për një koncert madhështor në Pallatin e Kongreseve bashkë me Antonis Remos.

Këngëtarja e njohur greke Marinella ka ndërruar jetë në moshën 87 vjeç. Ishte familja që dha lajmin e trishtë.

Marinella, pësoi një goditje të rëndë në tru në skenën e Herodionit në shtator të vitit 2024.

Publiku grek i jep lamtumirën artistes së madhe që e lidhi emrin e saj me muzikën greke për 70 vjet.

Të gjithë mendojnë se Gino Paoli (Xhino Paoli), kantautori që shkroi disa nga pjesët më të bukura të muzikës italiane të shekullit të 20-të, është gjenovez, dhe në një farë mënyre është. Por në fakt, autori i “Senza Fine” dhe “Sapore di Sale” lindi më 23 shtator 1934, në Monfalcone. Ishte në Gjenovë, ku u zhvendos si fëmijë, që Gino Paoli – pasi punoi si hamall, dizajner grafik dhe piktor, duke fituar më shumë çmime sesa para – bëri debutimin e tij si këngëtar i sallës së vallëzimit, duke formuar më vonë një grup me miqtë e tij Luigi Tenco dhe Bruno Lauzi. Derisa shtëpia botuese e lavdishme Ricordi, e cila kishte qenë pioniere e Bellinit dhe Donizetti-t, Verdit dhe Puccinit, vendosi të zgjeronte aktivitetet e saj në muzikën pop dhe nënshkroi kontratë me këtë këngëtar me zërin e çuditshëm dhe mjaullitës.

Në vitin 1960, ai kompozoi “La Gatta”, një pjesë rreptësisht autobiografike: bëhej fjalë për papafingon pranë detit ku jetonte Gino. Albumi shiti 119 kopje, pastaj u zhduk dhe më në fund u rikthye, duke u bërë papritur një hit, duke shitur 100,000 kopje në javë. Ndërkohë, kishte filluar lidhja e dashurisë së Minës me Ornella Vanoni-n, një këngëtare e zbuluar nga Giorgio Strehler. Strehler e bindi kantautoren gjenoveze të shkruante “Senza Fine” për të, këngën që e bëri të famshme. Kështu që Mina, e dekurajuar nga shumë njerëz, regjistroi “Il cielo in una stanza”, me rezultatin që të gjithë e dimë. Kjo u pasua nga “Sassi”, “Me in tutto il mondo” (1961), “Anche se” (1962), “Sapore di sale”, “Che cosa c’è” (1963) dhe “Vivere ancora” (1964), të gjitha këngë që u bënë klasike dhe u përkthyen në shumë gjuhë. Gino Paoli, së bashku me “katër miqtë” e tij, krijuan lëvizjen e shkrimit të këngëve në Xhenova, një formë revolucionare e shprehjes muzikore që synonte të shprehte ndjenjat dhe ngjarjet e jetës reale përmes gjuhës jokonvencionale. Kënga, me një fjalë, pushon së qeni argëtim i pastër dhe braktis oleografinë për t’u bërë një formë arti më vete.

Tani piktori pa para është një këngëtar i famshëm. Vitin e kaluar, “Sapore di Sale” kishte qenë një hit, i aranzhuar nga Ennio Morricone me saksofonistin Gato Barbieri. E megjithatë, një pasdite vere, kantautori tani i pasur dhe i famshëm i kishte drejtuar një Derringer në zemër. “Doja të shihja se çfarë do të ndodhte”, shpjegoi ai më vonë. Plumbi mbetet në gjoksin e tij, si një suvenir. Ndërkohë, Paoli zbulon dhe lançon artistë të tjerë: klarinetisti i xhazit Lucio Dalla, albumin e parë të të cilit ai e prodhoi, ose Fabrizio De André i pavullnetshëm, i “detyruar” të këndonte me të në Circolo della Stampa në Xhenova. Gjithashtu ndodhi që interpretuesit më të larmishëm e “përvetësuan” librin e këngëve të Paolit: gjigantë të viteve 1950 si Claudio Villa, Carla Boni, Jula De Palma, Joe Sentieri, këngëtarë operash si Anna Moffo, aktore si Lea Massari dhe Catherine Spaak, dhe figura kryesore të viteve 1960 si Umberto Bindi, Luigi Tenco dhe Gianni Morandi. Më vonë, muzika e Gino Paolit do të përfshinte këngëtarë të tjerë të famshëm, përfshirë Patty Pravo dhe Franco Battiato.

Në vitet 1980, bashkëpunimi i tij me Zuccheron, një artist të ri ende në fazat e tij të hershme, ishte vendimtar, duke kontribuar në suksesin e tij. Por ndërsa popullariteti i tij u rrit, Paoli pësoi një krizë që e detyroi të tërhiqej nga skena muzikore për disa vite reflektimi. Rikthimi i madh i Paolit erdhi me dy albume të guximshme dhe anarkike, me të cilat veçanërisht të rinjtë mund të lidheshin. I pari, i publikuar në mesin e viteve 1970, ka titullin emblematik “I semafori rossi non sono Dio” (Dritat e Kuqe Nuk Janë Zot) dhe u muzikatua nga kompozitori katalanas Jean Manoel Serrat. I dyti, i publikuar në vitin 1977, tre vjet më vonë, titullohet “Il mio mestiere” (Profesioni Im). Të dy flasin për lirinë, demokracinë, margjinalizimin dhe diversitetin. Kjo pjekuri vazhdon të ndikojë në të gjitha albumet e tij gjatë njëzet viteve të ardhshme. Kjo u pasua nga turneu triumfues i vitit 1985 me Ornella Vanoni, përvoja e tij si anëtar i parlamentit për PCI (që më vonë u bë PDS) dhe koha e tij si këshilltar i qytetit në Arenzano. Vjeshtën pasardhëse, u publikua “Senza contorno, solo… per un’ora” (Pa Kontur, Vetëm… për një Orë), një incizim live i këngëve nga repertori i tij i ripunuar në stilin xhaz, duke përfshirë këngët e papublikuara më parë “Senza contorno” dhe “La bella e la bestia” (Bukuroshja dhe Bisha), të kënduara nga Gino me vajzën e tij Amanda Sandrelli dhe të marra nga kolona zanore e filmit Disney me të njëjtin emër.

Paoli kishte filluar të merrej me filma kur, për “Para Revolucionit” të Bertoluccit, kompozoi “Vivere ancora” dhe “Ricordati”, përpara se të shkruante përkatësisht “Una lunga storia d’amore” (1984) dhe “Da lontano” (1986), për filmat “A Woman in the Mirror” dhe “The American Bride”, të dy me Stefania Sandrelli në rolin kryesor. Gjatë atyre viteve, ai publikoi albume, përmbajtja e të cilëve bazohej në përvojën e tij të gjerë njerëzore: “La luna e mister Hyde” dhe “Averti addosso” (1984), “Cosa faccio da grande” (1986), “L’ufficio delle cose perdute” (1988), dhe më pas “Ciao salutime unH po’ Zenat,” regola”, një homazh për kantautorin e ndjerë të Livornos, Piero Ciampi, dhe “Matto come un gatto” (1991).

Nonda Kajno: “Kurban për Korçën u bëra unë”

U linda në Korçë në një familje me tradita në fushën e muzikës, – rrëfen nonda Kajno, këngëtar dhe kompozitor i talentuar, – babai im,  Xhuvi, ishte tregtar nga më të njohurit e kohës, kreu regjistrimin në pllaka gramafoni të sazexhinjve më të njohur të trevës së Korçës, përfshi edhe këngëtaren virtuoze të këngëve popullore në vitet ’30, Qerimenë. Nëna ime Izmini, vinte nga një familje e hershme korçare, njohëse e mirë e tri gjuhëve të huaja (anglisht, frëngjsht dhe greqisht), kishte kryer shkollën e vashave, në të njëjtën bankë me Tefta Tashkon, sepse ishin shoqe të ngushta, gjithashtu luante në violinë dhe merrte mësime private në pikturë nga Piktori i Popullit Vangjush Mio. U rrita  mes dashamirësve të muzikës, më pas, në vitet e para të shkollës së mesme, nisa të kompozoj. Gjatë viteve të komunnizmt, megjithëse familja ime u godit nga regjimi, munda që me talentin tim të isha kantautori më i suksesshëm i qytetit të Korçës. Në vitet 1965 formova të parën orkestër ritmike në Shqipëri me tre kitara elektrike dhe një bateri (dy vjet më vonë një orkstër e tillë u ngrit në Tiranë).

Ëndrra ime për këngën nisi kur isha në gjimnaz, në vitet 60-70. Në atë kohë nuk kishte televizione edhe radiot ishin të pakta, serenada mbetej ëndrra më e bukur e të rinjve të Korçës. Ndieja që edhe unë mund të isha një serenadist i mirë, – më përvëlonte kjo ëndërr, – ndaj nisa të gjendesha gjithnjë aty ku këndoheshin serenada. I dëgjoja me ëndje, kënaqësia ime ishte e pafundme. Serenadistët mblidheshin në shtëpitë e njëri-tjetrit, kalonin rrugicave duke kënduar, u këndonin vajzave, ëndërronin të bëheshin këngëtarë të njohur. Pa e kuptuar as vetë, nisa të këndoja edhe unë bashkë me ta. “Je një nga zërat më të bukur të grupit!”, – më thanë. Vlerësimi i tyre më bëri me krahë. Kisha nisur të këndoja me serenadistët më të mëdhenj në moshë: me Ligoraq Qanon, Sotiraq Mitren, Dhimitër Hreshovën (Taqkë Karmenin) dhe më vonë, me vëllezërit Ilia, Pandi dhe Gjergj Peleshi, Nasi Kondili etj.

(Si krijues të parë të serenadave, me sa di unë, janë: Loni Llogori, Mihal Ciko, Kristaq Antoniu, Thoma Nashi, Kol Rodhe etj). Konkurenca ishte e fortë, vazhdimisht krijoheshin grupe të reja; dikush rezistonte, dikush dilte nga gara, por përpjekjet ishin të përhershme. Grupet e serenadistëve quheshin “Pare-ra”. Pasioni për krijimin e shoqërive muzikore buronte edhe si rezultat i emigracionit në vendet e evropiane. Emigrantët sillnin prej andej melodi dhe vargje të bukura. Malli për familjen, për të dashurën, për vendlindjen i kishte shndërruar në krijues të vërtetë. Kështu po ndodhte edhe me mua: krijoja tekste, kompozoja këngë dhe këndoja.

Pasioni im për këngën nuk ishte rastësi, vija nga dy prindër me shpirt artisti. Nëna ime, Izmini, ishte pasardhëse e familjes së njohur me artisten e madhe Tefta Tashko Koço, ishin në një klasë, madje në një bankë, mike të njëra-tjetrës, ëndrrat e tyre për artin dhe këngën, ishin miqësia reale e tyre. Gjithashtu nëna ime merrte mësime edhe nga Piktori i Popullit Vangjush Mio, miqësinë me vajzën e tij, Rozeta Mion e ruan edhe sot kësaj dite. Kurse babai, Xhuvi Kajno, ishte po aq tregtar sa edhe artist, gjithnjë i gatshëm t’u gjendej pranë njerëzve të artit. Financoi me një dëshirë tejet të dukshme incizimin në pllaka gramafoni me sazexhinjtë e Korçës dhe Qerimenë, e vetmja këngëtare femër në atë kohë. Ndaj edhe tek unë kishte zënë vend pasioni për këngën. Nuk i harroj dot emocionet e kompozimit të këngës së parë, ia kushtova një vajze simpatike me emrin “Dadajka”. Nuk kam provuar gjë më të bukur se kompozimin e asaj kënge; edhe tekstin e kisha të bukur. Megjithatë, në kompozimet e mia të para, nuk i kushtoja rëndësi tekstit, por ndërsa e këndonim, dikush rregullonte një varg, dikush një tjetër, deri sa teksti i këngës bëhej po aq i bukur sa melodia. Shpesh mblidheshim dhe këndonim te shtëpia e një personazhi të njohur, Taqo Babuçi.

Ai banonte pranë shtëpisë sime, kishte shtëpi me oborr të madh. Ne mblidheshim në oborrin mbrapa shtëpisë së tij ku kishte ndërtuar një barakë sepse punonte si marangoz. Ishte edhe qejfli i pëllumbave. Në shtëpinë e tij, vinte edhe shkrimtari Teodor Laço, i cili e bëri personazh filmi, me emrin “Platon Burbuqi”. Unë luaja në kitarë, ishte vegla e parë muzikore që mësova, me të nisa të kompozoj. Më pas mësova edhe pianon. Megjithatë, në një pjesë të konsiderueshme të kompozimeve të mia, në orkestracionet e tyre kisha angazhuar kitaristë profesionistë si Edison Miso, i cili orkestroi disa prej kompozimeve të mia, si: “Korça, qyteti i ëndrrave”, “Serenatë për qytetin e serenatave”, “Zemrën peng ma more”, Lermë të të puth”, “Ditë karnavalesh”, “Pa ty”, “Kam një brengë në zemër” etj.

Mirëpo tashmë po gjendesha në një çast të vështirë. Autoritetet më të larta të Korçës kishin thirrur një mbledhje të posaçme; në qendër të ciklonit do të isha unë. Nuk e merrja dot me mend çfarë mund të ndodhte, thjesht ndihesha i tmerruar. Prisja në ankth, ç’drejtim do të merrte jeta ime… Dhe ndërsa isha duke i kujtuar të gjitha këto, dikush erdhi e më tha:  “Mbledhja e posaçme” që do të bëhet do të vendosë në qendër të sulmeve. Nuk mbaj mend të jem ndier ndonjëherë tjetër më keq se atë ditë. Dhe të gjitha këto po më ndodhnin  kur unë si kantautor gjendesha në më të mirën time. Për herë të parë ndieva keqardhje për gjithë përpjekjet e mia sepse gjithnjë kisha dashur që Korça të kishte një festival serenadash. Madje deri atë çast nuk dija të kisha bërë ndonjë gjë të keqe me këngën; në kompozimet e mia nuk kishte asgjë keqdashëse, asgjë të qëllimshme përveç asaj që më dilte prej shpirtit.

Por nga ato që më thanë, kuptova se disa prej pjesëmarrësve në mbledhje synonin të më sulmonin djallëzisht. Do të akuzohesha për liberalizëm, që do të thoshte mohim i luftës së klasave. Sipas tyre, unë kërkoja “liri absolute”, “degjenerim të rinisë”, “përpjekje për të sjellë muzikën perëndimore” etj, etj. Tashmë për ta unë isha veçse “një mikroborgjez”. Dhe të gjitha këto po ndodhnin kur mbledhja ishte ende në fillim, çfarë do të thuhej në mbyllje të saj, askush nuk e dinte. Kur mendoja se mund ta kaloja gjithë jetën në burg, dridhesha i tëri. Por asgjë s’varej nga unë. Përpiqesha të gjeja ku kisha gabuar.

Kundër meje, edhe mësuesja ruse

Nuk e mbaj mend mirë, duhet të kem qenë në vit të parë ose të dytë në gjimnaz, kishim edhe një mësuese ruse, gjatë orës së mësimit unë kisha thënë diçka për Rusinë, por çfarë konketisht tashmë nuk më kujtohet. Mësuesja ruse u revoltua dhe befas më tha: “Nonda, dil jashtë!” Që nga ajo ditë e në vijim, mësuesja ruse sapo hynte në klasë më thoshte: “Nonda dil jashtë!” – dhe këtë gjë vijoi ta bënte pa hqur dorë nga këmbëngulja e saj. Nuk kisha rrugë tjetër, hapja derën dhe dilja nga klasa. Të gjithë e  dinin që mësuesja ruse nuk më pranonte të hyja në mësim në orën  saj, por askush nuk i thoshte gjë, as drejtori i shkollës. Nuk e kuptoja ku e gjente gjithë atë fuqi ajo, por kisha vënë re që mësueset ruse ishin të privilegjuara në sjelljet tyre, kishin liri të plotë të silleshin si të dëshironin, fjala e tyre nuk bëhej dysh.

Serenada simbol i qytetit të Korçës

Këngët e Serenadës Korçare janë simbol i qytetit të Korçës, ”shpirti” dhe “zemra” e tij. Fillesat e kësaj dukurie datojnë para një shekulli e gjysëm, diku rreth fundit të shekullit të XIX dhe fillimisht ishin përshtatje ose imitime të serenadave të huaja, kryesisht nga Qefalonia e Greqisë, Italia, Spanja, apo edhe deri tek Argjentina e largët. Ato u përshtatën dhe u pasuruan gjatë praktikimit nga artistët korçarë. Serenada është në vetvete shprehja e një ndjenje përmes këngës, por jo vetëm. Atë, herë pas here e shohim në formën e një spektakli, një mizanskenë ku djali i këndon vajzës që poshtë dritares. Melodia e këtyre këngëve është monodike (një zë) ose dy, dhe në disa raste merr formë korale (deri katër zëra). Kemi këtu shembullin e korit “Lira”.Tematika e tyre është e larmishme. Në përshtatje me periudhat kur është lëvruar, ka dhe tematika sociale (këngët “Dua mëngjeset e Majit”, “S’kam ç’e dua pasurinë” apo këngët humoristike që godisnin veset apo fenomene të papërshtatëshme për kohën, etj.).

Tekstet e këngëve të serenadës i kanë shkruar kryesisht krijuesit e melodive (po përmendim vetëm disa prej tyre, sepse janë të shumtë) si: Petro Dula, motrat Olga, Dhimitra Maliqari, Vasilika Bimbli, Ligoraq Qano, Petrika dhe Naum Tërova etj. Tekste serenadash kanë shkruar edhe poetë apo intelektualë të kohës si: Asdreni, Kristaq Cepa, etj. Edhe muzika ka profesionistët e vet që e kompozuan, si: Thoma Nasi, Kristo Kono e më vonë Abaz Hajro, Mihallaq Andrea, etj. Serenadën e kanë kënduar kryesisht djemtë (burrat). Përmendim këtu grupet e ndryshme si: Qirinxhinjtë, Zabunët, Bimbllarët, Peleshët e plot grupe të tjera. Por kemi edhe shembuj të praktikimit nga femrat (motrat Olga dhe Dhimitra Maliqari, Spanja Pipa, etj).

Këngët e serenadës shoqërohen nga një formacion orkestral, kryesisht i përbërë nga instrumenta me tela (kitara, mandolina), por edhe instrumenta të tjera si: flauti, violina, fizarmonika, etj. Në ditët e sotme Serenada korçare ka evoluar në përputhje me kërkesat e kohës. Tani ajo është ngritur në stadin e muzikës që interpretohet në skenë dhe ambiente të tjera  dhe si rezultat i kësaj, edhe mënyra e trajtimit vokal dhe instrumental është pasuruar.

Këngët janë të pranishme në gëzimet dhe festimet familjare dhe shoqërore dhe praktikohen kudo, në skena, lokale dhe ambiente të tjera argëtuese. Serenada Korçare sot është një vlerë e pazëvendësueshme e Korçës, në “simbiozë” me emrin e saj.

Ftesë nga regjisori i Estradës

Në vitin 1970, kur në art dhe kulturë nisi të ndihej një farë liberalizmi, unë ngrita një orkestër me 3 kitara elektrike. Falë suksesit që kisha patur deri atëherë me këngët e mia në estradat amatore të qytetit të Korçës, regjisori i Estradës profesioniste, z. Thimi Filipi më ftoi të këndoja si këngëtar në estradë. Ftesën e prita me shumë kënaqësi, nisa të këndoja këngët e mia, suksesi ishte i madh, u pritën mirë nga të gjitha moshat, të rinjtë i përjetonin me ngazëllim të veçantë dhe ishte kjo arsyeja që Todi Lubonja, sekretar i dytë i Komitetit të Partisë në rreth më propozoi të ngrija një grup ritmik vetëm me kitara elektrike dhe bateri. Grupin e formova shumë shpejt: në kitarë luaja unë, Vojo Memeli dhe Ylli Çekrezi, kurse në bateri, Agimi i Velës, bateristi i Estradës. Në grup kishim edhe tri vajza, të veshura sipas modës që po hynte, me pantallona kauboise. Todi Lubonja vinte në prova pothuajse çdo mbrëmje dhe na inkurajonte për suksesin që merrnim nga spektatori. Përpiqeshim të krahasoheshim me grupet perëndimore të asaj kohe. Grupi ynë u bë i famshëm, patëm sukses, jo vetëm në Korçë, por kudo që shkonim edhe në qytetë të tjera të vendit. Ishte hera e parë që në Shqipëri kishte një grup të përmasave perëndimore. Salla mbushej plot e përplot çdo natë, altoparlantët gjëmonin. Unë kompozoja vazhdimisht këngë të reja ritmike për të rinjtë. Mendoja se kishte ardhur koha që Korça të kishte një festival serenadash, kështu vazhduam deri ditën që u thirr mbledhja e posçme për të marrë vendim, nëse unë duhej të shkoja në burg ose jo, sepse sipas tyre, i kisha kaluar kufijtë. Prisja në ankth çfarë do të ndodhte.

Kurban për Korçën u bëra unë

Nga ato që dëgjoja rreth e rrotull, nisa të kuptoja se nuk do të kisha një fund të mirë. Edhe kur shihja se salla vijonte të mbushej çdo natë plot e përplot dhe altoparlantët gjëmonin, sërish e ndjeja që fundi im do të ishte i keq. Megjithatë vazhdoja të punoja, kompozoja vazhdimisht këngë të reja ritmike për të rinjtë, por e gjithë kjo mbeti si një ëndërr e bukur, sepse gjithnjë e më shumë po kuptohej, se pas Festivalit të 11- të këngës në Radio-Televizion, ashtu si në gjithë Shqipërinë do të fillonin reprezaljet edhe në Korçë. Kurban për Korçën u bëra unë. Në degën e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të rrethit Korçë, u thirr një mbledhje e posaçme. Gjithë furtuna ra mbi mua. Sipas tyre unë kisha qenë liberal. kisha sjellë ritmet dhe muzikën perëndimore, kisha koncepte mikroborgjeze, desha të degjeneroja rininë etj.

Duket se koha po e bën gjithnje e më të madh, nga se  edhe sot, tri dekada pas vdekjës, disa  etnicitete e rrethe kulturore, akoma debatojnë rreth faktit së kujt i takon.  Kompozitorin Rexho Mulliqin, për së gjalli e ndoqen, izoluan, burgosen , heshtën  e anatemuan . Pas vdekjës,  kombe e institucione ,  u perpoqen ta “përvetsojnë” e bëjnë pjesë të kulturës së tyre..

Rexho Mulliqi   i njohur në rini si Rexhep Mullaj u lind me 18 Mars te vitit 1923 ne Guci, shkollën fillore e kreu në vendlindje për të vazhduar Medresenë e Shkupit, deri në vitin 1941

Shumë herët i  la  imazhet idilike të vendlindjes dhe bukurive piktoreske  të Bjeshkëve të Nëmura  për të u shkolluar në Shkup. U regjistrua në Medresën e Madhe të  këtij qyteti, e cila, ndonëse ishte menduar si shkollë fetare, u shëndrrua në vatër intelektualësh, patriotësh e disidentësh politik nga të gjitha viset shqiptare. Mulliqi shumë shpejtë ra në sy në këtë shkollë për talentin e tij, jo në muzike, por në pikturë. Në këtë shkollë  asokohe, pos shumë lëndëve tjera  mësohej edhe muzika, e pesë gjuhë të huaja. Megjithëkëtë, pak kush ka mund të parashikojë  që nga një medrese të dal një krijues i muzikës klasike. Aty, Mulliqi kishte arsimtar muzike një rus (Aleksander Zalijev),  i cili i pari  zbulojë talentin e djaloshit për muzikë dhe  i sygjeroi rexhistrimin në Akademinë e Muzikës. E futi në korin e shkollës, dhe i propozoi violinën, instrument në të cilën Mulliqi do të dashurohet shpejtë. Mirëpo, kjo përkrahje e arsimtarit rus , një ditë do të i kushtoi Mulliqit. Do ti hakmerret  e bëhet njollë politike, e akuzë e mëvonëshme.

Nga vitët e Shkupit, dashuri e Mulliqit do të bëhet violina. Më atë instrument, Mulliqi i ri, do të u bie ne sy edhe ushtarëve pushtues italian në vendlindje, ku ushtronte në një  depo të zbrazët pranë rezervuarit të ujësjellësit. Ushtarët italianë, një ditë rrethojnë vendin, mirëpo më të dëgjuar violinën, ulin armët dhe të befasuar më virtuozin e ri, e pagëzojnë atë “Paganini i vogël”…

Nga Shkupi ku qëndroi deri më 1941, Mulliqi transferohet në Shkollën Normale të  Prishtinës. Tri vjet më vonë , fillon studimet në Akademinë e Muzikës  në Beograd. Në këtë qytet, një ditë, të gjitha planet e ëndrrat e tij krijuese do të thyhen. Në vend të diplomës, do të  i dorëzohet fletëarresti, dhe  do të përfundoj në burg, si anti-titist e kundërshtar i sistemit . Në vitin 1948, Jugosllavia prishi marrëdhëniet më Bashkimin Sovjetik dhe Stalinin. Pushteti  filloi gjuetinë  kundër politikanëve e  intelektualëve opozitar.  Kjo atmosferë, do të shfrytëzohet për të akuzuar, etiketuar e dënuar shumë  njerëz të pafajshëm. Të gjithë kritikët e opozitarët e sistemit jugosllav u futen në një thes dhe në një burg të ngritur mbi një ujdhesë të izoluar në Detin Adriatik. Ishte ky  burgu më i errët e më famëkeq i ish Jugosllavisë, në Goli Otok. Aty gjendej edhe një numër i madh shqiptarësh tjerë të burgosur. Vet emri Goli Otok, apo  “Ishulli i  xhveshur”, për ironi, sikur përkonte më qëllimin e pushtetit: zhveshjen nga dinjiteti, liritë personale e personaliteti i të burgosurëve dhe “krijimi i njeriut të ri” sipas dizajnimit komunist të kohës. Mulliqi nuk u thye…

Pas përfundimit të burgut, në vitin 1953,  Rexho Mullqi do ta lidhë ardhmërinë e tij më Kosovën; Sëpari me Prizrenin, ku punoi si pedagog,  pastaj më Prishtinën (1956) ku do të bëhet përgjegjës i Programit Muzikor të Radio Prishtinës, të vetmit radiostacion  më program në gjuhën shqipe në Kosovë.  Aty  themeloi Korin Radio Prishtinës, dhe sëbashku më Lorenc Antonin i vunë themelet institucionale traditës popullore dhe  muzikës artistike në Kosovë. Edhe pse tani në liri, etiketa e zezë – ish i burgosur politik, do të i rri e kërcënohet mbi kokë edhe për shumë vite. Megjithëkëtë, jeta  në Prishtinë do ta aktivizojë shpirtin e tij krijues. Më Kosovën, do ta lidhë jo vetëm muzika por edhe  gjëra tjera…

Mulliqi, kishte një fjali, si totem motivues: “Muzika ishte dashuria ime e parë dhe e fundit”, thoshte ai. Mirëpo në jetën e tij është një përjashtim nga kjo thënje. Ishte një kohë kur Rexho Mulliqi  kishte edhe një dashuri të dytë – pos muzikës… Duke punuar  në Prishtinë, ai  afrohet më një këngëtare të re  e të bukur, e cila përmbledhëte  në unin e sajë tërë atë qe një krijues muzikor mund ta këtë ëndërr  frymëzuese: Bukurinë,  sharmin e zërin. Ajo këngëtare quhej Nexhmije Pagarusha, dhe asokohe punonte në fonotekën e Radio Prishtinës. Dashuria  midis Mulliqit e Nexhmijës u rritë në martesë. Nga ajo martesë lindi i vetmi djal, Leonardi, kurse nga ajo dashuri , lindi kënga e famshme “Baresha”.

Sot,  mund të supozojmë se inspirimi krijues për  “Bareshen” , mbështetej në dy burime:  Zërin briliant  të Nexhmije Pagarushës, dhe natyrën magjepse të vendlindjes së  kompozitorit . Ai ishte lindë e rritur pranë Bjeshkëve të Nemura , midis  peizazheve kolorite, ku baresha është frymëzim e simbol i bukurisë femrore. Baresha , mbase  ishte një Nexhmije e ëndërruar dikur moti,  larg në rininë e jetën pastorale të lënë në vendlindje. Ndonëse martesa e Mulliqit më Nexhmijën një ditë përfundoi , ata mbetën në lidhje të pafund nëpërmjet këngës së përbashkët  “Baresha”.  Kjo këngë, ka një strukturë të pasur dhe komplekse për zhanrin të cilit i përket. Duket se kompozitori duke krijuar atë, kishte në mend një projekt më të madh. Në të vërtetë, elemente e sentenca  muzikore të “Bareshes” hasen edhe në dy simfonitë e Mulliqit. Më vonë, ai bëri edhe një variantë orkestrale të “Bareshës” dhe  kështu, ky kompozimi u bë kriter i standardeve për komponimin e këngëve në frymën e melosit popullor, për krijuesit tjerë.

Vitet e Prishtinës,  do të jenë periudha më e frytshme në jetën artistike të Rexho Mulliqit. Ai u shëndrrua në  institucion, që vuri themelet e  muzikës artistike në Kosovë , posaçërisht të simfonisë, si gjini e rëndësishme e këtij arti. E ndiej veten i hendikepuar, që nuk i takoj profesionalisht kësajë fushe për të u thelluar në vlerësimin e  veprave të Mulliqit. Mirëpo, duke studijuar jetëhecjën e tij, më lehtë kuptohet e përjetohet muzika që ai  krijoi dhe anasjelltas: Duke dëgjuar veprat e tij, ne sot lexojmë jetën e kompozitorit. Rexho Mulliqi është autor i simfonise së parë shqiptare të krijuar në Kosovë dhe pionier i muzikës kamertale në  këtë ambient. Ai është edhe i pari shqiptar që shkroi muzikë filmi në Kosovë.  Më përjashtim të operas,  Mulliqi krijoi në të gjitha gjinitë, nga muzika kamertale  e deri tek këngët për fëmijë. Ndër veprat tjera  të njohura të tij janë , Simfonia nr. 1 (1955), Simfonija e Dyte Kosovare, Fantazija simfonike, “Akuarelet e Prizrenit”, “Legjenda per violine dhe piano”, pastaj  kantatat  “Vdekja e heroit”, “Poema per ata”, “Baresha”, kompozimet vokale per kor “Vjeshta” I dhe II, “Kosova”, “Suita e vogel” etj.

Në opusin e tij të pasur artistik,veçohën veprat orkestrale, nga të cilat kurorë e punës së tij është Simfonija e Dyte Kosovare. Ajo është një biografi e Kosovës dhe poetit. Fillon më një shpërthim jete –  në tinguj, si një frymëlindje e  nevojë per hapsirë e energji, dhe pastaj qetësohet më piano, flautë e instrumente të lehta qe sikur pikturojnë   natyrën shqiptare të femijërisë  së autorit , apo edhe Dardaninë antike, para një shkundjeje që sikur paralajmëron fortunat historike nëpër të cilat kaloi ky vend. Në pjesën e dytë, ashtu si edhe jeta e kompozitorit dhe ambientit ku jetoi, ky motiv përshkrues piktural ngritet në një dialog dramatik më orkestrën e plotë, zhvilluar në etapat qe secila në vete përbën një rrefim të veantë muzikor, ndonëse kompakte në tërësinë e veprës. Eshtë një veper antologjike cfarë nuk ka egzistuar më heret si gjini në Kosovë. Elemente nga kjo simfoni, janë shfrytëzuar nga autori edhe në muzikën për filmin “Uka i Bjeshkëve të Nemura”, i cili ishte i pari koproduksion i shtëpisë së dikurshme filmike “Kosovafilmi”.

Mulliqi shkroi edhe muzikën për  baletin  “Nita” dhe “Legjenda mbi ngadhënjimin”, si dhe për shfaqjet teatrore: “Besa”,” Erveheja”,”Nita”, “Fosilet”,”Dundo Maroje”etj. Të gjitha këto, vepra janë realizuar në skenën e Teatrit Kombëtar të Kosovës (ish Krahinor). Përpunoi dhe harmonizoi mbi 150 këngë te ndryshme popullore shqipe. Muzika e tij, u jetësua edhe në ekranin filmik e televiziv.  Ishte i pari kompozitor shqiptar nga Kosova që kompozoi muzikë për film. Filloi me filmin “Kapiten Lleshi” në vitin 1960, ku përdorë motivet e këngës së njohur “Po vijnë krushqit”, mirëpo në një ritëm paksa komercial. Ky film i  produksionit  jugosllav më akorë kombësish të ndryshme,  kishte  për subjekt  luftën antifashiste shqiptare, dhe konfliktin midis komunistëve dhe ballistëve. Filmi është shfaqur gadi në tërë botën, dhe një kohë,  ishte  hit në vendet e Ballkanit e deri në Kinë. Ne film paraqitën disa aktorë shqiptarë, kurse një rrol kryesor e luan Abdurrahman Shala. Motivi “Po vijnë krushqit”, që në film fatkeqësisht këndohet ne gjuhën serbokroate, është përkthyer e kënduar ne disa gjuhë të huaja, madje edhe në gjuhën kineze (mandarin). Duke mos ditur se si ka arritur kjo këngë në  film, viteve të fundit, në media digjitale, disa të rinjë shqiptarë kanë zhvilluar debate kritike duke besuar se  “serbët,  e kanë vjedhur këtë këngë shqiptare për filmin e tyre”. E vërteta është se kjo këngë shqipe ka hyrë aty nga Rexho Mulliqi, emri i të cilit qëndron më autorët tjerë të filmit. Sot, ky detal duket i parëndësishëm, mirëpo në vitët e gjashtëdhjeta ishte pjesë e afirmimit të folklorit tonë.  Mulliqi, shkroi muzikën edhe per filmat: ” Uka i Bjeshkëve të Nemura”,  ” Era e Lisi”, “Qerim hesapesh”, si dhe për një numër  filmash dokumentar.

Rexhep Mulliqi  ishte njeri  i qetë e modest,  më një kulturë  europiane për kohën e tij. Një shpirt lirik, në një kohë të zymtë. I kishte ndodhur qe të fitojë edhe shpërblime ndërkombëtare dhe këtë informatë të mos e ndaj as më miqtë më të afertë.. Një vullkan i qetë –  plot energji artistike.  Tradicional në komponim, por në hap e në komunikim më kohët e rrjedhat kulturore. Dukej apolitik ne jetën publike, por ishte  thellë i shqetësuar për ngjarjet qe e rrethonin. Ishte i heshtur, por plot ide e inovacione krijuese. Mulliqi nuk  fliste shumë për të kaluarën e tij as biografinë e tij. Një kohë, edhe disa individë shqiptarë, nga smira ose për arësye tjera,  ja mohuan përkatësinë etnike shqiptare. Kur gjatë një vizite në Tiranë e kishin pyetur  se çfarë kombësie i takon,  ai ishte  përgjigjur shkurt : “Pyeteni muzikën time”.  Heshtja e tij, fliste gadi sa edhe muzika qe kompononte. Ai nuk e zgjodhi heshtjen, por ajo ju imponua. Ishte i vetëdijshëm që hapi dhe fjala e tij kontrolloheshin  nga pushteti. Heshtja e tij ishte protestë. Kompozitori Akil Koci e quajti  “kompozitor i harruar”. Ndonjëherë, i vetmuar shoqërohej më një gotë. Por, kur gota e tradhtonte, atëherë nga goja e tij dilte e vërteta, siç kane thënë latinët. E kur Rexho fliste, të tjerët iknin, sepse fjala e tij shixhetë , godiste aty ku të tjerët s’ guxonin. Për shkak të së kaluarës se tij politike, flitej së ishte radhitur në listën e personave nën mbikëqyrje të përhershme nga shërbimi sekret. Njerëzit nga ajo listë, para çdo vizite të Titos  ose ndonjë partiaku të lartë jugosllav në Kosovë,  izoloheshin ose arrestoheshin. Pushteti i frigohej fjalës se Rexhës .

Muzika e tij, hyri në në Europë, atëherë kur ne  ishim larg sajë. Kompozimet e tij u kënduan ose ekzekutuan, nga Austria deri në  Angli, në kohën kur të tjerët fare pak dinin për ne. Dy këngët e tija më të njohura, për kor, janë  “Vjeshta” dhe “Vendi im”. “Vjeshta”, në vitin e 1966 ka fituar shpërblimin e parë ne Festivalin Ndërkombëtar Artistik në Langolen të Anglisë.

Për të i qetësuar  pushtetarët e kohës, të cilët  mbanin nën llupë punën e tij, Mulliqi aty këtu shkroi edhe ndonjë këngë ose kantatë  në tema që u imponoheshin krijueseve nga regjimi. Mirëpo, ky fakt nuk ia zbeh as ulë vlerën  kompozitorit as thesarit muzikor qe la pas.

Jeta e Rexho Mulliqit nuk ishte e qetë as e thjeshtë. Ai dukej sikur bënte jetë boemi, mirëpo në shpirtin e tij, zirëshin kohët e ngjarjet që kishte shkelur e jetuar. Nga fëmijëria barte një plagë të thellë . Ishte gadi foshnje,  kur në derë të shtëpisë së lindjes, i kishin vrarë të atin. Fqinjët joshqiptarë, i kishin thëne “…babanë ta vranë shqiptarët”,  kurse pushteti kishte sulmuar shtëpinë më pretekst se aty fshiheshin kaçakët shqiptarë. Dy detale që nuk qëndrojnë sëbashku. Rexhoja u rritë, jetoj e vdiq më këtë enigmë në zemër.

Jeta e tij ishte gadi si muzika që krijoi; E pasur më ngjarje, më ndonjë dashuri,  por edhe me drama të stuhishme. Mulliqi vdiq në Prishtinë në vitin 1982. Ishte ai vit i turbulltë për shqiptarët e Kosovës, ndaj shumë adhurues e miq të tij, munguan në nderimin e fundit para varrit, për shkaqe objektive ose pengesa të natyrës politike. Nuk dijmë  saktësisht ku dëshironte ta ketë varrin. Hyri në dheun e vendlindjes, më një ceremoni modeste, duke na e lënë terë pasurinë artistike qe kishte krijuar, si trashëgim dhe obligim. Në varrim, nuk u dëgjua asnjë tingull i tij.

.    Ata që e harruan për se gjalli, e refuzuan edhe pas vdekjes. Në vendlindjen e tij në Guci, u shpreh ideja që një rrugë të emërohet më emrin e tij, mirëpo kjo  u refuzua. Kundërshtarët  kishim po atë arsyetim i cili ishte akuzë kundër kompozitorit 60 vjet më parë: Ishte anti-tist,  kundërshtar i  sistemit etj. U refuzua poashtu  edhe vendosja e bustit të kompozitorit në një vend publik afër shtëpisë së lindjes. Duket se prapa këtyre kundërshtimeve, qëndronte  një inat i  disa fosileve të sistemit të kaluar, të cilët, nuk ja falen Rexhës faktin pse u identifikua – shqiptar. Më vonë një bustë “enigmatike” e kompozitorit u vendosë mbi varrin e tij , mirëpo ajo u çoroditë më mbishkrimin cirilike, i cili fare pak përdoret në këtë mjedis më shumicë shqiptare.

Pas vdekjes së Mulliqit, posaçërisht gjatë luftës, në Kosovë filluan të zhduken dëshmitë e punës së tij. Në Prishtinë u zhdukë  busta  origjinale e kompozitorit, punuar nga i ndjeri Agim Cafëderbasha, pronë e Shoqatës së Kompozitorëve . Nuk dihet nëse kjo është  busta e vendosur mbi varrin në Guci, ose jo.  Familjarët dhe  gruaja e tij e parë, Lubica, kishin deklaruar se, busta që po vendosnin ishte punuar nga miqët e Rexho Mulliqit në Kosovë. (!)

Dikush u përpoq të fshijë  gjurmët krijuese të  Mulliqi lënë në Kosovë . Janë zhdukur të gjitha partiturat origjinale të kompozitorit në Prishtinë. Disa akuzojnë të bijen, e disa thonë se ato gjenden në Vjenë e Berlin. Janë djegur madje edhe disa kopje të  partiturave, që gjëndëshin në ndërtesën e ish Radiotelevizionit të Prishtinës, tash RTK. Ky fakt, poashtu ngritë dilema e pyetje të reja, pasi që e bija e tij, ishte përgjegjëse e Pruksionit  muzikor të RTP-së në prag , dhe gjatë luftës në Kosovë. Pas dëbimit të punëtorëve shqiptarë nga Radio Prishtina, në vitin 1990, ajo  mori timonin e drejtimit të Produksionit Muzikor të këtij institucioni, ndaj ka pasur të gjitha kompetencat dhe obligimin moral e familjar për të i siguruar ato nga “zhdukja”.

Muzeu Kombëtar i Kosovës, nuk besojmë të ketë ndonjë dokument apo gjësend të ruajtur nga kompozitori më i madh i shtetit të ri. Në vend të investimit për gjetjen e partiturave, apo konservimin e ndonjë shënje personale të  kompozitorit, ky muze shpenzoi para do vitësh mbi 10.000 euro, për të bërë një video-klip të këngës “Baresha”. Realizmi ishte nën nivelin e këngës, ndaj  këngëtarja Pagarusha e ndaloi atë . Nuk kishim dëgjuar më parë qe muzeu të bej klipe muzikore. Pas gjashtë dekadash, Tirana arrijti të siguroi partiturat e Çesk Zadesë nga muzika e filmit “Skenderbeu” te humbura në Moskë në vitin 1952. Një shembull për  mësim…

Disa individë e institucione, si Filharmonija e Kosovës, i shprehen respektin e tyre Mulliqit, aq sa kishin mundësi. Në solemnitetin e shpalljës së pavarësisë, u egzekutua  premierë, Simfonija e tij e Parë . Kompozitorit  ju nda, pas vdekjës, edhe shpërblimi “Niket Dardani”.

Para një viti, edhe vajza e tij e vetme, nga martesa e parë, Vesna, hodhi një gurë akuze. Ajo na kritikoi  pse po e “bëjmë” Mulliqin shqiptar, çfarë ai nuk ishte, shkroi ajo. S’ka dyshim së vajza  është e ndikuar nga e ëma ose rrethi i sajë nacionalist serb. Ajo vetë,  jetoi në Kosovë dhe ishte e privilegjuar pikërisht pse mbante mbiemrin Mulliqi, të cilin ajo preferon ta shkruaj “muliç”. Këndoi edhe në festivalin “Akordët e Kosovës”. Megjithëkëtë, për hir të Rexho Mulliqit, shqiptarët ja shtrinë dorën Vesnës, duke e ftuar ate në manifestimin përkujtues për të atin, në  Prishtinë. Ajo refuzoi ftesën..

Edhe pas tërë këtyre gjurmëve të thella lënë në kulturën tonë, disa akoma kontestojnë  origjinën dhe biografinë  artistike shqiptare të Rexho Mulliqit. Ata qe sot duan ta përvetësojnë  Mullqin, nuk treguan këtë interesim për së gjalli. Rexho Mulliqi më se paku u ekzekutua në Serbi. Veprat e tij u  ekzekutuan në Vjenë, Berlin, Amsterdam e disa qendra qytete tjera europiane, por jo në Beograd, ku u shkollua e  burgosë. Simfonija e Dytë Kosovare , u ekzekutua madje edhe në Podgoricë, nga Orkestra Simfonike e Malit të Zi. Ishte ky  i vetmi ekzekutimi i gjallë premierë  i kësajë vepre, në këtë pjesë të Ballkanit. Kjo simfoni e shkruar në vitin 1972, ishte  publikuar më herët,   por vetëm si  inçizim,  nga Orkestra Simfonike e Lubjanës. Polemika rreth Mulliqit na e kujton betejën midis serbeve e kroateve, për “përvetësimin” e një kompozitori tjetër te famshem. Njërin nder kompozitoret me te mëdhenj te Ballkanit Josip Shtolcer (Sllavenski), serbet e quajnë serb, ndonëse ai, gjithnjë është deklaruar kroat dhe ka lindur ne Kroaci. Shtolcer është i pari kompozitor nga ky rajon qe ne muzikën e tij përdori folklori shqiptare. Qysh ne vitin 1936 ai publikoi ne Paris “Këngët shqiptare”.

Kuj i takon Rexho Mullqi? Ai sëpari i takon muzikës. Artit më të vjetër të botës. E muzika u takon të gjithëve. Pastaj i takon kulturës shqiptare. Por, u takon edhe të gjithë atyre qe e duan e respektojnë punën e tij. Ate nuk kemi nevojë ta bëjmë ne – shqiptar. E bëjnë veprat e tij. Aktori Bekim Fehmiu, për së gjalli gjithnjë u identifkua si shqiptar, mirëpo mungoi në filmat shqip. Rexho Mulliqi, e bëri të kundërtën: Nuk eksponoi  shumë nacionin e tij, mirëpo punoi, e krijoi – shqip.  Kritikë e kundërshtarë ,  ja  lëkunden emrin e eshtrat  disa herë, por, veprën e tij – jo. Ai mbetet kompozitori më i madh qe ka dhënë Kosova,  dhe  njëri ndër krijuesit më të mëdhenjë të muzikës artistike  në botën shqiptare. Më Çeskë Zadenë ,i cili priu në këtë fushë, janë dy etërit e simfonisë shqiptare.

TIRANË- Drejtori i Përgjithshëm i EBU, Noel Curran, tha pas takimeve sot në Tiranë se rrjeti evropian i transmetuesve publikë do të mbështesë reformimin e Radio Televizionit Shqiptar. EBU mbështet Drejtoreshën e Përgjithshme, Eni Vasili, punën e saj duke vlerësuar bashkëpunimin me Këshillin Drejtues. Noel Curran e bëri këtë deklaratë gjatë një interviste në ambientet e RTSH pasi kishte përfunduar një sërë takimesh në Tiranë.

Drejtori i Përgjithshëm i EBU u takua me drejtuesit e RTSH-së në këtë fillim marsi, me anëtarët e Këshillit Drejtues, me Kryeministrin Edi Rama, me ambasadorin e OSBE-së dhe me të gjithë faktorët që, siç ai tha në intervistë, e kanë kuptuar nevojën për reformimin e RTSH-së.

Zoti Curran zhvilloi një vizitë të plotë në zyrat dhe studiot qendrore të RTSH dhe u njoh më afër me situatën komplekse që po kalon media.

Drejtori Curran ka sjellë një paketë të gjerë rekomandimesh që lidhen me hartën që duhet ndjekur për të kryer një reformë të suksesshme në median publike. Gjatë takimit me drejtuesit e departamenteve ai tha se ishte njohur me raportin e grupit të punës së ekspertëve të EBU, ku pasqyrohej me detaje gjendja aktuale e institucionit, duke treguar edhe në intervistën para largimit se sfidat që ka sot televizioni publik janë të njëjta me ato që kalojnë mediat e tjera publike evropiane.

Duke kujtuar se RTSH ka buxhetin më të ulët sesa të gjithë televizionet publike të rrjetit evropian dhe se teknologjia është tejet e prapambetur, ai theksoi në të gjitha takimet e zhvilluara në Tiranë, edhe në atë me Kryeministrin Rama, nevojën për investime thelbësore që televizioni publik të rrisë përmbajtjen cilësore programative, infrastrukturën teknologjike dhe të jetë në të njëjtin hap me mediat moderne publike. Noel Curran garantoi se si drejtues i EBU do të kërkojë angazhimin e faktorëve politikë të brendshëm, por edhe të Bashkimit Europian, në përmirësimin e situatës financiare, transformimin dhe rimëkëmbjen e RTSH.

“Në këtë rrugëtim të vështirë RTSH nuk është vetëm, EBU do të jetë krah jush në çdo hap,” deklaroi drejtori i përgjithshëm i EBU gjatë vizitës në Shqipëri.

Përveç teknologjisë së vjetruar dhe buxhetit shumë të ulët, Noel Curran nënvizoi se RTSH duhet të forcojë marrëdhënien me audiencën në mënyrë që të mbijetojë në këtë treg shumë të vështirë mediatik. Ai tha se mungesa e një matësi të pavarur të audiencës penalizon RTSH, por edhe për këtë çështje ai u shpreh se do të diskutojë për një zgjidhje me drejtuesit e EBU-së. Gjatë takimit me Këshillin Drejtues, anëtarët u njohën me bashkëpunimin e nisur mes EBU-së dhe RTSH për reformimin e institucionit, zbatimin e reformës, rritjen teknologjike, atë programative si edhe digjitalizimin e arkivës./Dosja.al

Ka vdekur në moshën 79 vjeçare aktori vlonjat i njohur i humorit, Mane Lumani.

I njohur si një nga katër parodistët legjendarë të Vlorës, Lumani la gjurmë të pashlyeshme në botën e humorit dhe të skenës shqiptare.

Që prej vitit 2004, aktori i ndjerë nuk fliste më pasi shkak u bë një ndërhyrje kirurgjikale në fyt, ku iu hoqën të gjitha kordat, pas një mase tumoriale të hequr prej aty.

Mane Lumani nisi karrierën e tij artistike si aktor amator në vitin 1974 në ndërmarrjen e Ullishtës, ku spikati për talentin e tij të jashtëzakonshëm në humor dhe aftësinë për të imituar figura të ndryshme.

Aftësia e tij për të sjellë buzëqeshje dhe për të interpretuar role komike me një elegancë të rrallë, i dha atij një vend të veçantë në zemrat e publikut shqiptar

Formimi i grupit “4 parodistët e Vlorës” ishte një moment kthese për humorin shqiptar.

Mane Lumani, së bashku me Agron Hoxhën, Afrim Agallinë dhe kolegun tjetër Muhamet Lika që do të bashkohej më vonë, krijuan një stil të veçantë të humorit që u bë ikonë e artit shqiptar.

Ky grup njihet për paroditë e tyre të mprehta, të mbushura me satirë dhe ironi, që pasqyronin me mjeshtëri realitetin e kohës. Humori i tyre jo vetëm që argëtonte, por gjithashtu ofronte një kritikë të hollë të shoqërisë dhe politikës së kohës.

Mane Lumani mbetet një figurë e paharruar në kulturën shqiptare, një humorist që e solli gëzimin dhe të qeshurën në çdo skenë ku performonte.

Ai mbajti gjallë frymën e humorit të mençur dhe të ndjeshëm, duke i dhënë një kontribut të madh artit skenik shqiptar. Trashëgimia e tij vazhdon të jetojë përmes kujtimeve të artdashësve dhe përmes punës së artistëve që ndjekin gjurmët e tij. bw

Këngëtarja shqiptare me famë botërore, Bebe Rexha, ka publikuar këngën e saj më të re “Çike Çike”, projekti i dytë nga albumi i shumëpritur i ardhshëm “Dirty Blonde”. Ky release ka tërhequr menjëherë vëmendjen e publikut, duke veçuar veçanërisht audiencën shqiptare për vargjet e saj në gjuhën shqipe: “Çike çike, luje belin çike, ti je një bombë, bombë atomike”.

Artistja rrëfen se gjatë fëmijërisë shpesh është ndjerë nën presion për t’iu përshtatur modelit “all American”, por me kalimin e viteve ka kuptuar se pikërisht ajo që e bënte të ndihej ndryshe është sot forca e saj më e madhe.

Ajo tregon se gjithçka nisi kur dëgjoi linjën e basit të krijuar nga DJ Snake. “Më pëlqeu menjëherë. Fillova të improvizoja dhe papritur më erdhi në mendje një shprehje nga fëmijëria ime: ‘Çike Çike’.

“Jam shumë krenare që jam shqiptare. Duke u rritur, ndonjëherë dukej sikur qëllimi ishte të përshtatesha me modelin ‘all American’. Por ndërsa jam rritur, kam kuptuar se gjërat që më bënin të ndihesha ndryshe janë në fakt superfuqia ime. Kur dëgjova linjën e basit që bëri DJ Snake, më pëlqeu menjëherë. Fillova të improvizoja dhe papritur më erdhi në mendje një shprehje nga fëmijëria ime: ‘Çike Çike’. Është zhargon për mënyrën si thoshim ‘hej vajzë, hej’. Sapo e thashë mbi beat, u ndje tamam si duhet. Ky album flet për të qenë vetvetja pa kërkuar falje, dhe përfshirja e pak kulture nga rrënjët e mia në këtë projekt më është dukur gjëja e duhur për t’u bërë. Mezi pres ta eksploroj edhe më shumë këtë në të ardhmen dhe, më e rëndësishmja, shpresoj t’u tregoj të gjithë vajzave dhe djemve shqiptarë në botë se mund të arrijnë gjithçka që vendosin në mendje. Me dashuri, Bebe”, ka shkruar ajo.

“Çike çike” është publikimi i dytë nga albumi, pas këngës “I Like You Better Than Me”, ndërsa projekti i plotë pritet të përmbajë gjithsej 13 këngë, të cilat fansat po i presin me shumë interes. bw

Krijuar nga gjigandi i teknologjisë ByteDance, Seedance 2.0 mund të gjenerojë video me cilësi kinemaje, të kompletuara me efekte zanore dhe dialog, nga vetëm disa kërkesa të shkruara.

KINA- Një model i ri i inteligjencës artificiale (AI) i zhvilluar nga kompania kineze pas TikTok, ka tronditi Hollivudin këtë javë. Kjo jo vetëm për shkak të asaj që mund të bëjë, por për atë që mund të nënkuptojë për industritë krijuese. Krijuar nga gjigandi i teknologjisë ByteDance, Seedance 2.0 mund të gjenerojë video me cilësi kinemaje, të kompletuara me efekte zanore dhe dialog, nga vetëm disa kërkesa të shkruara.

Shumë nga klipet që thuhet se janë bërë duke përdorur Seedance, dhe me personazhe të njohur si Spider-Man dhe Deadpool, u bënë virale. Studiot e mëdha si Disney dhe Paramount akuzuan, ByteDance për shkelje të të drejtave të autorit.

Por çfarë është Seedance dhe pse po shkakton kaq shumw trazira?

Seedance u lançua në qershor 2025, por është versioni i dytë që erdhi tetë muaj më vonë që ka shkaktuar një bujë të madhe. Modelet video perëndimore të AI kanë bërë përparim në përpunimin e udhëzimeve të përdoruesit për të bërë imazhe mahnitëse, por Seedance duket se ka lidhur gjithçka së bashku.

Ashtu si mjetet e tjera të AI, Seedance mund të krijojë video nga kërkesa të shkurtra teksti. Në disa raste, vetëm një kërkesë duket se është prodhimi i videove me cilësi të lartë. Është veçanërisht mbresëlënëse sepse kombinon tekstin, pamjet vizuale dhe audio në një sistem të vetëm.

Shumë ekspertë të industrisë dhe kineastë besojnë se Seedance është një kapitull i ri në zhvillimin e teknologjisë që gjeneron video. Sekuencat komplekse që po prodhon duken më realiste se konkurrentët e saj, thotë David Kwok, i cili drejton një studio animacioni me bazë në Singapor të quajtur Tiny Island Productions.

BBC shkruan se Seedance ka hasur në telashe për çështjet e të drejtave të autorit, një sfidë në rritje në epokën e AI. Ekspertët paralajmërojnë se kompanitë e AI po i japin përparësi teknologjisë mbi njerëzit, pasi prodhojnë mjete më të fuqishme dhe përdorin të dhëna pa paguar për to.

Pekini ka vendosur AI dhe robotikën në thelb të strategjisë së tij ekonomike, duke investuar shumë në prodhimin e avancuar të çipave kompjuterik, automatizimin dhe AI gjeneruese ndërsa ofron një avantazh teknologjik ndaj SHBA-së. Ndërsa Seedance 2.0 po bënte tituj, firmat e tjera të mëdha kineze kishin shpërndarje të profilit më të ulët të mjeteve të tyre të reja gjeneruese të AI përpara festës së Vitit të Ri Hënor.

Viti 2026 mund të shënojë një pikë kthese për adoptimin masiv të AI në Kinë, jo vetëm chatbots, por edhe agjentë të AI që trajtojnë transaksionet, mjetet e kodimit të përfshira në punën e përditshme dhe krijuesit e videove që përdorin në mënyrë rutinore AI./Dosja.al

Besim Zekthi lindi më 5 shkurt 1936 në Tirane (u nda nga jeta müe 28 qershor 2020), kërcimtar, mjeshtër i valles popullore shqiptare, solist i pakrahasueshëm i Ansamblit të Këngëve dhe Valleve Popullore, i cili shkëlqeu veçanërisht në vallet e njohura “Vallja e shqipeve” dhe “Festë ka sot Shqipëria” dhe ishte ndër protagonistët kryesorë që i dha Gjerdanin e Artë vendit tonë në festivalin e Dizhonit në Francë në vitin 1970.

Folku shqiptar dhe etnosi, një ndër traditat më të papërsëritshme në historinë e përfaqësimit të identitetit tonë kombëtar në botë, një nga resurset më të pasura të visarit tonë shpirtëror, nuk mund të kuptohet pa vallën popullore dhe vetë ajo në gjënezën e saj, deri sot, nuk mund të identifikohet më kurrëçka tjetër, vetëm me “Vallja e shqipes”, apo “Festë të madhe ka sot Shqipëria”. Ndërsa shoqëritë zhvillohen dhe ne përpiqemi të jemi në një hap me ta dhe modernizimin që pa asnjë mëdyshje, ka prekur dhe përfaqësohet dhe nga ndryshimet në art, folku në tërësi dhe vallja popullore në veçanti, dëshmojnë se janë maja të dimensionit tonë artistik dhe shpirtëror. Dhe vallja popullore në ecurinë e saj, në mëvetësimin e saj, si traditë dhe vlerë kombëtare shqiptare, nuk mund të kuptohet pa përfaqësuesin e saj më të spikatur, Besim Zekthi. Artikulimet për Zekthin janë të shumta, veç morisë së çmimeve, titujve dhe ndërimeve, që kanë ndjekur për katër dekada. Ndonëse në kufinjtë e 71 viteve jetë, ai është ende ai burrë shtatlartë, i hijshëm e plot rrezatim jete dhe shprehije emotive. Tek ai arti në tërësi dhe vallja në veçanti, kanë skalitur tiparet e një personazhi që rrezaton. Gjithçka tek ai është përplot, megjithëse në rrëfenjën për jetën dhe veprimtarinë e tij në art, nuk ka gjasa të japë dorëheqje. Madje ai nuk nguroi të nxirrte dhe një sekret profesional. Bëhet fjalë në lidhje me ambicjet e tij artistike, një aktivitet që do të bëjë në vitin 2008, ku kryesisht do të dominojnë krijimtaritë e tija koreografike, natyrisht pa lënë jashtë skenës vallet që bënë epokë, ekzekutimi i të cilave i dha atij nderime dhe vlerësime në të gjithë botën. Ai nuk hezitoi të na bënte me dije dhe për pagëzimin që i ka vënë paraprakisht këtij promocioni folk, “Shqipja më dha krahë”. Nuk e e fsheh, se kanë qënë “Vallja e shqipes”, “Festë të madhe ka sot Shqipëria”, etj, të cilat e kanë bërë atë kaq të famshëm, kaq popullor dhe identitetin tonë kulturor një trofe në skenat prestigjiozë të folkut. Ndjenjat e kombit tonë janë jashtëzakonisht të prekshme. Për shembull, vallja “Kreshnikët e lirisë”, siç i thotë populli “Vallja e shqipeve”, që është e filmuar në Krujë, këto karaktere vallesh, qofshin këto të Jugut, Shqipërisë së Mesme, apo Veriut kanë domethënien e tyre, kanë fjalën e tyre, kanë shprehinë e tyre. Me të vërtetë është pa gojë, por shpirti, interpretimi, sytë komunikojnë aq bukur me popullin saqë duket sikur çdo gjë cicëron, çdo gjë flet, kështu janë vallet dhe ai interpretim që i kemi bërë ne kësaj kulture kombëtare. Kam bindjen se uji do të shkojë në rrjedhën e vetë, atje ku duhet të shkojë. Çdo gjë mund të harrohet, kultura e kombit nuk mund të harrohet. Nuk mund të ketë komb pa një kulturë të traditës, të lashtësisë, të jetës, aty ku ka lindur ai komb dhe aty ku ka pasqyruar jetën, historinë, punën, vajin, gëzimin, vallen, këngën, instrumentin, kostumin popullor, të gjitha këto janë shkrirë në historinë e kombit tonë. Janë monumentet e kulturës, ajo s’diskutohet, por monumente më të gjalla se sa mund të jenë vallet dhe këngët e historisë së kombit tonë nuk ka.

Ku dhe si janë të vendosura zanafilat e para të ngjizjes suaj për nga ai talenti padiskutueshëm dhe ajo famë që mban të mbështjellë si në një brerorë shëndritëse Besim Zekthin ?

Fillimet e janë të vendosura në fëmijërinë time, në lëvizjet e atëhershme, në aktivitetet e shtëpive të pionierit, siç quheshin asokohe. Më 1952 prezantohem në Filarmoninë e Shtetit, ku bënin pjesë pothuaj të gjithë hallkat e veprimtarisë kulturore artistike të kohës. Të gjithë jepnin shfaqje në Teatrin Popullor, ku drejtor ishte Kol Jakova. Më 1957 u ndje nevoja e ndarjes së institucioneve, Teatri i Operas dhe Baletit, Teatri Kombëtar. Po në këtë vit u krijua Ansambli i Këngëve dhe Valleve Popullore, të cilin e drejtonte “Artisti i Popullit”, Çesk Zadeja.

Çfarë do ta konsideronit si të rëndësishme, për atë periudhë, ndërsa domosdo duhej që duke ruajtur dhe pasuruar traditën, të mbartte me vete kjo dhe profesionalizmin ?

Prezenca e disa profesorëve rus ka qenë shumë e frutshme dhe ndikoi në rritjen profesionale dhe forcimin e tabanit popullor. Mund të nominoj për kontributin e dhënë, profesor Georgi Perkun, Boris Ramazin. Kjo ndihmesë e profesorëve rusë, në bashkëpunim me koreografin Gëzim Kaceli, Panajot Kanaçi, kanë ndikuar në zhvillimin, jo vetëm profesional por dhe shpirtëror të valles popullore shqiptare. Atë kohë u krijuan disa punë më vlerë dhe që do të mbetnin të pavdekshme në memorien artiskike të shqiptarëve, si “Vallja e shqipeve”, “Komitët e lirisë”, të Engjëll Tërshanës.

Tashmë ju do të hidhni hapin më të rëndësishëm të personalitetit tuaj artistik dhe konkretisht ju do të kishit dhe punët tuaja në vallen popullore shqiptare ?

Po. Krijimtaria ime, e cila është produkt i një eksperience të çmuar dhe të vlerësuar. Do të ishin “Motivet e Librazhdit”. Në 100-vjetorin e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit mora përsipër një përgjegjësi të guximshme, të përpunoj vallën kosovare. Përpunimi im koreografik do të mbante vulën në vallen “Dasma e Rugovës”, e cila i kushtohej kryengritjes së famshme të Rugovës.

Kontributi në vallen shqiptare dhe vlerësimi, natyrisht që nuk ka munguar edhe në skenat botërore. Madje në kujtesën e viteve ngelet e pashlyer triumfi i traditës artistike të tabanit popullor shqiptar në këto skena. Çfarë do të risillnit në retrospektivë ?

Krahas një trajtimi profesional dhe një vlerësimi që i bëhej kulturës popullore në përgjithësi dhe valles popullore në veçanti, natyrshëm që frytet e punës, përpjekjeve dhe triumfit të shpirtit artistik do ti vilnim kudo ku Ansambli i Këngëve dhe Vallëve Popullore do të ngjitej në skenë. Por kulmin përfaqësimi kulturës tradicionale shqiptare e pati në Dizhin të Francës, në vitin 1970, ku u vlerësuam me Gjerdanin e Artë. Ai ishte arritja më e madhe e asaj kohe për artin dhe kulturën shqiptare në skenat prestigjioze botërore. Të mos harrojmë se ishim në Francë, në vendin e kulturës, sikurëse nuk duhet mënjanuar dhe sfidat e përfaqësuesve të vendeve të tjera që morën pjesë në këtë aktivitet.

Në këtë larushi aktivitetesh dhe pjesëmarrjesh, a do të kishit ndonjë eksperiencë, e cila ka lënë gjurmë në përvojën tuaj si e mrekullueshme dhe e paharrueshme ?

Ishte viti 1971, pra një vit pas famës së Dizhonit, në Ohër të Maqedonisë. Atë vit organizohej Festivali i Ohrit. Ishte kontakti i parë i kulturës shqiptare me atë të trojeve etnike. Në Ohër deri në atë vit nuk mbahej mend një pjesëmarrje dhe një popullaritet kaq i madh. Ishin aty që nga Shkupi, Kërçova, Dibra e Madhe, Struga, Manastiri, etj. Kudo përballeshe me bashkatdhetarë, me mallin që shpërthente me lotë dhe dashurinë që nuk mund të ndeshej askund tjetër me aq zjarr. Përfaqësues të kulturave dhe traditave të gadishullit ballkanik vlerësuan maksimalisht performancën dhe përmbajtjen, shpirtin dhe sharmin e artit shqiptar. Ata pranuan hapur dhe publikisht, se kultura dhe tradita artistike e popullit shqiptar është maja e kulturës së Ballkanit.

‘Megjithëse vend i izoluar, kultura ka mundur t’i thyej hekurat e rrethimit të diktaturës dhe të përfaqësojë shpirtin dhe temperamentin e këtij populli nëpër botë. Madje Ansambli i Këngëve dhe Vallëve Popullore ka një hartë të pasur të gjeografisë artistike, a mund të na rifreskoni kujtesën ?

Nga Azia në Afrikë e në Evropë. Në Egjiptin e lashtë të piramidave deri në Kartagjenë, Algjeri e Marok, nga Kina në Kore, Vietnam e Kamboxhia, Francë e Itali, Danimarkë e Norvegji, Suedi e Finlandë. Është vërtetë një larmi shtetesh dhe skenash ku trupa jonë është ngjitur me duartrokitje dhe ka zbritur me trofe, nderime dhe vlerësime maksimale. Kudo kemi shkuar dhe kudo kemi marrë vlerësime dhe ovacione të publikut, i cili e ka mirëpritur dhe ka dashuruar menjëherë kulturën popullore shqiptare. Flamuri ynë është valëvitur në sa e sa skena dhe kudo është nderuar.

“Festë të madhe ka sot Shqipëria” është një nga vallet më të spikatura dhe që ka pasur një jehonë dhe që të godet emocionalisht edhe sot për sfondin e saj kombëtar, virtuozitetin e vënies në skenë, natyrisht që ka zanafillën e saj ?

Me rastin e 50-vjetorit të Festës së Flamurit në Vlorë, isha i ftuar, sigurisht për të kërcyer. Në një program qeveritar që do të mbahej atë natë, për nder të festës ndodhej një grup kosovarësh që rrinin në Rrushbull. Ata kanë pasur një rapsod, të quajtur Dervish Shaqja, një rapsod që rrallë e sjellë historia e tokës si për Kosovën ashtu edhe për Shqipërinë. Atëherë, për të përshëndetur nga ana e Kosovës këtë natë feste të 50-vjetorit të Flamurit ishte zgjedhur grupi i Dervish Shaqes. Dhe si fillonte kënga e Dervishit? “Festë të madhe ka sot Shqipëria, këngë e valle për jetën e re, brohorasin të gjithë nga zemra, rrofsh sa malet, o jubile”. Kjo këngë pas një viti, u bë himni i valles “Festë të madhe ka sot Shqipëria”. Këtu filloi embrioni i kësaj valleje, nga kënga madhështore e jubileut të flamurit dhe që u bë simbol i kulturës kombëtare shqiptare në gjithë botën, deri në Gjerdanin e Artë në Francë. Me krijimtarinë e kësaj valleje u mor profesori im, “Artisti i Popullit”, Panajot Kanaçi. Sigurisht në bashkëpunim edhe me valltarin, se e do një bazament njeriu se ku duhet të mbështetet, e unë shumë herë isha inspirues i krijimit për profesor Panajotin, ai gjente tek unë figurën, jo vetëm artistike, por gjente figurën shpirtërore të valles shqiptare.

Natyrisht që edhe sot vallja luhet dhe spikasin penetrime të përvojave të huaja, madje edhe kur lëvrohet tabani kumtohet një vullnet dhe emocion që përçohet tek spektatori, ju çfarë mendoni për sot ?

Natyrisht që interpretimi ka nevojë për shumë punë. Shumë, ose pothuaj të gjithë kanë kaluar përvojën arsimorë për profesionin, por mund të mbarosh disa shkolla dhe nuk arrin atë që spektatori është i gatshëm ta marrë. mish populli në interpretimin e tij. Unë gjithë jetën time rëndësinë më të madhe ia kam vënë interpretimit, çfarë ka dashur shpirti i popullit me thënë me atë. Në qoftë se nuk ke arritur ta zbërthesh shpirtërisht, nuk ke bërë asgjë, je një kukull, nuk ke asnjë vlerë, prandaj fatkeqësia është se në këto raste mjeshtrit e mëdhenj duhet të punojnë jashtëzakonisht shumë me këta elementë të rinj që janë mësuar të kërcejnë gjoja në mënyrë moderne, do të thosha, është pseudomoderne, nuk është absolutisht moderne, moderne është ajo që është antike, janë monumentet e kulturës, janë piramidat e Egjiptit. Kanë nevojë për një punë shumë të imët, shumë profesionale, në mënyrë që të mos e zhveshin vallen nga shpirti i popullit. Unë e kam mishnu popullin tim shpirtërisht. Në radhë të parë i kam dhënë shpirtin, pastaj i kam dhënë krahët.

Kush ka qenë kërcimi i fundit i juaji në një skenë prestigjiozë dhe a mendosi se ai do të jetë i fundit ?

Kërcimi i fundit ka qenë në Festivalin e fundit Folklorik të Gjirokastrës. Natyrisht që sot 71 vite nuk janë pak dhe e lehtë për t’u sfiduar, por mendoj se shpirti dhe dashuria që më ka ngjizur në shpirt vallja popullore shqiptare nuk do të më lënë të kërcej asnjëherë kërcimin e fundit.

Çfarë do të mendonte Besim Zekthi për prurjet e fundit muzikore në përgjithësi dhe atë koreografike në veçanti. A mendoni se ndikimet e kulturave të huaja do të kërcënojnë traditën e këngës dhe vallës popullore shqiptare ?

Montalisht edhe mund të flasësh për një kërcënim të mundshëm, por unë nuk do ta shikoja këtë si një rrezik për traditën e shkëlqyer të kulturës popullore shqiptare. Gjithë këto prurje i konsideroj si një ndikim kalimtar në kulturën tonë. Ata nuk mund të ndikojnë në ndryshimin apo tjetërsimin e tabanit të kulturës popullore dhe shpirtin e folkut.

Kush janë planet e afërta artistike për mjeshtrin Besim Zekthi ?

Më 2008 do të jem me një krijim timin koreografik të titulluar “Shqipja më dha krahë”. Po punoj për këtë projekt. Mendoj se kjo do ti shërbejë një rigjallërim të emocioneve dhe shpirtit shqiptar. Vallet shqiptare janë të mrekullueshme.