Nëse ekziston një çështje që duhet ta bashkojë të gjithë spektrin politik të Kosovës dhe shqiptarët kudo që jetojnë, ajo është kërkesa për drejtësi për Ylli, Agron dhe Mehmet Bytyqin.

Ata ishin bij të Kosovës dhe shtetas amerikanë, të cilët iu përgjigjën thirrjes së popullit të tyre në luftën për liri dhe ekzistencë kombëtare.

Vëllezërit Bytyqi nuk u vranë në fushëbetejë. Pas përfundimit të luftës, ata ranë në duart e autoriteteve serbe. U arrestuan në kufi, u burgosën dhe, pasi kishin përfunduar dënimin e tyre, u morën përsëri në paraburgim dhe u transferuan në Petrovo Selo, ku u ekzekutuan. Trupat e tyre u gjetën më vonë në një varr masiv në territorin e një qendre stërvitore të policisë serbe.

Ky nuk ishte vetëm një krim kundër tre shqiptarëve të paarmatosur nga Kosova. Ishte gjithashtu vrasja e tre shtetasve të Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe, si e tillë, kjo çështje ka mbetur e pazgjidhur në marrëdhëniet SHBA–Serbi për më shumë se dy dekada.

Më 20 shtator 2026, së bashku me Kryeministrin e Republikës së Kosovës, Albin Kurti, anëtarë të familjes Bytyqi dhe përfaqësues të tjerë, bëmë homazhe pranë varreve të Yllit, Agronit dhe Mehmetit në Yonkers, New York.

Në takimin pas homazheve, Kryeministri Kurti ritheksoi vendosmërinë e Republikës së Kosovës për të vazhduar përpjekjet, së bashku me Shtetet e Bashkuara, derisa ata që urdhëruan dhe kryen këtë krim të sillen para drejtësisë.

Departamenti Amerikan i Shtetit prej kohësh e ka cilësuar çështjen Bytyqi si prioritet në marrëdhëniet dypalëshe me Serbinë. Washingtoni ka kërkuar përgjegjësi jo vetëm për ata që kryen ekzekutimet, por edhe për ata që i urdhëruan dhe mbikëqyrën vrasjet, si dhe për personat përgjegjës për fshehjen e krimit.

Kongresi Amerikan gjithashtu ka theksuar se Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, u kishte dhënë zotime zyrtarëve të lartë amerikanë se drejtësia do të vihej në vend në rastin Bytyqi. Megjithatë, askush nuk është dënuar për vrasjen e tyre.

Shtetet e Bashkuara kanë ndërmarrë të paktën një masë të rëndësishme individuale. Në vitin 2018, Departamenti i Shtetit e shpalli ish-zyrtarin e Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë, Goran Radosavljević, të papranueshëm për hyrje në Shtetet e Bashkuara, duke deklaruar se ai ishte implikuar në mënyrë të besueshme në vrasjen e vëllezërve Bytyqi.

Por një masë individuale dhe më shumë se dy dekada kërkesash diplomatike ende nuk kanë sjellë drejtësi.

Prandaj ka ardhur koha që Kosova dhe partnerët e saj ndërkombëtarë, në radhë të parë Shtetet e Bashkuara të Amerikës, të shqyrtojnë hapa të rinj, konkretë dhe të koordinuar për sigurimin e përgjegjësisë.

Republika e Kosovës mund t’i propozojë Washingtonit krijimin e një mekanizmi ose grupi të përbashkët institucional Kosovë–SHBA, të përkushtuar ndaj rastit Bytyqi dhe, aty ku është juridikisht e përshtatshme, edhe ndaj krimeve të tjera ende të pazgjidhura. Brenda juridiksioneve ligjore të të dyja vendeve, një mekanizëm i tillë mund të lehtësojë shkëmbimin e dokumentacionit, koordinimin diplomatik dhe identifikimin e pengesave që kanë pamundësuar drejtësinë.

Institucionet e Kosovës mund t’i kërkojnë gjithashtu Kongresit dhe administratës amerikane që të shqyrtojnë masa të tjera individuale ndaj personave për të cilët ekzistojnë prova të besueshme për pjesëmarrje në krim, përgjegjësi për dhënien e urdhrave ose pengim të drejtësisë.

Duhet të shqyrtohen gjithashtu masa të përshtatshme diplomatike dhe sanksione ekonomike, në përputhje me ligjin amerikan dhe ndërkombëtar, nëse autoritetet serbe vazhdojnë të mos bashkëpunojnë në mënyrë efektive për zbardhjen e këtij rasti.

Bashkimi Evropian duhet, po ashtu, ta trajtojë bashkëpunimin e Serbisë në hetimin dhe ndjekjen penale të krimeve të luftës si pjesë serioze të vlerësimit të sundimit të ligjit dhe të detyrimeve të saj në procesin e integrimit evropian.

Rasti Bytyqi nuk mund të shihet krejtësisht i izoluar nga problemi më i gjerë i pandëshkueshmërisë për krimet e kryera gjatë viteve 1990 dhe nga sfidat e sigurisë që kanë vazhduar në rajon.

Sulmi i armatosur në Banjskë më 24 shtator 2023, në të cilin u vra rreshteri i Policisë së Kosovës Afrim Bunjaku, tregoi edhe një herë rrezikun e dhunës së organizuar në veri të Kosovës. Bashkimi Evropian i ka kërkuar Serbisë që t’i ndjekë penalisht personat përgjegjës për atë sulm.

Sulmi ndaj kanalit Ibër-Lepenc në nëntor 2024 ishte një tjetër goditje serioze ndaj sigurisë së Kosovës dhe infrastrukturës së saj kritike. Personat përgjegjës duhet të identifikohen përmes një hetimi të plotë dhe të sillen para drejtësisë.

Serbia duhet të përballet seriozisht me trashëgiminë e krimeve të viteve 1990 dhe me çdo strukturë apo individ që përdor dhunën si instrument politik. Presidenti Aleksandar Vuçiq mban një përgjegjësi të veçantë politike për shkak të pozitës së tij në kuadër të regjimit të Millosheviqit dhe vazhdimit të politikave të tij agresive në Ballkan.

Edhe Kosova duhet ta kryejë pjesën e vet të punës.

Përgjegjësia kryesore institucionale u takon Qeverisë dhe institucioneve të tjera kompetente të Republikës së Kosovës, por kjo nuk duhet të bëhet kurrë çështje e një partie apo e një qeverie. Pozita dhe opozita duhet të qëndrojnë së bashku në kërkesën për drejtësi.

Drejtësia për vëllezërit Bytyqi nuk është çështje partiake. Është çështje njerëzore, shtetërore dhe kombëtare.

Kosova ka nevojë për institucione të qëndrueshme dhe plotësisht funksionale, në mënyrë që t’i mbrojë interesat e veta me forcë dhe kredibilitet në Washington, Bruksel dhe kudo tjetër.

Prandaj, zgjedhja e një presidenti konsensual para datës 6 tetor është me rëndësi jetike për Kosovën. Ata që këmbëngulin në bllokimin e parlamentit do të mbajnë përgjegjësi historike për dështimet e shtetit dhe do të ndëshkohen nga vota popullore.

Pas 27 vjetësh, familja Bytyqi nuk duhet të vazhdojë vetëm të dëgjojë se drejtësia do të vijë. Ajo meriton ta shohë drejtësinë duke u vënë në veprim.

Drejtësia për Yllin, Agronin dhe Mehmet Bytyqin është detyrim ndaj familjes së tyre, ndaj Kosovës, ndaj Amerikës dhe ndaj së vërtetës.

Miqësia me Amerikën nuk nderohet vetëm me fjalë. Ajo nderohet edhe duke kërkuar me këmbëngulje drejtësi për tre qytetarë amerikanë që sakrifikuan jetën për lirinë e Kosovës.

Lavdi e përjetshme Yllit, Agronit dhe Mehmet Bytyqit!

*Agim Aliçkaj
Drejtor Ekzekutiv
Liga Qytetare Shqiptaro-Amerikane

Më 27 shtator, 2026