Arkiv i Voal.ch – Ky material është botuar më 3.04.2015
Papa Gjon Pali II me Nene Terezen – ANSA
Mirënjohja e shqiptarëve ndaj Papës Shën Gjon Pali II për dashurinë dhe ndihmën e tij të pakursyer. Papa Shën Gjon Pali II dhe disa nga ngjarjet më të rëndësishme të Kishës katolike tek shqiptarët gjatë papnisë së tij të gjatë. Edhe këto ngjarje të kohës së Karol Wojtilës, që propozojmë në mënyrë skematike më poshtë, pasqyrojnë e ripohojnë një lidhje të afërt bashkëkohore dhe në të njëjtën kohë historike, të pazgjidhshme, që tregon vëmendjen, respektimin dhe dashuri e Selisë Apostolike e të Papëve të Romës ndaj popullit shqiptar në shekuj e deri në ditët tona.
Duke qenë përherë një nga gjymtyrët më të ligshta të Kishës universale, Papa Gjon Pali II, ashtu si paraardhësit e Tij, e ka rrethuar gjithnjë Kishën katolike në Shqipëri me atë kujdes që tregojnë prindërit për fëmijën e vogël. Gjon Pali II ka qenë përherë i gatshëm ta mobilizojë Kishën universale në ndihmë të Shqipërisë e të shqiptarëve, si dhe të ndërmjetësojë vazhdimisht pranë bashkësisë ndërkombëtare për fatet e vendit të shqiponjave e jo më pak, të Kosovës.
Me rastin e 10-vjetorit të vdekjes së Papës Vojtila, duam të kujtojmë me nderim të veçantë disa nga fjalët më domethënëse të Papës Shën Gjon Pali II në ndihmë të Shqipërisë, të Kosovës e të shqiptarëve kudo që ndodhen. Po e bëjmë këtë me fjalët që vetë Ati i Shenjtë Karol Wojtila pat thënë në shumë raste e rrethana.
Së pari nga Otranto kur më 5 tetor 1980 Papa Shën Gjon Pali II dënoi persekutimin e besimtarëve dhe të qytetarëve të pafajshëm në Shqipërinë komuniste. Duke kujtuar persekutimin e egër që pësonte popullsis shqiptare nga komunizmi në Shqipëri, gjatë vizitës në Otranto të Italisë, Papa Gjon Pali II nga brigjet e përtejme të Adriatikut, i drejtoi popullit shqiptar mesazhin e tij të parë të dashurisë atërore dhe të kujdesit për grigjën e vogël të martirizuar të katolikëve, nën thundrën e diktaturës ateiste komuniste. Në homelinë e Meshës Shenjte të atij 5 tetori, kushtuar martirizimit të të krishterëve në shekuj, Papa Shën Gjon Pali II sensibilizoi mbarë botën me këto fjalë: “E kështu sot nuk mund të mos e hedh vështrimin përtej detit, ku Kisha heroike në Shqipëri tronditet thellë nga persekutimi i gjatë, por edhe pasurohet nga dëshmia e martirëve të saj: ipeshkvij, meshtarë, rregulltarë, rregulltare, besimtarë e qytetarë të thjeshtë”. “Përveç tyre, mendimi im shkon edhe tek vëllezërit tjerë të krishterë e tek të gjithë besimtarët në Zotin të cilët pësojnë të njëjtin fat të heqjes në atë komb”.
Pastaj gjatë vizitës së tij historike në Shqipëri 25 prillit 1993. Me atë rast në Sheshin Skënderbe të Tiranës, Shën Gjon Pali II iu drejtuar me këto fjalë shqiptarëve që lanë pas diktaturën komuniste: “Popull shqiptar, ec përpara me guxim drejt shtigjeve të solidaritetit. Është një rrugë e vështirë kjo, por në të janë mbjell farat e shpresës. Të shoqëroftë forca e martirëve të tu, dëshmitarë gjithmonë në roje të lirisë në vitet e pafund të shtypjes së regjimit totalitar. T’i ndriçoftë hapat e tu dashuria për familjen, shpirti i vëllazërimit, mikpritja ndaj të huajit dhe vetitë që e dallojnë popullin tuaj, veti këto që përbëjnë pasurinë më të çmuar shekullore shqiptare”!
Gjithnjë gjatë vizitës së tij të 25 prill 1993, në Shkodër, Papa Gjon Pali II në mbarim të lutjes së mesditës “Mbretëresha e Qiellit”, nga ballkoni i kryeipeshkvisë së Shkodrës i drejtoi një përshëndetje të Lumes Nënë Terezës. Këto fjalë kuptimplote të Atit të Shenjtë Wojtilla ripohuan përfundimisht para mbarë botës origjinën shqiptare të Gonxhe Bojaxhiut, të së Lumes Nënë Terezë. Ja fjalët e Papës: “Të dashur, nuk mund mos të përshëndes një person fort të përvuajtur që ndodhet mes nesh. Është Nënë Tereza E Kalkutës. Të gjithë e dinë nga vjen, cili është Atdheu i saj. Atdheu i saj është këtu. Edhe në kohët e izolimit të plotë të Shqipërisë ishte pikërisht kjo rregulltare e përvuajtur, kjo shërbëtore e përvuajtur e më të varfërve ndër të varfër që përçonte në tërë botën emrin e Atdheut t uaj. Në të, në personin e Nënë Terezës Shqipëria është nderuar gjithmonë. Ky është misioni i saj e i të gjithë atyre, që porsi ajo, janë ndjekës së vërtetë të Krishtit, apostuj të Krishtit, apostuj të dashurisë e të përdëllimit. Ju falënderoj sot në emër të Kishës Universale, ju falënderoj, të dashur shqiptarë, për këtë bijë të tokës suaj, të popullit tuaj”!
Në Tiranë, në përfundim të vizitës së tij të 25 prillit 1993, Papa Gjon Pali II i drejton përshëndetjen mbarë kombit shqiptar “Vëllezër e Motra shqiptare! Ju përshëndes përzemërsisht! Pas një dite me një program të ngjeshur me kremtime e takime të cilat më dhanë mundësinë të shikoja dhe të përjetoja nga afër jo vetëm fenë e gjallë të Bashkësisë katolike, por edhe ngrohtësinë e mikpritjes së popullit shqiptar, ja erdhi i ndarjes e përshëndetjes dhe thellësisht i prekur nga përzemërsia, po përgatitem të ndahem prej jush. Në miqësinë që më keni shfaqur, kam kuptuar se pata të bëj me miq që kishin një zemër të madhe. Në çiltërsinë tuaj pash guximin e një demokracie të re, një demokracie që po ecën me hapa të sigurta drejt lirisë, pas sa vitesh të pafund e të errët të një diktature e të një ateizmi mbytës. Ju faleminderit për mikpritjen tuaj! Vëllezër e motra shqiptarë fort të dashur! Zoti e ruajt Atdheun tuaj. Zoti e mbrojt popullin shqiptar në mbarë botën. Në emër të Zotit ju përqafoj dhe ju bekoj të gjithëve. Mirupafshim. Ju uroj me gjithë zemër: gjithë të mirat”!
Shenjtëria e Tij Gjon Palit II e pat për zemrën edhe fatin e kosovarëve. Më 7 qershor 1998 Papa Wojtilla i bëri thirrje bashkësisë ndërkombëtare për paqe në Kosovë, prej nga vinin lajme që tregonin për acarimin e situatës: “Jo larg nesh – thekson Papa – në Kosovë, opsionet e dhunshme, shtypja, ikja e popullsive nuk mund të mos e shqetësojnë bashkësinë ndërkombëtare, me bindjen se kërkimi i rrugëzgjidhjeve paqësore, të vendosura në tryezën e bisedimeve, kërkojnë durim e guxim”. Ja edhe fjalët e Papës Wojtila për paqen në Kosovë gjatë mesazhit Urbi et Orbi – drejtuar Romës e Botës të dielën e Pashkëve të 4 prillit 1999 nga Vatikani. Ishte koha kur në trojet kosovare zhvillohej lufta shqiptaro-serbe, që shkaktoi kaq shumë viktima e sakrifica për popullin shqiptar të atyre trojeve. “Nga Zoti i Ngjallur kërkoi dhuratën e çmuar të paqes, posaçërisht për tokën e martirizuar të Kosovës, ku lot e gjak përzihen në një skenë dramatike, plot urrejtje e dhunë. Mendoj për atë që u vra, për atë që mbetet pa strehë, për atë që e ndajnë nga familjarët, për atë që detyrohet të ikë larg. E uroj të mobilizohet solidariteti i të gjithëve që, më në fund, të nisin e të flasin vëllazërimi e paqja. E si mund të mos prekemi thellë përballë vërshimit të dhimbshëm të burrave e të grave të Kosovës, që na trokasin tek porta, duke na kërkuar ndihmë? Në këtë ditë shenjte, e ndjej për detyrë t’u drejtoj një thirrje të ngushtme Autoriteteve të Republikës Federale të Jugosllavisë, të lejojnë hapjen e një korridori humanitar, për të krijuar mundësinë që ndihmat të arrijnë tek popullsia, e grumbulluar në kufirin e Kosovës. Për veprat humanitare nuk duhet të ekzistojnë kufijtë; hapja e korridoreve të shpresës mbetet detyrë e përhershme”.
Skeda: Papa Shën Gjon Pali II dhe Shqipëria
Por, të ndjekim një kronikë të shkurtër, që flet vetë për këtë interesim:
– 3 shtator 1951: Sekretaria e Shtetit të Qytetit të Vatikanit vendosi që Radioja e papës të flasë edhe në gjuhën shqipe. Udha e saj nisi me: “Udhën e Krygjës”, për të ndjekur pastaj hap pas hapi, për 26 vjet me radhë Papën e ardhur nga larg, që u ul në fronin e papnisë më 26 qershor 1967.
– Më 5 tetor 1960, gjatë vizitës në Otranto të Italisë, Papa Gjon Pali II nga brigjet e përtejme të Adriatikut, i drejtoi popullit shqiptar mesazhin e tij të parë të dashurisë atërore dhe të kujdesit për grigjën e vogël të martirizuar të katolikëve, nën thundrën e diktaturës komuniste. Në homelinë e Meshës shenjte, kushtuar martirizimit të të krishterëve në shekuj, Papa sensibilizoi mbarë botën me fjalët: “E kështu sot nuk mund të mos e hedh vështrimin përtej detit, ku Kisha heroike në Shqipëri tronditet thellë nga persekutimi i gjatë, por edhe pasurohet nga dëshmia e martirëve të saj: ipeshkvij, meshtarë, rregulltarë rregulltare e besimtarë të thjeshtë”.
– Më 6 maj 1988 një grup shqiptarësh të diasporës së Amerikës shtegtuan drejt Romës për t’u takuar me Gjon Palin II. Ishte takimi i parë i drejtpërdrejtë i Karol Wojtylës me shqiptarët – shumica të ikur nga atdheu për t’i shpëtuar diktaturës:
shtegtimi fillon më 5 maj, me arritjen e shtegtarëve të largët.
Më 6 maj – audienca në sallën Klementine në Vatikan; fjalimi programatik i Papës dhe lutja drejtuar Zojës së Këshillit të Mirë për popullin shqiptar;
– 1989: vizita e parë e Nënë Terezës në Shqipëri;
-1990 kremtimi Meshëve të para të pas diktaturës:
-4 nëntor 1990 – kremtohet Mesha e parë në varrezën e Rrëmajit në Shkodër;
-11 nëntor 1990 – kremtohet Mesha solemne në kapelën e varrezave të Rrëmajit;
– 17 tetor 1990: Përurohet në Shkodër seminari ndërdioqezan “Zoja e Këshillit të Mirë”.
– 2 qershor 1991 – Në solemnitetin e Korpit të Krishtit kremtohet Mesha solemne me procesion e kryesuar nga Imzot Ercole Lupinaçi, anëtar i delegacionit të Selisë së Shenjtë në Shqipëri;
– Rivendosen marrëdhëniet diplomatike në rang nunciature apostolike për Selinë e Shenjtë dhe ambasade për Shqipërinë;
– 22 prill 1993: Ambasadori i parë Willy Kamsi paraqet letrat kredenciale pak ditë para shtegtimit të Papës Gjon Pali II drejt Shqipërisë; Nunc i parë apostolik emërohet prelati indian, Imzot Ivan Dias;
– 25 prill 1993 – Papa Gjon Pali II viziton Shqipërinë, duke u ndaluar në Shkodër dhe Tiranë: gjatë vizitës i dhuron Kishës së martirizuar hjerarkinë e re të pasdiktarurës- katër ipeshkvij të rinj: Imzot Frano Illinë, Imzot Rrok Mirditën, Imzot Robert Ashtën dhe Imzot Zef Simonin.
– 26 nëntor 1994 – Ati i Shenjtë krijon kardinalin e parë shqiptar, Hirësinë e tij, Mikel Koliqin.
– 27 maj 1995: – organizohet shtegtimi i madh i shqiptarëve ne Gjenacan me rastin e 100 vjetorit te shpalljes se Zojës se Këshillit te Mirë, Pajtore të Shqipërisë dhe mbarë popullit shqiptar.
– 17 nëntor 1995 – ipeshkvijtë e ish-Jugosllavisë, ndërmjet të cilëve Imzot Nikë Prela, ipeshkëv i dioqezit Shkup-Prizren, takohen me Papën Gjon Pali II në Vatikan: flitet për kontributin e posaçëm që duhet të japin katolikët përmes përvojës së faljes e të pajtimit.
– 7 dhjetor 1966 – Shenjtëria e Tij Gjon Pali II riorganizon dioqezat e Kishës katolike në Shqipëri: themelon Dioqezën e Rrëshenit (Mirditë) në vend të abacisë së Oroshit dhe emëron si të parin Ipeshkëv të Rrëshenit dhe administrator apostolik të dioqezës së Lezhës, Atë Angelo Massafrën OFM, asokohe Këshilltar i Provinçës Françeskane Shqiptare dhe Famullitar i Troshanit; ndërsa si administrator apostolik të Shqipërisë së Jugut, emëron Atë Hil Kabashin, OFM, asokohe kapelan i besimtarëve shqiptarë në Gjermani.
– Papa Gjon Pali II shuguron ipeshkvij të rinj: Imzot Mark Sopin, ipeshkëv i Kosovës më 6 janar 1996 në bazilikën e Shën Pjetrit në Vatikan; Imzot Angelo Massafrën, më 6 janar 1997 në bazilikën e Shën Pjetrit në Vatikan; Imzot Hil Kabashin më 6 janar 1997 në bazilikën e Shën Pjetrit në Vatikan;
28 mars 1998 – Imzot Angelo Massafra emërohet kryeipeshkëv metropolit i Shkodrës, duke zënë vendin e Monsinjor Illisë, pas vdekjes dhe më 29 qershor 1998 merr nga duart e Papës Gjon Pali II në Vatikan palion e kryeipeshkvit metropolit;
më 10 korrik 1998 Imzot Zef Gashi emërohet kryeipeshkëv i Tivarit; shugurohet më 19 shtator 1998, në bazilikën e Shën Pjetrit në Vatikan;
– Maj 1998 – Kardinali Jozef Tomko, Prefekt i Kongregatës për Ungjillëzimin e Popujve, viziton Shqipërinë, takohet me përfaqësuesit më të lartë të Kishës në vend, vlerëson rolin e Kishës në procesin e zhvillimit të vendit dhe bekon Kishën e Zojës së Këshillit të Mirë të saporindërtuar.
– Maj 1999: Ambasadorët e vegjël të Paqes, mbledhës të gëzhojave vrasëse të revoltës së 1997-tës, për të bërë me to Këmbanën e Paqes, priten në audiencë nga Papa Gjon Pali II.
– 25 janar 2001: Papa zhvendos Selinë kryeipeshkvnore nga Kisha e Shën Luçisë në Durrës në katedralen e Shën Palit të Tiranës.
– 2 deri më 4 shkurt 2001 – vizita “ad Limina” e ipeshkvijve të Shqipërisë më 12 deri më 17 shkurt 2001 – e ipeshkvijve të Kosovës në Vatikan: takimi me Papën Gjon Pali II;
– 8-12 nëntor 2002: kardinali Crescenzio Sepe, Prefekt i Kongregatës për Ungjillëzimin e Popujve viziton Shqipërinë: më 9 nëntor takohet me Konferencën Ipeshkvnore të Shqipërisë; më 10 nëntor kryeson Meshën në katedralen e Shkodrës, ku hap procesin dioqezan për beatifikimin e 40-martirëve, shumica viktima të diktaturës dhe viziton dioqezin e Sapës; më 11 nëntor kremton në Bajzë e në Lezhë;
– 23 prill 2003: i dërguari i posaçëm i Shenjtërisë së Tij, Papës Gjon Pali II, kardinali Ivan Dias, kryeipeshkëv i Bombeit, merr pjesë, në emër të Shenjtërisë së Tij, në kremtimet që organizoi Kisha katolike me rastin e përkujtimit të 10-vjetorit të vizitës së Papës Gjon Pali II në Shqipëri dhe i sjell kishës katolike e mbarë popullit shqiptar, mesazhin e Atit të Shenjtë. Këto kremtime shënojnë kulmin e Vitit 1993 shpallur nga ipeshkvijtë shqipfolës Vit Jubilar, me rastin e 300-vjetorit të Kuvendit të Arbënit, që na kujton lidhjet shekullore të pakëputura të popullit shqiptar me papët e Romës;
– Romë, 19 tetor 2003 – Nënë Tereza shpallet e Lume.
– 14 nëntor 2004 – Papa Gjon Pali II u krijon mërgimtarëve shqiptarë në Itali mundësinë të mblidhen në një kishë për të përmbushur nevojat e tyre shpirtërore në gjuhë shqipe: përurohet për besimtarët shqipfolës, Kisha e Shën Gjonit të mullagave në lagjen romake Trastevere.
– 11 janar 2005: Papa Gjon Pali II i drejton përshëndetjen pjesëmarrësve në Sinodin Ndërheparkial të Heparkive të Arbëreshëve të Italisë: asaj të Lungros në Kalabri, të Horës së Arbëreshëve në Sicili dhe murgjërve të Abacisë së Grottaferratës, ku u zhvillua Sinodi ndërherparkiak, i cili nisi më 15 tetor 2004, për të përfunduar pas tre muajsh, më 14 janar 2005.
– 25 janar 2005 – Gjon Pali II miraton riorganizimin e dioqezave të Kishës katolike në Shqipëri, si vijon:
– ngre në rangun e Selisë metropolite, Kryedioqezën e Tiranë-Durrësit, duke e ndryshuar kështu emërtimin aktual Kryedioqeza e Durrës-Tiranës e duke i caktuar si sufragane Dioqezën e Rrëshenit dhe Administraturën Apostolike të Shqipërisë së Jugut;
– i bashkëngjit Dioqezën e Pultit, Kryedioqezës Metropolite të Shkodrës, që emërtohet Kryedioqeza e Shkodër-Pultit, duke lënë si sufragane të të njëjtës Kryedioqezë, dioqezën e Lezhës e të Sapës.
– 18 mars 2005 – Imzot Mirditës i dorëzohet bula papnore për kthimin e kryedioqezës së Tiranë-Durrësit në seli metropolite.
Papa Shën Gjon Pali dhe Kosova:
Të panumërta ndërhyrjet e Gjon Palit II për fatet e Kosovës e të shqiptarëve të krahinës, sidomos në vitet 1998-99, në çaste më dramatike për vendin e popullsinë.
8 mars 1998: në Lutjen e Engjëllit të Tënzot, Papa shpreh shqetësimin për situatën dramatike në Kosovë dhe lutet për popullsitë e munduara.
7 qershor 1998: – Papa i bën thirrje bashkësisë ndërkombëtare për paqe në Kosovë, prej nga vijojnë të vijnë lajme që flasin për acarimin e situatës: “Jo larg nesh – thekson Papa – në Kosovë, opcionet e dhunshme, shtypja, ikja e popullsive nuk mund të mos e shqetësojnë bashkësinë ndërkombëtare, me bindjen se kërkimi i rrugëzgjidhjeve paqësore, të vendosura në tryezën e bisedimeve, kërkojnë durim e guxim”.
9 gusht 1998: – në audiencën e përgjithshme të së mërkurës, Ati i Shenjtë shprehet: “Mendoj posaçërisht për banorët e Kosovës, ku dhuna dhe kushtet e jetesës të popullsisë vijojnë të bëhen gjithnjë më dramatike”.
4 tetor 1998: – Gjatë lutjes të Engjëllit të Tënzot, Papa i këshillon palët në konflikt të ecin në rrugën e dialogut, ndërsa i kërkon bashkësisë ndërkombëtare të mos qëndrojë duarkryq, por të japë ndihmesën e vet që vlerat si mirëkuptimi, respekti reciprok, falja e pajtimi t’i zënë vendin dhunës e shkatërrimit.
9 nëntor 1998: – Selia e Shenjtë shpreh shqetësimin e saj thellë për ndërhyrjen e mundshme të armatosur të Natos në Kosovë. Imzot Tauran, Sekretar i Shtetit të Vatikanit për marrëdhëniet me shtetet, kujton fjalët e shqiptuara një të dielë më parë në Split nga Gjon Pali II, pikërisht për gjendjen në Kosovë: “Bashkësia ndërkombëtare duhet t’i japë sa më shpejt ndihmën e vet Kosovës”.
25 dhjetor 1988: – Në natën e Krishtlindjes 1998 drama e Kosovës është sërisht në qëndër të vëmendjes së Papës.
***
3 janar 1999: – Në lutjen e Engjëllit të Tënzot Gjon Pali II thekson dramën e Kosovës, duke pohuar: “Drama e Kosovës, ku natën e Krishtlindjes pati ndeshje të reja të armatosura, është përherë e pranishme në zemrën time”.
11 janar 1999: – Ati i Shenjtë ndalet te situata në Kosovë gjatë takimit me Trupin Diplomatik akredituar pranë Selsië së Shenjtë, për shkëmbimin e urimeve të vitit të ri, duke theksuar: “Duhet bërë ç’është e mundur për t’i ndihmuar kosovarët e serbët të ulen në tryezën e bisedimeve, në mënyrë që t’i jepet sa më shpejt fund mosbesimit të armatosur, i cili paralizon e vret”.
15 janar 1999: – Duke pritur në audiencë kryeministrin e Shqipërisë, Pandeli Majko, Gjon Pali II u ndal tek domosdoshmëria për gjetjen e rrugëzgjidhjes paqësore në Kosovë dhe tek gjendja e refugjatëve.
Detyra kryesore – u theksua – është të ndahen kundërshtarët e të çarmatoset agresori; e këtë duhet ta bëjë ai që ka mundësi për ta bërë, dmth bashkësia ndërkombëtare. Pastaj, me afate të mesme e të gjata, do të jetë e nevojshme të rivendoset “respektimi i marrëveshjeve” e të ndihmohen serbët dhe shqiptarët të pajtohen”.
20 janar 1999: – Në audiencën e përgjithshme të së mërkurës, Papa bën thirrje për paqe në Kosovë.
21 janar 1999: – Ati I Shenjtë shtron për zgjidhje problemin e Kosovës në një telegram drejtuar ipeshkvijve jugosllavë. Përballë ashpërsimit të krizës – shkruan – e ndjej për detyrë t’u shpreh të gjithë njerëzve të munduar, afërsinë time atërore, ndërsa u bëj thirrje sërisht udhëheqësve të jetës publike t’i japin fund spirales së dhunës e të kërkojnë rrugën e dialogut ndërtimtar, duke respektuar të drejtat e patjetërsueshme të çdo njeriu”.
11 shkurt 1999: – Në emër të Papës, kardinali Angelo Sodano, sekretar i Shtetit të Shenjtërisë së Tij, bisedon me kryeministrin italian, Massimo d’Alema, mbi krizën në Kosovë dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut, të lirisë fetare e të paqes në vend.
22 shkurt 1999: – publikohet një Komunikatë e sallës së Shtypit të Vatikanit mbi qëndrimin e Selisë së Shenjtë, përmes së cilës, pasi vihen në dukje ndërhyrjet e panumërta të Selisë Apostolike dhe personalisht të Papës Gjon Pali II, urohet të gjindet akoma një rrugëzgjidhje paqësore e afatgjatë që t’i japë fund konflktit.
21 mars 1999: – Gjatë lutjes së Engjëllit të Tënzot, Shenjtëria e Tij flet për situatën e tensionuar në Kosovë dhe i fton besimtarët të luten për bashkësinë shqiptare, që ka përshkuar një udhë të vërtetë kryqi e prandaj ka të drejtë të presë rrugëzgjidhje, që respektojnë historinë dhe të drejtën e saj.
24 mars 1999: – Në audiencën e përgjithshme Papa dënon sulmin ajror mbi Kosovë dhe i lutet Zotit për dhuratën e paqes në Krahinë e në mbarë Evropën;
26 mars 1999: Në kapelën e Tij Private, Gjon Pali II Lutet për paqen në Ballkan;
28 mars 1999: gjatë lutjes së Engjëllit të Tënzot të së Dielës së Larit, Ati I Shenjtë ngre zërin duke theksuar se është me popullin që vuan dhe u bën thirrje të gjithëve: Eshtë ora e paqes! Mbi forcat e urrejtjes, duhet të ngadhënjejnë vëllazërimi e mirëkuptimi. Qofshin këto gema ulliri simbol i paqes që e dëshirojnë aq shumë popullsitë e zonës ballkanike – uron Papa.
Fillon ndërkaq ndërmjetësia e Vatikanit për paqen në Kosovë.
Më 31 mars 1999: – Papa dërgon në Shqipëri Imzot Cordes, kryetar i Këshillit Papnor Cor Unum, organizëm i Vatikanit, i caktuar për të asistuar refugjatët e për t’u shpërndarë ndihmat humanitare. Në mesazhin dorëzuar Prelatit për refugjatët kosovarë, thekson: Fëmijëve, nënave, pleqve që do të takosh, thuaju se Papa është me ta e me ta do të jetë përherë, derisa të gëzojnë një paqe të drejtë e të qëndrueshme. Tepër gjak e tepër lot ka parë të rrjedhin kjo popullsi gjatë gjithë shekullit XX.
Ndërsa më 1 prill 1999 dërgon Imzot Jean Louis Tauran, sekretar i Shtetit të Vatikanit për marrëdhniet me shtetet, në Beograd, me një mesazh të posaçëm për Presidentin e Republikës Federale të Jugosllavisë, Sllobodan Millosheviç.
2 prill 1999: – Në përfundim të Udhës së Kryqit në Koloseo, të Premten e Madhe, Gjon Pali II pohon: “I përbuzur e i dëbuar është Krishti në njeriun e munduar e të vrarë në luftën e Kosovës dhe kudoqë ngadhënjen kultura e vdekjes”.
4 prill 1999: – Në Mesazhin e Pashkëve, Papa kujton situatën në Kosovë, falënderon dhe uron të gjithë ata që u qëndrojë pranë refugjatëve, duke i mirëpritur e duke i ndihmuar.
5 prill 1999: – Në të Hënën e Engjëllit, gjatë lutjes së Mbretëreshës Qiellore, Gjon Pali II bën thirrje për ndihmë ndërkombëtare në Kosovë, ku – siç shprehet – këmbanat nuk kanë rënë për festë e ku vijon shkatërrimi, shpërngulja e vdekja.
9 prill 1999: – Ati i Shenjtë u bën thirrje autoritetve të Republikës Federale të Jugosllavisë të lejojnë hapjen e një korridori humanitar, për të krijuar mundësitë të arrijnë ndihmat në kufirin e Kosovës, ku qenë grumbullar masa të mëdha kosovarësh. Për solidaritetin nuk ka kufij – thekson Papa – por duhet të ketë gjithnjë koridore shprese.
11 prill 1999: – Duke uruar besimtarët ortodoksë me rastin e Pashkëve, Shenjtëria e Tij kujton se në ato ditë sytë e besimtarëve ishin plot me vdekje, prandaj bën thirrje që të heshtin armët e të rifillojë dialogu.
18 prill 1999 – Gjatë audiencës së përgjithshme të së mërkurës, Papa përsërit thirrjen për paqe në Kosovë e në Jugosllavi.
22 prill 1999: – Duke pritur në audiencë Fondacionin Gorbaçov, Ati i Shenjtë rikujton nevojën për ndërhyrje në favor të paqes në Kosovë, sepse situata e luftës rrezikon të destabilizojë gjithë Ballkanin.
27 prill 1999: – Në një letër personale drejtuar Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së, Papa shkruan: “Selia e Shenjtë e vlerëson shumë faktin që Organizata të luajë rolin kryesor në zgjidhjen e një krize në të cilën është përfshirë mbarë bashkësia ndërkombëtare. Eshtë urgjente që zëri i ligjit dhe i institucioneve të mos shuhet nga zëri i armëve.
2 maj 1999: gjatë Lutjes së Mbretëreshës Qiellore, Gjon Pali II bën thirrje për stabilizimin e situatës në Ballkan.
10 qershor 1999: – Publikohet një Deklaratë e Sallës së Shtypit të Vatikanit mbi tërheqjen e serbëve nga Kosova, nënshkruar në Kumanovë nga gjeneralët e Natos e të Beogradit. Kjo Deklaratë shënon edhe përfundimin e konfliktit.
4 tetor 1999: Gjatë vizitës në Kroaci, Papa i përshëndetë në gjuhën shqipe shqiptarët që jetojnë në vendin ballkanik.
6 tetor 1999: – Në audiencën e përgjithshme të së mërkurës në Vatikan, Gjon Pali II falënderon shtegtarët e gjuhës italiane për sensibilizimin e opinionit publik lidhur me nevojat e popullsive të Kosovës, të sprovuara rëndë nga konflikti.
Ka njerëz që e jetojnë jetën për veten. Ka njerëz që jetojnë për familjen. Por janë shumë të rrallë ata që gjithë jetën e tyre ia kushtojnë kombit.
Jusuf Buxhovi është njëri prej tyre.
Tetëdhjetë vjet jetë janë një bekim. Por kur këto tetëdhjetë vjet shndërrohen në një jetë të tërë në shërbim të historisë, letërsisë, publicistikës, diplomacisë dhe ndërgjegjes kombëtare shqiptare, atëherë ato nuk janë vetëm vite. Ato bëhen trashëgimi.
Sot, kur miku im i çmuar Jusuf Buxhovi feston 80-vjetorin e lindjes, nuk feston vetëm familja e tij dhe rrethi i miqve. Feston edhe kultura shqiptare. Feston historia jonë kombëtare. Feston mendimi shqiptar.
Kam pasur fatin dhe privilegjin që për shumë vite ta kem pranë jo vetëm si bashkëpunëtor në botën e librit, historisë dhe kulturës, por edhe si mik të sinqertë të familjes sonë. Miqësia jonë nuk është ndërtuar mbi interesa të përkohshme. Ajo është ndërtuar mbi besimin, respektin reciprok dhe mbi një ideal të përbashkët – dashurinë për kombin shqiptar.
Në jetën time kam takuar shumë njerëz të dijes. Kam bashkëpunuar me profesorë, akademikë, diplomatë dhe personalitete nga shumë vende të botës.
Por rrallë kam njohur një njeri që i ka qëndruar me aq përkushtim dhe dinjitet misionit të tij sa Jusuf Buxhovi.
Ai nuk ka zgjedhur rrugën më të lehtë.
Ka zgjedhur rrugën e dokumentit.
Ka zgjedhur rrugën e së vërtetës.
Ka zgjedhur rrugën e argumentit shkencor.
Dhe kjo është rruga më e vështirë.
Sepse e vërteta shpesh sfidon interesat, paragjykimet dhe propagandën.
Megjithatë, ai nuk u tërhoq kurrë.
Përmes veprave të tij ai u dha shqiptarëve një pasqyrë më të thellë të historisë sonë dhe i ftoi lexuesit të kërkojnë gjithmonë të vërtetën mbi bazën e dokumenteve dhe jo të miteve.
Pikërisht kjo është arsyeja pse librat e Jusuf Buxhovit nuk janë vetëm libra historie.
Ato janë libra ndërgjegjeje.
Ato janë libra që i bëjnë shqiptarët të mendojnë.
Të reflektojnë.
Të njohin më mirë vetveten.
Por veprimtaria e tij nuk kufizohet vetëm në histori.
Si gazetar, publicist, romancier dhe intelektual, ai ka qenë gjithmonë një zë i pavarur, një zë kritik dhe një mbrojtës i palëkundur i interesit kombëtar shqiptar.
Në kohët më të vështira për Kosovën, fjala e tij ishte zë i arsyes.
Në kohët e paqes, pena e tij vazhdoi të kërkonte përgjegjësi, drejtësi dhe ndërtimin e një shteti mbi vlerat demokratike.
Një nga privilegjet më të mëdha që kam pasur gjatë viteve të fundit ka qenë bashkëpunimi ynë në botimin dhe promovimin ndërkombëtar të veprave të tij.
Si botues, ndjeva se këto vepra nuk duhej të mbeteshin vetëm në gjuhën shqipe.
Historia e Kosovës dhe e shqiptarëve meritonte të lexohej edhe nga bota.
Pikërisht me këtë bindje, Jalifat Publishing, me seli në Houston të Teksasit, mori përsipër përkthimin dhe botimin në gjuhën angleze të një pjese të rëndësishme të krijimtarisë së Jusuf Buxhovit.
Ky nuk ishte vetëm një projekt botues.
Ishte një mision kombëtar.
Një përpjekje për t’i dhënë historisë shqiptare një zë edhe në gjuhën më të lexuar të botës.
Falë këtij bashkëpunimi, veprat e Jusuf Buxhovit kanë hyrë në universitete, biblioteka publike, qendra studimore dhe institucione akademike në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Studentë, profesorë, studiues dhe lexues amerikanë kanë pasur mundësinë ta njohin historinë e Kosovës dhe të shqiptarëve jo vetëm përmes autorëve të huaj, por edhe përmes këndvështrimit të një historiani shqiptar që e ka ndërtuar punën e tij mbi dokumente, burime arkivore dhe kërkim shkencor shumëvjeçar.
Një kënaqësi e veçantë për mua si botues ishte fakti që këto botime u përfshinë edhe në fondet e Library of Congress në Washington D.C., bibliotekës më të madhe dhe një prej institucioneve më prestigjioze të dijes në botë.
Ky nuk është vetëm një nder për autorin.
Ky është një nder për kulturën shqiptare.
Është një dëshmi se historia jonë po gjen vendin që meriton në kujtesën akademike ndërkombëtare.
Për mua, ky ishte një nga momentet më domethënëse të bashkëpunimit tonë. Sepse nuk po botonim vetëm libra. Po ndërtonim ura. Po afronim botën akademike amerikane me historinë shqiptare. Po krijonim mundësi që brezat e ardhshëm të studiuesve të kenë qasje në burime serioze të shkruara nga një autor shqiptar. Ky është një shërbim që mbetet.
Në të gjitha bisedat tona ndër vite kam vënë re një gjë.
Jusuf Buxhovi nuk flet kurrë për historinë si diçka të mbyllur.
Ai flet për historinë si përgjegjësi. Sepse historia nuk është vetëm kujtesë. Historia është mësuesja e së ardhmes. Një komb që nuk e njeh historinë e vet, rrezikon të humbasë edhe të ardhmen.
Prandaj kontributi i Jusuf Buxhovit nuk matet vetëm me numrin e librave të botuar.
Ai matet me ndikimin që ato libra kanë pasur në ndërgjegjen kombëtare shqiptare.
Ai matet me brezat që janë edukuar përmes tyre.
Ai matet me respektin që ka fituar në botën akademike.
Ai matet me autoritetin moral që gëzon sot. Dhe autoriteti moral nuk fitohet me poste. Ai fitohet me karakter. Me punë. Me ndershmëri. Me guxim intelektual.
I dashur mik, Jusuf,
Në këtë ditë të shënuar, në emrin tim, të familjes sime dhe të Jalifat Publishing, të shpreh falënderimin më të thellë për miqësinë që na ke dhënë, për besimin që ke treguar dhe për privilegjin që na ke dhënë të jemi pjesë e rrugëtimit ndërkombëtar të veprës sate.
Lutem që Zoti të të dhurojë shëndet të mirë, jetë të gjatë, qetësi familjare dhe forcë krijuese për të vazhduar misionin tënd fisnik.
Kombi shqiptar ka ende nevojë për zërin tënd.
Ka nevojë për dijen tënde.
Ka nevojë për penën tënde.
Urime 80-vjetori!
Qoftë kjo ditë një festë jo vetëm për ty dhe familjen tënde, por edhe për të gjithë shqiptarët që vlerësojnë dijen, kulturën, historinë dhe njerëzit që ia kushtojnë jetën së vërtetës.
Sepse emri Jusuf Buxhovi tashmë nuk i përket vetëm një njeriu.
Ai i përket historisë moderne të kulturës dhe mendimit kombëtar shqiptar.
Ish kreu i Federates shqiptare te futbollit ne vitet me te veshtira te futbollit shqiptar 1992 – 97.
Per gati 30 vjet pjestar i kryesise se federates spanjolle te futbollit .
Nje nga drejtuesit e talentuar e organizatoret e suksesshem te 3 finaleve te Uefa Champions league per meshkuj e 2 te tillave per femra.
Nje nga bashkepunetoret me te afert te Fifa & Uefa ne federaten spanjolle prej gati 30 vjetesh dhe i derguari i tyre speciale round the world ne evenimente te rendesishme te futbollit europian e atij boteror.
Se fundmi i zgjedhur prej qeverise e federates spanjolle si Drejtuesi e Presidenti i organizimit te Kupes se Botes 2030 …Spanje – Marok – Portugali.
Vleresim i jashtezakonshem !
Urime zemre Ed Dervishit shqiptarit qe vazhdon ta mbaje lart e me krenari emrin e Atdheut te tij.
Flas rregullisht ne telefon me Edin prej vitesh …sepse jo vetem kemi shume se c’ te kujtojme nga jeta jone shume vjecare sportive e qytetare aty ne Shqiperi…por edhe se na nxit respekti e malli ndaj njeri tjetrit.
E telefonova kur nisi Boterori per te mesuar dicka me shume per Spanjen …tashme kombetaren e dyte te tij te zemres…por duket ne kulmin e punes se tij …su lidhem dot.
E mbreme disa ore pas finales se madhe e fitimit te titullit kampion bote te Spanjes…Edi i ra telefonit tim…
…Te kerkoj ndjese me tha qe s’ te jam pergjigjur por per me shume se 1muaj kam qene ne Amerike , Mexico e Canada …shume i zene e ne krye te puneve qe ti i di shume mire se si jane ne kesi rastesh.
E urova nga zemra per suksesin e madh te Spanjes mikun e mire , te afert e te hershem …sepse ne kete arritje te madhe ka pjesen e tij te suksesit e te merites edhe shqiptari Ed Dervishi.
Me tregoi shumecka …qe nga starti pak i hidhur me Kepin e Gjelber e deri tek finalja triumfuese kunder Argjentines .
Ishte ne avion se bashku me ekipin , stafin drejtues e kreret e federates spanjolle te futbollit e po ktheheshin per ne Madrid …atje ku i priste uragani – popull i Spanjes per te festuar te gjithe se bashku per Trofeun e cmuar te Kampionit te Botes .
Shume urime Ed…festoni e gezoni sepse e merituat plotesisht .
E bashke me ju ne kete rast na lind e drejta te festojme edhe ne shqiptaret per shqiptarin tone te mrekullueshem mes kampioneve te botes.
Me rastin e 75-vjetorit të kompozitorit shqiptar Prof. Aleksandër Peçi, ky numër special paraqet një përzgjedhje artikujsh, kritikash dhe vlerësimesh të botuara ndër vite nga shtypi ndërkombëtar. Aleksandër Peçi është një nga figurat më të shquara të muzikës bashkëkohore shqiptare.
Veprimtaria e tij krijuese shtrihet në më shumë se pesë dekada dhe përfshin simfoni, koncerte, opera, muzikë dhome, vepra solistike, muzikë vokale, muzikë filmi dhe kompozime eksperimentale.
Vizioni i tij artistik është vlerësuar nga interpretues, kompozitorë, kritikë, festivale, universitete dhe institucione botuese në Evropë, Azi dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Me 450 partitura të botuara nga Universal Edition, Vjenë, një nga shtëpitë botuese më prestigjioze të muzikës në botë, Peçi ka krijuar një gjuhë muzikore origjinale, të frymëzuar nga rrënjët shqiptare dhe e orientuar drejt ideve universale të artit bashkëkohor.
Sistemi i tij kompozicional, KABAIZMI, përfaqëson një kontribut të veçantë në muzikën e sotme, duke bashkuar energjinë e traditës muzikore shqiptare me mendimin modern kompozicional. Ky numër përkujtimor sjell zërat e shtypit dhe kritikës muzikore nga Japonia, Franca, Italia, Shtetet e Bashkuara, Çekia, Rusia, Austria dhe vende të tjera.
Nëpërmjet këtyre artikujve, lexuesi ndjek jehonën ndërkombëtare të muzikës së Peçit, nga premierat botërore dhe festivalet prestigjioze deri te vlerësimet e personaliteteve të shquara të muzikës dhe kritikës. Faqet në vijim paraqesin artikuj origjinalë, recensione dhe dëshmi që dokumentojnë një rrugëtim artistik të shtrirë në kontinente dhe breza, duke dëshmuar praninë e muzikës së Aleksandër Peçit në jetën kulturore ndërkombëtare. “Muzika i përket njerëzimit. Kufijtë zhduken kur fillon tingulli.”
ALEKSANDËR PEÇI AT 75
A Lifetime Dedicated to Contemporary
On the occasion of the 75th anniversary of the Albanian composer Prof. Aleksandër Peçi, this special edition presents a selection of articles, reviews, and critical writings published over many years by the international press. Aleksandër Peçi is one of the most distinguished contemporary composers from Albania.
His creative career spans more than five decades and includes symphonies, concertos, operas, chamber music, solo works, vocal music, film scores, and experimental compositions. His artistic vision has been recognized by leading performers, composers, critics, festivals, universities, and publishing institutions throughout Europe, Asia, and the United States.
Published by Universal Edition, Vienna, with 450 scores in its international catalogue, Peçi has developed a unique musical language inspired by Albanian roots while addressing universal artistic ideas.
His compositional system, KABAISM, represents an original contribution to contemporary music, combining the energy of Albanian traditional expression with modern compositional thought. This commemorative newspaper brings together voices from Japan, France, Italy, the United States, the Czech Republic, Russia, Austria, and many other countries.
Through these articles, readers can follow the international reception of Peçi’s music—from world premieres and festival performances to scholarly assessments by eminent musicians and critics. The following pages present original press articles, reviews, and testimonies that document an artistic journey extending across continents and generations. “Music belongs to humanity. Borders disappear when sound begins.” — Aleksandër Peçi
— Aleksandër Peçi CV
ALEKSANDËR PEÇI Composer | Merited Artist of Albania | Publisher Universal Edition Vienna , Great Master Award Aleksandër Peçi is one of the most prolific and influential Albanian composers of the 20th and 21st centuries.
.
Born in 1951, he graduated from the University of Arts in Tirana under Çesk Zadeja, and pursued further studies at the Conservatoire National Supérieur de Musique et de Danse de Paris, the Accademia di Santa Cecilia in Rome, and the Conservatorium van Amsterdam with Ton de Leeuw, Paul Méfano, Jacques Charpentier, and Daan Manneke.
.
With a catalogue of over 963 compositions and more than 5000 CD productions, his music spans symphonies, concertos, sonatas, chamber works, and electronic music. He has developed an original compositional system called Kabaizmi, which is rooted in Albanian polyphonic and kaba traditions, yet transformed into a contemporary musical language of structural, modal, and emotional depth.
.
Peçi’s works have been performed in more than 30 countries across Europe, America, Asia, and Australia. His publisher is Universal Edition Vienna, where over 450 of his works have been published. publisher AED with 963 editions Publicher Emerson Edition England Peçi has written over 963 compositions and published 35 CD albums. Over 800 videos of his works are online. At Santa Cecilia, he composed Etera Tondo, inspired by Dante’s Paradiso.
.
He served as director of the Palace of Culture in Përmet and became artistic director of the National Ensemble of Popular Songs and Dances in 1979. In 1989, he won Festivali i Këngës with Toka e Diellit. Since 1992, he has taught at the Academy of Fine Arts, Tirana.
.
His works have premiered at Venice Biennale, ISCM World Music Days, and the Manchester International Festival, and performed at Carnegie Hall, Steinway Gallery, Euro Pianos (Florida), University of Miami, and Prague Conservatory. His commissions include the Albanian Ministry of Culture, Radio France, SACEM, and Montreal Film Studio. In 2011, his music was performed globally (Moscow, Paris, Vienna Roma Texas, New Yorl London Venezzia Trueste soanje Peage Brno Olomouk Duselforf Waimar Bari Brescia Cremona Luca Ecuador, Texas siatlle New Port Uruguay Argjentina Louisiana, Armenia, Oman kazan Seul, Kosovo).
.
In 2016, the Moscow Conservatory presented a first-time event with five of his piano sonatas.
.
His work Muzikë Kabaistike premiered in Miami the same year. He has composed symphonic, chamber, ballet, and operatic music, as well as over 20 film scores. His catalogue includes: · 50 sonatas (33 for piano) · 14 concertos (6 for cello, 6 for piano) · 6 rhapsodies, 2 ballets, 2 opera (5 vepra skenike ) · 5 large piano cycles · 6 Concertos for piano and orchestra · 6 Concertos for violoncello and orchestra.
.
Violin concerto KABAISMI – A New Musical System Peçi is the founder of Kabaizmi, a 21st-century compositional system rooted in Albanian polyphony and the Kabá. It transforms this expressive tradition into a new sonic and aesthetic language through techniques like metric dissolution, polygravity, modal-tonal overlays, and spatial writing. Kabaistic music refracts ancient pain into light and motion, creating floating sound structures beyond metric subdivisions. Core Concept: Polygravité CC2 Composition –
.
A Cartesian counterpoint with mathematical and structural logic, unrelated to Ligeti’s micropolyphony or Bach’s counterpoint. Autori eshte ne perfundim te librit Peçi’s KABAIZMI. gazeta e revista ne new york paris venezia prage moske bari \kane publikuar shkrime per muziken e peçi konservatore dhe universitete ne Bote kane mbrojtur sudentet Doktoratura mbi muziken e Peçi ne Viene Graz Texas gjermani Tirane Sample Works and Forms · Carousel Diellor · Pentacentre Polymodale · GEA 2651 – Piano Concerto No. 5 · 12 Cartesius Cantus · Oisosfonia (commissioned by Biennale di Venezia) · Chromaspectre and Black Hole – Sonata No. 6 · Spectralia – Sonata No. 7 · Kabacells – Sonata No. 4 · Bertham – Sonata No. 20 · Symphony No. 5 Skënderbeu · Polyphonie des ondes aériennes – Concerto for flute · Zeus – Sonata No. 30 · Ilumination tonalo-modal – “Eclipse Ottoman” · Etera Tondo, Mitosfera, Dilay and Dioxid Techniques de Composition.
First Prize, Opera “OIRAT” (MUZA Competition, Ministry of Culture, Albania) ·
First Prize, Electroacoustic work “Albpostmortorium” (MUZA Competition, Ministry of Culture, Albania) ·
Second Prize, “Në Emër të Jetës” (RTSH Festival, 1988) ·
Awards in Salerno, Italy, for film music: “Kur xhirohej një film”, “Në shtëpinë tonë” · Commissioned by: France Musique (France), Ministry of Culture Paris, Biennale di Venezia (Italy), Kinostudio Albania, National Theatre of Opera and Ballet Tirana, RTSH, MEKI, Studio Film Montreal (Canada) INTERNATIONAL ENCYCLOPEDIA ENTRIES ·
Grove Music Online (London) – by George Leotsakos · Die Musik in Geschichte und Gegenwart (MGG) (Germany) ·
The International Who’s Who in Classical Music (2000–2010 editions) · Enciklopedia e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë ·
Enciklopedia e Filmit Shqiptar (Kinostudio / Arkivi i Filmit) · UNESCO World Composers Index (citations via biennial publications) · CD-Kataloge international (Harmonia Mundi, Virgin Megastore, FNAC Paris)
.
Lucia Reiprich Maloveská muzikologe Pragë
Për veprën e Aleksandër Peçi
.
Celest Mozartorium Eternum
Pjesa e fundit e koncertit ishte gjithashtu një premierë. U interpretua vepra e Aleksandër Peçit “CelestMozartorium Eternum”, një kompozim me katër kohë, i cili, sipas të gjitha gjasave, mbështetet mbi një bazë semantike shumë shume interesante . Kujtesa, transformimi shpirtëror, hapësira e takimit mes së kaluarës dhe së tashmes, plagët historike – këto janë vetëm disa nga temat që përmenden në tekstin shoqërues të veprës (i cili është shkruar nga vetë autori,).
Për dëgjuesin është e rëndësishme të kuptojë se autori ngre pyetje pothuajse të pazgjidhshme dhe se, gjatë dëgjimit, nuk duhet të ketë frikë të kërkojë edhe kuptime personale. Një informacion tjetër i dobishëm është se në vepër përdoret “qartësia tonale mozartiane”. Kur fillojnë të shfaqen motive të njohura nga krijimtaria e Mozartit, dëgjuesi mund t’i lidhë menjëherë me këtë synim, pa pasur nevojë të analizojë gjatë funksionin e tyre.
Pikërisht aludimet ndaj Mozartit dhe transformimi ose shpërbërja e tyre graduale përbëjnë ndoshta elementin më të spikatur e me origjnal e terhqes të kompozimit. Përveç pyetjeve të shumta filozofike, vepra ngre edhe një pyetje muzikore: si mund të punohet në mënyrë krijuese me materiale të së kaluarës. Peçi i trajton këto ide me mjeshtëri kompozicionale dhe është tërheqëse të ndiqet mënyra se si ai i zhvillon.
.
Actionmusical Paris
L’enchaînement avec l’Énergie Caléidoscopique composé par Aleksander Peçi n’est en rien brutal mais, au contraire, extrêmement joyeux ! Ce compositeur de premier plan en Albanie joue un rôle comparable à celui de Komitas ou Bartok en restituant à ce peuple sa musique traditionnelle. Des rythmes extrêmement variés, des harmonies audacieuses ou familières jalonnent cette partition « commandée » par Jean-Samuel BEZ et Jean-Luc THERRIEN pour cette tournée « Caléidoscopes ».
Et c’est l’impression de voyager dans un rythme frénétique que procure cette œuvre ! On a vraiment l’impression de « voir » les paysages se succéder. Aleksander Peçi est certainement un compositeur national qui saura mettre à l’honneur la musique de son pays.
.
.
Një moment historik përtej kufijve të imagjinatës – madje edhe për një autor të shquar si kompozitori Aleksandër Peçi.
Sot, veprat e Peçit të botuara nga Universal Edition kanë arritur në 233 botime
233 libra të Mjeshtërit të Madh mbajnë vulën e gjigandit botëror të botimeve muzikore, UE.
UNIVERSAL EDITIONS.- VIENNA
Metila Dervishi – Aleksander Peçi kompozitori shqiptar, më i ‘kërkuar’ i skenave prestigjioze ndërkombëtare
Aleksander Peçi
Aleksander Peçi kompozitori shqiptar, më i ‘kërkuar’ i skenave prestigjioze ndërkombëtare.
Me një opus të gjerë, plot ide novatore dhe diversitet, Prof. Peci vazhdon të n’a befasoje me potencialin e tij krijues, duke e cuar përherë në stade të reja muzikën serioze shqiptare.
I pandalshëm dhe mjaft i kërkuar nga interpretë të njohur ndërkombëtar, ai sërish vazhdon, si një lumë i pandalshëm të sjellë vepra të reja në ide, mendime, stilistike e formë.
Kështu, së fundmi, më 19 Gusht (2024), 3 veprat e tij për piano, të titulluara: Sonata n.7, Spectralia, Sharki e ngujuar, Cartesius cantus n.2, u ekzekutuan në skenën prestigjioze “Rahmaninov’, të Konservatorit Cajkovski, Moskë, Rusi, me shumë suksese, nga interpretët e shquar të pianos: Michael Kovaleff e Danil Sevostianov.
Një sukses i jashtëzakonshëm, me duartrokitje elektrizante, sic i është shprehur, prof. Pecit, Natalya Deeva, e cila ndër të tjera i shkruante se impresionet për këto vepra dhe interesi qe në rritje nga qarqet artistike në Rusi.
Ndër të tjera, Prof. Peci, duke e konfirmuar këtë sukses dhe interes edhe në Moskë, shton që …”Publiku i Moskes ka patur shpesh herë ndoshta, në rreth 15 –koncerte, mundësinë që të dëgjojë eksplorimet e reja, që vijnë nga moderniteti i muzikës së “shqiptingujve”.
Shqiptingujve’, një fjalë dhe term që prof. Peci e përdor përherë përgjatë shkrimeve dhe diskutimeve të tij, krenar me të drejtë, që con në një stad tjetër muzikën e vendit të tij, muzikën e vendit tonë. Dihet që Moska, për shqipërinë në periudhën socrealiste ka qenë një pike referimi dhe ka qenë një nga Konservatorët, ku edhe mentori i shumë artistëve shqiptar dhe njëkohësisht pedagogu udhëheqës i Prof. Pecit, Prof. Cesk Zadeja( 1927-1997) ka studiuar. Dhe është bukur që në një vend të tillë, ku dihet botërisht potenciali madhështor që gezojnë, vazhdojnë kontaktet me muzikën shqiptare dhe vlerësohen kompozitor shqiptar. Konservatori i vendit tonë është themeluar e hapur nga 62 nga profesor që kanë studiuar në Moskë, sic pohon Prof. Peci, dhe ata shkrujnë për Pecin në web-in e tyre:
ZBULIMI I MUZIKËS QË SHIKON NGA E ARDHMJA!
Por, ndërkaq vazhdojnë lajmet që nuk ndërpriten. Rrugëtimi i veprave të Peçit do të vijoj me një tjetër tur Europian: pas Vienës, Parisit, në rreth 22- kryeqytete, ashtu si edhe Texas do të interpretohen veprat e Prof. Pecit, ku dhe në rrjetet e tij sociale, së fundmi prof. shkruan…rikthehem në Pragë për të gjashtën herë, më 29 tetor Sonata Dëti n.15 dhe Premiere Boterore, koncerti Konvergence nga Egli Prifti piano.
Duket se idili krijues dhe risitë nuk shterojnë dhe në 73-vjetorin e kompozitorit tonë.
Kompozitori i futurizmit që prej vitesh ka futur Polygravite C C2 Composition, si stilistikë në veprat e tij apo edhe Kabaizmit.
Është shumë interesant dhe për t’u shenjuar fakti, që Stephan Möller, para se të ekzekutohej në Vienë, Sonata nr.21 ‘N’klaj me lot ujvarash’, meqe jemi dhe të viti i Schoenberg (1874-1951), ndër të tjera shkruan…Peçi ka zhvilluar një sistem muzikor të vetin, i cili mund të krahasohet me atë të Shënberg…sistemin e tij ai e quan ‘Kabaizëm’. Arnold Shënberg, kompozitori austriak i njohur për dodekafonizmin, krijimin e muzikës a-tonale, ndërroi jetë në vitin 1951, vit kur ka lindur kompozitori Peci, është me vlerë dhe rëndësi që personalitetet e artit tonë të krahasohen me figura kaq të larta botërore, ndaj shpresoj shumë që studimet mbi Prof. Pecin teknikat, risitë, mendimet e kritikëvë botëror të kthehen në një objekt të vazhdueshëm studimi në vendin tonë. Edhe pse ka shkrime të shumta mbi figurën e tij dhe një tezë doktorature nën titullin, ‘Aleksander Peci Before and After the iron curtain’ (Louisiana State University, 2017) nga Pianistia durrsake e mirënjohur në Amerike, Elida Dakoli me një dendësi dhe gjeresi të konsiderueshme, që uroj të vi së shpejti dhe në shqip, Peçi me një opus të jashtëzakonshëm krijues, kërkon vite ed vite pune e studimi sërish e sërish.
Ndërkohë, përpos këtyre veprave të gjinive serioze me shumë risi, histori që qëndrojne nga pas, me Danten, me kozmosin me Epin e Gilgameshit, me Sharkinë e ngujuar, etj, etj, stile kompozicionale dhe estetikë që ia leme analizave në vazhdim. Ajo që bën përshtypje është se Prof. Peci i dedikon kohë dhe ka dhe një pasion për gjininë e këngës së lehtë, për publikun e gjerë, sic e perifrazojmë ne, ashtu si edhe per muzikën e filmave. Ky fakt e ka bërë më të dashur edhe për publikun e gjerë që në periudhën socrealiste, kur nis dhe karriera e tij. E kujt nuk i kumbon në vesh kënga aq e dashur ‘Shtëpia jonë’, nga filmi ‘Në shtepinë tonë’ (1979). E kënduar dhe sjellë në mënyrë brilante nga Vace Zela, nje melodi, orkestrim i mrekullueshëm, plot emocion që vazhdon e jehon e jehon në mendjet tona.
Pra, Artisiti i merituar A. Peci kërkon t’i prek të gjitha zhanret dhe gjinitë, qoftë edhe këngët, kështu, përpos prestigjit që gëzon si një nga personalitetet artistike më në zë në vendin tonë, por edhe jashtë, sic e përmendëm, më sipër, me këngët u bë dhe një figurë e dashur dhe e njohur për publikun e gjerë. Dhe së fundi, një lajm mbi këngën fituese të Festivalit të RTSH të vitit 1989 një bashkëpunim i Pecit me një personalitet të letrave shqipe, Xhevahir Spahiut , titulluar ‘Toka e diellit’, interpretuar nga të mirënjohurit: Frederik Ndoci, Manjola Nallbani, Julia Ndoci, do të rikthehet e marrë shpërndarje dhe së fundmi në televizionet në New York, U.S.A dhe Toronto, Canada ku besojmë do të drithëroj dhe publikun e gjerë andej. Me tinguj entuziastë të shtrirë, thurur mbi një variacion që varion dhe zhvillohet nga vokalet dhe orkestra, me tiparet e një këngë-himn, triumfuese është një këngë që të mbërthen dhe trio e zërave tregon teknikë të lartë. Prof. Peci n’a befason vazhdimisht e vazhdimisht, dhe i urojmë krijimtari, energji të pandalshme krijuese që kërkojnë vemendjen e duhur dhe në mediat e shkruar dhe vizive të vendit tonë.
Inva Mula është sopranoja e shquar shqiptare që mban edhe nënshtetësi franceze, e cila ka një karrierë të shquar ndërkombëtare lindi më 27 Qershor 1963.
Ajo është bijë arti e dy Artistëve të shquar, kompozitorit dhe këngëtarit Avni Mula dhe sopranos Nina Mula. Prej viteve 90, Inva Mula ka jetuar ndërmjet Tiranës dhe Parisit. Është anëtare e Akademisë Botërore të Artit dhe Shkencës (WAAS).
E lindur në një familje artistësh, Inva Mula e filloi karrierën e saj të këngës në një moshë shumë të re. Në vitin 1978, në moshën 15-vjeçare u paraqit në festivalin e fëmijëve në Shkodër me këngën e kompozuar nga i ati, “Kur këndoj për ty moj nënë.
Në vitin 1987, ajo fitoi konkursin e këngës “Cantante d’Albania” në Tiranë, i ndjekur në vitin 1988 nga konkursi “George Enescu” në Bukuresht.
Në vitin 1992, ajo fitoi konkursin “Butterfly” në Barcelonë. Ajo fitoi çmimin e parë në konkursin Operalia të organizuar nga Placido Domingo në Paris në vitin 1993, kur nisi edhe kariera e saj në skenat më të famshme të botës.
Më pas ajo performoi me të famshmin tenorin e shquar Placido Domingo në një seri koncertesh në Operan Bastille dhe në Bruksel për “Europalia Mexico”, dhe më vonë në Mynih dhe Oslo.
Inva Mula, tashmë një divë botërore ajo këndon rregullisht role kryesore në skenat më prestigjioze të operës në botë.
Ajo performon shpesh në Francë, duke dhënë recitale në Salle Gaveau me pianistin François Weigel.
Në Paris, ajo këndoi në mënyrë të veçantë Violettën në La traviata (një rol që ajo e interpretoi edhe në Tokio, Bilbao, Trieste, Toronto, në Chorégies d’Orange dhe shumë skena të tjera të mëdha në mbarë botën), Carmen, Ivan IV (në një version koncerti) dhe La Rondine (në Tuluzë dhe Paris).
Në vitin 2007, ajo këndoi Adinën në L’Elisir d’amore në Tuluzë.
Ajo interpretoi rolin e Marguerite në operën Faust të Gounod në Chorégies d’Orange në gusht 2008, dhe rolin e Mireille, personazhit me të njëjtin emër në operën e Gounod, në shtator/tetor 2009 në Opera Garnier në Paris. Premiera u transmetua në France 3 me një vonesë të vogël.
Në vitin 2011, ajo këndoi rolin e Marguerite në operën Faust të Charles Gounod së bashku me Roberto Alagna në Opera Bastille.
Në gusht 2012, ajo ishte, së bashku me baritonin e njohur italian Leo Nucci, një nga dy kryesuesit në Festivalin e 63-të Veror të Dubrovnikut.
Më 24 tetor 2012, ajo dha një masterklas vokal në Salle Cortot në Paris, me pianistin Genc Tukiçi, me të cilin performon rregullisht.
Në vitin 2014, ajo këndoi rolin kryesor të Rozenn në Le Roi d’Ys të Lalo-s në Operën e Marsejës.
Në vitin 2018, ajo këndoi rolin kryesor të Salomé në Hérodiade të Massenet në Operën e Marsejës.
Në vitin 2019, përveç pjesëmarrjes në udhëtime muzikore në Mesdhe, ajo nisi një turne koncertesh botëror të titulluar “Udhëtim rreth Botës”, me pianistin Genc Tukiçi dhe violinistin Olen Cesari.
Zëri i Inva Mulës është ai i një sopranoje koloraturale që kufizohet me lirikën , me një repertor heroinash të reja mjaft virtuoze. Zhvillimi i saj vokal mund të krahasohet me atë të Edita Gruberovës, me të cilën ndan disa role: Elvira në I Puritani, Manon në operën e Massenet, Norina në Don Pasquale dhe Gilda në Rigoletto.
Inva Mula pati një sukses tjetër të madh në Perëndim për huazimin e zërit të saj në muzikën e filmit të Luc Besson të vitit 1997, The Fifth Element. Regjisori donte të përfshinte zërin e Maria Callas, por regjistrimi, që daton nga viti 1953, ishte me cilësi shumë të dobët për t’u përdorur në film. Ishte atëherë që Michel Glotz, agjenti i Maria Callas, e prezantoi atë me Inva Mulën. Ajo këndoi arien “Oh, giusto cielo!…Il dolce suono” (nga Lucia di Lammermoor, Akti III, Skena I, e njohur edhe si “skena e çmendur”) dhe Vallen e Divës, të kënduar nga personazhi i alienit të madh, diva Plava-Laguna (e portretizuar në ekran nga Maïwenn). Eric Serra, kompozitori i kolonës zanore të filmit, deklaroi gjatë koncertit të tij në Grand Rex më 15 tetor 2015, se vokalet përfaqësonin 85% të regjistrimit dhe se pjesa tjetër duhej të manipulohej dixhitalisht. Ai gjithashtu deklaroi se nuk mund ta imagjinonte dikë që të këndonte më shumë se 60% të këngës.
Në vitin 2020, ajo luajti një rol mbështetës, Magda Stekely, në filmin amerikano-kroat The Match, të bashkë-regjisuar nga Dominik dhe Jakov Sedlar.
Diva e shquar Inva Mula, po ashtu mban një lidhje të pazgjidhëshme me Shqipërinë, Kosovën etj ku zhvillon evente kulturore dhe organizon koncerte shumë të suksesëshme që mbajnë emrin e saj me famë botërore.
Është ndarë nga jeta në moshën 93-vjeçare fizikani belg François Englert, fitues i Çmimit Nobel për Fizikë dhe një nga figurat më të rëndësishme të shkencës moderne. Lajmi u konfirmua nga Universiteti i Lirë i Brukselit (ULB), i cili njoftoi se ai ndërroi jetë më 18 qershor 2026 në Ukkel. Englert konsiderohet si një prej shkencëtarëve që hodhi themelet teorike për zbulimin e bozonit Higgs, grimca që shpjegon mekanizmin përmes të cilit materia fiton masë dhe që përbën një element kyç të Modelit Standard të fizikës së grimcave.
Në vitin 2013, ai u nderua me Çmimin Nobel për Fizikë së bashku me fizikantin britanik Peter Higgs, për punën e tyre teorike të publikuar në vitin 1964. Kjo teori mori konfirmim eksperimental në vitin 2012, kur bozoni Higgs u zbulua në laboratorin CERN në Zvicër.
Në reagimin e saj, Universiteti i Lirë i Brukselit e cilësoi Englert si një figurë të jashtëzakonshme të fizikës teorike, duke vlerësuar kontributin e tij të pazëvendësueshëm në zhvillimin e shkencës. I lindur më 6 nëntor 1932 në Bruksel, François Englert fillimisht studioi inxhinieri civile, por më pas iu përkushtua fizikës teorike, fushë në të cilën ndërtoi një karrierë të shquar ndërkombëtare. Së bashku me kolegun Robert Brout, ai zhvilloi mekanizmin e njohur si “Brout–Englert–Higgs”, që konsiderohet një nga arritjet më të mëdha shkencore të shekullit XX.
Pas marrjes së Çmimit Nobel, Englert theksonte shpesh se objektivi i punës së tij ishte “të kuptuarit racional të botës”, duke nënvizuar rëndësinë e kërkimit shkencor për zhvillimin e njerëzimit.
Jeta e tij u shënua edhe nga përvoja e Luftës së Dytë Botërore. Si pjesëtar i një familjeje hebreje në Belgjikë, ai u detyrua të fshihej për t’i shpëtuar persekutimit nazist. Për kontributin e tij të jashtëzakonshëm në shkencë dhe shoqëri, François Englert ishte nderuar gjithashtu me titullin fisnik “Baron” nga mbreti i Belgjikës, duke lënë pas një trashëgimi që do të mbetet e rëndësishme për brezat e ardhshëm të studiuesve. bw
I lindur më 19 qershor 1623, në Clermont-Ferrand, Francë, në një familje me status të lartë shoqëror. Babai i tij, Etienne Pascal, e edukoi personalisht, duke e prezantuar me interesat shkencore dhe duke e ftuar të merrte pjesë në takimet e qarqeve kulturore pariziene. Ndër të tjera, në një moment të caktuar, ai u zhvendos me fëmijët e tij në Rouen, Normandi, pasi u emërua Komisioner i Mbretit për Taksat.
Pascal i ri shfaqi inteligjencën e tij të jashtëzakonshme në një moshë shumë të re. Vetëm gjashtëmbëdhjetë vjeç, për shembull, ai shkroi një “Traktat mbi Prerjet Konike” (brenda kuadrit të “gjeometrisë projektive”), e cila për fat të keq është humbur që atëherë; këto përpjekje të hershme intelektuale do të rezultojnë themelore për studimet e tij të mëvonshme. Në veçanti, studimi i tij i zellshëm i gjeometrisë do ta çonte atë në zhvillimin e teoremës që mban emrin e tij (Teorema e Pascalit), në lidhje me gjashtëkëndëshin e brendashkruar në çdo prerje konike.
Blaise Pascal (Bleiz Paskal), ndër të tjera, konsiderohet si një nga baballarët e robotikës dhe llogaritjes kompjuterike, falë arritjeve që arriti vetëm tetëmbëdhjetë vjeç. Pasioni i tij për llogaritjen dhe dëshira për të zgjeruar potencialin e saj e çuan atë të projektonte makinën e parë llogaritëse, e cila më vonë u quajt “Pascaline”. Në realitet, ideja fillestare kishte një origjinë shumë pragmatike dhe në dukje më pak fisnike: të ndihmonte babanë e tij të mbingarkuar me punë, i cili kishte nevojë të kryente llogaritjet më shpejt. Pas dy vitesh kërkimesh, Blaise e mahniti babanë e tij dhe pjesën tjetër të familjes me këtë shpikje të jashtëzakonshme. Patenta, e aplikuar në vitin 1645, u miratua në vitin 1649.
Paralelisht me interesat e tij shkencore dhe filozofike, Pascali gjithmonë kultivoi një frymë të thellë fetare dhe reflektim të fortë teologjik, aq sa ai ende konsiderohet një nga mendimtarët më të mëdhenj, nëse jo më i madhi, të krishterë të katër shekujve të fundit. Konvertimi i parë i Pascalit zakonisht datohet në vitin 1646, një vit që pa edhe një përkeqësim serioz të shëndetit të tij të dobët. Ndjenja e përuljes dhe e trishtimit të shkaktuar nga sëmundja e tij e shtyu atë të hidhte reflektimet e tij në letër, të cilat na tregojnë për përvojat e tij të ekzistencës së boshllëkut dhe frikës që ajo ngjallte. Këto shkrime do të botoheshin me hollësi më të mëdha në vitin 1647.
Megjithatë, që nga viti 1648, eksperimenti që ai ia vuri kunatit të tij të kryente më 19 shtator mbetet i famshëm: me këtë provë, Pascali demonstroi se presioni atmosferik në kolonën e merkurit të një barometri Torricellian zvogëlohet me rritjen e lartësisë. Ndërkohë, motra e tij, Jacqueline, zgjodhi rrugën e manastirit dhe, në vitin 1652, u bë murgeshë, duke hyrë në manastirin femëror të Port-Royal, një institucion tashmë i njohur për shkollën e tij të famshme të logjikës, të cilit vetë Pascali do t’i bashkohej më vonë.
I munduar nga dhimbje koke të forta, Pascali u “detyrua”, me këshillën e mjekëve të tij, të miratonte një regjim më laik. Imperativi i kirurgëve ishte të relaksoheshin, duke braktisur përkohësisht studimin intensiv. Sipas Victor Cousin, “Diskursi i tij mbi Pasionet e Dashurisë”, i zbuluar në vitin 1843, i përkiste kësaj periudhe laike. Një njeri i thellë me etje për spiritualitet, ai shpejt u mërzit duke frekuentuar sallone dhe festa të pashije. Në vend të kësaj, ai filloi t’i merrte seriozisht në konsideratë studimet e tij mbi probabilitetin, të cilat do ta çonin në drejtime të shumta kërkimore, pjesërisht në përgjigje të interesit të Paskalit për lojërat e fatit.
Pas kontaktit të shpeshtë me motrën e tij, Jacqueline, ai kaloi një krizë të re mistike, e cila u zgjidh natën e 23 nëntorit kur përjetoi një përvojë të fortë fetare, të rrëfyer më vonë në “Memorialin” e famshëm. Në janar 1655, Paskali udhëtoi për në Port-Royal, ku kaloi disa javë dhe shkroi “Konvertimi i Mëkatarit”. Midis janarit 1956 dhe marsit 1957, ai shkroi 18 letra të famshme, “Provincialet”, të mbledhura më vonë në një vëllim. Qëllimi i deklaruar i këtyre shkrimeve ishte të mbronte Port-Royal nga akuzat e anti-Jansenistëve. Në to, ai gjithashtu u përpoq të tallte moralin e Jezuitëve dhe të kritikonte plotësisht parakushtet e tyre filozofike dhe teologjike. Më 6 shtator, Kongregacioni i Indeksit dënoi “Provincialet”.
Duke u rikthyer te interesat shkencore më “tokësore”, ai iu përkushtua problemit të cikloidit (ruletës), gjeti një zgjidhje dhe botoi “Traktatin e Përgjithshëm mbi Cikloidin”. Në vitin 1958, ai shkroi “Shkrimet mbi Hirin” e rëndësishme, në të cilën zbuloi një njohuri të thellë teologjike. Në të njëjtën kohë, ai vazhdoi të punonte në projektin e një “Apologjie të Krishterimit”, e cila nuk u përfundua kurrë. Fragmentet u mblodhën më vonë në “Pensées”, botuar për herë të parë në vitin 1669.
Pikërisht në “Pensées” shfaqet teza e famshme e “bastit” rreth besimit. Shkurt, Pascali argumenton se, përballë “heshtjes së Zotit”, “boshllëkut” që na rrethon, kërkimi për Zotin e fshehur bëhet një çështje zemre, duke iu drejtuar rajoneve më të fshehta të shpirtit njerëzor. Pascali nuk u beson metodave demonstrative në fushën e besimit fetar dhe madje është i bindur se Zoti nuk është aq shumë objekt i bindjes racionale sesa i një ndjenje irracionale.
Në këtë kontekst, një tjetër dallim themelor i prezantuar nga Pascali, me një shije të dallueshme letrare, është ai midis “shpirtit të gjeometrisë dhe frymës së finesës”, ose midis “shpirtit të gjeometrisë dhe shpirtit të finesës”. I pari, në thelb, vazhdon përmes deduksioneve logjike dhe arsyetimit të rreptë, ose përkufizimeve, dhe arrin në rezultate të prekshme dhe të verifikueshme, por larg shpirtit të zakonshëm, pasi kuptimi i tyre kërkon njohuri, studim dhe praktikë. Anasjelltas, “fryma e finesës” merr në konsideratë kaq shumë parime, disa prej të cilave janë vërtet delikate dhe të padeshifrueshme, saqë është në mënyrë të pashmangshme e papërcaktuar dhe e paqartë. Prandaj, i përket një sfere që i referohet ndjenjës, shijes estetike dhe madje edhe jetës morale. Megjithatë, jo shkencës, e cila kërkon “zbatime” më rigoroze.
Kuptimi i frazës së famshme të Paskalit, “zemra di gjëra që arsyeja nuk i di”, qëndron tërësisht në hendekun midis këtyre dy dallimeve. Shkurt, në jetë, ne ndonjëherë i kuptojmë gjërat vetëm përmes esprit de finesse, përmes “urtësisë së zemrës”, gjëra që arsyeja nuk është në gjendje t’i kuptojë, nëse jo t’i kapë.
Një përshkrim elokuent i mendimit të Paskalit mund të gjendet në Garzantina di Letteratura:
Sëmundja, për Paskalin, është gjendja natyrore e të krishterit; besimi i tij është një lojë kumari në të cilën gjithçka vihet bast, pa kufizime. Kjo vetëdije e dhunshme për kufijtë e arsyes dhe pamundësia e përthithjes së njeriut në rendin e gjeometrisë, justifikon krahasimin e Paskalit me mjeshtrat e mëdhenj të ekzistencializmit dhe irracionalizmit modern, nga Kierkegaard te Nietzsche e deri te Dostojevski: por nuk duhet të harrojmë vlerën që mendimi ruan për Paskalin. “Njeriu është vetëm një kallam, më i dobëti në natyrë, por një kallam që mendon. I gjithë dinjiteti ynë, pra, konsiston në mendim.” Një vepër në të cilën kërkesat ekstreme të shkencës dhe fesë përballen dhe përplasen, “Pensieri” është, në të njëjtën kohë, një kryevepër e madhe letrare, e cila nxjerr në skenë një hero të ri: njeriun, siç shkroi O. Macchia, “të shqetësuar, të torturuar nga paqëndrueshmëria dhe mërzia, dhe nga dëshira për të qenë i lumtur, pavarësisht mjerimeve të tij…
Për më tepër, në thelbin e tij më të vërtetë, besimi në një farë mënyre mund të barazohet me një lloj basti. Ata që e zotërojnë këtë besim si një dhuratë natyrore nuk kanë arsye të shqetësohen, por ata që besojnë se u mungon kjo dhuratë duhet të reflektojnë mbi faktin se “basti” mbi ekzistencën është fitues, nëse pranohet, sepse në këmbim të kësaj sakrifice, dikush fiton një të mirë të pamatshme: jetën e përjetshme. Anasjelltas, sigurisht, nëse Zoti vërtet nuk ekziston, dikush nuk humbet asgjë; përkundrazi, dikush fiton diçka, sepse dikush do të ketë jetuar një jetë të mençur dhe të drejtë.
Pas një periudhe të gjatë tërheqjeje në eremitën e Port-Royal, ai vdiq nga kanceri i barkut më 19 gusht 1662, në moshën… nga vetëm tridhjetë e nëntë.
Pas autopsisë, shkaku mendohej të ishte tuberkulozi, kanceri i stomakut, ose edhe një kombinim i të dyjave. Për arsye etike dhe morale, Paskali ndoqi një dietë të lehtë vegjetariane. Migrenat që e mundonin me shumë gjasa ishin shkaktuar nga dëmtimi i trurit. Ai u varros në kishën e Saint-Étienne-du-Mont./Elida Buçpapaj
VOAL- Maximilian Carl Emil Weber lindi në Erfurt të Gjermanisë, më 21 prill 1864. Puna e tij përfshinte fusha të ndryshme si ekonomia, sociologjia, filozofia dhe historia. I ndikuar nga puna e Dilthey dhe historicizmi gjerman, ai zhvilloi një koncept të sociologjisë në të cilin shkencat shoqërore duhet të kërkojnë një qasje ndaj problemeve që nuk duhet të kufizohet vetëm në shpjegimin e shkaqeve, por përkundrazi duhet të kuptojë natyrën e fenomeneve në lidhje me vlerat dhe modelet kulturore që i udhëheqin ato. Njohuritë e tij enciklopedike, të shoqëruara me zell dhe integritet moral rigoroz, lejuan që studimet e tij të bëhen traktate gjithëpërfshirëse mbi elementët e ndryshëm të shoqërisë, nga ekonomia te ligji, nga politika te feja, brenda një kuadri të thellë dhe kompleks analitik.
Mendimi i Max Weber përvetëson një qasje historiciste ndaj studimit të shoqërive, duke kërkuar të gjurmojë individualitetin e veçantë të secilës epokë historike, secilës shoqëri dhe tendencat e saj, veçanërisht në lidhje me epokën moderne. Weberi ishte i interesuar në lindjen dhe zhvillimin e kapitalizmit, duke hedhur poshtë konceptin materialist të Marksit, i bindur se vlerat dhe besimet kontribuojnë në formësimin e stratifikimit shoqëror po aq sa kushtet ekonomike. Studimi i Weberit për kapitalizmin është pjesë e një analize më të gjerë historiko-krahasuese të feve dhe shoqërisë: hulumtimi i tij e çoi atë të shqyrtonte shoqëritë e lashta lindore deri në shfaqjen e protestantizmit në shoqëritë perëndimore. Ai e gjurmon sistemin fetar si një element themelor në konstituimin e organizimit shoqëror dhe dimensionin e tij ekonomik: për shembull, ai identifikon asketizmin e brendshëm botëror të etikës protestante si një faktor të domosdoshëm në zhvillimin e zhgënjimit botëror (domethënë, eliminimin e të gjitha vlerave simbolike dhe mistike nga gjërat botërore), procesin e racionalizimit dhe ndarjen e sferave të ndryshme të shoqërisë – të gjitha proceset që përbënin tendencat themelore që po zhvilloheshin në shoqëritë moderne në atë kohë. Kapitalizmi lidhet pikërisht me shfaqjen e etikës protestante dhe këto procese.
Studimet e tij përqendrohen gjithashtu në sistemin politik (duke analizuar, nga njëra anë, procesin e ndarjes në rritje të pushtetit politik nga të gjitha sferat e tjera dhe legjitimitetin e tij, dhe, nga ana tjetër, studimin e burokracisë, një epifenomen i atij procesi ndarjeje), në metodologjinë sociologjike (me teorizimin e konceptit të tipit ideal, një mjet për interpretimin e fenomeneve që rrjedhin nga analiza e realitetit konkret dhe parimin e lirisë së vlerës), dhe në jetën në metropolin modern. Ndër veprat e tij të gjera janë “Etika Protestante dhe Shpirti i Kapitalizmit” (1904-1905), “Kuptimi i Lirisë së Vlerës së Shkencave Sociologjike dhe Ekonomike” (1917), “Politika dhe Shkenca si Profesione” (1919), “Shkenca si dhunti” (1919), “Metoda e Shkencave Historiko-Sociale” (1922, pas vdekjes) dhe “Ekonomia dhe Shoqëria” (1922). Max Weber vdiq në Mynih më 14 qershor 1920, në moshën 56 vjeç, i goditur nga epidemia e madhe e gripit spanjoll të pasluftës. Ai konsiderohet gjerësisht si një nga themeluesit e sociologjisë moderne dhe një nga sociologët më të rëndësishëm të shekullit të 20-të./Elida Buçpapaj
I lindur në vitin 1769 në Kavallë nga prindër shqiptarë, Muhamed Ali Pasha mbërriti në Egjipt në vitin 1801 si një oficer relativisht i panjohur osman gjatë viteve të trazuara që pasuan pushtimin e Napoleonit.
Pakkush mund ta kishte imagjinuar se ky i huaj nga tokat shqiptare do të ngrihej për t’u bërë arkitekti i Egjiptit modern dhe themeluesi i një dinastie që do të sundonte vendin për gati një shekull e gjysmë.
Në vitin 1805, pasi lundroi në një peizazh kompleks zyrtarësh rivalë osmanë, bejlerësh mamluk dhe luftërash lokale për pushtet, Muhamed Aliu u shpall Mëkëmbës i Egjiptit. Ajo që pasoi ishte një nga projektet më të shquara të ndërtimit të shtetit në historinë moderne.
I vendosur për të konsoliduar autoritetin dhe për t’i dhënë fund shekujve të fragmentimit politik, ai eliminoi pushtetin e Mamlukëve në masakrën e famshme të Kalasë së Kajros në vitin 1811, duke i dhënë fund dramatik dominimit të tyre.
Me pushtetin e centralizuar, ai nisi një program ambicioz reformash që e transformoi Egjiptin nga një provincë osmane e lënë pas dore në shtetin më të fortë në Mesdheun lindor. Muhamed Aliu riorganizoi ushtrinë sipas modeleve evropiane, krijoi akademi ushtarake, ndërtoi fabrika, zgjeroi rrjetet e ujitjes, inkurajoi prodhimin bujqësor, prezantoi industri të reja dhe dërgoi studentë egjiptianë në Evropë për të fituar njohuri moderne shkencore dhe teknike.
Ai forcoi financat e shtetit, zhvilloi infrastrukturën dhe krijoi institucione që hodhën themelet e administratës moderne të Egjiptit. Siç e ka theksuar shpesh historiani Roy Casagranda, Muhamed Aliu nuk e qeverisi thjesht Egjiptin – ai e rishpiku atë.
Duke dalë nga kaosi i rënies osmane dhe pasojat e fushatave napoleonike, Egjipti nën udhëheqjen e tij u bë një fuqi rajonale e aftë të sfidonte edhe vetë Perandorinë Osmane.
Ndikimi i tij shtrihej shumë përtej jetës së tij. Dinastia që ai themeloi sundoi Egjiptin nga viti 1805 deri në Revolucionin Egjiptian të vitit 1952. Xhamia madhështore e Muhamed Aliut, e cila kurorëzon Kështjellën e Kajros, mbetet një nga monumentet më të njohura të vendit dhe një simbol i qëndrueshëm i trashëgimisë së tij.
Më shumë se dy shekuj më vonë, ndikimi i tij është ende i dukshëm në institucionet, arkitekturën, traditat ushtarake dhe identitetin kombëtar të Egjiptit. Pak individë kanë formësuar fatin e një kombi kaq thellësisht. Shqipëria i dha Egjiptit ndërtuesin e saj më të madh modern.
Historia nuk e kujton gjithmonë këtë fakt, por monumentet, institucionet dhe trashëgimia e Muhamed Ali Pashës ende e kujtojnë./
Sporti shqiptar është në zi pas ndarjes nga jeta në moshën 83-vjeçare të Kreshnik Tartarit, një prej figurave më emblematike të volejbollit shqiptar, i cili la gjurmë të pashlyeshme si lojtar, trajner dhe drejtues sportiv.
I lindur më 21 korrik 1943 në Tiranë, Tartari ishte një nga personalitetet që kontribuoi më së shumti në ngritjen e volejbollit shqiptar në nivelet më të larta. Si volejbollist, ai shkëlqeu me fanellën e Dinamos dhe të ekipit kombëtar, duke fituar tituj të shumtë kampionë dhe kupa gjatë viteve të arta të këtij sporti.
Megjithatë, suksesi më i madh i Kreshnik Tartarit erdhi në rolin e trajnerit. Ai konsiderohet një nga trajnerët më të suksesshëm në historinë e volejbollit shqiptar, duke ndërtuar dhe drejtuar breza të tërë sportistesh që dominuan sportin në vend dhe u bënë të njohura edhe në arenën ndërkombëtare.
Nën drejtimin e tij, ekipi i femrave të Dinamos u shndërrua në një nga skuadrat më të suksesshme në historinë e sportit shqiptar. Gjithçka nisi në vitin 1974, kur formacioni i drejtuar prej tij nisi një dominim të jashtëzakonshëm, duke fituar 11 tituj kampionë radhazi dhe 20 në total. Kjo skuadër arriti gjithashtu rezultate historike në Evropë, duke siguruar pjesëmarrjen në Final Four.
Nga baza e kësaj skuadre të suksesshme, Tartari ndërtoi edhe ekipin kombëtar të vajzave, i cili në Lojërat Mesdhetare të vitit 1987 arriti një sukses të jashtëzakonshëm duke mposhtur Italinë, kampione të Evropës në atë kohë, dhe duke fituar titullin kampion të Lojërave Mesdhetare.
Për kontributin e tij të shquar në sport, Kreshnik Tartari u nderua me tituj dhe vlerësime të shumta, mes të cilave edhe titulli prestigjioz “Mjeshtër i Madh”.
Ndarja nga jeta e Kreshnik Tartarit është një humbje e madhe për sportin shqiptar. Ai do të kujtohet si një nga figurat që i dha lavdi volejbollit shqiptar dhe si një prej arkitektëve të sukseseve më të mëdha të këtij sporti në vend.
Intelektuali i njohur francez dhe një nga figurat më të rëndësishme të mendimit bashkëkohor, Edgar Morin, është ndarë nga jeta në moshën 104-vjeçare. Lajmi u konfirmua nga bashkëshortja e tij, Sabah Abouessalam Morin, e cila e përshkroi humbjen si të madhe për botën intelektuale. Sipas saj, Morin mbeti deri në fund i angazhuar dhe i vëmendshëm ndaj zhvillimeve globale dhe çështjeve kryesore të shoqërisë moderne. “Ai deri në ditët e fundit qëndroi i lidhur me botën dhe me njerëzit. Boshllëku që lë pas është i madh, por mendimi dhe guximi i tij do të vazhdojnë të na udhëheqin,” u shpreh ajo.
I lindur në Paris në vitin 1921 nga një familje emigrantësh hebrenj me origjinë greke, Morin nisi karrierën si sociolog, por më vonë e përkufizoi veten si “humanolog”, duke ndërthurur fusha të ndryshme si filozofia, psikologjia, biologjia dhe antropologjia në studimin e natyrës njerëzore.
Ai njihet gjithashtu për kontributin e tij në zhvillimin e dokumentarit modern, veçanërisht përmes filmit “Chronique d’un été” të vitit 1961, realizuar së bashku me Jean Rouch, i cili konsiderohet si një pikë kthese në stilin e “cinéma vérité”. Gjatë dekadave, Morin u shqua si një zë kritik në debatin publik francez dhe ndërkombëtar, duke paralajmëruar për rreziqet e globalizimit, krizës klimatike dhe rritjes së nacionalizmit. Edhe në moshë të thyer, ai vijoi të komentonte zhvillimet aktuale, përfshirë pandeminë, valët ekstreme të të nxehtit dhe konfliktet ndërkombëtare.
I njohur për identitetin e tij kompleks kulturor dhe filozofik, Morin shpesh theksonte se ndihej njëkohësisht francez, mesdhetar dhe qytetar i botës. Për shumë studiues, ai mbetet një nga figurat më me ndikim në mendimin bashkëkohor europian dhe një referencë e rëndësishme e filozofisë moderne. bw
Akademik Kolec Topalli u nda nga jeta më 24 maj 2018. I lindur në Shkodër, ai kreu shkollimin fillor në vendlindje dhe në Berat, më pas në Tepelenë dhe Portopalermo.
Në vitin 1955 përfundoi shkollën e mesme pedagogjike në Shkodër, ku nisi edhe veprimtarinë e tij si mësues në fshatrat e Kukësit dhe më pas në Lezhë.Pa u shkëputur nga puna, përfundoi studimet për gjuhë-histori në Institutin e Lartë Pedagogjik të Shkodrës dhe më pas për gjuhë-letërsi në Universitetin e Tiranës (1964). Për arsye biografike u largua nga puna në rrethin e Lezhës dhe më pas u emërua mësues në fshatrat e Gramshit, ku shërbeu për shtatë vjet. Në vitin 1971 u transferua në fshatin Nikël të rrethit të Krujës, ku punoi deri në vitin 1991.
Gjatë kësaj periudhe, megjithëse për një kohë iu kufizua e drejta e botimit, ai vijoi punën shkencore dhe u kualifikua duke marrë gradën “kandidat i shkencave” (1987) dhe më pas “doktor i shkencave” (1992). Pas vitit 1991 u përfshi në jetën institucionale, duke shërbyer si Sekretar i Përgjithshëm i Presidentit të Republikës për disa vite.
Në vitin 2006 u emërua këshilltar diplomatik në Ambasadën e Republikës së Shqipërisë në Romë, detyrë të cilën e la pas një viti për t’iu rikthyer veprimtarisë akademike. Nga viti 1994 deri në vitin 2009 ka dhënë leksione të fonetikës historike në Universitetin e Tiranës, ndërsa nga viti 1997 ka qenë pjesë e Institutit të Gjuhësisë në sektorin e historisë së gjuhës. Nga viti 2008 ka shërbyer si koordinator shkencor në Qendrën e Studimeve Albanologjike.
Akademik Kolec Topalli është zgjedhur anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë në vitin 2008. Ai ka një veprimtari të gjerë shkencore me 17 vepra monografike, ku veçohen studimet në fushën e fonetikës historike të gjuhës shqipe, të përmbyllura me veprën “Fonetika historike e gjuhës shqipe” (2007).
Kontributi i tij përfshin gjithashtu studime në gramatikën historike dhe etimologjinë e gjuhës shqipe, si dhe botimin e teksteve universitare në historinë e gjuhës. Për veprimtarinë e tij shkencore, Akademik Kolec Topalli është vlerësuar me titullin “Profesor Nderi i Studimeve Shqiptare” dhe është nderuar nga Presidenti i Republikës me urdhrin “Mjeshtër i Madh”.
Akademia e Shkencave e Shqipërisë e kujton me respekt dhe mirënjohje për kontributin e tij të çmuar në albanologji dhe gjuhësi.
Me peshën e lavdisë së 32 roleve në kinematografi dhe 12 të tjerave në teatër, “Mjeshtri i Madh” Birçe Hasko mbylli sytë përgjithmonë në moshën 84-vjeçare.
Artist në skenë dhe profesor që në gjenezë, artin skenik “Artisti i Merituar” e përcolli me mjeshtëri te breza të tërë studentësh në Akademinë e Arteve, ku shërbeu si pedagog dhe dekan për disa vite me radhë.
I lindur në Dukat, Birçe Hasko shërbeu si mësues dhe drejtor në shkollat e disa fshatrave në Vlorë e Tepelenë deri në vitin 1965, kur u shkëput për të kryer studimet e larta për aktor gjatë viteve 1965-1969 në Institutin e Lartë të Arteve. Në përfundim të studimeve, Hasko vijoi punën si pedagog i Mjeshtërisë së Aktorit në Akademinë e Arteve, duke mos iu ndarë asnjëherë mësimdhënies dhe skenës.
Me një plastikë të jashtëzakonshme, origjinal, elegant, i drejtpërdrejt, herë-herë shpotitës, hijerëndë e serioz, Birçe Hasko interpretoi në filmat: “Kur zbardhi një ditë” në rolin e ballistit Sulo, në “Malet me blerim mbuluar”, “Njeriu me top”, “Koncert në vitin 1936”, “Radiostacioni”, “Dhe vjen një ditë, “Përrallë nga e kaluara”, “Shkëlqim i përkohshëm”, “I dashur armik”, “Shi në plazh” etj.. Roli i tij i fundit është ai në filmin “Kronikë Provinciale” në vitin 2009.
Po ashtu, Birçe Hasko ka inskenuar shumë etyde, fragmente, si dhe 18 vepra dramatike të plota, duke përplotësuar kështu imazhin e artistit shumëdimensional.
Homazhet në nderim të Tij do të mbahen më 24 maj në Akademinë e Arteve, për profesorin që do të rrëmbejë duartrokitjet e fundit nga auditorët që iu kushtoi jetën. BW
/image%2F1630607%2F20240828%2Fob_e24aa6_455671464-8060676420687218-32680672637.jpg)
/image%2F1630607%2F20240828%2Fob_69ddac_456445891-8104433072978219-69136903038.jpg)
/image%2F1630607%2F20240828%2Fob_32b3a5_436317478-7649515285136669-38326792492.jpg)
/image%2F1630607%2F20240828%2Fob_8bfa5e_455816557-8060801457341381-44515878208.jpg)
Komentet