Sokol Progri është një nga emrat e spikatur të artit skenik shqiptar, një artist tropojan që gjatë gjithë veprimtarisë së tij ia kushtoi talentin dhe përkushtimin teatrit, kinematografisë dhe televizionit shqiptar.

I lindur më 10 maj 1951 në Tropojë, Sokol Progri e nisi rrugëtimin e tij artistik që në moshë të re. Në vitin 1966, ai filloi studimet në Liceun Artistik “Jordan Misja” në Tiranë, në degën e skulpturës. Pikërisht në këtë periudhë të hershme të formimit artistik do të linte edhe një gjurmë të veçantë në historinë kulturore të vendlindjes së tij.

Pas mbarimit të shkollës, në vitin 1971, u emërua piktor në Shtëpinë e Kulturës “Dardania” në Bajram Curri. Në vitin 1974, Sokol Progri realizoi skulpturën “Kushtrimi”, e cila mund të konsiderohet ndër veprat e para të këtij lloji të realizuara në qytetin e Bajram Currit. Në këtë projekt ai bashkëpunoi edhe me skulptorin Isa Balia, i cili në atë kohë ishte student dhe ndodhej në Tropojë gjatë pushimeve verore. Skulptura “Kushtrimi” u vendos në Muzeun e Bajram Currit, duke mbetur një dëshmi e rëndësishme e përpjekjeve të hershme për zhvillimin e artit figurativ në qytet.

Por rrugëtimi artistik i Sokol Progrit nuk do të ndalej te skulptura. Dashuria për skenën do ta orientonte drejt një tjetër fushe, asaj të teatrit.

Në qytetin e Bajram Currit, ai u bë pjesë e teatrit amator “Dardania”, nën drejtimin e aktorit dhe regjisorit të paharruar Sali Doçi, i cili ishte një figurë me rëndësi të veçantë për jetën kulturore të Tropojës dhe për zhvillimin e artit skenik në këtë trevë. Nën drejtimin e tij, teatri amator “Dardania” arriti të krijonte një traditë të rëndësishme artistike dhe të afronte publikun tropojan me skenën.

Në atë kohë jepeshin shumë shfaqje nga trupa amatore e rrethit. Një ndër to ishte drama “Doktori Pacient”, me skenografi të Sokol Progrit, i cili mori pjesë edhe si aktor në këtë dramë. Ndër aktorët kryesorë ishte vetë regjisori Sali Doçi, i cili luante edhe si aktor, si dhe Gjelosh Marku, Sokol Progri, Afërdita Kolmekaj dhe të tjerë. Shfaqja pati një pritje shumë të mirë nga artdashësit dhe u luajt tetë herë radhazi, një tregues i interesimit të madh të publikut tropojan për teatrin.

Pas këtij formimi të hershëm në skenën amatore, Sokol Progri vijoi rrugën profesionale. Në vitet 1971–1978, ai kreu studimet për aktor në Institutin e Lartë të Arteve në Tiranë, duke e kthyer pasionin për teatrin në një profesion dhe duke nisur një rrugëtim të gjatë në artin shqiptar.

Pas përfundimit të studimeve, ai punoi për disa vite në Teatrin e Beratit, si aktor dhe regjisor. Teatri i Beratit ishte krijuar rreth viteve 1980–1981 dhe Sokoli bëhet pjesë e këtij teatri pas vitit 1984. Kjo periudhë përbën një nga kapitujt e rëndësishëm të karrierës së tij, pasi skena teatrore do të mbetej një nga hapësirat ku ai do të shprehte më së miri formimin dhe përvojën e tij artistike. Në konsolidimin e Teatrit të Ri të Beratit, në vitin 1985 iu shtua kësaj trupe edhe aktorja e mirënjohur Liri Lushi.

Krahas teatrit, Sokol Progri u angazhua edhe në kinematografinë shqiptare, duke interpretuar në disa produksione të rëndësishme të kohës.

Ndër rolet e tij në film përmenden:

“Yje mbi Drin” (1978) – në rolin e Palit;

“Fundi i një gjakmarrjeje” (1983) – në rolin e Becit, me regji të Rikard Ljarjes;

“Flaka e maleve” (1983) – pjesë e kastit të filmit;

“Hetimi vazhdon” (1988) – në rolin e Dilaverit, me regji të Mark Topallajt.

Edhe pse filmografia e tij nuk është e gjatë, prania e Sokol Progrit në këto produksione përbën një pjesë të rëndësishme të veprimtarisë së tij artistike dhe të një periudhe të veçantë të kinemasë shqiptare.

Një tjetër kapitull i rëndësishëm i karrierës së tij ishte puna në Televizionin Shqiptar (TVSH). Në fillim të vitit 1986, ka lëvizur nga Berati në RTVSH, si regjisor në Departamentin e Informacionit.

Formimi i tij i dyfishtë si aktor dhe regjisor i mundësoi të kontribuonte në realizimin e programeve dhe spektakleve televizive, duke e zgjeruar veprimtarinë e tij përtej skenës teatrore dhe ekranit të madh.

Rrugëtimi i Sokol Progrit është, në shumë mënyra, historia e një artisti që nuk u kufizua vetëm në një disiplinë. Ai nisi si skulptor, u përfshi në teatrin amator të vendlindjes, u formua si aktor profesionist, punoi si regjisor, interpretoi në kinema dhe kontribuoi në televizion. Në këtë rrugëtim, lidhja me Tropojën mbeti një element i rëndësishëm. Nga skulptura “Kushtrimi” në fillimet e tij, te skena e teatrit “Dardania” dhe më pas te skenat profesionale të teatrit, kinemasë dhe televizionit shqiptar, jeta artistike e Sokol Progrit përfaqëson një pjesë të historisë së një brezi që e ndërtoi artin me punë, pasion dhe përkushtim.

Sokol Progri është një emër që meriton të kujtohet jo vetëm për rolet e tij në teatër dhe kinema, por edhe për kontributin në zhvillimin e jetës artistike dhe kulturore të vendlindjes së tij. Ai i përket atij brezi artistësh që e përjetuan artin si një mision dhe që lanë gjurmët e tyre në skenën shqiptare.

Sokol Progri – aktor, regjisor, artist tropojan dhe një emër i lidhur me historinë e teatrit, kinemasë dhe televizionit shqiptar.

Në vitin 1996, pasi filloi anarkia e njohur e kësaj periudhe, me hapjen e depove të armëve dhe daljen e shtetit jashtë kontrollit, në qershor të vitit 1997 u detyrua të emigronte familjarisht drejt Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në Florida, ku jeton edhe sot.

————-

~ Tropoja Poetike