Kosova do të mbajë zgjedhje përsëri pas vetëm tre muajsh. Presidentja Vjosa Osmani njoftoi sot, të premten, dekretin për shpërbërjen e Kuvendit të Kosovës pasi presidenti nuk u zgjodh brenda afatit kushtetues, i cili ishte mesnata e djeshme. “Vendosa të shpërndaj Kuvendin dhe të shpall zgjedhje të reja pas konsultimit me partitë politike. Natyrisht, qytetarët nuk donin zgjedhje; kjo situatë u krijua nga Kuvendi, i cili dështoi të përmbushte detyrën e tij kushtetuese. Njerëz të papërgjegjshëm me qëllime të rrezikshme e kanë sjellë vendin në këtë pikë”, deklaroi Osmani. Dje, me vetëm 66 parlamentarë të pranishëm, Kuvendi i Kosovës dështoi të zgjedhë një president të ri për të pasuar Vjosa Osmanin. Një kuorum prej të paktën 80 deputetësh të pranishëm ishte i nevojshëm. Kryetarja e Kuvendit Albulena Haxhiu pezulloi seancën. Ndërhyrjet e Kryetarit të Kuvendit, i cili iu drejtua Gjykatës Kushtetuese për të parandaluar një përfundim të parakohshëm të seancës legjislative pas dështimit të seancës parlamentare për të zgjedhur një President të ri të Republikës, ishin pra të kota. Për të zgjedhur Presidentin e Republikës, kërkohet prania e të paktën 80 deputetëve dhe të paktën dy të tretat e 120 votave pro. I vetmi kandidat ishte Ministri i Jashtëm Glauk Konjufca, i propozuar nga partia e Kryeministrit Albin Kurti. Neni 82 i Kushtetutës së Kosovës përcakton se një nga rastet në të cilat Kuvendi mund të shpërndahet është nëse, brenda 60 ditëve nga fillimi i procesit zgjedhor, Presidenti i Republikës nuk zgjidhet. Neni 86 përcakton se zgjedhja e Presidentit duhet të bëhet jo më vonë se 30 ditë pas përfundimit të mandatit aktual presidencial. Presidentja aktuale, Vjosa Osmani, përfundon mandatin e saj më 4 prill. Neni 86 përcakton se zgjedhja e presidentit duhet të bëhet jo më vonë se 30 ditë pas përfundimit të mandatit aktual presidencial.

Analisti Fatos Lubonja ishte mbrëmjen e sotme në Kjo Javë, teksa komentoi edhe fyerjen që Taulant Balla i bëri sot në Kuvend demokrates Albana Vokshin, duke i përmendur asaj numrin 0900.

Lubonja theksoi se kjo tregon nervozizmin e Ballës pasi ndodhet në akuzë, por edhe nivelin e Partisë Socialiste ku është sot.

Sipas tij, po nuk u mor masë as për këtë ndaj Ballës, do ishte kulmi i padrejtësisë.

Lubonja: Disa gjëra mund të thuhen. E para niveli i kësaj paritë ku është katandisur. E dyta tregon nervozizmin, edhe ky është në akuzë. Duan të devijojnë vëmendje dhe të shfryjnë. Ndërkaq nuk përfillin fare, japin mesazhin që ne mund të bëjmë çdo gjë.

Mos merret masë për këtë është kulmi i padrejtësisë. E çdo njeriu që e shikon,  e kërkon opinioni publik. Tregon se çfarë ndjeshmërie ke ndaj opinionin publik. E ka thënë ai nuk keni parë gjë akoma. Edhe si popull të durojë një gjë të tillë është turp për popullin. 

Teksa kreu Grupit Parlamentar të PS-së, Taulant Balla, ndodhej në foltore duke folur lidhur me anëtarësimin e Shqipërisë në BE pa të drejtë vetoje, një fjali e tij ka tensionuar demokratët e pranishëm në seancën parlamentare.

Teksa ironizioi demokratët që nuk janë pyetur nga ana e qeverisë për këtë mundësi anëtarësimi në BE, Balla ka fyer deputeten Albana Voshki, të cilës i ka thënë: “për ty Albana kam numrin 0900”

“Rama po thotë  dhe ka thënë disa herë , që ne pranojmë të futemi në BE edhe pa të drejtë vetoje, nuk e duam veton. Thamë t’ju pyesnim juve njëherë por nuk kishim kohë, realisht  nuk kishim një numër telefoni tuajin, t’ju merrnim dhe t’ju thonim “si mendoni ju për ketë”.  0900, se për ty Albana kam këtë numrin, padyshim”, tha Balla.

Më pas deputetët demokratë kanë shkuar drejt foltores, situatë që solli ndërhyrjen e Gardës dhe ndërprerjen e seancës, ndërsa kreu i grupit të PD-së Gazment Bardhi, iu drejtua Ballës duke i thënë: Nuk të vjen turp, çfarë je ti more. Këtë shkoja thuaja gruas tende. Ndyrësirë, i pafytyrë. Burrë legen. Je mësuar me ato që ke në partinë tendë ti. I pafytyrë. Nxirre jashtë. Si e lejon që të fyejë një grua ai në atë formë. Burrë legen.

Kujtojmë se numrat 0900 janë bërë të njohur vite më parë kur reklamoheshin ne televizione dhe media të ndryshme, linjat erotike.

Në mungesë të internetit, qytetarët bënin njohje dhe flisnin për marrëdhënie intime në numrat e telefonit fiks me prefiksin “0900”. gsh

IRAN-  Herët në një mëngjes të freskët vjeshte të vitit 2023, nga një tunel poshtë Rripit të Gazës, Yahya Sinwar dha një urdhër që dërgoi mijëra luftëtarë të Hamasit përmes gardhit që ndante territorin nga Izraeli. The Washington Post, shkruan se, kjo dritë jeshile e ka riorganizuar Lindjen e Mesme në një shkallë të krahasueshme me Pranverën Arabe ose copëtimin e Perandorisë Osmane në fillim të shekullit të 20-të — por jo aspak në mënyrat që Sinwar kishte në mendje.

29 muaj më vonë, Lindja e Mesme është pothuajse e panjohur. Izraeli tani shfaqet si fuqi ushtarake e padiskutueshme e rajonit, ndërsa shumë nga armiqtë e tij janë shkatërruar ose u janë prerë kokat politikisht dhe ushtarakisht. Arabia Saudite shfaqet si një shtyllë qendrore ekonomike dhe politike, ndërsa fqinjët e saj të Gjirit vihen në provë nga sulmet me raketa iraniane. Palestinezët, me rreth 75,000 të vdekur në Gaza dhe humbje territoriale në Bregun Perëndimor, duken përsëri të margjinalizuar.

Yahya Sinwar është i vdekur – u vra nga Izraeli në tetor 2024 – dhe rrjeti i forcave që pritej t’i vinin në ndihmë është shembur. Udhëheqësi suprem i Iranit, Ali Khamenei, u vra në një sulm ajror të përbashkët SHBA-Izrael të shtunën. Regjimi që për dekada financoi dhe armatosi të ashtuquajturin “bosht të rezistencës” tani është në prag të një kolapsi që kërcënon të përfshijë Hamasin, Hezbollahun dhe Huthët. Ndërkohë, ish-Presidenti sirian Bashar al-Assad tani jeton në mërgim në Moskë.

Ndërmarrja ushtarake që po formëson peizazhin e ri po drejtohet nga kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu dhe presidenti i SHBA-së Donald Trump. I pari u mbijetoi krizave politike, aktakuzave dhe një urdhër-arresti të Gjykatës Ndërkombëtare Penale për ta çuar Izraelin drejt një dominimi ushtarak të paprecedentë. I dyti u kthye në Shtëpinë e Bardhë pas një dënimi për krim të rëndë dhe tentativë vrasjeje dhe e udhëhoqi SHBA-në në luftë me Iranin pa miratimin e Kongresit.

Pavarësisht akuzave për gjenocid me të cilat përballet Izraeli, një brez i ri izraelitësh po përjeton traumën e luftës po aq sa edhe brezat e mëparshëm. Dhe ndërsa ushtarët amerikanë po vdesin përsëri në Lindjen e Mesme në një luftë me kohëzgjatje të pasigurt dhe qëllime të paqarta, rezultati i sulmit të 7 tetorit nuk ishte çlirimi që parashikonte Hamasi, por shembja e shumë prej qëllimeve të tij: një Izrael i mundur, perspektiva e shtetësisë palestineze dhe një Lindje e Mesme e lirë nga ndikimi perëndimor. I ashtuquajturi “Satani i Madh” tani duket më shumë si “Rregullatori i Madh”.

Megjithatë, ajo që do të dalë në fund nga këto riorganizime mbetet një nga pyetjet më të rëndësishme pa përgjigje në gjeopolitikën bashkëkohore. Rendi i vjetër, me Iranin si faktorin kryesor destabilizues të rajonit dhe rrjetin e tij të aleatëve si mjete presioni dhe parandalimi, është shembur. Ajo që e zëvendëson atë është një përzierje e paparashikueshme ambiciesh konkurruese, tensionesh të reja, qytetesh të shkatërruara dhe rajonesh pa qeverisje efektive.

Izraeli duket i fuqishëm, por në të njëjtën kohë i izoluar, me fqinjët e tij që pyesin veten – dhe shqetësohen – se si do ta shfrytëzojë fuqinë e tij dhe si do ta menaxhojë urrejtjen që armiqtë e tij të mundur vazhdojnë të nxisin. Shtetet e Gjirit, përfshirë ato që nënshkruan Marrëveshjet e Abrahamit, duken të tronditura dhe të kujdesshme ndaj garancive amerikane të sigurisë. Arabia Saudite dhe Turqia po ripërcaktojnë pozicionin e tyre strategjik, por ende nuk është e qartë në cilin drejtim ose kundër kujt.

Më 6 tetor 2023, gjithçka dukej ndryshe. Rrjeti i aleatëve dhe grupeve paraushtarake të mbështetura nga Irani ishte, sipas shumë vlerësimeve, në kulmin e fuqisë së tij. Hamasi sundonte Gazën. Hezbollahu mbante peng Libanin me rreth 100,000 raketa. Asadi ishte në Damask, duke u ribashkuar me Lidhjen Arabe pas viteve të izolimit. Huthët kontrollonin pjesën më të madhe të bregdetit të Jemenit dhe kërcënonin rrugët detare pothuajse pa u ndëshkuar.

Pas të gjithëve qëndronte Irani, me një program bërthamor të parë si një kërcënim i drejtpërdrejtë për Izraelin dhe Perëndimin, i mbështetur nga një arsenal i fuqishëm raketash balistike. Në të njëjtën kohë, shtetet e Gjirit po rivendosnin në heshtje marrëdhëniet e tyre me Republikën Islamike.”

Përfituesi më i mundshëm është Izraeli, i cili e ka konsideruar Iranin armikun e tij ekzistencial për dekada të tëra. Që nga 7 tetori 2023, Izraeli ka neutralizuar kërcënimet më të rëndësishme në kufijtë e tij, ka goditur vazhdimisht territorin iranian dhe ka vrarë udhëheqësin suprem të vendit, të cilin e konsideronte kundërshtarin e tij më vdekjeprurës. Shumë njerëz brenda establishmentit ushtarak dhe mbrojtës izraelit vlerësojnë se vendi tani është më i sigurt brenda kufijve të tij se në çdo kohë që nga themelimi i tij në vitin 1948, pavarësisht faktit se ende po lëshohen raketa nga Irani.

Theksi mbi sigurinë i qetëson izraelitët, por i shqetëson fqinjët e tyre. Një Izrael pa rivalë të fortë rajonalë ngjall frikën e teprimeve dhe aventurizmit ushtarak, veçanërisht në Bregun Perëndimor. Këto shqetësime mund të intensifikohen nëse Shtetet e Bashkuara, duke pasur parasysh mundësinë që Donald Trump të shpallë “fitore” ndaj Iranit, zvogëlojnë praninë e tyre në Lindjen e Mesme ose i japin Izraelit liri të plotë lëvizjeje.

“Edhe pse udhëheqësit e Gjirit do të donin të shihnin rrëzimin e regjimit iranian”, vuri në dukje Saab, “ata janë gjithashtu të shqetësuar për tendencën e Izraelit për ta tërhequr lehtësisht këmbëzën”.

Mënyra se si Izraeli e ushtron sovranitetin e tij mund të varet kryesisht nga ajo që do të ndodhë më pas në Iran kur të mbarojnë raketat dhe dronët e tij, gjë që, sipas disa analistëve ushtarakë perëndimorë, mund të ndodhë brenda pak ditësh.

Donald Trump u ka bërë thirrje iranianëve të dalin në rrugë dhe të marrin pushtetin. Megjithatë, pak ekspertë besojnë se një qeveri e zgjedhur lirisht është e mundshme në të ardhmen e afërt, edhe nëse qytetarët revoltohen kundër forcave të regjimit të cilat, sipas grupeve të të drejtave të njeriut, vranë më shumë se 6,800 protestues në janar.

Deri më tani, nuk ka dalë ndonjë opozitë e organizuar. Në të njëjtën kohë, grupe të ndryshme brenda regjimit tashmë po lëvizin për “ditën tjetër”. Një këshill ushtarak i oficerëve nga Trupat e Gardës Revolucionare Islamike mund të zëvendësojë regjimin aktual. Në të njëjtën kohë, dobësimi i boshtit iranian nuk garanton fundin e terrorizmit dhe të veprimeve të armatosura që ai ka krijuar. Hezbollahu vazhdon të lëshojë raketa kundër Izraelit, madje edhe drejt Qipros. Rebelët Huthi, dominues në territoret malore të Jemenit, mund të kërcënojnë lundrimin në Detin e Kuq për shumë vite që do të vijnë.

“Ajatollah Khamenei nuk ishte vetëm një kryetar shteti”, thotë analistja Shira Efron e organizatës kërkimore “Rand” në Tel Aviv. “Ai ishte një udhëheqës fetar për rreth 200 milionë shiitë në të gjithë botën.” Sidoqoftë, dronët Shahed që u vunë flakën zonave turistike kanë shkatërruar çdo shpresë që Irani mund të ketë pasur për marrëdhënie më të mira me fqinjët e tij myslimanë. Me sulmet ndaj hoteleve, apartamenteve, porteve dhe ambasadave në Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabinë Saudite, Bahreinin dhe gjetkë, ajo që ka mbetur nga regjimi i Teheranit është shtyrja më tej në izolim.

Në të njëjtën kohë, ata po përpiqen të ruajnë ekuilibrin: po forcojnë marrëdhëniet e tyre me Kinën, po i afrohen Indisë dhe po i mbajnë kanalet e hapura me Rusinë, ndërkohë që për momentin mbeten brenda sferës së ndikimit të Uashingtonit. Në të njëjtën kohë, lëvizjet e tyre po monitorohen nga afër nga shtetet e Gjirit, të cilat tani ndihen më të cenueshme, por edhe nga çdo kryeqytet nga Kajroja në Islamabad.

Por askush nuk mund ta dallojë ende formën e rendit të ri që po lind. Lindja e Mesme e vjetër kishte një logjikë, sado e ashpër që ishte: Irani si destabilizues, Shtetet e Bashkuara si garantues, Izraeli si një fuqi e kufizuar dhe shtetet e Gjirit si financues të stabilitetit. Ajo që do ta zëvendësojë këtë rend do të përcaktohet nga shumë faktorë: vendimet e Donald Trump, beteja për trashëgiminë në Teheran, ekuilibri i pushtetit në Riad, ambiciet e Ankarasë dhe rrënojat e Gazës, ku rreziku i madh i Yahya Sinwar nuk përfundoi me çlirim, por me hi dhe gjak. Dhe ku kapitulli tjetër i Lindjes së Mesme ka filluar të shkruhet tashmë./Dosja.al

Mekanikët ushtarakë amerikanë shikojnë teksa një bombardues amerikan fluturon sipër bazës ajrore Andersen në Guam, në maj 2020.

Thelbin e përgjigjes që i dërgova po e bëj të njohur edhe për publikun shqiptar, pasi mendoj se kjo ngjarje meriton një debat të gjerë, ndonëse për fat të keq po ndodh në një moment të papërshtatshëm historik si brenda vendit, edhe në nivel botëror.

Një artiste e huaj që ka qenë me grupin e parë të atyre që qëndruan në vilën e Enver Hoxhës më dërgoi një mesazh, ku më kërkoi një mendim për çfarë ndodhi gjatë protestës së fundit, kur mbi vilën e Hoxhës u hodhën molotovë. Thelbin e përgjigjes që i dërgova po e bëj të njohur edhe për publikun shqiptar, pasi mendoj se kjo ngjarje meriton një debat të gjerë, ndonëse për fat të keq po ndodh në një moment të papërshtatshëm historik si brenda vendit, edhe në nivel botëror.

Ajo që i shkruaja pak a shumë ishte se molotovët mbi vilën e Hoxhës ishin një “displacement” (zhvendosje) e zemërimit. Pra, në vend që të sulmonin autokratin e gjallë, protestuesit sulmuan një zëvendësues simbolik të tij, shtëpinë e diktatorit të vdekur. Kjo pasi është më e lehtë ose më pak e rrezikshme të sulmosh simbolin e një autokracie të vdekur sesa autokratin e gjallë. Sigurisht, ky sulm lidhet edhe me faktin se partia e Ramës është trashëgimtare e partisë së Hoxhës dhe se kjo shtëpi pritjeje për artistët perëndimorë, që menaxhohet nga një fondacion francez me lidhje me presidentin Macron, është kthyer në një simbol të pushtetit pasi i shërben autokratit për të forcuar legjitimitetin e tij ndërkombëtar (përveçse për të kooptuar artistë e intelektualë shqiptarë). (Në një mesazh të dytë, për të ilustruar këtë i dërgova edhe një postim të debatikcenter, ku thuhej ndër të tjera: “kur Rama denoncon protestuesit e opozitës si terroristë të paqytetëruar, të pakulturuar, që e urrejnë artin – mos harroni se ky është një diskurs i koduar orientalist që vjen nga një mashtrues fashist, i cili ka plaçkitur sistematikisht pasurinë e vendit të tij për 13 vitet e fundit, duke e ofruar atë rregullisht për interesat e pista të fuqive imperiale dhe neokoloniale (SHBA dhe BE), ndërkohë që përdor artin për të veshur politikën e tij me një ajër të koduar perëndimor të kultivimit, rafinimit dhe sofistikimit. Kjo është e vërteta e të ashtuquajturit “bashkim” i artit dhe politikës në Shqipëri, dhe të gjithë artistët dhe punonjësit e kulturës që respektojnë veten duhet ta analizojnë me kujdes situatën dhe të distancohen nga përpjekje të tilla të hapura për kooptim.”)

Gjithsesi – vazhdova në mesazhin tim të parë – sulmin ndaj kësaj vile, në një rrafsh më të thellë psikologjik, unë e shoh si një përsëritje të traumës, si tregues se shqiptarët po e përsërisin të kaluarën, sepse nuk e kanë trajtuar atë siç do të duhej ta kishin trajtuar.

Për t’i shpjeguar çfarë desha të them i dërgova edhe një reagim të Andi Tepelenës të titulluar “Vila e Diktatorit e kamufluar me art bashkëkohor”:

“ Fantazmat e së kaluarës do na përndjekin ende si popull. Vendet e kujtesës me ngarkesa të forta simbolike duhet të shërbejnë si mundësi për të ruajtur kujtesën kolektive. Transformimi nga vende të krimit në vende të artit, jo vetëm nuk shërojnë dhimbjen, por shtrembërojnë vetëdijen dhe reflektimin. E thënë shkurt dhe troç, Vila e Enver Hoxhës në Bllok, nuk duhet të kamuflohet me një vend për zhvillimin e artin bashkëkohor që shikon nga e tashmja, por duhet të kthehet në muze të krimeve të komunizmit që mos të harrojmë ndër breza të kaluarën diktatoriale.

P.S. Keqardhje për artistët e huaj që u ndodhën aty, aq më shumë që nuk kanë lidhje me historinë tonë totalitare dhe nuk ndjejnë. Mund dhe të kishin rrezikuar jetën, njëlloj si artistët shqiptarë që desh gjetën vdekjen nën rrënojat e Teatrit Kombëtar nga rruspa Rama & Veliajt”

***

Me kaq u mbyll shkëmbimi im me të. Më pas iu ktheva poshtë-shënimit të Tepelenës që më bëri të shtroj vetmevete dy pyetje:

E para, po pse duhet të kenë kaq pak imagjinatë artistët e huaj që vijnë e flenë rehat atje? A nuk ishte Ernesto Sabato, një i huaj që nuk pranoi të flinte? Për hir të së vërtetës dua të them se artistja që më çoi mesazhin më kishte thënë që në Tiranë se e kishte ndjerë “aromën e krimeve me gjak shqiptari në muret e asaj godine”.

Por pyetja më e rëndësishme që më lindi ishte e dyta: mirë të huajt, që siç thotë Tepelena, nuk e kanë idenë se çfarë ka ndodhur në Shqipëri, por si është e mundur që nuk e ndjejnë “aromën e krimeve” artistë dhe intelektualë shqiptarë? A mos vallë kjo është çështje moshe? Këtë punën e moshës e skartova menjëherë sepse fatkeqësisht kam parë të shkojnë atje me zell edhe artistë dhe intelektualë të moshuar. Ndër ta, madje, mund të fus edhe dorën vetë, arkitektin e këtij projekti, i cili kur ishte artist dhe intelektual i ri shkruante: “Denoncimi pa kompromis i veprimtarisë kriminale të PPSH-së deri në nxjerrjen e saj jashtë ligjit është i vetmi shteg nga duhet të kalojë PSSH-ja për të fituar të drejtën e qytetarisë në shoqërinë e ardhshme shqiptare dhe e vetmja mundësi për opozitën që atdheun e mbetur në duart e rrugaçëve të qosheve të errëta të nomenklaturës apo të kriminelëve ordinerë t’ua kthejë miliona njerëzve të ndershëm që e kanë humbur besimin. Për sa kohë PS nuk ka bërë denoncimin e plotë të origjinës dhe historisë së saj, ajo s’mund ta ketë të drejtën për të qenë një parti e ligjshme”. ” Edi Rama “Refleksione”, fq. 184 (1991)

Duke lexuar këtë tekst e duke parë se çfarë po bën ky artist shqiptar sot në krye të PS edhe në raport me kujtesën, nuk mund të mos ngresh pyetjen: si shpjegohet kjo pandjeshmëri e shoqërisë shqiptare ndaj shndërrimit nga ana e pushtetit të shtëpisë së diktatorit në një fjetore të rehatshme për artistë me gjithë erën e kufomave që ndjehet aty? Pa pretenduar të shteroj problematikën që bart kjo pyetje, po përpiqem të cek disa prej mekanizmave historikë, politikë dhe psikologjikë që mund të ndihmojnë në shpjegimin e kësaj çmendurie morale dhe intelektuale që na ka pllakosur.

Pa dyshim rasti në fjalë ka të bëjë me kontrollin e memories kolektive që është punë shumë e rëndësishme për pushtetin. Po të analizojmë se çfarë ka shkruar Rama në vitin 1991 do të kuptojmë se ai ka synuar t’u hiqej ish komunistëve legjitimiteti dhe pushteti, pikërisht nëpërmjet ndërtimit të një memorie kolektive tjetër, të bazuar mbi denoncimin e krimeve të tyre sipas parimit “vërtetësi dhe drejtësi”. Në ato vite ndërtimi i kësaj memorie kishte shanse të triumfonte, por duhet thënë se me ardhjen në pushtet të PD-së me në krye ish-komunistin Sali Berisha, memoria kolektive nuk u ndërtua dot mbi vërtetësinë dhe drejtësinë, por u instrumentalizua me kulturën e trashëguar komuniste të manipulimit dhe simulimit për qëllime pushteti. Shoqëria shqiptare, në vend që të fillonte të dialogonte mbi platformën e parë të Sali Berishës “bashkëvuajtës dhe bashkëfajtorë” (që kishte problemin se favorizonte ish komunistët) u nda shumë shpejt, po duke ndjekur synimet e këtij komunisti të kthyer në antikomunist në dy pole: në “viktima” dhe “xhelatë” që, në emër të pushtetit, filluan të konfliktojnë veç të tjerash edhe për kontrollin e memories kolektive. Natyrisht nuk mund të pretendohet që të dy memoriet të ishin të njëjta, por detyra e politikës së mirë dhe një elite të pjekur do të ishte të mundësonte dialogun, të njihte kompleksitetin e traumës, faktin se thellë thellë të traumatizuar nuk dolën vetëm viktimat dhe fëmijët e tyre, por edhe xhelatët e fëmijët e tyre. Thënë me fjalët e mendimtarit Dominick LaCapra në ato vite në vend të përpunimit të traumës nëpërmjet working through – integrimit kritik të saj në ndërgjegjen kolektive, shoqëria shqiptare e përjetoi atë nëpërmjet acting out – duke e rijetuar atë në mënyrë kompulsive, çka hodhi bazat e një polarizim të ri, të mitizimeve të reja, të nevojës për liderë të rinj autoritarë.

Pa u zgjatur në histori mund të them se pas vitit ‘97 me marrjen e pushtetit nga PS, memoria kolektive filloi të kontrollohet gjithnjë e më shumë nga trashëgimtarët e Enver Hoxhës. Edi Rama që në vitet ‘90 tundte flamurin e së vërtetës dhe drejtësisë, nën etjen për pushtet dhe në sajë të pushtetit e ka çuar manipulimin e memories kolektive në nivelet më mbrapshta të sofistikimit. Pjesa më artistike e këtyre manipulimeve janë operacionet që ka bërë me ato që sipas historianit Pierre Nora duhet të quheshin lieux de mémoire – vende kujtese, siç janë edhe shtëpia e diktatorit apo piramida.

Kuptohet, manipulimet që Rama ka kryer edhe me kontributin apo heshtjen e mjaft shkrimtarëve, artistëve dhe intelektualëve, kanë një histori të gjatë. Synimi i tyre ka qenë ruajtja e bazës historike të PS-së dhe familjarëve të tyre nostalgjikë, të vjetër dhe të rinj – shpesh edhe bashkëpunëtorë në krim – në një shoqëri që ka mbetur ende fisnore. Për këtë që në fillim të marrjes së pushtetit, PS iu fut rimodelimit të narrativës së krimeve të komunizmit të promovuar edhe nga Rama në fillim vitet ’90. Afërmendsh ky rimodelim nuk ka synuar dhe nuk synon mohimin e krimeve të njohura botërisht, por “normalizimin” e tyre duke i zbutur apo harruar, duka u ulur peshën morale dhe mbi të gjitha duke nxjerrë jashtë vëmendjes viktimat që trazonin plagën. Le të sjell për këtë shembullin e viktimave si Fadil Kokomani, Vangjel Lezho dhe Xhelal Koprencka (për të mos përmendur shumë të tjerë) që janë pushkatuar në vitin 1979, pra vetëm 12 vjet para rënies së diktaturës dhe nuk iu gjetën eshtrat, ndonëse një tufë ekzekutorësh kanë qenë gjallë në vitet ‘90 dhe vazhdojnë të jenë gjallë edhe sot.

Por le të kthehemi tek vendet e kujtesës dhe të shohim se si shprehet në to ky normalizim. Ndër shembujt më elokuent është fakti se me ardhjen e PS-së në pushtet, burgu i Burrelit ku kanë vuajtur dhe kanë vdekur që nga viti 1945 deri në vitin 1990 një numër shumë i madh kundërshtarësh politikë, ndër të cilët edhe mjaft intelektualë të shquar, u kthye (dhe vazhdon të jetë edhe sot) një burg i zakonshëm ordinerësh. Është e qartë se kjo nuk u bë pasi Shqipëria nuk kishte mjaftueshëm beton për të ndërtuar një burg të ri dhe prandaj s’mund ta linte atë muze siç ishte shndërruar pjesërisht sipas një projekti të papërfunduar. Qëllimi i përdorimit të tij si burg ordiner ishte që shoqërisë t’i përçohej mesazhi se nuk ka ndodhur ndonjë gjë e jashtëzakonshme, se diktatori dhe diktatura kanë qenë thjesht pjesë e historisë me të mirat dhe këqijat e veta. Me fjalë të tjera që krimet të mos konsideroheshin më si plagë, si një traumë që duhej kuruar, por që trauma të normalizohej, të desakralizohej. Ky desakralizim u pa edhe në rastin e vilës së Hoxhës, ku reagimet e “artistëve” të Ramës treguan se e shenjta që duhej ruajtur dhe respektuar atje nuk ishte trauma, por arti dhe artistët perëndimorë. Sipas qasjes së këtij rimodelimi normalizues, këto vende nuk duhen trajtuar si vende të kujtesës, si paralajmërime që e keqja të mos përsëritet, por si tejkalime të traumës. Kështu piramida është trajtuar me shkallët sipër si belvedere, mbi të cilat mund të ngjitesh i lirë që t’i gëzohesh zhvillimit modern të Tiranës, brenda si simbol i të ardhmes me teknologji dixhitale dhe rrotull me kafene e dyqane klientësh të pushtetit. Vetëm ndonjë mendim për diktaturën dhe diktatorin nuk të vjen dot më aty. Edhe vende si Bunk-Art 1 dhe Bunk-Art 2, që dikush mund të m’i sjellë si kundërargumente, janë konceptuar duke iu manipuluar në fakt autenticiteti për t’i shndërruar në atraksione turistike, në burim fitimesh financiare. Edhe “Shtëpia me gjethe” madje nuk është vend vuajtje. Ndërkaq, vendet autentike të vuajtjes dhe torturave si Burgu i Burrelit, apo dhe burgu i Tiranës, brenda të cilit përveç torturave janë bërë edhe gjyqe historike, vazhdojnë të punojnë si burgje ordinerësh. Kampet famëkëqij si Spaçi, Ballshi, Qafë – Bari etj., etj., janë lënë në rrënim dhe harresë të plotë.

Vlen të thuhet këtu se teknikat e këtij normalizimi kombinuar me ato të simulimit sikur e kemi kapërcyer traumën pa mbajtur zi veprojnë në shoqërinë shqiptare mbi sfondin e një mekanizmi psikologjik mjaft efikas: nevoja që kanë njerëzit për ta ndrydhur dhe minimizuar traumën në mënyrë që të largojnë ndjenjën e fajit apo të turpit.

Dhe kështu trauma e pa u metabolizuar nga zija – me ç’kuptoj reflektimin e thellë mbi shkaqet e saj, mbi përgjegjësitë, por edhe nëpërmjet ruajtjes së vendeve të kujtesës dhe vizitave të vazhdueshme në to – na është rikthyer në formën e nostalgjisë dhe të përsëritjes, që në thelb janë dy anë të së njëjtës medalje.

Për ta mbyllur me episodin e ditëve e fundit kur pamë ripërsëritjen e traumës nëpërmjet zhvendosjes së zemërimit ndaj autokratit të gjallë tek shtëpia e diktatorit të vdekur ngulmoj se, që të mos ndodhte kështu, do të ishte dashur mes të tjerave që vende si shtëpia e diktatorit mes shumë vendesh të tjera të memories, të ishin trajtuar:

si plagë,

si paralajmërim,

si muzeum.

Ndërsa ne, me regjinë e autokratit të radhës, i kemi trajtuar si skena të më të shëmtuarës shoqëri të spektaklit. Dhe për pasojë pas tridhjetë vjetësh e kusur jemi në kushtet kur na duket e pamundur ndërprerja e ciklit tragjik, kur traumat e vjetra na riprodhojnë autokratë të rinj dhe këta na ripërsërisin traumat e vjetra.

Qeveria shqiptare ndodhet në një përballje të fortë politike dhe institucionale me Strukturën e Posaçme Kundër Korrupsionit (SPAK), për shkak të kërkesës së këtij të fundit për dhënien e autorizimit për arrestimin e ministres Belinda Balluku.

Kjo betejë nuk shihet thjesht si një mbrojtje ndaj një anëtareje të kabinetit, por si një lëvizje strategjike e Kryeministrit Edi Rama për të ndërtuar një mburojë ligjore e politike për veten dhe zyrtarët e lartë përballë hetimeve të ardhshme.

E ftuar në emisionin A Show gazetarja Klodiana Lala shprehet se Rama ka nisur një “betejë frontale” me institucionet e reja të drejtësisë. Sipas saj, Rama ka pasur dijeni për të gjitha aferat korruptive, dhe me bindje të plotë tregon se kryeministri brenda 2026 do të thirret ose do të jetë nën hetim nga SPAK.

Ky ngadalësim i procesit për heqjen e imunitetit të Ballukut, sipas Lalës, shihet si një test për të matur forcën dhe për të krijuar precedentë që mund të shërbejnë për të mbrojtur figura të tjera të larta politike në të ardhmen.

Për Lalën, qëllimi final i kryeministrit nuk është mbrojtja e Ballukut, por mbrojtja e vetes. Duke shtruar një “terren” të ri ligjor dhe procedural, ai synon të “blindojë” pozicionin e tij dhe të qeverisë, veçanërisht për periudhën pasi të mos jetë më në pushtet, kur vulnerabiliteti përballë ligjit rritet.

Kjo strategji, theksoi Lala, e vendos atë në një përplasje të drejtpërdrejtë jo vetëm me SPAK, por edhe me partnerët ndërkombëtarë, të cilët e konsiderojnë funksionimin e pavarur të kësaj strukture si një kusht të panegociueshëm të reformës në drejtësi.

Rezultati i kësaj beteje do të jetë përcaktues për të ardhmen e shtetit ligjor dhe luftës kundër korrupsionit në Shqipëri, duke treguar nëse askush nuk do të jetë më mbi ligjin, apo nëse politika do të arrijë sërish të vendosë kufij për drejtësinë.

Historia me zonjën Balluku nisi qysh në tetor të vitit të kaluar dhe që u desh një rrugë e gjatë për të ardhur deri në ditën kur ne jemi sot, ku pritet të ketë një votim në kuvend sa i përket kërkesës së SPAK-ut për leje për arrestimin e saj. Duhet të kemi parasysh që dy ngjarjet nuk kanë lidhje me njëra-tjetrën. Pezullimi nga ushtrimi i funksioneve që mbeti në fakt pas një kalvari të gjatë edhe shkuarjes së çështjes deri në Gjykatën Kushtetuese, mbeti në fuqi. Në fakt sot nuk ka më asnjë vlerë, sepse zonja Balluku nuk është në ato funksione. Nga ana tjetër, SPAK insiston për ta dërguar atë prapa hekurave, duke insistuar në dy momente thelbësore. Së pari thonë që zonja në fjalë është duke intimiduar dëshmitarë edhe ka dyshime, pra në përgjimin mes dy vartëseve të saj ka, ka dyshime të forta që ajo mund të ketë përdorur edhe ata që konsiderohen të fortët për t’i intimiduar.

Dhe së dyti, përmes vartësve të saj, duke i kërcënuar me largim nga vendi i punës, ata ose familjarët, apo edhe duke i joshur në momente të caktuara. Tani ku jam unë? Unë mendoj që jam duke u përpjekur ta kuptoj këtë gjë sepse kjo nuk është vetëm një çështje penale, një çështje thjesht penale juridike, është një çështje edhe politike. Madje është sot më shumë sesa politike. Dhe pse e them këtë që është më shumë sesa politike? Sepse keni SPAK nga njëra anë, keni Belinda Ballukun në mes dhe keni gjithë mazhorancën socialiste me në krye Edi Ramën, i cili ka bërë si asnjëherë më parë një betejë frontale me prokurorët, me gjyqtarët, me vuri në lëvizje personalisht me firmën e tij Gjykatën Kushtetuese për çështjen e pezullimit.

Po vonon në mënyrë të paprecedent çështjen e votimit të kërkesës së SPAK-ut për leje për të arrestuar zonjën Balluku sa më shumë të mundet. Dhe si e shikoj unë këtë dhe pse e shikoj politike? Sepse nuk shikoj një betejë të Belinda Ballukut. Në fakt shikoj një luftë politike mes SPAK dhe Edi Ramës. Dhe Edi Rama, me sa kam kuptuar, nuk po mbron Belinda Ballukun. Në fakt po përpiqet të mbrojë veten e vet ose të marrë një garanci. Pra po bën gjithçka për të marrë një garanci që të nesërmen të mos jetë i prekshëm nga SPAK-u.

Unë nuk e shikoj këtë si një negocim. Zoti Rama është duke shtruar, rrugën mendoj unë, ose është duke vënë disa kufij. Se çfarë do të thotë të vësh kufij? Do të thotë që të shkosh në Gjykatë Kushtetuese dhe të përpiqesh me çdo kusht duke sulmuar gjyqtarët në mënyrë të paprecedent që të marrësh një vendim që të leverdisë dhe t’i mbash gjyqtarët larg nga kabinetet qeveritar. Pra t’ju heqësh të drejtën me gjykatë, me vendim gjyqësor, sepse ju e dini vendimi i Gjykatës Kushtetuese ka fuqinë e ligjit, për të mos pezulluar ministra të tjerë apo ndoshta dhe vetë atë në të ardhmen. E dyta, është duke bërë ndryshime ligjore, është duke bërë çmos, të paktën deri tani, sepse unë kam një qëndrim në fakt disi ndryshe, për të mos dhënë imunitetin e zonjës Balluku. Pra, janë të gjitha këto, është duke shtruar një terren që të nesërmen t’i lërë në pamundësi prokurorët ose gjykatësit për ta prekur atë. 

A do të shkojë SPAK telk Edi Rama apo Rama të shkojë në dyert e SPAK. Direkt apo indirekt të gjithë këto afera Edi Rama i ka ditur. Ka pasur informacion. Nuk ndodh asgjë rastësisht në këtë vend. Edi Rama di dhe çfarë flitet në çdo emision televiziv. Ia zbardhin këshilltarët e vet. Të jesh e sigurt për të. Edhe për një grua që ishte shtatzënë dhe kishte urdhër-arrest Rama e dinte. E dinte dhe që SPAK kishte sekuestruar tenderin e Porto Romanos, ndërkohë që unë e mora vesh 2 ditë pasi e paralajmëroi Edi Rama kur tha se SPAK po sekuestron dhe tendera që nuk kanë përfunduar procedurat. Më pas mësova që ishte Porto Romano. Unë mendoj që Edi Rama do të thirret si person në dijeni në SPAK, ose edhe si i pandehur, madje mund të ndodhë brenda 2026.