Një monografi mbi fatin e Shqipërisë pas Luftës së Parë Botërore, diplomacinë e Fuqive të Mëdha, projektet për copëtimin e vendit dhe përpjekjet e faktorit politik e diplomatik shqiptar për mbrojtjen e pavarësisë dhe të tërësisë territoriale, me mbështetjen vendimtare të Presidentit amerikan Woodrow Wilson. Vepra trajton procesin e rindërtimit dhe konsolidimit të shtetit shqiptar nga dhjetori i vitit 1918 deri në vitin 1926, zhvillimet e jetës politike, institucionale e parlamentare, Revolucionin e Qershorit dhe Kundërrevolucionin e Dhjetorit 1924, si dhe vendosjen e Republikës së Parë nga Ahmet Zogu, të interpretuar si një manovër politike tranzitore për të mbyllur çdo mundësi të rikthimit në fron të mbretit legjitim, Wilhelm von Wied, dhe për të përgatitur kalimin drejt Monarkisë së Dytë Shqiptare.

Shtëpia botuese akademike ndërkombëtare Peter Lang ka nxjerrë në qarkullim, në tetor 2026, monografinë më të re në gjuhën angleze të historianit shqiptar Romeo Gurakuqi, kushtuar njërës prej periudhave më vendimtare të historisë së shtetit shqiptar: viteve 1918–1926, kur Shqipëria, e dalë nga Lufta e Parë Botërore e pushtuar, e fragmentuar dhe pa institucione të qëndrueshme, u përball me rrezikun e humbjes së pavarësisë dhe të integritetit të saj territorial.

Libri, i botuar në serinë shkencore South-East European History, përfshin 354 faqe tekst, krahas 34 faqeve paraprake, dhe mbështetet në një kërkim shumëvjeçar në burime arkivore britanike, italiane, amerikane dhe shqiptare. Studimi synon të shpjegojë jo vetëm se si Shqipëria arriti t’i mbijetonte rendit ndërkombëtar të krijuar gjatë dhe pas Luftës së Madhe, por edhe mënyrën se si u ndërtua dhe u konsolidua shteti shqiptar përballë rivaliteteve të Fuqive të Mëdha, pretendimeve territoriale të vendeve fqinje dhe përplasjeve të brendshme politike.

Në qendër të monografisë qëndron trajtimi i Çështjes Shqiptare në Konferencën e Paqes në Paris më 1919, në Lidhjen e Kombeve dhe në Konferencën e Ambasadorëve, deri te përcaktimi i statusit shtetëror dhe i kufijve në tavolinën e bisedime me 9 nëntor 1921 dhe i kufijve në terren më 1926.

Autori analizon se si rendi i ri ndërkombëtar, i ngritur mbi premtimet për vetëvendosjen e popujve, në praktikë u ndikua nga interesat strategjike të Britanisë së Madhe, Francës, Italisë dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Shqipëria, e cila kishte humbur mbështetjen tradicionale shtetit të saj protektor, të Austro-Hungarisë pas shpërbërjes së saj në fund të luftës, u gjend fillimisht e vetme, përballë projekteve që rrezikonin ekzistencën e saj si shtet i pavarur.

Një vend të rëndësishëm zë analiza e Traktatit të Fshehtë të Londrës të vitit 1915, Vendimeve të Këshillit të Naltë të Antantës, marrëveshjeve diplomatike për Çështjen e Adriatikut, e pretendimeve italiane, jugosllave dhe greke, si dhe e qëndrimeve të ndryshueshme të Fuqive Aleate ndaj Shqipërisë.

Një kapitull i posaçëm i kushtohet ndryshimit të qëndrimit të Presidentit amerikan Woodrow Wilson, nga fillimi i vitit 1920, kur ai kundërshtoi projektin Anglo-Franko-Italian për copëtimin e Shqipërisë dhe ndikimit të diplomacisë amerikane në ndryshimin e rrjedhës së negociatave ndërkombëtare.

Një prej tezave qendrore të studimit është se mbijetesa e shtetit shqiptar nuk ishte rezultat automatik i vendimeve të Fuqive të Mëdha, por edhe fryt i përpjekjeve të organizuara të faktorit shqiptar, të elitave politike dhe intelektuale brenda vendit, të diasporës shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Zvicër e Rumani, të komuniteteve arbëreshe të Italisë, si dhe i qëndresës së armatosur ndaj ndërhyrjeve dhe pushtimeve të huaja. Në këtë kuadër, monografia trajton Kuvendin Kombëtar të Durrësit të dhjetorit 1918 dhe qeverinë e dalë prej tij, Kongresin e Lushnjës dhe krijimin e qeverisë së re me qendër në Tiranë, Luftën e Vlorës të vitit 1920, përpjekjet për mbrojtjen e Shkodrës, luftimet në Dibër, si dhe veprimtarinë e gjerë diplomatike që çoi në pranimin e Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve, më 17 dhjetor 1920. Këto zhvillime analizohen si pjesë të një procesi të ndërlidhur të mbrojtjes së pavarësisë, rivendosjes së sovranitetit territorial, afirmimit ndërkombëtar dhe rindërtimit të institucioneve të shtetit shqiptar.

Vëmendje e veçantë i kushtohet edhe çështjes së Shkodrës dhe regjimit ndërkombëtar të qytetit pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, një aspekt i rëndësishëm për të kuptuar pasigurinë e sovranitetit shqiptar në vitet e para të pasluftës.

Studimi analizon vendimet e 9 nëntorit 1921 mbi statusin ndërkombëtar dhe kufijtë e Shqipërisë, procesin e mëtejshëm të njohjes diplomatike nga Shtetet e Bashkuara dhe Britania e Madhe, si dhe përpjekjet për përcaktimin e kufijve shtetërorë, që përfunduan më 1926.

Përtej historisë diplomatike, monografia përmban një analizë të zhvillimeve të brendshme politike dhe kushtetuese të Shqipërisë nga dhjetori 1918 deri në mesin e viteve 1920. Autori ndalet te rindërtimi i institucioneve pas luftës, krijimi i parlamentarizmit shqiptar, lindja e partive të para politike, debatet mbi organizimin kushtetues të shtetit, krizat qeveritare dhe përplasjet ndërmjet forcave reformuese, me orientim europianoperëndimor, dhe strukturave tradicionale të pushtetit. Në këtë analizë trajtohen edhe zhvillimet e vitit 1924, veprimtaria politike e Fan Nolit, ngritja e Ahmet Zogut dhe procesi i konsolidimit të pushtetit shtetëror.

Një dimension i rëndësishëm i veprës është ndërthurja e historisë së marrëdhënieve ndërkombëtare me historinë institucionale të Shqipërisë. Në këtë mënyrë, procesi i krijimit të shtetit nuk paraqitet vetëm si rezultat i vendimeve të marra në Paris, Londër, Romë apo Uashington, por edhe si një përpjekje e brendshme për krijimin e një administrate funksionale, të një rendi kushtetues dhe të një sistemi politik kombëtar.

Në aspektin metodologjik, libri mbështetet në qasjen realiste të marrëdhënieve ndërkombëtare, sipas së cilës interesat strategjike dhe raportet e fuqisë përcaktojnë në masë të madhe sjelljen e shteteve dhe vendimmarrjen diplomatike. Megjithatë, autori argumenton se edhe shtetet e vogla, në kushte të pafavorshme ndërkombëtare, mund të ndikojnë në fatin e tyre përmes organizimit të brendshëm, diplomacisë, qëndresës dhe shfrytëzimit të kundërshtive ndërmjet fuqive të mëdha.

Në parathënien e monografisë, studiuesi dhe publicisti Ilir Ikonomi vlerëson rëndësinë e kërkimit arkivor dhe aftësinë e autorit për ta lidhur diplomacinë ndërkombëtare me zhvillimet e brendshme shqiptare, duke e konsideruar veprën një kontribut të vlefshëm në historiografinë e Ballkanit dhe të periudhës pas Versajës.

Botimi i kësaj monografie vjen si vijim i studimeve shumëvjeçare të Romeo Gurakuqit mbi historinë politike, diplomatike, institucionale dhe kushtetuese të Shqipërisë moderne dhe bashkëkohore.

Monografia e sapobotuar, e cila përbën një vijimësi të drejtpërdrejtë të veprave të mëparshme të autorit mbi historinë e Shqipërisë para, gjatë dhe pas Luftës së Parë Botërore (Shqipëria, 1911–1914 (2012); monografia në gjuhën shqip dhe anglisht, Shqipëria në Luftën e Madhe, 1914–1918 (2025), botime respektive të ASHSH dhe Universiteti të Shkodrës “Luigj Gurakuqi” ), mbështetet në një dokumentacion të gjerë arkivor, të hulumtuar dhe të përpunuar gjatë shumë viteve. Krahas burimeve britanike dhe shqiptare, një vend të rëndësishëm zënë dokumentet e Arkivit Historiko-Diplomatik të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Italisë, kopje të të cilave ruhen në fondet dokumentare të Institutit të Historisë në Tiranë, si dhe dokumentacioni i Arkivit Kombëtar të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Veprimtaria kërkimore e Romeo Gurakuqit është përqendruar në proceset e formimit dhe konsolidimit të shtetit shqiptar, historinë e marrëdhënieve ndërkombëtare dhe të diplomacisë, zhvillimet politike, kushtetuese e parlamentare, si dhe historinë e Shqipërisë gjatë dy luftërave botërore dhe periudhës së pasluftës(“Shqipëria dhe Tokat e Lirueme, 1939-1946” (Tiranë, 2018, dhe Revised Second Edition në 2023). Në këtë kuadër, monografia e re përfaqëson një hallkë të rëndësishme të një projekti kërkimor afatgjatë, që synon të rindërtojë mbi bazë dokumentare historinë e shtetit shqiptar dhe të pozitës së tij në sistemin europian të marrëdhënieve ndërkombëtare gjatë gjysmës së parë të shekullit XX.

Monografia u drejtohet historianëve, studiuesve të marrëdhënieve ndërkombëtare, juristëve, diplomatëve, studentëve dhe lexuesve të interesuar për historinë e formimit të shtetit shqiptar dhe të Europës Juglindore. Me botimin në gjuhën angleze nga Peter Lang, kjo periudhë themelore e historisë shqiptare bëhet më e qasshme për qarqet akademike ndërkombëtare, duke e vendosur përvojën e Shqipërisë në kontekstin më të gjerë të riorganizimit politik dhe diplomatik të Europës pas vitit 1918.

Libri mund të gjendet në faqen zyrtare të botuesit:

BOTIM SHKENCOR NDËRKOMBËTAR · TETOR 2026

Titulli origjinal: The Versailles Order and the Making of Albania, 1918–1926: Albania After the Great War

Titulli në shqip: Rendi i Versajës dhe formësimi i shtetit shqiptar, 1918–1926: Shqipëria pas Luftës së Madhe

Autori: Romeo Gurakuqi

Shtëpia botuese: Peter Lang (Peter Lang Group), botues akademik ndërkombëtar

Seria: South-East European History, vëllimi 18, nën drejtimin e Mihai Dragnea

https://www.peterlang.com/series/seeh

https://www.peterlang.com/document/1742174