Punët shkencore të studiuesve të profilit të prof. dr. Gjovalin Shkurtaj janë ngjarje të rëndësishme për dijen dhe shkencën gjuhësore shqiptare. Prof. dr. Shkurtaj është një dëshmi e rëndësishme dhe një kontribut i epërm i një plejade dhe një epoke të rëndësishme të gjuhësisë shqiptare në kuptimin më të plotë të fjalës, të një epoke ku u vunë themelet i forta të studimeve, hulumtimeve, evidentimit dhe ngritje së institucionit të dijes shkencore për historinë e gjuhës shqipe dhe studimet për të, në të gjithë aspektet, si dialektologjia, morfologjia, historia, sintaksa dhe aspekte të tjera të saj. Prof. Shkurtaj është pjesë e një plejade të rëndësishme të këtij kontributi madhor që është bërë për shqipen, prandaj punimet dhe prurjet e tij janë me një interes të madh për shkencën dhe gjuhësinë shqiptare.
Duke qenë njëri nga gjuhëtarët më të ekuilibruar në koncepte dhe në arsyetimet argumentuese- shkencore, prof. Shkurtaj ka marrë angazhime dhe punë të rëndësishme për gjuhën, kryesisht në atë të hulumtimit të vlerave dhe në zbulesën e nevojshme dialektore të shqipes në Veriun e Shqipërisë nga vjen dhe ai vetë, duke ridimensionuar mjaft mirë dhe me akribi shkencore nevojën përthithëse që gjuha ka vazhdimisht. Puna e tij, por edhe e shumë leksikografëve të tjerë të brezit të tij, të cilët janë përballuar me vështirësitë e mëdha të hartimit të fjalorëve, një nga punët më të vështira në fushën e gjuhësisë, ka arritur të argumentojë se puna me gjuhësinë është e përhershme, ajo nuk përfundon kurrë për shkakun sesi veprojnë ligjet linguistike dhe gjuha në shoqëri. Gjuha ngjan me një burim që nuk i ndalohet kurrë rrjedha e ujit. Këtë e vërteton puna e vazhdueshme e prof. Gjovalin Shkurtajt.
Prof. dr. Bardhosh Gaçe
Në perceptimin që na afron puna e prof. Shkurtajt, si dijetar i shkencës gjuhësore shqiptare, nuk duhet dhe nuk mund të harrohet kurrë rruga nga ai ka ardhur deri në punimin e fundit, i cili është i fushës leksikografike. Personaliteti i Prof. Shkurtajt është formuar dhe duhet parë përmes një këndvështrimi të gjerë, siç janë:- Veprimtaritë akademike, duke e konsideruar dhe vlerësuar atë në nivelet më të larta të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë që nga viti 2011, anëtar i Këshillit Ndërakademik të Gjuhës Shqipe, anëtar i hartimit dhe redaktimit të teksteve akademike të gjuhësisë bashkë me ajkën e dijes gjuhësore shqiptare., por edhe bashkëpunëtor dhe anëtar i stafeve akademike jashtë vendit lidhur me çështjet e gjuhës shqipe.
Veprimtaria dhe përvoja e dr. Shkurtajt konsiston po ashtu në veprimtaritë shkencore dhe në botime të shumta që nga “Studime filologjike”, “Gjuha jonë”, “Kultura Popullore”, pjesëmarrjet e shumta shkencore në Konferencat e Studimeve Albanologjike, Kongresi i Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe, Studimet Etnografike, Studimet e Folklorit, seminaret mbi gjuhën, letërsinë dhe kulturën shqiptare brenda dhe jashtë vendit. Një kontribut i rëndësishëm i dr. Shkurtajt është dhe në përgatitjen dhe botimin e teksteve shkollore për shkollat e larta shqiptare dhe monografitë të tilla si: “Kultura e gjuhës në skenë dhe ekran”, “Sociolinguistika”, “Dialektologjia”, “Gjuha shqipe për të huajt dhe shqiptarët jashtë atdheut”, “Ta duam dhe ta mbrojmë gjuhën shqipe”, “Etnografi e të folurit të shqipes”, “Kultura e gjuhës”, “Ligjërimet arbëreshe”, “Si të shkruajmë shqipe”, “Urgjenca gjuhësore” dhe botime të tjera, të cilët kanë një aktualitet të vazhdueshëm në kulturën dhe në jetën dhe studimet universitare shqiptare.
Prof. dr. Gjovalin Shkurtaj ka një kolanë botimesh të fushës shkencore për publikun e gjerë, që më së shumti lidhen me kulturën e leximit dhe të mendimit të librit artistik, siç janë: “Shpirti i Arbërit rron” (një libër me shënime dhe të dhëna për arbëreshët e Italisë) dhe një radhë botimesh me poezi të poetëve arbëresh si: K. Kandreva, Ll, Perrone, A. Giordano, “Satira” të Santorit dhe libri “Kadare dhe fjala shqipe” me bashkautor T. Çaushin.
Akademik Shkurtaj pjesën më të madhe të punës hulumtuese, studiuese dhe interpretimet shkencore ia ka kushtuar fushës së dialektologjisë, njërës nga fushat më të rëndësishme të gjuhës shqipe, ku natyrisht studimet mbi shqipen kanë gjetur dhe kanë hambarin e të gjithë materies gjuhësore. Nuk mund të ketë burime studimore të gjuhës pa pasur studimet dhe burimet dialektologjike. Përmes materies dialektologjike një studiues i gjuhës, veçmas një etimolog, një interpretues i gramatikës historike mund të reflektojë mirë dhe bindshëm ligjësoritë gjuhësore, gjendjet eptimore, rrugëtimet fonetike trajtat dhe kategoritë e caktuara gramatikore, të cilat në gjuhën shqipe kanë ligjet e veta të zhvillimit dhe të evoluimit. Jashtë kësaj pasurie, d.m.th. burimeve dialektologjike, studiuesi nuk mund të shkojë në burimet e mëhershme dhe gjendjet fillestare të fjalës apo të fenomenit gjuhësor.
Po ashtu, pasuria dialektologjike lidhet dhe me një gjendje të rëndësishme kulturologjike, etnologjike dhe të burimeve të tjera përmes të cilëve gjuha emërton, shënjon dhe përcjell informacionin e nevojshëm. Prof. Shkurtaj ka kontributin dhe punën më të njohur hulumtuese dhe studimore në fushën e dialektologjisë shqipe, një studiues i cili ka një njohje të madhe për të folmen shqipe, gjendjet dialektore dhe nëndialektore në Veri dhe në të gjithë Shqipërinë, por edhe në vendet e tjera të gadishullit ku jetojnë apo kanë emigruar shqiptarët që para shekullit të XV-të dhe në vijim. Marrja me këtë fushë të gjuhës shqipe përbën intuitën dhe profilin e shkencëtarit të gjuhës, të njeriut me pasionin e madh për të prekur një realitet të thellë, të skajshëm, madje në zhdukje dhe në fragmente të gjuhës, për ta rindërtuar dhe rikrijuar fjalën, fenomenin gjuhësor në të cilin fjala ka marrë funksionin e saj dhe ka vepruar.
Gjuha shqipe është një fenomen interesant në këtë aspekt. Ajo nyjëton kryqëzime, shtresime, burime dhe shndërrime të jashtëzakonshme të një blloku të qenësishëm të familjes së gjuhëve indoeuropiane, duke zënë vend në burimin e parë të tyre në aspektin historik, refleks dhe komunikues. Prof.dr. Gjovalin Shkurtaj i ka sjellë një ndihmesë të madhe jo vetëm dialektologjisë shqipe, por dhe gjuhësisë historike, studimit të saj përmes pasurisë së shumtë të burimeve leksikologjike dhe leksikografike, të cilët reflektohen gjithashtu dhe në punime të tilla si: “E folmja e Kastratit”, në “Studime filologjike”, 1967, nr. 2 dhe 3, “E folmja e Hotit”, në “D. Sh.”, 1971, vëll. II. “Vëzhgime rreth të folmes së malësorëve të Bregut të Matës”, në “Studime filologjike”, 1972, nr. 2, “E folmja e Kelmendit”, në “D. Sh”, 1975, vëll. III, “E folmja e Rranxave të Mbishkodrës”, në “D. Sh”, 1982, vëll. IV, “E folmja e qytetit të Lezhës”, pjesë të monografisë janë botuar në “Studime filologjike”, 1981 dhe 1984,“Shënime për të folmen arbëreshe të Shën – Marcanos”, në “Studime filologjike”, 1979, nr. 4, “Shënime për të folmen arbëreshe të Mrçeduzës”, në “Studime për nder të A. Xhuvanit”, Tiranë, 1986, por dhe në studime mbi fenomene te tjera të caktuara si:
“Sistemi foljor i të folmeve arbëreshe të krahinës së Kozencës”, në “Studime filologjike”, 1975, nr. 2, “Dialekti dhe norma në trajtat foljore të mbipërbëra”, në “Gjuha jonë”, 1984, nr. 2, “Këngë popullore të arbëreshëve të Italisë”, në “Studime filologjike”, 1979, nr. 2. “Rreth ndryshimeve në gjuhën e fshatit të sotëm të Veriut”, në “Studime filologjike”,1969, nr. 4., “Një vështrim mbi përdorimin e pasthirrmave dhe të pjesëzave thirrëse në të folmet e Malësisë së Madhe”, në “Studime filologjike”, 1975, nr. 2 “Arritje të studiuesve arbëreshë në fushën e shqipes”, në “Gjuha jonë”, 1981, nr. 1. etj.
Në vitin 2021 Prof. dr. Shkurtaj i ka dhënë gjuhësisë shqiptare njërin nga botimet më të rëndësishme të punës së tij hulumtuese dhe kërkimore- shkencore. Vepra e titulluar “Fjalor leksiko- frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësi së Madhe” përbën një fryt të rëndësishëm të një pune disavjeçare, madje të gjithë jetës së tij studimore, e cila gjithsesi donte po kaq shumë punë për të ardhur në këtë botim nën kujdesin e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, institucionit më të rëndësishëm shkencor, një vepër që ka ndjekur hap pas hapi ngritjet dhe hopet cilësore dhe kalibrin e studiuesit për t’u bërë produkt i lexuesit, institucioneve gjuhësore, universitare dhe të studiuesve të gjuhës shqipe në të gjithë nivelet. Për shumë arsye, të njohura dhe të panjohura, për shkakun dhe të zotërimit dhe vlerave të mëdha që akademiku Shkurtaj i ka dhënë dhe po i jep gjuhësisë shqiptare, vepra është e një rëndësie të madhe, e një angazhimi të nevojshëm të kulturës së studimit dhe hulumtimit, të traditës së fjalorëve në gjuhën shqipe, të cilët shënojnë fillimin e punës shkencore të një gjuhe dhe në historinë e shqipes.
Në themel fjalori është shprehje dhe realitet i pasurisë së madhe gjuhësore të gjuhës shqipe, kryesisht të Malësisë së Madhe, por edhe një nevojë po kaq jetike dhe fundamentale e pasurimit të nevojshëm të shqipes. Pasuria leksikografike që sjell në gjuhën shqipe e folura e Malësisë së Madhe lidhet natyrisht me shumë visare të tjera të kësaj treve të gjerësishme, ashtu siç shpjegon dhe Prof. Shkurtaj, ku e njofton dhe më herët me punimet mbi të folmet e Kastratit, Hotit, Shkrelit, Kelmendit, Rranxave të Mbishkodrës, për shkakun e afrive të mëdha që kanë këto të folme me njëra- tjetrën, të cilat ndihmojnë gjithashtu për të kuptuar nevojën që gjuha ka për t’u pasuruar dhe fenomenin e begatimit të përhershëm të saj.
Në këtë hapësirë të gjerë historike dhe etnolinguistike ka pasur ngjarje dhe zhvillime të mëdha, komunikime të mëdha, ka pasur një “trend” gati të mëvetësishëm zhvillimi dhe në aspektet gjuhësore. Mjaft nga ngjarjet historike të hershme janë shndërruar në mjete komunikimi përmes folklorit, të folurës dhe traditës së transmetimit gojor të këtij komunikimi. Po kaq domethënëse është kjo, sa e kupton fare mirë sa pasuri dhe sa peshë kanë veprat shkrimore të shkollës katolike të Veriut, po ashtu veprat e shumë shkrimtarëve të këtyre anëve, të cilat mbartin një kulturë të rëndësishme komunikimi që nga Gj. Fishta, N. Mjeda, A. Xanoni, Martin Camaj dhe autorë të tjerë të mëhershëm. Këto janë tregues të pasurisë të së folurës së kësaj treve të gjerë.
Prandaj kjo vepër i ka kushtuar kaq shumë vite studiuesit të njohur dhe pse ai e di mirë se sa torturuese është puna me një fjalor të gjuhës, veçmas të kësaj natyre, ku ka një larmi jashtëzakonisht të madhe të natyrës fonetike, të fjalëformimit të fjalëve dhe alkimisë që ka brenda ajo përmes shndërrimeve fonetike dhe fonemave të gjuhës. Diku në fjalën paraprijëse autori sjell në vëmendje një postulat të njërit nga studiuesit më të njohur të leksikografisë filologut J.C. Scaliger, i cili thotë:” Nëse kërkon që ta torturosh dikë, mos e urdhëro të rrahë metalin në farkëtari, as mos e dërgo në punë të rëndë në miniera, po jepi më mirë të bëjë fjalorë; kjo punë është më e rëndë se të gjitha llojet e mundimeve të tjera.”
Prof. dr. Shkurtaj shpjegon shkencërisht kontekstin e të folurës së Malësisë së Madhe në kuadrin e dialektit gegë dhe të folurës autoktone të qytetit të Shkodrës, me ç’rast nyjëton disa fenomene dhe dukuri, të cilat përbëjnë dhe visarin më të madh të shqipes, siç janë “fjalë që kanë kudo të njëjtën formë fonetike dhe të “njëjtin kuptim”, që përbëjnë njësitë gjuhësore të shqiptarëve (fjalët dhe emërtimet e shumicës së veprimeve e gjendjeve, shumica e emrave, emërtimet e pemëve, qeniet e gjalla, foljet që emërtojnë gjendjet dhe dukuritë atmosferike); fjalët që dalin kudo në trevat shqiptare me të njëjtin kuptim, por forma fonetike të ndryshme (me ç’rast linguisti sjell në vëmendje larminë e përdorimeve fonetike të shqipes, veçmas ato dialektore, fenomen që e prek dhe të folmen e Malësisë së Madhe, në zanore dhe grupet bashkëtingëllore); dallimet e prera tek të folmet e Malësisë së Madhe në togjet zanore, çka lë të nënkuptojë nevojën për studime të imëta për dukuri të caktuara në grup zanore apo diftongje dhe grup zanore.
Një trajtesë të gjerësishme, madje të “konsultuar” shkencërisht është dhe ajo që ka të bëjë mbi “Fjalë ose leksema të ndryshme për të emërtuar objekte ose veprime të njëjta”, i konsideruar ndryshe një mini-fjalor (model) brenda fjalorit të madh të “Fjalor-it leksiko- frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësi së Madhe”, ku studiuesi sjell argumente dhe për leksikologjinë, burimet dialektologjike, fjalëformimin me prejardhje prapashtesore, që gjithsesi lidhen me burimet e hershme, madje jetike dhe jetësore etnografike, etnologjike, sociale që janë reflektuar në të folurën, që rrjedhimisht njerëzit i kanë ruajtur brenda tyre si një pasuri të çmuar.
“Fjalor leksiko – frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” është një fjalor leksikor e frazeologjik në të cilin autori gjatë një kohe të gjatë hulumtimi dhe kërkimi përveç trevave autoktone ka përfshirë në të dhe të ashtuquajturit “ishuj etnolinguitikë”, d.m.th. ku banojnë familje të Malësisë së Madhe, duke sjellë një tjetër pasuri të madhe leksikore e frazeologjike të njërës nga krahinat më të mëdha dhe tipike të Shqipërisë veri- perëndimore.
Fjalori e pasuron mjaft fondin e leksikografisë dialektore të gjuhës shqipe, me një lëndë të rëndësishme burimore, të sistemuar në mënyrën më të mirë në një makro-strukturë, duke sjellë një numër të rëndësishëm të njësive të regjistruara, ku veçojnë dukshëm pasuria gjuhësore materiale dhe shpirtërore e banorëve të këtyre anëve, që nga emërtimet e kafshëve të egra dhe të buta, emërtime bimësh, emërtime të tjera të pathjeshta të llojit dardhë – bishtkuqe, etj, njësitë frazeologjike tipike të trevës, frazeologji betimesh, patronime të shumta në tri gjymtyrë siç janë Gjon Prek Luci, toponime të shumta deri në përpunimin bashkëkohor strukturalist të modeleve leksikografike të disa fjalëformimeve.
“Fjalor leksiko – frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësi së Madhe” ngjan si vepra e jetës së dr. Shkurtajt, pasi ai zë një kohë të konsiderueshme pune, që nga viti 1969, një fjalor që mbart në bazën e vet dhe monografitë e vetë autorit për të folme të caktuara dhe trashëgiminë e Fjalorit të Bashkimit, N. Gazullit dhe B. Demës, por që ka shfrytëzuar mjeshtërisht dhe leksikun e larmishëm të “Lahutës” së Fishtës dhe shumë burime të tjera themelore që ai i njeh mirë. Fjalori risjell në vëmendje dhe dëshmon në sensin shkrimor begatinë e leksemave të shprehjeve frazeologjike të Malësisë së Madhe, por me një shtrirje të madhe deri në Gjakovë, Dukagjin dhe Prishtinë, siç shprehej në vitin 1916 (Komisia Letrare e Shkodrës), M. Lamberci, i cili i kushtonte kaq shumë rëndësi kësaj pasurie të çmuar të të folmeve të caktuara, të cilat ngjajnë me nyje të rëndësishme të historisë dhe burimeve të gjuhës shqipe.
Prof. Shkurtaj zotëron një njohje thelbësore dhe të gjithanshme të gjuhës shqipe; ai njeh dhe interpreton mirë historinë e saj, zhvillimin e saj, evoluimin dhe elementët e mbijetesës së saj, kështu që fjalori përveçse është dëshmi e tillë, ai është dhe një shërbim i vyer ndaj gjuhës shqipe. Vënia në tavolinën e punës së studiuesit të gjuhës e fjalorit të kësaj natyre, e një fjalori disa-shtresash (leksikor, frazeologjik dhe etnolinguistik), gjithsesi e kapërcen cakun e një fjalori të thjeshtë, duke e konsideruar marrëdhënien e gjuhës me elementë të saj një fenomen të vazhdueshëm dhe të domosdoshëm. Shqipja e ka këtë natyrë dhe nevojë. Prof. Shkurtaj e reflekton këtë me fjalorin që na ka sjellë tani së voni.
Veprën e përshkon një punë e kujdesshme dhe shkencore, një përvojë e gjatë e hulumtimit, një dashuri e pakushtëzuar për t’i zbuluar dhe bërë të përdorshme thesaret e gjuhës shqipe, të cilat përbëjnë gjithashtu dhe një udhëvazhdim historik të dëshmive etnolinguistike, mjaft të rëndësishme dhe jetike jo vetëm për gjuhën, por edhe fusha të tjera të dijes. Fjalorët mbartin në vetvete historinë e zhvillimit, marrëdhëniet e njeriut me jetën, dukuritë, njohjen dhe nevojën e komunikimit për aktualitetin dhe zgjatimet në të ardhmen.
Natyrisht, falënderimi për Prof. Gj. Shkurtajn është që nga lexuesi i thjeshtë deri tek akademiku, duke pritur botime të tjera po kaq të rëndësishme dhe të nevojshme, në kohët moderne.
Varianti i propozuar nga Partia Socialiste për reformën e re territoriale, i cili me gjasë do të zbatohet për shkak të votave që mazhoranca ka në Kuvend, tregon se ndarja e re nuk merr në konsideratë vetëm numrin e banorëve.
Partia Socialiste, në draftin që dorëzoi në Kuvend, propozoi konsolidimin e 15 bashkive: Maliq, Dimal, Cërrik, Divjakë, Përrenjas, Patos, Belsh, Rrogozhinë, Klos, Selenicë, Poliçan, Memaliaj, Fushë-Arrëz, Këlcyrë dhe Libohovë.
Sipas të dhënave të Censit 2023, nga 46 bashkitë që mbeten, 10 kanë më pak se 10 mijë banorë. Mes tyre janë Himara, Dropulli, Përmeti, Kolonja, Tepelena, Memaliaj, Puka, Delvina, Konispoli dhe Pusteci.
Pusteci, me vetëm 1.8 mijë banorë, është bashkia më e vogël në vend, por vijon të ruhet si njësi më vete. Edhe Konispoli, me 4.9 mijë banorë, ka popullsi të përafërt me Fushë-Arrëzin dhe shumë më të vogël se disa prej bashkive që shkrihen.
Analiza e të dhënave të Censit 2023 tregon se riorganizimi nuk kufizohet vetëm te bashkitë me popullsi shumë të vogël.
Humbin statusin bashki me mbi 20 mijë banorë
Në listën e njësive që humbasin statusin e bashkisë janë përfshirë edhe bashki relativisht të mëdha, me mbi 20 mijë dhe deri në 31 mijë banorë.
Në total, 15 bashkitë e parashikuara për t’u bashkuar me bashki më të mëdha kanë rreth 224 mijë banorë, ose afërsisht 9.3% të popullsisë së vendit. Popullsia mesatare e tyre është rreth 15.6 mijë banorë, ndërsa gjysma kanë më shumë se 14.8 mijë banorë.
Bashkia më e madhe që pritet të humbasë statusin është Maliqi, me 31 mijë banorë. Ajo renditet e 18-ta ndër 61 bashkitë e vendit për nga numri i popullsisë dhe ka më shumë banorë se 43 bashki të tjera.
Pas Maliqit, njësitë më të mëdha që shkrihen janë Dimali, me 28.1 mijë banorë, Cërriku, me 25.2 mijë, dhe Divjaka, me 24.9 mijë banorë. Këto katër bashki kanë së bashku rreth 109 mijë banorë dhe përbëjnë gati gjysmën e popullsisë së njësive që preken nga reforma.
Në listë përfshihen gjithashtu Përrenjasi, me 18.8 mijë banorë, Patosi, me 18.2 mijë, dhe Belshi, me 17.1 mijë banorë.
Në total, 7 nga 14 bashkitë që shkrihen kanë më shumë se 15 mijë banorë, ndërsa 9 prej tyre kanë mbi 10 mijë banorë.
Bashkitë e tjera të përfshira në variantin e PS-së janë Rrogozhina, me 12.6 mijë banorë, Klosi, me 12.2 mijë, Selenica, me 9.6 mijë, dhe Poliçani, me 8.8 mijë banorë.
Në fund renditen Fushë-Arrëzi, me 4.9 mijë banorë, Këlcyra, me 4.4 mijë, dhe Libohova, me më pak se 2.8 mijë banorë.
Konsolidimi rrit madhësinë mesatare të bashkive
Me kalimin nga 61 në 47 bashki, popullsia mesatare teorike për një bashki do të rritej nga rreth 39.4 mijë në mbi 51 mijë banorë.
Në praktikë, rritja do të varet nga mënyra se si territori dhe popullsia e 14 bashkive do të shpërndahen te njësitë pritëse.
Konsolidimi synon të krijojë bashki me administrata më të mëdha dhe me bazë më të gjerë popullsie dhe të ardhurash. Por përfshirja e njësive si Maliqi, Dimali, Cërriku dhe Divjaka tregon se reforma nuk po eliminon vetëm bashkitë që janë bërë të paqëndrueshme për shkak të tkurrjes demografike.
Në disa zona po shkrihen njësi që kanë më shumë banorë se shumë prej bashkive që do të vazhdojnë të ekzistojnë.
Kjo e zhvendos debatin nga pyetja se cilat bashki janë shumë të vogla, te mënyra se si janë zgjedhur qendrat që do të konsolidohen dhe njësitë që do të ruajnë statusin administrativ. (Monitor)
Ndërsa Rama e Gogu trumbetojnë mbylljen e Kapitullit 24 për drejtësinë, emërojnë në krye të Ministrisë së Drejtësisë Alban Mësonjësin, bashkëshortin e ish-prokurores Ornela Rrumbullaku, të shkarkuar nga vettingu. Ai ka 4 kompani offshore në ‘Panama Papers’ dhe është skeduar për pastrim parash e mafie bastesh. Në dorë ka korrespondencën sekrete me SPAK-un, EUROPOL-in, FBI-në dhe DEA-në…
Ndërkohë që kryeministri Edi Rama dhe ministri Toni Gogu po trumbetojnë se së shpejti do të mbyllet Kapitulli nr. 24 “Për drejtësinë”, kanë emëruar në kupolën e Ministrisë së Drejtësisë një ekzemplar të aktivitetit kriminal në parajsat fiskale, pastrimin e parave dhe mafien e basteve.
Ky është Alban Mësonjësi, i cili u emërua Sekretar i Përgjithshëm i Ministrisë së Drejtësisë më 28 prill 2026, një muaj e gjysmë pasi Toni Gogu filloi detyrën si ministër; emërim që u bë pa garë, me letra figure penale false, në shkelje të rëndë të ligjit dhe kaloi plotësisht në heshtje.
Pavarësisht se kush e ka rekomanduar dhe propozuar formalisht, emërimi i Alban Mësonjësit si titullari nr. 2 i Ministrisë së Drejtësisë dëshmon faktin se Edi Rama nuk po i shkëput lidhjet me eksponentë të botës së krimit, madje i emëron në kupolën e Ministrisë së Drejtësisë, në kulmin e negociatave me BE-në.
Kryeministri Edi Rama ka pasur informacione nga SHISH-i, Anti-mafia, Drejtoria e Parandalimit të Pastrimit të Parave dhe nga agjencitë partnere për përfshirjen e Alban Mësonjësit në aktivitete kriminale me kompani offshore dhe fshehje miliona euro në parajsat fiskale, nëpërmjet rrjetit “Panama Papers”.
Dhe hetimi që komisioni i vettingut i bëri pasurive të bashkëshortes së tij, ish-prokurores Ornela Rrumbullaku, zbuloi se Alban Mësonjësi ushtronte aktivitet krimesh financiare ndërkombëtare me 4 kompani offshore në Shqipëri, Qipro e Panama, të futura në listën e zezë botërore të skandalit “Panama Papers”.
Për shkak të aktivitetit të bashkëshortit, prej të cilave kishte siguruar shumë pasuri e llogari bankare të paligjshme në bashkëpunim me eksponentë të krimit, u vërtetua se prokurorja Ornela Rrumbullaku ishte bashkëpunëtore dhe u shkarkua nga të dy shkallët e vettingut.
Provat e përfshirjes së Alban Mësonjësit në rrjet krimesh financiare të parajsave fiskale dhe mafien e basteve janë publikuar nga agjencitë partnere ndërkombëtare e zyrtarisht nga komisioni i vettingut, nga policia Antikrim dhe institucionet e drejtësisë shqiptare.
Por profili i tij kriminal, edhe me bashkëshorten të përjashtuar nga drejtësia si bashkëpunëtore, nuk e ka penguar kryeministrin Edi Rama dhe ministrin Toni Gogu që, më 28 prill 2026, Alban Mësonjësin ta emëronin Sekretar të Përgjithshëm të Ministrisë së Drejtësisë.
Në këtë detyrë që kërkon Certifikatë Sigurie të nivelit më të lartë, Alban Mësonjësi, si eksponent i botës së krimit dhe Sekretar i Përgjithshëm i Ministrisë së Drejtësisë, ka në dorë korrespondencën sekrete të ministrit Toni Gogu dhe të drejtorive të Ministrisë së Drejtësisë.
Ka në dorë informacionet që ministri i Drejtësisë shkëmben me Presidentin, Kryetarin e Kuvendit, Kryeministrin, Ministrin e Brendshëm, Drejtorin e SHISH-it, Drejtuesin e SPAK-ut, Prokurorin e Përgjithshëm, Inspektorin e Lartë të Drejtësisë, Interpol-in, EUROJUST-in, FBI-në, DEA-në, EUROPOL-in etj.
Ai ka mbështetjen e Edi Ramës, pasi nuk është rastësi që Alban Mësonjësi ka qenë shef Sektori në Ministrinë e Brendshme, Drejtor në Ministrinë e Bujqësisë dhe në Ministrinë e Turizmit, megjithëse aktiviteti i tij kriminal ishte skeduar nga agjencitë gjurmuese.
Ndërsa pas daljes së emrit të tij në rrjetin kriminal të parajsave fiskale, Edi Rama e emëroi Alban Mësonjësin Drejtor Juridik dhe Drejtor të Pasurive në Bashkinë Vlorë, nga ku e shkarkoi për falsifikim e grabitje të tokave dhe trojeve në qytet e bregdet.
Më pas, Edi Rama e emëroi Anëtar të Këshillit Drejtues të Kadastrës së Përgjithshme dhe në Agjencinë e Importeve; ndërsa 3 muaj më parë e emëroi Sekretar të Përgjithshëm të Ministrisë së Drejtësisë, ndërkohë që mban fjalime për plotësimin e standardeve të drejtësisë./Pamfleti
Një nga mjetet më të rralla detare gjermane të Luftës së Dytë Botërore është zbuluar pas 83 vitesh në fundin e detit Jon. Bëhet fjalë për një anije të vogël luftarake LS 6, që deri sot konsiderohej e humbur dhe që, sipas të dhënave historike, mund të jetë e vetmja e këtij lloji e ruajtur në botë.
Zbulimi nuk ishte rezultat i rastësisë, por i një kërkimi që kishte nisur prej 13 vitesh. Gjithçka filloi pas analizimit të të dhënave nga arkivat ushtarake gjermane, të cilat zbuluan një zonë të mundshme ku LS 6 kishte humbur në shtator të vitit 1943, gjatë tërheqjes së saj nga Korfuzi drejt Pireut.
Informacioni kaloi te studiuesi i historisë, Giorgos Karelas, i cili në bashkëpunim me zhytës dhe kërkues organizoi një përpjekje shumëvjeçare për gjetjen e mjetit detar.
Hapi vendimtar erdhi kur në fundin e detit u identifikua një objekt në një thellësi rreth 96 metra, në zonën e gjerë detare pranë Prevezës.
“Fakti që mjeti ishte ndërtuar prej alumini për të qenë më i lehtë dhe se ishte fundosur gjatë tërheqjes, më bëri ta konsideroja një objekt jashtëzakonisht interesant për kërkime historike dhe zhytjeje”, u shpreh Karelas, duke shpjeguar arsyen që nxiti kërkimin e gjatë.
Konfirmimi përfundimtar u krye nga ekipi AegeanTec, i cili realizoi një zhytje teknike të vështirë duke përdorur pajisje me qark të mbyllur frymëmarrjeje.
Teksa zhytësit iu afruan fundit të detit, silueta karakteristike e një mjeti të vogël të shpejtë filloi të shfaqej nga errësira e Jonit. LS 6 qëndronte pothuajse në pozicion vertikal mbi fundin ranor dhe ishte ruajtur në gjendje të jashtëzakonshme, pavarësisht dekadave të kaluara nën ujë. Panorama
—-Përshkallëzimi i të keqës në Kosovë po rritet pothuajse gjeometrikisht me pasoja shumë të mëdha.E tillë është natyra e formacioneve politike të pa përgjegjshme , të pa moralshme politikisht dhe hajnive të pandalshme .Ashtu si në historitë më të tmershme .Nese nuk ndodhë ndonjë transformim pozitiv të rrjedhave shoqërore dhe politike, por jo më këto garnitura me logjikë autokratike e profitereske, që nuk përkojnë më këtë fillim shekull,sigurisht se nuk do të kemi punët mirë….
Logjika e të menduarit nga shekulli I kaluar ende nuk është flakur të shumica e njerëve të politikës .Politikanët po promovojnë politika të tilla si diqka shumë normale dhe të vetëkuptuehsme , dhe ata mbeten në pushtet, të rrethuar nga mbështetja mediatike mercenareske.Kjo politikë prodhon paqendrueshmëri dhe është një spirale dhuneJemi dëshmitarë të luftërave të tmershme që morën jetën e mija njerëzve, e ish Jugosllavia ka mundur të shpërbëhët pa luftë.Ky solucion nuk u pelqye nga Serbia e fashiste, e cila bëri qmos që më luftë të formojë Serbinë e Madhe.Këtë Millosheviqit nuk ia lejoj NATO e cila ndali makinerinë shfarosëse të shovenizmit serbomadh në Ballkan.Ne këtë shekull njerëzit duan të ruajnë jetën e tyre të zhveshur sepse vendet e origjinës nuk mund tua premtojnë këtë.Valët e largimeve masive nga Kosova nuk u ndalën asnjëherë nga pas lufta.Pse? Sepse asnjë pushtet nuk ofroj kushte që gjenerata e re të inkuadrohet në rrjedhat shoqërore dhe politike të vendit.Ata nga strukturat politike qëllimisht u lanë pas dore.Lufta për pushtet dhe të mira pamterjale e bë e tmershme dhe nga kjo logjikë profitereske kjo klasë politike nuk u lirua kurrë deri më sot.Këtu në Kosovë , është bërë normale dhe shoqërisht e pranueshme që çdo negativitet të përceptohet si diqka normale dhe e natyrshme për mentalitetin kombëtar.Meqenëse bëhët fjalë për njerëz dhe zakone , ne do të promovojmë atë në qdo mënyrë.Kështu po merret mandati duke kënaqur nevojën për çdo llojë të pushtetit politik dhe shoqëror.Kur ne lejojme që të dominonjnë antivlerat , çdo statistikë tregon se jemi të mjerë.Vlerat nuk po përfaqësojnë asgjë, se ato po hudhën poshtë nga njerëzit e pa moral politik.Shkollat po prodhojnë njerëz të pa arsimuar, të cilët nuk kan mundësi të hynë sot në tregun e punës , që popullësia po humbet masivisht, që ndjenja e dinjitetit dhe krenarisë është diqka që ekziston në paranoja , që ndjenja e ankthit dhe depresionit mbizotëron vazhdimisht dhe po bllokon qdo veprim që shpresa të zgjohet.Gjithmonë po jemi të poshtëruar nga të mjerët e politikës, për të cilët është normale të vjedhesh mundin dhe ndjersën e popullit!Vlerat e luftës tonë çlirimtare dhe çdo vlerë tjetër po i vjelin strukturat e caktura politike , të cilat e kan humbur respektin e shumicës të popullit.Shumica prej tyre janë bërë milionerë dhe pa fije turpi po luajnë lojëra të ndyta politike më fatin e qytetarëve. Kam frikë së për një kohë të gjatë do të jemi të ekspozuar ndaj këtij pushtimi propagandistic , dhe së shoqëria jonë po humb nga gjalleria dhe progresiviteti, duke e shëndrruar në diqka të mjerueshme, që fundi nuk i dihet.Përshkallëizmi i të keqës në Kosovë po rritet pothuajse gjeometrikisht me pasoja shumë të mëdha.E tillë është natyra e formacioneve politike të pa përgjegjshme , të pa moralshme politikisht dhe hajnive të pandalshme .Ashtu si në historitë më të tmershme .Nese nuk ndodhë ndonjë transformim pozitiv të rrjedhave shoqërore dhe politike, por jo më këto garnitura me logjikë autokratike e profitereske, që nuk përkojnë më këtë fillim shekull,sigurisht se nuk do të kemi punët mirë.Demokracia dallon diametralisht nga koncepti komunist madje dhe ai racist.Pranimi i koncepteve të vjetra politike çon në tensione të vazhdueshme dhe mundësi gjithmonë të hapura për dhunë.Kjo nuk i nevoitet aspak vendit dhe qytetarëve. Pa ndërthurje dhe bashkëveprim, nuk ka përparim, dhe për këtë arsye as koncept të së ardhmes…
Në protestën e radhës kundër qeverisë dhe kryeministrit Edi Rama, qytetarët kanë sjellë në shesh një sërë pankartash me mesazhe ironike dhe kritike ndaj zhvillimeve politike në vend.
Një prej pankartave tërhoqi vëmendjen me shkrimin: “O SPAK, po burra a lini me barrë, po pys për një shok”, e shoqëruar me një fotomontazh të kryeministrit Edi Rama shtatzënë.
Pankarta ironizonte lajmet e publikuara në media lidhur me pretendimet se ish-zv.kryeministrja Belinda Balluku mund të jetë shtatzënë, si një mënyrë për të shmangur një masë më të rëndë sigurie në procesin gjyqësor.
Ndërkohë, një tjetër mesazh në shesh ironizonte lidhjet mes politikës dhe korrupsionit, përmes një “njoftimi martese” mes Politikës dhe Krimit dhe se qytetarët tashmë kërkojnë divorcin e tyre.
Po ashtu, protestës i ishte bashkuar edhe një qytetar i moshuar me një pankartë të vendosur mbi trup, ku shkruhej: “Bab Hekri proteston me çunat dhe gocat. Ata e dinë më mirë…”
Mes pankartave të tjera ishte edhe ajo me mesazhin: “Pushtetarët me rroga të larta, populli numëron qindarkat!” Panorama
Protesta e 66-të radhazi kundër qeverisë dhe kryeministrit Edi Rama është shoqëruar edhe këtë herë me mesazhe simbolike nga qytetarët pjesëmarrës.
Në sheshin ku zhvillohet tubimi, protestuesit kanë vendosur një mbishkrim gjigant me bojë të bardhë dhe shkronja të mëdha, ku lexohet: “KOHA PËR LLOGARIDHËNIE!”.
Përmes këtij mesazhi, pjesëmarrësit kanë përsëritur kërkesën e tyre që kryeministri Edi Rama të mbajë përgjegjësi për qeverisjen, duke e konsideruar llogaridhënien si një nga kërkesat kryesore të protestës.
Mbishkrimi u bë një nga elementët më të spikatur të tubimit, duke tërhequr vëmendjen e të pranishmëve dhe duke përforcuar mesazhin që protestuesit kanë përcjellë përgjatë protestave të përditshme.
Protesta kundër qeverisë vijon prej 66 ditësh, ndërsa organizatorët kanë deklaruar se tubimet do të vazhdojnë edhe në ditët në vijim. gsh
Këto radhë i shkruaj për atë sorollop politikanësh socialistë në Kuvendin e Shqipërisë dhe në qeverinë e këtij vendi, të cilët i njihni të gjithë. Edhe pse nuk i përmend me emër, cilido nga ju e di se për kë e kam fjalën. Arketipi i këtij lloji politikani është kryetari i grupit parlamentar të Partisë Socialiste. Të tjerët (kryetari i Kuvendit, i komisionit të ligjeve & Co) janë thuajse si ai: nënkryetarucë të vegjël nën sqetullën e Kryetarit të partisë dhe të qeverisë, që përpiqen t’i ngjajnë atij në çdo gjë.
E imitojnë Kryetarin sa dinë dhe sa munden. Veç në gjatësi jo, sepse këtë tipar fizik nuk e kanë. As në veshje, sepse nuk janë piktorë dhe u mungon çdo shije e ndjeshmëri estetike. Flasin me zhargonin, tonin dhe gjestet e Kryetarit të tyre dhe kjo i bën të duken tejet qesharakë.
Nuk kanë asnjë nga cilësitë që zakonisht shquajnë udhëheqësit e vërtetë. Ngrenë zërin si Kryetari i tyre. E pse të mos e bëjnë? Duan të dëgjohen. Në fund të fundit, a nuk është Ai, kryetari, që ua ka dhënë postet që mbajnë dhe përgjegjësitë që shpërdorojnë?
Janë arrogantë e prepotentë me këdo që e konsiderojnë më poshtë se vetja, por servilë deri në nënshtrim përballë kujtdo që ka pushtet mbi ta, sidomos ndaj Liderit të Madh.
Duan të kenë autoritet, por autoriteti nuk lind nga hiçi, nuk dhurohet, nuk blihet dhe as nuk është një privilegj që buron nga posti që mban. Ai ndërtohet, fitohet e meritohet. Autoritetin nuk ta jep pushteti; ta japin aftësitë intelektuale e profesionale, që ata nuk i kanë, si dhe integriteti moral e cilësitë karakteriale që unë ua vë në dyshim.
Për njerëz të tillë, autoriteti është sinonim i autoritarizmit. Por edhe autoritarizmi i tyre, si gjithçka tjetër që i karakterizon, është një karikaturë groteske.
Pushtetin që u është dhënë e konsiderojnë të merituar e të patundshëm. Harrojnë se Ai që ua ka dhënë mund edhe t’ua heqë sa hap e mbyll sytë: me një përshëndetje të ftohtë “natën e mirë”, ose me një telefonatë të papritur, ashtu si në një prej poezive të Dritëro Agollit kur një njeri “i ashpër në ton” i thotë tjetrit: “S’të dua më, në telefon”.
Këta njerëz shtiren si të fortë, por në të vërtetë janë të pasigurt, të trembur e të dobët. “Forca” e tyre është thjesht refleks i forcës së Kryetarit. Sa kohë që mbahen nën sqetullën e tij, ndihen të mbrojtur. Por e dinë fare mirë se ajo sqetull nuk mund t’i mbrojë pafundësisht nga ligji i pashmangshëm i gravitetit politik.
I përfytyroni dot nesër këta njerëz, kur të mos kenë më ofiqet që gëzojnë sot. Mund të kenë para, mund të kenë grumbulluar pasuri, sepse pushteti ua ka bërë të mundur. Por do të jenë të braktisur e të përbuzur, madje edhe nga shumë prej atyre që dikur i kanë votuar. Pa postet dhe pa pushtetin që kanë sot, nesër do të jenë Askushë. gsh
Analisti Ergys Mërtiri, i ftuar në studion e News24, ka bërë një analizë të situatës politike në vend, duke u ndalur te synimet e qeverisë për reformën e re territoriale, valën e protestave, si dhe goditjet e njëpasnjëshme nga skandalet dhe SPAK.
Duke komentuar lëvizjet e fundit të ekzekutivit për ndarjen e re administrative, Mërtiri u shpreh se qëllimi kryesor i kryeministrit është kontrolli i plotë i pushtetit vendor nëpërmjet centralizimit:
“Rama kërkon të përqendrojë pushtetin vendor në disa duar dhe kërkon më pak bashki, që të ketë më pak njerëz për të kontrolluar më lehtë.”
Mërtiri parashikoi se kriza politike do të intensifikohet ndjeshëm gjatë muajit shtator, për shkak të gjallërimit të Tiranës dhe rikthimit të studentëve, çka do ta bëjë të pamundur menaxhimin e situatës nga ana e qeverisë:
“Mendoj se pjesëmarrja në protestë në shtator do jetë edhe më e madhe, sepse Tirana do jetë më e gjallë, do rikthehen studentët, do jetë e vështirë për t’u menaxhuar nga qeveria. Po ashtu, kjo qeveri nuk rri dot pa skandale dhe në çdo skandal që mund të shpërthejë do sjellë dyndje njerëzish në sheshe.”
Sipas tij, çdo goditje ndaj qeverisë do të shërbejë si një katalizator për rritjen e rezistencës qytetare, por edhe për çarjen e mundshme të radhëve brenda vetë maxhorancës:
“Çdo goditje e qeverisë do sjellë trimërimin e zërave kundër Edi Ramës, dhe pse jo, brenda vetë PS do të dalin zëra që do e kundërshtojnë, që i kemi parë edhe deri më sot.”
Në përfundim, analisti u ndal te roli i SPAK dhe situata e vështirë në të cilën ndodhet ekzekutivi përballë çështjeve të hapura penale:
“Kemi SPAK që ka shumë çështje në hetim dhe do të luftojë një qeveri që ka humbur legjitimitetin; gjithnjë e më e vështirë do të jetë për qeverinë që të mbijetojë.”
Komiteti i Trashëgimisë Botërore i UNESCO-s vendosi t’i japë Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut një afat shtesë pesëvjeçar për të zbatuar masat e kërkuara për mbrojtjen e Rajonit Natyror dhe Kulturor të Ohrit, duke shmangur për momentin përfshirjen e tij në Listën e Trashëgimisë Botërore në Rrezik. Organizata thekson se degradimi i vlerave të jashtëzakonshme universale të zonës nuk është ndalur.
Vendimi u mor nga Komiteti i Trashëgimisë Botërore i UNESCO-s gjatë sesionit të tij të 48-të, pas shqyrtimit të raportit mbi gjendjen e ruajtjes së Rajonit Natyror dhe Kulturor të Ohrit.
“Pesë vite nuk janë fitore”
Inxhinieri dhe ambientalisti Arian Merolli e cilëson të gabuar entuziazmin e shfaqur nga zëvendëskryeministri gjatë mbledhjes online të Komitetit të Trashëgimisë Botërore, pas vendimit për të mos e futur Rajonin e Ohrit në Listën e Trashëgimisë Botërore në Rrezik.
“Zëvendëskryeministri ishte shumë i gëzuar që Rajoni i Ohrit nuk u fut në Listën e Trashëgimisë Botërore në Rrezik. Mua kjo më habiti, sepse do të ishte më mirë të ishte futur në atë listë. Kjo do të rriste presionin e UNESCO-s dhe të institucioneve ndërkombëtare mbi qeverinë për të marrë masa konkrete për mbrojtjen e rajonit”, thotë Merolli.
Sipas tij, afati pesëvjeçar i dhënë nga UNESCO rrezikon të mos sjellë rezultat nëse mungon vullneti politik.
“Pas pesë vitesh kjo qeveri mund të mos jetë më në pushtet dhe mund të thotë: ‘Punë e madhe, nuk jemi më ne’. Prandaj nuk i shqetëson fakti që u dha një afat pesëvjeçar. Shqetësimi im është nëse ata e dinë çfarë duhet të bëjnë gjatë këtyre pesë viteve. Unë besoj se nuk e dinë”, vijon ai.
Sipas inxhinierit Arian Merolli, strategjia e hartuar me kërkesë të UNESCO-s për menaxhimin dhe rivitalizimin e Liqenit të Ohrit duhet të shoqërohet me një plan të detajuar zbatimi, me afate dhe buxhete të përcaktuara. Ai thekson se Maqedonia e Veriut e ka avancuar këtë proces duke e kaluar strategjinë në mbledhjen e qeverisë dhe duke krijuar një grup ndërinstitucional për zbatimin e saj, ndërsa Shqipëria mbetet pas në këtë drejtim.
“Plani i detajuar duhet të kalojë bashkë me buxhetin në qeveri. Mund të thuash se do ta zbatosh strategjinë, por nëse nuk përcakton se nga do të gjenden fondet dhe kush do të jetë përgjegjës për zbatimin, atëherë ajo mbetet vetëm një dokument”, shprehet Merolli, duke shtuar se rekomandimet e UNESCO-s mund të japin rezultat vetëm nëse ka vullnet politik nga të dyja vendet.
Presioni i betonit
Për Shqipërinë, UNESCO mirëpret nisjen e punimeve konservuese në Kishën Paleokristiane të Linit dhe përpjekjet për forcimin e mbrojtjes ligjore të Linit dhe gadishullit të tij. Megjithatë, organizata shpreh keqardhje për mungesën e progresit në përballimin e presioneve nga zhvillimi urban dhe turistik.
Në veçanti, ajo thekson se nuk është bërë përparim në rishikimin dhe zvogëlimin e projektit pesëkatësh në Tushemisht, në pezullimin e projektit “Drilon–Tushemisht Waterscape”, në rishikimin e Planit të Përgjithshëm Vendor të Pogradecit për të përjashtuar urbanizimin në zonat ekologjikisht të ndjeshme, si dhe në ndalimin e avancimit të rrugës së bypass-it të Pogradecit. UNESCO kërkon që këto projekte të mos vijojnë derisa të hartohen dhe të shqyrtohen vlerësimet e ndikimit.
“Tushemishti është dëmtuar rëndë. UNESCO ka shprehur keqardhje për mënyrën se si po ndërhyhet në zonë dhe ka kërkuar pezullimin e punimeve derisa projektet dhe specifikimet teknike të miratohen nga institucionet shkencore të saj. Ata kanë thënë se do t’i dërgojnë, por nuk e di çfarë është bërë deri tani”, shprehet Merolli.
Citizens ka raportuar edhe më herët për presionin e ndërtimeve në Parkun e Drilonit, si projekti “Pyjet e Drilonit”, një projekt që parashikon 8 struktura, të cilat arrijnë deri në gjashtë kate.
Merolli përmbyll se, përveç ndërtimeve që po e vendosin këtë rajon në rrezik, shqetësim mbetet edhe mosfunksionimi i rrjetit të ujërave të zeza, si dhe mungesa e menaxhimit të peshkimit. Sipas tij, askush nuk e di saktësisht se sa peshk zihet në liqen, pasi mungon regjistrimi i peshkatarëve dhe një bazë të dhënash e nevojshme për menaxhimin e burimeve.
Pa të dhëna të sakta, thekson ai, nuk mund të ketë një menaxhim funksional dhe të qëndrueshëm të liqenit.
Liqeni i Ohrit shtrihet mes Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut, me një sipërfaqe rreth 358 km² dhe thellësi maksimale 288 metra, duke e bërë një nga liqenet më të thellë dhe më të vjetër në Evropë. Ai ka një biodiversitet unik, me shumë specie endemike të faunës dhe florës, ndërsa rreth tij ndodhen qytete historike, përfshirë qytetin e Ohrit në Maqedoninë e Veriut./citizens.al/
Në Shqipëri është bërë zakon që çdo masë të paketohet si reformë, e madje të thuhet se ‘është kërkesë nga BE-ja’. Edhe propozimi për ndarjen e re territoriale e administrative, nuk i shpëtoi hileve të politikës së vjetër, ku vëmendjen po e merr numri i bashkive, duke i bishtnuar thelbit të problemit.
Nuk ekziston asnjë kërkesë e BE-së që lidhet me madhësinë apo numrin e bashkive në Shqipëri, sepse kjo është çështje e brendshme. BE-ja kërkon që Shqipëria të fuqizojë demokracinë vendore, kapacitetet dhe burimet financiare, pasi njësitë vendore janë garantuesit e standardit europian në jetën e përditshme, përmes ofrimit të shërbimeve.
Një reformë e vërtetë duhet të hapë një debat mbi çështjet themelore të qeverisjes vendore, që janë çështje të demokracisë dhe pjesëmarrjes qytetare në vendimmarrje.
Pas ndarjes territoriale të 2015 bashkitë u bënë më të mëdha, por kompetencat u rrudhën. Raporti qendër-periferi u shpërfill. Kjo solli edhe braktisjen e zonave të caktuara të vendit. Raporti i bashkive me komunitetin u zbeh. Tirana dhe bashkitë në vijën e bregdetare tregojnë sesi asetet më të çmuara dorëzohen nga lart tek një grusht njerëzish, ndërsa qytetarët ‘informohen’ kur vendosen gardhet dhe mbërrijnë betonierat.
Planifikimi urban, administrimi i ujësjellës-kanalizimeve, mbetjeve, plazheve, zonave të mbrojtura apo funksioneve të tjera, ushtrohen kryesisht nga lart. Kryetarët e bashkive dhe këshillat bashkiakë trajtohen si zgjatim i qeverisë dhe jo si të zgjedhur të popullit. Sfida nuk është numri i bashkive, por kalimi i pushtetit nga zyra e kryeministrit drejt të zgjedhurve vendorë.
Shpenzimet publike që administrohen nga pushteti vendor në Shqipëri, si përqindje e totalit të financave publike, mbeten dukshëm më të ulëta se mesatarja e vendeve të BE-së. Pa burime financiare dhe pa kompetenca, nuk mund të gjykohet efektiviteti i një bashkie. Para se të ndryshohen kufijtë administrativë, duhet të rishikohet modeli i financimit të pushtetit vendor.
Shqipëria ka nevojë për një politikë të zhvillimit vendor dhe rajonal. Pjesa më e madhe e popullsisë dhe aktivitetit ekonomik përqendrohet në Tiranë dhe përreth saj. Zonat e tjera, në rastin më të mirë, përfitojnë nga turizmi sezonal, por nuk arrijnë të krijojnë ekonomi të qëndrueshme dhe shërbime publike që u japin qytetarëve mundësinë të ndërtojnë jetën në zonën e tyre.
Çdo reformë mbështetet mbi disa kritere. Cilat kritere janë përdorur për shkrirjen e disa bashkive, ndërsa të tjera me karakteristika të ngjashme mbeten të pandryshuara? Një reformë me ndikim kaq të madh te njerëzit duhet të jetë shtetkonsoliduese dhe me mirëkuptim të gjerë politik e shoqëror.
Përpara se të ndërmerret një tjetër riorganizim, duhet të tregohet qartë se përfitimet afatgjata tejkalojnë kostot dhe se problemet ekzistuese nuk mund të zgjidhen përmes reformimit të kompetencave, financimit dhe organizimit institucional pa ndryshuar kufijtë administrativë.
Bashkia nuk është vetëm një njësi administrative. Ajo përfaqëson identitet historik, kulturor dhe social. Nëse komunitetet nuk konsultohen realisht por veç formalisht, siç tregojnë reagimet dhe protestat në disa zona të vendit, qytetarët do të ndihen të anashkaluar dhe do ta perceptojnë reformën si të imponuar nga lart.
Mënyra sesi do të veprohet më tej me ndarjen territoriale do të përcaktojë edhe “kufirin” e Shqipërisë së re. Pasi do të tregojë nëse politika ka nxjerr mësim nga protestat e muajve të fundit, të cilat kanë të bëjnë me atë se kush e si merren vendimet në emër të popullit.
Një nga vendimet e para të kryeministrit të sapozgjedhur britanik ishte kalimi i pushtetit nga qeveria në drejtim të bashkive. A është ky një mësim për ne shqiptarët? A është praktika e labursitëve një udhërrëfyes edhe për socialistët shqiptarë?
Shqipëria ngjan me një njësi administrative ku pushteti është i përqendruar te zyra e kryeministrit. Çdo politike e re, duhet të jetë e kundërt me përqendrimin e pushtetit. Duhet të synojë komunitetet. Shqiptarët duhen dëgjuar për mënyrën sesi e shohin të ardhmen aty ku jetojnë dhe të vendosin për të. Referendumi duhet të konsiderohet për ndryshime me ndikim të tillë.
Demokracia vendore duhet të jetë një shtyllë e rëndësishme e Shqipërisë së re. Shqipëria ka nevojë për një reformë të vërtetë që kalon pushtetin nga lart poshtë, nga qendra në periferi, për të ndërtuar një politikë të zhvillimit vendor dhe rajonal. Vetëm kështu shqiptarët do ndjehen të kuptuar, të parë, të respektuar anekënd Shqipërisë.
Në ditën e 65-të të protestës kundër qeverisë dhe kryeministrit Edi Rama, qytetarët kanë lënë një tjetër mesazh simbolik në bulevardin përpara Kryeministrisë.
Protestuesit kanë formuar me shkrim gjigant në shesh mesazhin “NO DEALS”, “Nuk ka marrëveshje!“, duke përcjellë qartë qëndrimin e tyre se kërkesa për dorëheqjen e kryeministrit nuk është e negociueshme.
Mesazhi u shoqërua me pankarta të tjera të mbajtura nga protestuesit, ndërsa qytetarët vijuan marshimin dhe tubimin e përditshëm kundër qeverisë në rrugët e Tiranës. bw
Tre muaj pasi makineritë e rënda ndërhynë në zonën e mbrojtur Pishë Poro- Nartë për t’i hapur rrugën një kantieri për ndërtimin e resortit luksoz të lidhur me dhëndrin e presidentit amerikan, Prokuroria e Vlorës njofton se ka nisur hetime për 4 akuza.
Në përgjigje të një kërkese për informacion nga BIRN, Prokuroria e Vlorës thotë se ka regjistruar procedimin penal me nr. 772.
“Ju bëjmë me dije se Prokuroria pranë Gjykatës së Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm Vlorë, ka regjistruar procedimin penal nr. 772 të vitit 2026, për veprën penale të ‘Ndërtimi i paligjshëm’, ‘Dëmtimi i habitateve në zonat e mbrojtura mjedisore’, ‘Prerja e paligjshme e pyjeve’ dhe ‘Shpërdorimi i detyrës,” thuhet në përgjigje.
Por pavarësisht se kanë kaluar 3 muaj nga ndërhyrja, prokuroria bëri të ditur se nuk ka ende persona nën hetim për akuzat. “Ky procedim është në hetim dhe në regjistrin e veprave penale nuk ka të regjistruar emër të personi nën hetim,” deklaroi Prokuroria.
Ky është hetimi i dytë i lidhur me projektin. Më 10 qershor, Gjykata e Posaçme vendosi sekuestro mbi transaksionet me vlerë 128 milionë euro për shit-blerjen e tokës në zonë me kërkesë të SPAK. Prokuroria dyshon për pastrim parash, ndërsa ka lëshuar urdhër arresti për Artur Shehun, i cili dyshohet edhe se ka tjetërsuar pronësinë në tokën ku zhvillohet projekti përmes dokumenteve të falsifikuara. Shehu dhe 19 të tjerë po hetohen mbi atë që u njoh gjerësisht si “Korporata Aruba”.
Punimet në zonën e mbrojtur u dokumentuan fillimisht nga aktivistët mjedisorë në fund të prillit, duke shkaktuar më vonë një nga lëvizjet më të mëdha anti-qeveritare në vend që prej viteve ’90, e njohur si “Revolucioni i Flamingove”.
BIRN gjeti atëherë se punimet, kryesisht shtrim rrugësh brenda zonës së mbrojtur, një rrethim me tela me gjemba dhe sheshimi i territorit për ndërtimin e një kampi punëtorësh, u bazuan në një letërkëmbim mes kompanisë “Zvërnec South Adriatic Development” dhe Agjencisë së Zhvillimit të Territorit.
Sipas dokumentit, kompania njoftohej se Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit i kishte dhënë më 29 prill 2026 një leje për punime kantieri, por bëhej gjithashtu me dije se leja ende nuk ishte firmosur dhe pritej plotësimi i kushteve të vendimit.
Ndërhyrja alarmoi menjëherë organizatat mjedisore, PPNEA dhe AOS, të cilat e denoncuan zhvillimin si një shkatërrim të jashtëligjshëm të habitateve prioritare të Bashkimit Europian dhe monumenteve të natyrës. Organizatat e mjedisit kanë akuzuar se nën petkun e “punimeve përgatitore”, u ngrit rrethimi me tela me gjemba dhe ekskavatorët hapën mbi 7.4 kilometra rrugë të reja, sheshuan pjesë të pyllit dhe ndërtuan ura betoni mbi kanalet jetike që lidhin lagunën me detin. Sipas ekspertëve, kjo ndërhyrje ka krijuar një dëm të pariparueshëm duke e fragmentuar fizikisht territorin përpara se të kryhen procedurat e detyrueshme ligjore dhe pa një studim mjedisor.
Qeveria përfshi kryeministrin Edi Rama i mbrojti fillimisht punimet duke i referuar ato si zhvillime në tokë private dhe punime përgatitore. Përkundër këtyre pretendimeve fillestare muaj pasi punimet u ndaluan, në përpjekje për të mbrojtur ndërhyrjen, Rama tha në një intervistë për median britanike Channel 4 se rruga mespërmes zonës së mbrojtur u bë për të ndihmuar komunitetin.
Zhvillimet në këtë zonë dhe dhunimi i një banori protestues shërbyen si shkëndijë për një prej protestave më të gjata kundër qeverisë në vend. Prej më shumë se dy muajsh, qindra e mijëra shqiptarë kanë dalë në rrugët e Tiranës apo edhe në diasporë për të kërkuar ndalimin e projektit, anulimin e ligjeve kontroverse që e mundësojnë atë dhe dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama.
Projekti masiv “Zvërnec Peninsula” i bërë publik në vitin 2024 nga Kushner, po zhvillohet nga shoqëria “Zvërnec South Adriatic Development” sh.p.k., e cila është e regjistruar në Katar ashtu si kompania simotër Albania Land Development që u fut në proces të blerjes së tokës. Të dy kompanitë zotërohen në fund nga tre kompani, Assets Real Estate Ventures LLC, e regjistruar në Katar me përfitues fundorë vëllezërit miliarderë Moutaz Al-Khayyat dhe Ramez Al-Khayyat, Global Travel Retails SA e regjistruar në Luksemburg, me pronësi të panjohur dhe JAMCO Global LLC e regjistruar në Delaware, gjithashtu me pronësi të panjohur./Reporter.al
Komentet