VOAL

VOAL

Tri poezi nga FASLLI HALITI

April 2, 2018
blank

Komentet

blank

NJË GOZHDË- Poezi nga Zef Zorba

Një gozhdë e ngulur thik në mur, një gozhdë
e ngulur thik në mur, një gozhdë e ngulur…
.
Një gozhdë e futur thellë në mur, një gozhdë
e futur thellë në mur, një gozhdë e futur.
.
Një gozhdë e mbetur thatë në mur, një gozhdë
e mbetur thatë në mur, një gozhdë e mbetur.
.
e ngulur thik…
e futur thellë ….
e mbetur thatë….
blank

Mrekullia e librit- Nga Jorge Luis Borges- Përktheu Feride Papleka

Nëse diçka lexohet me vështirësi, autori nuk e ka përmbushur misionin e vet. Ja, përse mendoj që një shkrimtar si Joyce-i në thelb e ka harruar misionin, sepse vepra e tij është e mundimshme për t’u lexuar.

Ndër instrumentet e shumta të njeriut, pa dyshim, libri është më i mahnitshmi. Instrumentet e tjera janë zgjatim i trupit të tij. Mikroskopi dhe teleskopi janë zgjatim i shikimit; telefoni është zgjatim i zërit; kemi edhe parmendën dhe shpatën, kuptohet zgjatime të krahut. Por libri është diçka tjetër: libri është zgjatim i kujtesës dhe i imagjinatës.

Në librin Qezari dhe Kleopatra, Bernard Shou thotë për bibliotekën e Aleksandrisë se ajo është kujtesa e njerëzimit. Por libri ka diçka më tepër. Ai është edhe imagjinata e tij. Sepse a nuk është e kaluara jonë një seri ëndrrash? Ç’ndryshim mund të ketë midis kujtoj ëndrrat dhe kujtoj të kaluarën. I tillë është funksioni që kryen libri.

Një herë kam menduar të shkruaja një histori të librit. Jo për pamjen e tij fizike. Nuk më intereson aspekti fizik i librave (sidomos i librave të bibliofilëve që zakonisht e teprojnë), por vlerësimet e ndryshme që janë dhënë për librin. Përpara meje e ka bërë Osvald Spengler me veprën Rënia e Perëndimit ku gjenden disa faqe të mrekullueshme për librin. Duke u shtuar atyre ndonjë vëzhgim timin, unë kam ndërmend të mbetem në ato që thotë Spengler.

Në lashtësi nuk e kishin kultin e librit siç e kemi ne – dhe kjo nuk më befason – ata shihnin te libri një surrogat të fjalës së folur. Shprehja që përdoret shpesh Scripta manent verba volant, nuk ka kuptimin që fjala është jetëshkurtër, porse që shkrimi ka diçka të ngurosur si vdekja. Në të kundërt, fjala ka diçka të lehtë, flatrore; diçka flatrore e të shenjtë, siç thotë Platoni. Është e habitshme, por të gjithë mësuesit e mëdhenj të njerëzimit kanë dhënë mësime gojore.

Le të marrim rastin e parë: Pitagorën. Ne e dimë se ai zgjodhi me vetëdije që të mos shkruante. Dhe këtë e bëri se nuk donte të ishte i lidhur pas fjalës së shkruar. Me sa duket, ai e ndiente shprehjen që më pas do të thuhej edhe në Bibël: shkronja vret, shpirti ngjall. Prandaj Aristoteli nuk flet kurrë për Pitagorën, por për pitagorianët. Për shembull, ai thotë se pitagorianët jepnin mësim besimin, dogmën e kthimit të përjetshëm që Nietzsche do ta zbulonte shumë më vonë. Domethënë idenë e një kohe ciklike, e cila u hodh poshtë nga Shën Agustini te libri Qyteti i Zotit. Shën Agustini duke përdorur një metaforë të shkëlqyer thotë se Kryqi i Krishtit na shpëton nga labirinti qerthullor i stoikëve. Për idenë e kohës ciklike ka folur edhe Hume, Blanqui[1] e shumë të tjerë.

Pitagora vendosi në mënyrë të vullnetshme që të mos shkruante. Ai donte që mendimi i tij të jetonte përtej vdekjes trupore, të mbijetonte në mendjen e nxënësve të vet. Nga kjo ka lindur formula që unë duke mos e ditur greqishten, do ta them latinisht: magister dixit (e ka thënë mësuesi). Kjo nuk do të thotë se ata qenë të kushtëzuar pas asaj që kishte thënë mësuesi, përkundrazi, kështu vërtetohej se ata ishin të lirë të zhvillonin mendimin fillestar të mësuesit.

Ne nuk e dimë nëse doktrinën e kohës ciklike e ka shpikur Pitagora, por dimë që nxënësit e tij ua mësonin të tjerëve. Pitagora vdiq trupërisht dhe ata me një lloj rimishërimi që atij do t’i kishte pëlqyer, vazhduan t’i mendonin e t’i thellonin idetë e tij, aq sa kur i qortonin se duhej të thoshin gjëra të reja, mbroheshin me formulën: “E ka thënë mësuesi” (Magister dixit).

Mund të kujtojmë edhe raste të tjera. Kemi shembullin e madh të Platonit kur thotë se librat janë si efizhitë (ai kishte parasysh mbase statuja apo tablo), që njeriu i pandeh të gjalla, por kur i pyet, ato s’të përgjigjen. Dhe për ta korrigjuar këtë heshtje të librave, ai shpiku dialogun. Pra, Platoni vetë shndërrohet në personazhe të ndryshme: në Sokrat, në Gorgias e të tjerët. Ne mund edhe të mendojmë se Platoni donte të ngushëllohej për vdekjen e Sokratit duke përfytyruar se mësuesi i tij vazhdonte të jetonte. Dhe çfarëdo problemi që t’i dilte përpara, pyeste veten: Çfarë do të kishte thënë Sokrati për këtë? Ai qe, si të thuash, pavdekësia e Sokratit, i cili nuk pati lënë gjë të shkruar dhe ishte gjithashtu mjeshtër i fjalës së folur.

Për Krishtin dimë se ka shkruar një herë të vetme ca fjalë mbi rërë e që u fshinë. Nuk dimë të ketë shkruar gjë tjetër. Edhe Buda ishte mjeshtër i të folurit; na ka lënë disa predikime. Pastaj, kemi edhe një frazë të Shën Anselmit, i cili thotë: “Të vësh një libër në duart e një të padituri, është po aq e rrezikshme sa të vësh një shpatë në duart e një fëmije”. Ja, pra, se çfarë mendohej atëherë për librin.

Në të gjithë Lindjen ende gjallon ideja se qëllimi i një libri nuk është t’i zbulojë gjërat: një libër duhet thjesht tëna ndihmojë për t’i zbuluar. Me gjithë paditurinë time në hebraisht, kam studiuar pak nga Kabala; kam lexuar Zohar, versionet anglisht e gjermanisht, si dhe Sefer Yetzirah. E di se këta libra nuk janë shkruar për t’u kuptuar, por për t’u interpretuar, ata duhet ta nxisin lexuesin që të zhvillojë një ide.

Antikiteti klasik nuk e kishte respektin që kemi ne për librin edhe pse kemi mësuar se Aleksandri i Madh mbante nën jastëk librin Iliada dhe shpatën, dy armët e tij. Ushqehej respekt për Homerin, megjithatë ai nuk shihej si shkrimtar i shenjtë, në kuptimin që ka sot kjo fjalë. Nuk mendohej se Iliada dhe Odiseja ishin tekste të shenjta; ato qenë tekste që vlerësoheshin, por edhe mund t’i kritikoje.

Platoni i flaku poetët nga Republika e tij; gjithsesi pa u bërë i dyshimtë për herezi. Këtyre dëshmive të Antikitetit kundër librit, ne mund t’u shtojmë një tjetër, shumë interesante të Senekës. Mes letrave të tij të pakrahasueshme drejtuar Lucillit, njëra flet kundër një personi mendjemadh, i cili thoshte se kishte një bibliotekë me njëqind vëllime; dhe kush mund ta gjejë kohën për të lexuar njëqind vëllime, pyet Seneka. Ndërsa sot, përkundrazi, çmohen bibliotekat e mëdha.

Pra, në Antikitet për librin ka një qëndrim që mezi e kuptojmë, që nuk ngjason me kultin që kemi ne për librin. Te ky i fundit shihej përherë një surrogat i fjalës. Por më pas nga Lindja vjen një koncept krejt i panjohur për Antikitetin klasik: koncepti i librit të shenjtë. Do të marrim dy shembuj duke filluar nga më i vonshmi, ai i myslimanëve, të cilët mendojnë se Kurani i paraprin Krijimit dhe është më i moçëm se gjuha arabe. Kurani,thonë ata, nuk është vepër e Zotit, por njëra prej cilësive të tij, siç janë mëshira apo drejtësia. Aty flitet në një mënyrë të pabesueshme për Nënën e Librit. Nëna e Librit është një kopje e Kuranit të shkruar në qiell. Shkurt, arketipi platonian i Kuranit është shkruar në qiell, thuhet në Kuran – ai është atribut i Zotit, dhe për më tepër është më i hershëm se Krijimi. Këtë gjë e thonë edhe ulematë apo dijetarët myslimanë.

Pastaj ka shembuj të tjerë më pranë nesh, siç janë Bibla ose më konkretisht Torah ose Pentateku. Mendohet se këta libra janë diktuar nga Shpirti i shenjtë. Është interesant fakti që këta libra të autorëve dhe epokave të ndryshme, i lihen një shpirti të vetëm. A nuk thuhet madje në Bibël se shpirti frymon ku të dojë? Hebrenjtë patën idenë të bashkonin vepra letrare të periudhave të ndryshme dhe të krijonin me to një libër të vetëm me titull Torah që në greqisht do të thotë Bibël. Këta libra i lihen një autori të vetëm: Shpirtit.

E pyetën një ditë shkrimtarin Bernard Shou nëse besonte që Biblën e kishte shkruar Shpirti i shenjtë. Dhe ai u përgjigj kështu: “Çdo libër që ia vlen ta rilexosh, është shkruar nga Shpirti”. Ta themi disi më ndryshe. Një libër duhet të shkojë përtej qëllimeve të autorit. Qëllimi i autorit është një gjë e varfër, njerëzore që mund të dështojë, kurse libri është më shumë. Don Kishoti, bie fjala, është më tepër se një satirë e romaneve kalorësiake. Në të vërtetë ai është një tekst absolut, tek i cili asgjë, absolutisht asgjë nuk i lihet rastësisë.

Të mendojmë rrjedhimet e kësaj ideje. Për shembull, nëse them:

Corrientes aguas, puras, cristalinas,

arboles que os estais mirando en ellas

verde prado, de fresca sombra lleno.

(Ujëra të gjalla, me dritë kristaline,

pemë që shfaqeni ndër pasqyrime,

livadh i blertë plot hijeshi e freski,

duket qartë se këto tri vargje kanë nga njëmbëdhjetë rrokje. Kështu ka dashur autori. Është zgjedhje e tij.

Por çfarë është kjo, krahasuar me një libër të shkruar nga Shpirti, krahasuar me konceptin e Hyjnisë që pranon të jetë letërsi dhe dikton një libër? Në një libër të këtillë asgjë s’mund të jetë e rastësishme, asgjë, deri edhe zgjedhja e shkronjave duhet ta ketë një arsye. Me këtë logjikë e kuptojmë përse fillimi i Biblës, “Bereshit baraelohimështë me shkronjën B, sepse kjo i përgjigjet fjalës bekoj. Pra, është fjala për një libër, në të cilin kurrgjë nuk është e rastësishme, kryekëput asgjë. Mbërrijmë kështu te Kabala, tek studimi i shkronjave, te një libër i shenjtë i diktuar nga Hyjnia, domethënë në të kundërt të asaj që mendonin të vjetrit. Ata mendonin për muzën në një mënyrë mjaft të vagëlluar.

Këndo, muzë, zemërimin e Akilit[2], thotë Homeri në krye të Iliadës. Këtu muza përfaqëson frymëzimin. Përkundrazi, nëse mendojmë Shpirtin, pranojmë diçka më konkrete e më të fuqishme: Zotin që është brenda letërsisë. Zotin që shkruan një libër, në të cilin gjithçka arsyetohet: numri i shkronjave, i rrokjeve, i verseteve, ku bëhet lojë fjalësh me shkronja, të cilat tashmë i kemi studiuar.

Ideja e dytë e madhe që kemi për librin, është se ai, po e përsëris, mund të jetë vepër hyjnore. Sigurisht kjo ide është më afër asaj që kemi sot për librin, sesa ajo e lashtësisë që e vështron librin si një surrogat të fjalës së folur. Besimi në një libër të shenjtë humb pastaj dhe zëvendësohet prej besimeve të tjera. Ne jemi të bindur, për shembull, se çdo vend njëjtësohet me një libër. Duhet të kujtojmë këtu se myslimanët i quajnë izraelitët njerëz të Librit, le të kujtojmë gjithashtu atë që ka thënë Heinrich Heine në lidhje me atë komb, atdheu i të cilit ishte një libër, Bibla. Dhe lind kështu ideja e re, sipas së cilës çdo vend duhet të përfaqësohet prej një libri, apo prej një autori që mund të ketë shkruar shumë libra.

Është për t’u çuditur, – dhe nuk besoj se ky fakt është vënë re deri tani – por kombet kanë zgjedhur përgjithësisht individë që nuk u ngjajnë shumë. Dikush, për shembull, mendon se Anglia mund të kishte zgjedhur Samuel Johnson-in, por ajo ka zgjedhur Shekspirin dhe Shekspiri është – si të thuash – më pak anglezi ndër shkrimtarët anglezë. Understatement-i, pra, është karakteri tipik i anglezit. Shekspiri prirej ndaj hiperbolës në metaforë dhe nuk do të habiteshim fare, nëse ai do të kishte qenë italian apo hebre.

Kështu ka ndodhur edhe me Gjermaninë. Ky vend i bukur, fanatik për hiçgjë, zgjodhi pikërisht një njeri tolerant, aspak fanatik, të cilit nuk i intereson shumë nocioni atdhe, pra zgjodhi Goethe-n. Gjermania përfaqësohet nga Gëtja.

Në Francë nuk është zgjedhur ndonjë, por ka një dobësi për Hugo-in. Natyrisht, unë ushqej një admirim të madh për Hygoin, por ai nuk është francez tipik. Me dekoret e tij të mëdha e me metaforat e panumërta, ai s’është përfaqësues i Francës.

Edhe më i habitshëm është rasti i Spanjës. Ajo mund të përfaqësohej nga Lope De Vega, nga Calderón-i, nga Quevedo-ja. E, pra, jo! Nuk ndodhi ashtu! Spanja përfaqësohet nga Miguel de Cervantes. Servantesi është bashkëkohës i Inkuizicionit, por është njeri tolerant, njeri që nuk zotëron as virtytet dhe as cenet e spanjollëve.

Ngjason sikur çdo vend mendon se duhet të përfaqësohet nga dikush që ndryshon prej tij, nga dikush që mund të jetë si një lloj bari shërues, një lloj opiumi, një kundërhelm ndaj të metave. Ne argjentinasit, mund të kishim zgjedhur Fakundo të Sarmiento-s, që është libri ynë, por nuk ndodhi ashtu; me historinë tonë ushtarake, me historinë e betejave, ne kemi zgjedhur si libër kronikën e një dezertori, kemi zgjedhur librin Martin Fierro, që padyshim meriton të zgjidhet, por si mund të merret me mend që historia jonë përfaqësohet nga një dezertor? Gjithsesi kështu është: çdo vend duket se provon mbëhinë e kompensimit.

Leximi është një formë e lumturisë

Për librin janë shkruar faqe të ndritura nga shumë shkrimtarë. Do të doja të citoja ndonjërin prej tyre. Do ta nis me Montaigne-in, i cili një nga esetë e tij ia kushton pikërisht librit. Në këtë ese ka një frazë të tillë, të paharrueshme: Unë nuk bëj asgjë pa gëzim. Montenji lë të kuptohet se koncepti i të lexuarit me çdo kusht, është një koncept i gabuar. Ai thotë se kur has ndonjë pjesë të vështirë në një libër, ai e lë, sepse akti i të lexuarit është një formë e lumturisë.

Më kujtohet se para shumë vitesh u bë një anketë ku pyesnin se çfarë shpreh piktura. E pyetën motrën time, Norën, dhe ajo u përgjigj se piktura ishte arti që dhurongëzim me forma dhe ngjyra. Unë do të thosha se edhe letërsia është një formë e këtij gëzimi. Nëse diçka lexohet me vështirësi, autori nuk e ka përmbushur misionin e vet. Ja, përse mendoj që një shkrimtar si Joyce-i në thelb e ka harruar misionin, sepse vepra e tij është e mundimshme për t’u lexuar.

Një libër nuk duhet të kërkojë mundim, as lumturia nuk duhet të kërkojë mundim. Më duket se Montenji ka të drejtë. Pas kësaj ai numëron autorët që ka për zemër. Përmend Virgjilin dhe pohon që më shumë i pëlqen libri Gjeorgjikat sesa Eneida. Mua më pëlqen më tepër Eneida, por s’është këtu çështja. Ai flet me pasion për librat dhe thotë se librat janë një kënaqësi e ngadalshme.

Ndërsa Emerson-i thotë të kundërtën. Nga ai e kemi studimin tjetër të madh për librin. Në një nga ligjëratat e tij, Emersoni thotë se biblioteka është një lloj kabineti magjik. Në këtë kabinet rrinë të magjepsur shpirtrat më të zgjedhur të njerëzimit, të cilët presin fjalën tonë për të dalë nga heshtja. Duhet ta hapim librin që shpirtrat të rizgjohen. Ai thotë se ne duhet të kemi besim në shoqërinë e njerëzve më të mirë që ka nxjerrë njerëzimi, por që për fat të keq nuk përpiqemi t’i gjejmë, pëlqejmë të lexojmë më shumë komentarët dhe kritikat, në vend që të lexojmë autorët vetë.

Unë kam qenë për njëzet vjet me radhë profesor i letërsisë angleze në universitet, në fakultetin e filozofisë e të letërsisë në Buénos-Àjres. Gjithmonë u thosha studentëve të mi që të kishin një bibliografi sa më të përzgjedhur, të mos lexonin libra kritike, por drejtpërdrejt autorët; ndoshta do të kuptonin më pak, por do të kishin kënaqësinë të dëgjonin zërin e dikujt. Do të thosha se më irëndësishëm tek një autor është stili, pra më i rëndësishëm tek një libër është zëri i autorit, ai zë që arrin të vijë gjer te ne.

Ia kam kushtuar, pra, letërsisë një pjesë të madhe të jetës dhe besoj se leximi është një formë e lumturisë; një tjetër formë e lumturisë, më e pakët, është krijimi poetik, apo ajo çka quhet krijim, që është përzierje e harresës dhe e kujtesës së asaj që kemi lexuar.

Emersoni bashkohet me Montenjin kur thotë se duhet lexuar çfarë na pëlqen, sepse siç e thamë libri duhet të jetë një formë e lumturisë. Ne i detyrohemi shumë letërsisë. Unë, më tepër jam i prirur të rilexoj se të lexoj dhe kam mendimin, që më e vlefshme është të rilexosh se të lexosh, përveçse që të rilexosh duhet të kesh lexuar. Unë e kam këtë kult për librin. Mbase e them në një mënyrë që duket disi patetike, por s’do të doja të ishte kështu. Do më pëlqente të ishte si një lloj besimi që kam për secilin prej jush, jo për të gjithë, sepse të gjithë është përgjithësim dhe secili është realitet.

Unë vazhdoj të bëj sikur nuk jam i verbër, vazhdoj të blej libra e të mbush shtëpinë me to. Një ditë më bënë dhuratë një Encyclopédie de Brockhaus, botim i vitit 1966. Dhe e ndjeva praninë e kësaj vepre në shtëpi, e kam ndier si një lloj lumturie. I kisha pranë meje të njëzet vëllimet me shkronja gotike, të cilat nuk mund t’i lexoj, plot harta dhe gravura që nuk mund t’i shoh: por sidoqoftë vepra ishte aty. Provoja një si tërheqje miqësore. Kam mendimin se libri është një nga lumturitë e mundshme të njeriut.

Sot flitet për zhdukjen e librit; mendoj se kjo është e pamundur. Do të më thonë se cili është ndryshimi mes një libri dhe një gazete apo disku? Ndryshimi është ky:një gazetë lexohet për t’u harruar; edhe disku dëgjohet për t’u harruar, është një gjë mekanike dhe kuptohet që është e përkohshme. Porse një libër lexohet për t’u kujtuar.

Koncepti i një libri të shenjtë, si Kurani, Bibla apo Vedat – që edhe ato shkruajnë se e kanë krijuar botën – është ndoshta i tejkaluar, por libri ruan përherë një shenjtërim, të cilin duhet të përpiqemi të mos e humbim. Të marrësh një libër e ta hapësh, e bën edhe më të mundshëm faktin estetik. Ç’kuptim kanë fjalët që flenë në libër? Ç’janë ato simbole të vdekura? Asgjë fare. Çfarë është një libër që nuk e hapim? Një kub i thjeshtë prej letre apo lëkure, me fletë. Por nëse e lexojmë, do të ndodhë diçka e jashtëzakonshme. Dhe besoj se libri ndryshon sa herë që e lexojmë.

Herakliti thotë (e kam përsëritur shpesh) se njeriu nuk lahet kurrë dy herë në të njëjtin lumë. Ne nuk lahemi kurrë në të njëjtin lumë, sepse ujërat e tij ndërrojnë. Akoma më e tmerrshme është se edhe ne nuk jemi më pak ujorë se lumi. Sa herë që lexojmë një libër, libri ndryshon, ngjyrimi i fjalëve është tjetër. Sepse librat janë mbrujtur me të shkuar.

Kam folur kundër kritikës dhe po e përgënjeshtroj veten (kjo nuk ka shumë rëndësi). Hamleti nuk është saktësisht Hamleti që krijoi Shekspiri në fillimet e shekullit XVII; ai është Hamleti për të cilin flet Coleridge, Goethe dhe Bradley. Hamleti është rikrijuar. E njëjta gjë ka ndodhur me Don Kishotin. Kjo mund të thuhet edhe për Lugones apo Martinez Estrada. Martin Fierro nuk është më ai që ka qenë. Lexuesit pak nga pak e kanë pasuruar librin.

Kur lexojmë një libër të hershëm, është njëlloj si të përshkonim kohën që ka kaluar që nga çastet kur ai është shkruar e deri në ditët tona. Ja, përse duhet të kemi kultin elibrit. Një libër mund të jetë plot errata[3], ndodh edhe që të mos jemi dakord me atë që thotë autori, por libri ka diçka të shenjtë dhe hyjnore. Nuk duhet ta respektojmë atë të shtyrë nga besëtytnia, por me dëshirën e madhërishme që të kridhemi në lumturi e në dije.

Kjo është ajo që doja t’ju thosha sot.


[1]  Louis Auguste Blanqui – teoricien socialist dhe revolucionar francez (1805-1881). Antimonarkist i shquar, ai u burgos tri herë, duke kaluar kështu pjesën më të madhe të jetës në burg. Si lexues i Marksit, kritikoi komunizmin utopik, duke mbrojtur aksionin revolucionar.

[2]  “Këndo hyjneshë, mëninë e Akil Pelidit”, është përkthimi i shkëlqyer i Gjon Shllakut, por përkthimi këtu bëhet fjalë për fjalë, sepse ka një koment lidhur me fjalën muzë.

[3]  Errata (lat.) – gabime shtypi.

Marrë nga ExLibris

blank

POETI I ROGANËS – Poezi nga ATDHE GECI

 

 

Në Kodër të Brijës  në Roganë

Një  kaçubë  më  ka  pas thënë

Jam e vogël dhe kam pak shtat

Vesë  prej  barit  pijë  çdo natë

 

Në atë çast u ngrit e foli fqinja

Je e pangjashme  si  bima vetë

Ju që e kërkoni gjënë  e  duhur

Natyra  është e tëra përmbajtja

 

Në kaçubën  ku bari e pi vesën

I zgjat gishtërinjtë  një bari i ri

Sa herë shiu ngjitet nëpër fletë

ylber i bukur  i  shtohet vërtetë

 

Brenda  kaçubës  ka një shtëpi

Ku shërbehen  disa  milingona

Bari është  thjeshtësia  natyrës

Ushqimi dhe streha  e  zogjëve

 

Guxoj  të  them, jam poeti juaj

Guxoj të them  se  jam Atdheu

Mjafton  që  t´i  hapni  dritaret

Për  ta  parë  Roganën dardane!…

 

Atdhe Geci – poezi nga libri në dorëshkrim, “Kallinj Ylberesh”

blank

PORTRETI Tregim Nga Sami Milloshi

Kur gjyshja Tule ishte bërë stërgjyshe , ndodhi dicka që kurrkush nuk e kishte marrë me mend.
Loni, stërnipi i saj i parë mori një piktor të famshëm , Sefën , dhe e pagoi t’i bënte një portret. Donte t’ia bënte dhurate asaj me rastin e njëqind vjetorit të ditëlindjes.
Sefa e uli gjyshen Tule në një karrike dhe i tha:
– Nanë , të lutem me shih në sy dhe mos leviz.
– Si të duesh ti , rri nana- tha gjyshe Tulja dhe ndenji e ngrirë si statujat e Leonardo Davincit për tre orë të tëra.
Sefa e mbaroi portretin , por gjyshja vetem i tha ” Faleminderit”. Se nuk i thoshte dot ” sa te bukur e paske bërë.” Gjyshja ishte bërë e verbër dhe nuk mund të bënte komplimente për artin.
Por, pavarësisht kësaj , ajo e dinte se ishte rasti për të shprehur mirënjohje…
Loni e mori portretin dhe e vuri në dhomën e miqve në shtëpinë e tij. E mbajti një vit dhe cdo mëngjes i lutej Zotit duke i hedhur shikimin para se të nisej në punë.
Por, meqë gjyshja kishte nja njëzet stërniper, ai vuri një rregull : secili stërnip do ta mbante portretin për një vit në shtëpinë e tij. Kështu portreti i gjyshes do të kënaqte me radhë të gjithë nipat e stërnipat.
Portreti i gjyshe Tules jo vetëm kaloi në shumë duar, por shetiti Botën , a thua se ishte portreti i Mona Lizës…
Në fillim e mori Landi në Londër, pastaj e mori Akili ne Birmingam, pastaj Savio në Genova, pastaj Matlindi në Romë, pastaj Gjergji në Tirane, pastaj Besi në Boston, pastaj Tefiku në Mamurras, pastaj Besniku në New York, pastaj Ilmiu në Bruksel, pastaj Altini në Tiranë ,pastaj Aleksi në Athinë, pastaj Bledi ne Tiranë …
Dhe, më në fund, më erdhi radha mua, në një pikë të globit që unë e quaj Qendra e Botës, por jo se edhe njerëzimi e njeh për të tillë.
U deshën njëzet vjet që portreti i gjyshes të mbërrinte tek unë, sepse sic e thashë, për shkak të rregullit që vuri Loni , ne stërniperit e saj duhej ta mbanim portretin vetëm nga një vit. Shto këtu edhe kohën që bënte portreti nëpër avionë duke kapërcyer shtete dhe kontinente…
Kur portreti mbërriti tek unë,në Qendër të Botës, unë isha verbuar për vete dhe njësoj si gjyshja nuk mund t’i beja asnjë kompliment piktorit Sefë për të. Por, pasi e preka me gishtrinjtë e mij sipërfaqen e kanavacës së portretit ,ashtu si gjyshja Tule, i ndritte shpirti , pëshpërita një lutje për Zotin dhe thashë mirënjohjen time për piktorin:
– Faleminderit Sefë!
blank
blank

POEMË DRAMATIKE PËR ÇAMËRINË – Poezi nga Konstandin Dhamo

 

Mikut tim B.M

Çamëri Çamëri
Çarë ndarë e vranë
Mizorisht
Vajkëndove n’histori !

Zjarret tragjikë si të Trojës,
Trojet e lashtë, Çamëri,
Si çdo herë mes luftërash,
T’i dogjën përsëri…

Ishte i errët qielli
Atë ditë,
Çamëri
Vajmëri,
Tërë rrudha resh ishte
Dhe, i menduar,
Si balli monumental i Hasan Tahsinit,
Teksa ullinjtë paqësorë,
Mbetur pas
Askush s’i vuri re që ishin thinjur…
Vajmëri
Çamëri

Në sfond të zjarreve
Bijtë e tu refugjatë
Martirë klasikë të lirisë,
U nisën në kalvar,
Shkulur nga dheu
Siç shkulet nga krahërori
Dhe zemra , bam !

Një bohçe plaçkash me vete
Gjithë frymë të fshehtë vendlindjeje…
Dhe, ca fotografi vogëlushësh
Rropatur tashmë gjallëvdekur
Rrëpirave ,
Mbi gjinjtë e shterur të nënave.
Ah, s’janë kurrgjë krojet e mehur,
Para atyre gjinjve !

Pastaj ca foto të tjera
Burrash dhe grash të paepura
Si lulet e malit.
Poza në ditët e ndritshme të dasmave
Dhe, festave pagane,
Përzier e përzier me krodhe buke
Që pikëllimi t’i ngec
Në fyt si gjemb…

Oh, bohçja e lehtë pupël,
Bohçja e rëndë plumb, oh,
Mbyllur e lidhur
Gjithë nyja dhembjesh
Nga dora që mblodhi ç’mundi
Mes zjarresh e lebetish
Vajmëri
Çamëri…

Këto bohçe, kur t’i zgjidhnin
E të nxirrnin
Fotografitë e Çamërisë,
Me të mbërritur në strehëzën e re,
Në krahun tjetër të Shqipërisë,
Ah, si do t’i digjte
Prushi i mallit…

Vargani i gjatë
Me refugjatë
Ndahej e ngjitej
Shpat më shpat e monopat,
Zgrip më zgrip greminash,
Gravurë e ashpër bardh e zi
Herë si pikëçuditëse,
Me lotin këputur përfund,
Herë si pikëpyetje,
Harkuar si dyshimi…

Por çamët, mbi gjithçka
Kishin me vete
Shpirtin tënd të paprekshëm,
Çamëri,
Si një koracë që s’thyhet
E s’humb
Kurrsesi !

Shpirtin tënd,
Çamëri,
Që ngërthen frymëzim sublim,
E mbron përjetësisht
Dialektin tënd të gjerë,
Rrënjëthellë,
Pa le të thonë e stërthonë
Gjuhëtarët sharlatanë
Se, qenkësh fosilizuar…

Shpirtin tënd
Shpirtin tënd
Që ta mban syrin
Përgjithmonë të kthjellët,
Dhe ritmin e valleve të kënduara,
Bashkë me veshjet e bijave…

Sa keq llogaritë
I bënë çdo herë
Armiqtë e tu
Moj Çamëri,
Moj Vajmëri !

Ishte i rëndë qielli,
Çamëri,
Aqsa të kërruste shpinën.
Por n’agun e ditës së re,
Bashkë me diellin
Lindi një fëmijë!
Klithma e tij
Gjer te trojet jehoi
Dhe ,fashiti zjarret,
Çamëri
Çamëri…

1991

blank

Donika Omari letër Raimonda Belli Gjençaj, autores të romanit “Koha në mes”

E dashur Monda,
kur pata shkruar se lexuesi nuk i lëshon nga dora romanet e tu pa shkuar deri në faqen e fundit, nuk e kisha lexuar Koha në mes.
Por e kisha atë bindje, dhe m’u vërtetua edhe një herë.
Kjo tërheqje romaneske i kushtohet një aftësie për ta mbajtur lexuesin në një pritje plot kureshtje për vazhdimësinë e ngjarjeve, të fateve të personazheve, gjendjesh shpirtërore të caktuara etj.
Por ky tipar është vetëm njëri nga faktorët që e bëjnë kaq joshës romanin tënd.
Është edhe subjekti, që përfshin një periudhë prej gati gjysmë shekulli të historisë sonë;
është gjetja origjinale sesi e shpie emocionalisht lexuesin të përjetojë një kohë të kadencuar;
është qëndrimi përgjithësisht objektiv ndaj kësaj periudhe kaq të gjatë e kaq të ndërlikuar;
pastaj është stili metaforik i përdorur; janë edhe ato mendimet, që mund t’i quash sentenca e që të bëjnë të reflektosh, si p.sh.
Paratë nuk të bëjnë njeri.
Por tregojnë ç’njeri je. Është pastaj si arrin të japësh me kaq vërtetësi e realizëm tragjizmin e sistemeve, dhe ndodh që absurditetet e kohës t’i japësh edhe në mënyrë lakonike, kur p.sh. pyetjes:
Nga të kemi mor bir?, djali i ri i përgjigjet: Jam nga Lëvizja e Legalitetit. Për të qeshur e për të qarë.
Por… më e rëndësishmja: ndonjë nga personazhet le të mbetej në Shqipëri, se, me gjithë braktisjen e vendit, ja ku jemi unë e ti e vajzat tona.
Shumë përgëzime dhe urime për suksese të mëtejshme, e dashur Monda. Se nuk të gëzojnë vetëm ty këto arritje të bukura të tuat.
Të përqafoj fort
Donika
blank
blank

SOT ËSHTË E SHTUNË – Poezi nga Jamarbër Marko

Sot është e shtunë…
Për mua dhe për ty
Për të gjithë.
Për të gjithë ata
Që patën diçka në tokë.
.
Sot është e shtunë
Edhe për ata që janë mërzitur
Për ata që nuk dijnë të jetojnë.
Është e shtunë edhe për ata
Që nuk janë më.
.
Sot është e shtunë
Për kuajt që tërheqin karrocat në errësirë
Për lodrat që u luajtën
Dhe për vendet bosh në sallat e lavdisë.
.
Sot është e shtunë
Edhe për ata që nuk e dijnë këtë gjë
Që vuajnë e s’janë të lumtur.
.
Vetëm sot është e shtunë,
E dëgjova në rrugë
Në derën e spitalit.
.
Sot është e shtunë
Edhe sikur askush të mos e kujtojë…
Jo vetëm sepse unë sot jam mërzitur,
Por për madhështinë e një dite
Që veshi mbi vete pelerinën e vjetër të botës.
.
Është e shtunë
Sepse nuk ekziston asnjë ditë tjetër
Si kjo e sotmja
Dhe dikush mund të thotë
Se asnjëherë nuk ka qenë e shtunë,
Se asnjëherë, asnjë ditë
Nuk ka shpënë buzë greminës kuptimin e madh
Jetën e madhe përpara një bluze
Të thjeshtë dite
Siç është dita e shtunë.
.
Ditë e shtunë sot
Që u përsërit aq shumë
Mbi atë çka bënë ata që nuk jetojnë sot
Me lehtësinë e atyre që jetojnë
Të mbështjellë nga e shtuna
Që si letër karamelesh
Bie mbi butësinë e vjetër.
.
Sot e shtuna bie mbi kërcënimin e vjetër
Dhe thuhet nga të gjitha buzët kudo
Edhe atje ku dita është ngatërruar me një tjetër
Edhe atje ku dashuria është është zëvendësuar me një tjetër.
Kudo sot e shtuna përkëdheli plagët dhe buzëqeshi
Për t’ ua bërë më njerëzore,
Për t’ ua larguar sadopak nga pesha e kohës,
Që e veshur me hijen dhe dritën e një të shtune
Ndaloi lozonjare dhe tha:
Sot është e shtunë
Kur filluam të kuptojmë
Se vetëm në botën tonë është diçka
Të rrish pak më shumë në të ftohtë
Për të larguar diku drejt pafundësisë
Nyjen e vërtetë,
Që lëkundet me përkëdheli
Brenda thellë së shtunës
Që duket se nuk do të ndërrohet me asnjë ditë tjetër.
.
Sot është e shtunë
Për të vetmen thjeshtësi dhe mendim
Për të vetmen kënaqësi dhe trishtim
Për të bërë një hap
Në botën e vogël të njerëzve.
blank

Tre motive nga Italia- Nga Albert HABAZAJ

 

 

1. U TAKOVA ME KRISHTIN NË L’AQUILA

Ia kushtoj dr. Fernando Zecca, mjekut më të mirë që kam njohur në këtë botë!

Nuk isha maratonomaku antik që rendte
Mesazhin e fitores në qytet për të çuar,
Dyzet kilometra në këmbë, me hap e vrap
Gojën nga kthetrat e dhembjes për të shpëtuar.

Më kishte humbur Zoti,
e ndjeva.
Më kishte humbur heroi.
e pashë.
Më kishte humbur njeriu,
e takova
në në qytet pak provincial.

Nëpër mjegullën e mosnjohjes trokita drojtur…
O Zot! Gjeta një mik në zemër të Italisë,
Asnjëherë nuk ishim parë, po tek unë
Zuri vend midis shenjtërisë dhe poezisë.

Me diamante loti
te dera,
Ngashërim prej mirënjohjes
që s’rashë,
Jezusi më tha: Ngrehu!
Fluturova
Nga humanizmi i tij vital.

 

L’Aquila, e martë, 09.02.1999

2. GAVROSHI I ITALISË

Tre vjeç më i vogël ishte se Gavroshi i Hygoit
Tre vjeç, vetëm tre vjeç më i madh se djali im i madh,
Aty qeshte kot më kot, aty kot qante njomështori
Në moshë të shkollës s’njohte as Kopernik, as Ajnshtajn.

Qeshte se kushedi në ç’ëndërr lundronte ditëziu
Qante ngaqë supet e brishta, si degët e bushit
Nuk mund t’ia mbanin dot peshat e rënda, kërthiut
Këputej në mes si pras e keq s’i vinte kurrkushit.

Po endej rrugëve një zemër e trishtuar, e zbrazët,
Pa qenë rrugaç, flakur moçalit të përbuzjes,
I braktisur dhe nga prindërit – akuj të Alaskës
Harabeli i çoroditur, filiz i mospëruljes.

I flisnin Luixhi; mustaqe akoma padirsur
I shkreti çunak, rron në mëshirë të dikujt tjetri,
E habitshme. As fis, as gjak, as farë me të s’më lidhte
Përse dy lot në faqe më ngrinë si dy kokrra breshër?!

L’Aquila, 13.03.1999

 

3. MANOVALI

Hamalli i ndërtimit quhet manoval
Më keq se hamalli i portit dikur,
Dhe sikur shpirti në punë t’i dalë
Padroni i tij nuk ndjen ngopje kurrë.

I shkulen shpatullat manovalit si Sizifi
Nga agu i mëngjesit në muzg të darkës,
Bën pallate luksoze, tek Italinë ringriti,
Ende s’e di topografinë e L’Aquilës…

Në dërstilë djerse kthehet rrënjëdali
Se puna s’është … si të shkulësh leshin,
Apo barin tej në parcelë, se pastaj
Punë… kur të shohësh majën e veshit…

Për gjashtëdhjetë e pesë mijë lira në ditë
Shet krahët, se mendja e tij nuk i duhet kujt,
Sikur është vagon i trenit të mallrave
Me çlodhje s’ka e s’ka qetësi, vetëm për bukë!…

 

 

 

 

Cansatessa, Itali, 28.12.1998

blank

“Gjelat këndonin ndryshe” i autorit Artur Spanjolli

“Gjelat këndonin ndryshe” i autorit Artur Spanjolli

 

Në panairin e libri, që u mbyll të shtunën, me 26 Nëntor 2022,mori pjesë dhe Artur Spanjolli, nga Durrësi. Pas mbarimit të shkollës së mesme artistike “Jan Kukuzeli ,”për artet figurative,emigron në Itali. Ai, prei 30-të vjetësh jeton në Firence, ku kreu studimet e larta në Fakultetin e letërsisë dhe filozofisë dhe u diplomua në vitin 2000, me temë: “Letërsia fantastike në letërsinë bashkëkoho-re”. Ai punon si piktor në Firence, por dhe ka shkruar 6 romane në italisht, po ashtu dhe poezi.
Me librin “Gjelat këndonin ndryshe”, i pari në gjuhën shqipe, ai u paraqit në Panairin e librit. Këtë libër e ka krijuar me fantazinë e tij, por që prek ngjarje të fillimshekullit 20-të, kur Shqipëria Ishte në udhëkryq , e ku diskutohesh që, do të coptohej nga fqinjët apo do të krijohej si shtet më vete. Ishte fundi i Perandorisë Otomane, që prej më shumë se 400 vjetësh kishte nën sundim gjithë Ballkanin. Shtetet e tjera, si Greqia, Bullgaria, Maqedonia etj, e fituan lirinë më parë, kurse Shqipëria e fundit.
Autori ka shkruar një roman, duke njohur mirë historinë e asaj periudhe e psikologjinë e shqiptarëve.
Sa fillon ta lexosh romanin, nuk e shkëput kollaj nga dora. Ai është thurur në pronat e mëdha të një beu, me emrin Halit Bej, i cili ishte shumë i pasur, me mendime turkoshake, injorant, mendjemadh. Ai mendonte që shqipëria s’duhej të të shkëputej nga Turqia e të vazhdonte siç kish qenë më parë, pasi donte të ruante dhe pasurinë e tij (Kjo ishte psikologjia e shumë të tjerëve si ai.) Mund të themi që? Jo të gjithë bejlerët e asaj kohe kishin këtë mendim. Ismail Qemali, bash- kë me shumë të tjerë, përfaqësonin pjesën tjetër të bejlerëve, që ishin formuar nëpër shkolla, në Lindje e Perëndim, mbajtën peshën kryesore në lëvizjen për të fituar pavarësinë e Shqipërisë, bashkë me popullin. Ngjarjet zhvillohen në çifligun e Halit Beut e më tej. Nga një faqe tek tjetra trajtohen bukur bukur ngjarjet nga ana e Arturit. Sytë e shkrimtarit mund t’i krahasosh me rentgenin. Ata hyjnë thellë, brënda në shpirt dhe e shohin njeriun tej e përtej. Duket që Arturi ua ka marrë dorën romaneve, pasi ka shkruar dhe më parë; ai njeh mirë epokën, nëpërmjet historisë. Gjatë leximit, nga faqja në faqe të befason me gjuhën e përdorur nga personazhi kryesor, i cili nxjerr nga goja shumë fjalë turke, të kurdisura mirë, që e plotësojnë portretin, bashkë me veprimet e tij në familje, me fshatarët e të tjerë. Kjo i jep vlera të mëdha librit, që lexohet nga gjithkush. Po ashtu ka ndikuar dhe humori i hollë e origjinal i autorit. Kjo mosmërzitje e lexuesit i bën ata që të njohin më mirë atë të kaluar të keqe, që ka ndikuar në prapambetjen e vonesën në krahasim me fqinjët.
Arturi s’është nxituar në të shkruar; ka filluar ta krjojë librin me qartësi në vetvete e pastaj ka vazhduar me tej. Ai i njeh mirë tashmë mjetet e prozodisë, kur në pjesën më të madhe është bazuar në narracionin popullor dhe ka përdorur me mjeshtëri mjetet kompozicionale, siç është rrjedha e dialogut në orë të mira e të këqia të personazhit kryesor. Edhe në replikë me Shemsen, nipin e tij, që dëshiron t’i trashëgojë pasurinë(Pasi ai s’kishte fëmijë), me gratë, me bujqit etj. Ai mendonte që vartësit e tij të panumërt duhet t’i mendonin mirë fjalët, përpara se të flisnin me të. Halit Beu ulërinte, hipur në kalin e zi racë e pastër arabe: “Beu është bej. Vetë padishahu e ka lënë me shkrim. Kështu ka qenë e kështu do të jetë në jetë të jetëve. Gjithë ngjarjet vërtiten rreth Halilit, familjes së tij, bujqve, miqve dhe qëndrimit të tij në kohën e lëvizjes së madhe për t’u shkëputur nga perandoria në renie. Ndërsa me gratë e haremit të vet, me punëtorët e çiflikut sillet i dhunshëm, harbut, me eprorët e tij apo me ata që kërkonin Babën, krejt ndryshe; bëhesh xhymert, i dashur. Herë-herë ndihmonte ndonjë fshatar ,duke i dhënë para për të shëruar djalin e donte të dukej si njeri i dhimbshëm e i gjindshëm. Në një shprehje popullore thuhet: “Ai që nuk di, turbullon ujin që pi,” ose “Pasuria mbron trupin, kurse morali i dobët, shpirtin.”Kjo duket tek Halit Beu.

Mendja e zbrazur e tij është thes për gjëra të këqia. Mënyra si trajton bujqit, gratë, etj, tregon që një njeri që s’njeh të vërtetën, është vetëm budalla. “Ai kapardiset, vishet me sqimë, ha shumë e s’pyet për të tjerët, se ka rojet e vet që përdorin dajakun tek fshatarët. Haliti kishte shumë verdhushka. Ato nuk i përdorte për zhvillimin modern të pronës, për të rregulluar jetën e fshatarëve,
por për budallallëqe. Në fund të librit ai i jep “Kumanda-rit”( që perfaqëson udhëheqësin e kryengritjes në Shqipërinë e mesme (Haxhi Qamilin), bashkë me ata që i shkonin prapa, ulërinin: Duam babën, duam Stambollin, e, sa i afroheshin kryeqytetit, digjnin me zjarr e hekur, çdo gjë, edhe në mënyrë të veçantë çifligjet bejlerëve që ishin kundër Turqisë. Ata kapnin njerëzit e i pyesnin: A je me Babën apo me Austrinë? (Bëhej fjalë për Princ Vidin.) Mjerë ai që përgjigjej keq”. E rrihnin dhe e torturonin,pa një, pa dy. Kishte raste, që, për një fjalë goje, digjnin njerëz të gjallë, të mbyllur në shtëpitë e tyre. Arturi, me mjeshteri i ndihmon lexuesit që të shohin mirë dëmin që sollën të pasurit injorantë të shoqërisë shqiptare të asaj kohe. Kjo vlen për të gjitha kohërat, kur të paditurit pengojnë zhvillimin. Prandaj shkrimet e mira vlejnë për pastrimin e mëtejshëm të ndërgjegjes njerëzore, për pastrimin e shoqërisë nga ferrat e barërat helmuese. Nga përvoja e dimë që, kur libri lë mbresa, kur përfiton diçka të re, kur s’mërzitesh gjatë leximit, ai ka vlera e ndikon në mënyrë të veçantë. Përforcohet thënia që lumturia nuk ngrihet mbi poshtërsitë, që i pasur bëhesh me dituri, jo me flori; i madh bëhesh me mëndje e jo me moshë.

Arturit i uroj suksese të tjera në rrugëtimin e tij letrar!

Dik Mustafaj

 

 

blank

Gomari i kulakut *- Tregim nga Përparim Hysi

 

 

Sa u çlirua Shqipëria nga nazi-fashistët, u ngritën edhe strukturat shtetërore në krahinën tonë të vogël, në juglindje të vendit. Ndryshe nga sistemi i vjetër, u ngrit edhe një komitet partie (flitet për Partinë komuniste që,më vonë,u quajt Partia e Punës e SHQIPËRISË) dhe në krye u vendos një luftëtar i dalluar në luftë.U emërtua si sekretar i parë i komitetit të partisë. Ky,sekretari i parë,qe vendali dhe rrënjët e familjes i kishte në një fshat të larggët mga qytetit
. Krahina qe malore dhe vetëm xhadeja kryesore e lidhte qytetin me qytetitn tjetër më të afërt. Asnjë xhade tjetër dhe asnjë rrugë makine dhe,sa për makina,as që flitej. Udhët nëpër rrugët apo rrugicat e ngushta,si rrugëdhish,do t’i bëje ose në këmbë,ose me kafshë. Në rrugët a rrëpirat mes malesh,kafsha më e përshtatshme qe mushka.Mushka ose gomari. Kali apo pela qe si salltanet dhe rrallë mund të gjeje të tilla.Mandej kish ca rrugë e rrëpira që majë kalit,mund të fluturoje kollotumba dhe fare lehtë mund të thyeje qafën apo të bëheshe copë e çikë. Se kjo ngjarje që po rrëfej si tregim,jo vetëm është krejt e vërtettë,por ka ndodhur në një krahinë të tërë,të rrethuar me male, Male të lartësive të ndryshme,por dhe atje jo vetëm jetonin njerëz, por dhe buçitën armët për liri. Vërtet malore krahina,por në SHQIPËRI, është “pionierja e parë” që vari në qafë:shallin e kuq të ÇLIRIMIT qysh në 5 shtator 1942. Siç merret vesh,bëhet fjalë për krahinën e SKRAPARIT. Epo gjaku nuk bëhet ujë: prindërit e mi janë nga SKRAPARI dhe unë jam krenar për këtë.Më shatë SKRAPARIN,me mua nuk uleni më.
* * *

Unë po e sjell tregimin tani,në prag të “hapjeve të dosjeve”,se,siç gjykoj unë,jo të gjithë”bajgat do dalin mbi ujë”.
Sekretari i parë jo vetëm qe luftëtar i dalluar,por,pothuajse, e njihte gjithë zonën,kur thonë me të bardhë e me të zinj.Ose,brenda parametrave të kohës: ata me “cen” në biografi dhe ata të tjerët që përbënin shumicën. Vet sekretari qe nga një fshat i largët dhe për të shkuar në vendlindje,si të gjithë,do shkonte me mushkë. Këtë rrugë që e bënte në fundjavë apo fund muaj,përdorej një udhë me “korrierë”.Pra,si një”stafetë” nga një korrier tek tjetri dhe,ngaqë rruga qe e gjatë,në një dtancë të caktuar priste dikush,ky ndërrohej me një tjetër dhe, deri sa soste në fshatin e tij,ndërroheshin katër të tiilë.Natyrshëm,ishin njerëz të besuar.Kështu për të shkuar dhe kështu për t’u kthyer. Ishte aty nga fllimet e viiteve ’50-të ,por edhe këtu kish mbrritur”yrneku i STALINIT”: ata të”cënosurit”,ishin shpallur kulak. Kulak,sidomos në SKRAPAR, ke damkën e turpit mu në ballë. Të pafajshëm apo jo,nuk kish kush vriste mendjen,por sipas atij avazit:”ha-ha krushqit,ha-ha dhe nusja” sikur kish filluar një”garë kënaqësie”,si e si ta luftonin këtë”gogol”. Fare kot. Mund ta kishe komshi den- babaden,ke ngrënë e ke pirë me të,por tani është”kulak” dhe mos iu afro,se të ngjitë kolerën.
Po afrohej korrieri i parë(e mbante prej dore mushkën mbi të cilën ishte sekretari i parë),ndërsa i dyti priste të merrte stafetën. Ngjitur me vendin ku priste korrieri i dytë,ishte ara e komshiut që ishte shpallur kulak. Kulaku punonte arën dhe brenda gardhit kish lidhur gomarin e tij. Gomarit i kish hedhur për të ngrënë. Sa po afrohej kalorësi mbi mushkë,gomari pëlliti si shenjë alarmi se mos ajo,”gjitonia” e paftuar i hante racionin dhe,korrieri i dytë,ndërsa mori në dorëzim”stafetën”,i thotë sekretarit:-Shoku X..,. ky gomari që po tremb mushkën tuaj,është gomari i kulakut A… Sekretari e njihte mirë atë familje kulaku nga PRRENJASI dhe i tha”korrierit”:- Nuk u tremb nga mushka ime,por nga ti se mos i hyje në pjesë,se unë e njoh më mirë atë familje të kulakut. Korrierit mend i shpëtoi shurra nga proçka që vërviti. Kjo ngjarje mbrriti e freskët si ndodhi nga korrieri që dorëzoi stafetën.
Epilog

Kështu ka ndodhur dhe jo të gjithë ata që kanë spiunuar do ballafaqohen me të vërtetat.Po sa të tillë kanë spiunuar pas kurrizit dhe sot çirren e bërtasin,se,gjasme, e kanë faqen e bardhë. Kurrë nuk është vonë që t’ua çjerrin maskën.
Tiranë,1 dhjetor 2022

blank

Tri poezi nga Klara Kodra

LIBRI I LIBRAVE (BIBLA)

Ky libër mund të jetë i vogël dhe i madh,
I vogël sa një zemër, i madh sa gjithësia.
S’është Libri i Pafund i Barkesit,
Po një sfungjer vigan
Që thith një oqean.
Pa caqe dhe pa brigje që është Perëndia
Çdo fjalë është një pikë vese që pasqyron krijuesin,
Çdo fjalë është një pikë uji që shuan etjen
përvëluese.
Çdo rresht është një vargmal
E të gjithë këto vargmale
Ngrihen njëri mbi tjetrin
Dhe formojnë një shkallë,
Një shkallë ku zemra rend porsi fëmija
Që rend të rrokë babin
Dhe ngjitet te Perëndia.

Mars, 2022


SHTEGTIMI I UKRAINASVE

Ikin …. ikin ….
Të vjetër e të vegjël, vajza, gjyshe, nëna ….
Dridhen në krahë fëmijësh qentë dhe macet,
Si të parët të pambrojtur, si të parët
të pafajshëm.

Ikin…., ikin ….
Vëllezërit tanë më të vegjël, vëllezërit tanë
më të brishtë.
S’ndajnë me njerëzit gëzimin,
Po dhimbjen dhe frikën.

Ikin…, ikin ….
Nga fantazma e errët e luftës
Atdheun braktisin.
Prapë njerëz do të gjejnë
Në të tjerat brigje.
Prapë dashuri do gjejnë,
Dhëmshuri,
Po s’do gjejnë harresën.
Ndofta, ndofta do gjejnë
Të fundit që mbetet, shpresën.

Dhe delfinët, miqtë tanë të stërlashtë
Po përpiqet urrejtja t’i shndërrojë
Në luftëtarë,
T’i shndërrojë në armiq të njeriut
Dhe ky tmerr i paparë
Në mes të kaq shumë tmerreve.

Po prapë ka qëndresë.
Prapë frymon ajo që s’zhduket’
Dhe e ka emrin shpresë.

Maj 2022


KUR LINDA UNË

Viti jetonte vjeshtën e kohës
Nëna – vjeshtën e moshës.

Bota – paqen pas luftës
Atdheu – një mirazh lirie.

Nëna ndjente brenda vetes
Trokitjet e një fëmije.

Një fëmijë e mbrujtur nga katërmbëdhjetë vjet
ëndërrash.
Nëntë muaj mishi e gjaku të gjallë.

Ishte diçka e njëmëndtë,
Nëna e jetonte si përrallë.

Lindi fëmija një mëngjes,
Fëmija e shumëpritur.

Nëna i vuri emrin Klara,
E qartë, ndofta e ndritur.

Lindi ajo – copë drite.
Zgjaste krahëthit drejt së ardhmes.

Nëna rilindi me të.
E brishta, e bukura, e pafajshmja.

Korrik 2022

Marrë nga ExLibris

blank

Lexim i librit të Abdullah Konushevcit, “Rënia e Mollës -HAPESHIN FJALË PËR NËNËN E DIELLIT! Nga ATDHE GECI

Prushin e fjalës thoshte poeti , Konushevci, përherë e kam dëshiruar. Pa emocion unë s´di të shkruaj. Hapeshin fjalë se po e varrosin Nënën e Diellit . Në këtë poezi , autori me ngjyrat më të bukura na e shfaq gjeninë krijuese prej poeti ; Hapeshin fjalë… / për,.. Nënën e Diellit / Në këtë poezi-dramë / njerëzit i zinte tmerri / shëtitnin me koka në duar…niseshin në rrugë të re… kështu hapeshin flakët e fjalës , flakët e yllit të fshehtë , flakët e zemrës së shkrumuar. Me këtë poezi, Konushevci, i jep gjak të ri letërsisë sonë. Kosova s´është vetëm dhimbje, ajo është edhe e bukura e vetes, lexojmë në librin me poezi „Rënia e mollës“ të poetit, Abdulla Konushevcit. Në këtë libër poeti Konushevci, me strukturen më shqipe , e hapë gjithë poezinë e tij .
Ai nuk resht , nuk ndalet , lëviz . Atë çast kur të zura për beli, thotë poeti nisi kjo lojë e pakryer. E bukura nuk shkilet, nuk vritet ajo do që atë ta duami , ta mbledhim , ta bëjmë ashtu s´ i e meriton. Andaj, e bukura, jo rrallë është gjaku në poezinë e Konushevcit. “Rënia e mollës“, është një libër model , një libër që ndikon dhe frymëzon. Shumë nga poetët e rinj, janë frymëzuar nga poezitë e Konushevcit. Në një lexim të thellë që i bëra veprës së tij , preka të bukurën , akuarelin plotë ngjyra të poetikës së tij. Në botën e Konushevcit unë njoha më të bukurën, poezinë emirëfilltë. Gjaku i së bukurës i jep shpirt gjithë veprës së tij. Konushevci është poet i madh lirik. Në jetën e një molle, në vitin e një molle , rënia e një molle , është këputje që dhemb , që gërvisht , që seizmon. Vetmia nën mollë , thotë poeti , me mollë i bie djaloshit/ që ai pastaj t´ ia shpalosë shpirtin qiellit ,..hijes nën mollë. Molla e rënë , e këputur nga jeta amë; i bie djaloshit me frymën e rënies , me heshtjen që heshtë , me heshtjen që dhemb. Kjo poezi e Konushevcit, me një përpunim të vogël të autorit , kujtoj se është njëra nga poezitë më të bukura në letërsinë shqipe . Rënia e një molle bën që toka t´ i hapë veshët , ta dëgjoj atë, . .ta lexojë atë, dhe me vetminë e vet, djaloshi nën mollë, prek qiellin e përkallur , qiellin e syve.
“Molla“ e Konushevcit është një gjetje e bukur, një figurë që pluskon . Pra , poezia e Konushevcit ,“ Njutni dhe Molla “ orën e mbyllin në vite ; e vitet në shekuj . Metafora dhe semantika e fuqishme kudo tek Konushevci janë bashkë, të pandara . Ato veprojnë kudo ku është poezia. Poetika e Konushevcit është e gjerë dhe kuptimplote. Në kozmosin e tij poetik; çdo gjë lëviz , sillet , seizmon .Të jetuarit heroikisht dhe poetikisht është në natyrën e vargjeve të poetit.I burgosuri nën mollë, i burgosur në vetmi, nën atë shurdh të heshtur , etj. e tjerë, është syzheu i shkurtër në poezinë “ Njutni dhe Molla “. Ndërsa në vjershën „ E diela… “ poeti s´na lë të dremitemi , ai na zgjon ; Baba, jeto edhe ndonjë ditë / shaj, bërtit, protesto / ..kapu fyt për fyt me jetën që po të lë / nesër do të vie e diela … këto dhe vargjet e tjera tregojnë gjerësinë dhe thellësin e poetit . Syri i mirëfilltë i poetit në trajtimin e motiveve të tij kap një botë me shtatë milion ngjyra për t´i dhënë shpirt të bukurës. Deti s´ është paqësorë / nën asnjë yll të ri / po s´fjeti në shtratin / e ëndrrës së tij…lexojmë në poezinë,„Alajdini“.
Poezia e Konushevcit është e moralshme, me dinjitet, e guximshme. Ajo edhe kur flë është s´i ne, edhe kur zgjohet është s´i ne, poezia e tij çdo herë është e zgjuar , ai e di se në stacionin e fundit gjarpëri do t´ i xhveshë rrobet, kjo për poetin s´ është kurrëfarë befasie. Një ditë të bukur me shi / krijova flokët e tu të verdhë / e të vendosa në ishull … lirika e Konushuvcit është e fortë, turbullon . Sepse, flaka e fjalës, thotë poeti fjalën ma merr me vete.
Libri me poezi, „Rënia e mollës“ është njëra nga veprat që i bën nder letërsisë sonë të bukur. Po e mbylli këtë ese me vjershën „Absurdi“, ku poeti Abdulla Konushvevci, me talent dhe gjetje të rrallë artistike, në aktin e pafjalë i bie fuqishëm absurdit, duke xhveshur atë vetëm mes dy rreshtave . Eseja vazhdon në një lexim tjetër për poetin.
1.12.2013

Send this to a friend