VOAL

Please Wait...

SOCIOLOGU GËZIM TUSHI DHE LIBRI “PANDEMIA-ASGJË NUK DO JETË SI MË PARË…” – Recension nga FRAN GJOKA

By | January 19, 2021

Komentet

[easy-share buttons="facebook,google,twitter" image="https://www.voal.ch/wp-content/uploads/2021/03/sanremo.jpg" counters=0 native="no" url="https://www.voal.ch/alba-kepi-ne-jurine-e-gazetareve-ne-festivalin-e-sanremos/"]

Alba Kepi në jurinë e gazetarëve në Festivalin e Sanremos

Voal.ch – Gazetarja shqiptaro-italiane Alba Kepi do të jetë pjesë e jurisë të gazetarëve në edicionin e 70 të të Festivalin e Sanremos, evenimenti më i madh i këngës italiane. Këtë lajm jep vetë Alba Kepi përmes rrjetit social:

“Festivali i Sanremos eshte Italia, siç eshte pizza, pasta, Koloseu, Leonardo, Raffaelo, Verdi…

Sivjet me kenaqesine profesionale e personale jam pjese e jurise se gazetareve per zgjedhjen e kenges fituese e te kengeve e kengetareve me te mire.

Eshte Festival i pazakonte, pa publik ne skene e juri ne salla, por do jete nje event special sic eshte muzika, qe te con diku tjeter kur perreth sheh vec terr.

Pres sugjerime per kenget❤

Sanremo 2021 nis neser ne mbremje e mbyllet me 6 mars.”

[easy-share buttons="facebook,google,twitter" image="https://www.voal.ch/wp-content/uploads/2021/03/Shpendi.-pajtimi.2.jpeg" counters=0 native="no" url="https://www.voal.ch/autopsi-e-tranzicionit-30-vjecar-shpendi-topollaj-ne-romanin-pajtimi-nga-kadri-tarelli/"]

AUTOPSI E TRANZICIONIT 30-VJEÇAR – Shpendi Topollaj në romanin “Pajtimi” – Nga KADRI TARELLI

 

Falja nuk është gjithmonë e kollajtë. Ndonjë herë, që të falësh atë që na e shkaktoi, duket më e dhimbshme se plaga që na u hap. E megjithatë, nuk ka paqe pa falje.

Marianne Williamson.

 

 

Para pak ditësh. shkrimtari i shumënjohur Shpendi Topollaj, më dhuroi librin e tij të fundit “Pajtimi”. Më erdhi mirë, por edhe u çudita, sepse s’ka shume kohë që botoi librin “Pranë Jush”-kritika letrare. Ç’po them edhe unë, brenda këtyre muajve të karantinës, pa mbushur vitin, ka botuar gjashtë libra: kritika letrare, drama, studime, dhe ja tani së fundi edhe këtë roman “Pajtimi”, që unë e vlerësoj si “Autopsi e tranzicionit 30-vjeçar”. Nuk di sa kam të drejtë, por lexuesi le të gjykojë mendimin tim, pa qenë nevoja t’i shkojë deri në fund librit.

Jo pa qilim, autori në krye të librit vendos këto fjalë të Marianne Williamson, që unë po i përdor në kokë të këtij shkrimi. Bëhet fjalë për “falje” dhe vetiu lindin pyetjet: Kush, pse, ç’ ka bërë që të kërkojë falje! Ç’i kanë bërë viktimës që duhet të falë, dhe kështu mund të shkohet te “Pajtimi”? Pyetje pafund, që Shpendi mundohet t’i japë përgjigje.

Nuk kam ndërmend t’i bëj analizën këtij romani, sa i bukur aq edhe tronditës, me copëza jete, sa të gjalla e të vërteta aq edhe drithëruese, që i prekim çdo ditë, apo i jetuam dikur dhe po i jetojmë në këto 30 vjet “Demokraci shqiptare”. I mbetem besnik i parimit: Lexuesi ka të drejtë të gjykojë dhe të vlerësojë librin, stilin, gjuhën, dhe përmbajtjen. Megjithatë më duhet të them, se Shpendi ka bërë një libër të veçantë:

Si fillim nga forma. E menduar thjesht në formë tregimesh, disi të shkëputur nga njëri- tjetri, por që i lidh një fill gati i padukshëm dhe që të mban mbërthyer deri në faqe të fundit.

Më tej është përmbajtja, që kuptohet pa shumë mundim, se nuk janë fantazi shkrimtari, por ngjarje të gjalla, me personazhe të vërtetë, aq sa dikush pa frikë, mund ta quajë roman historik. Vini re emrat e heronjve, bie fjala nën-koloneli sovjetik Arkadi Vasiljeviç Peshkovi, etj, disa të përmendur vetëm emrin pa mbiemrin, disa me inicialet, disa me tituj e gradat e karrierës dhe detyrës. Thjesht janë njerëzit tanë që jetuan dhe jetojnë mes nesh, të ndarë e të përçarë si mos më keq nga politika, ca edhe nga babëzia për pasuri e prona. Këtu jam unë, ti, farefisi. miku, shoku, komshiu, ku secili ka ç’të rrëfejë, ç’ ka hequr më parë dhe ç’po vuan edhe në ditët e sotme. Dhe Shpendit si mbetet tjetër veç t’i qëndisë me ngjyrat e artit.

Në faqet e këtij libri do të gjejmë një galeri të tërë personazhesh, që nga Gjenerali, i dënuar nga të vetët, si mik i ministrit, por që nuk ka guxim të kërkojë falje për dënimin pa faj të të tjerëve. Me lart akoma edhe një anëtar i Byrosë Politike, i futur në kurthin e diktatorit. Këtu gjejmë deputetin e sotëm, i dalë nga hiçi dhe përfundon në hiç, Skafistin dhe kontrabandistin e ndëshkuar. Kështu me radhë: shkrimtari, gazetari i dënuar pa faj, i burgosuri politik dhe ish pronari, që bredh me letra në dorë të marrë pronat, i papuni, inxhinieri, shkollari, etj, etj. secili në botën e vet, guximtarë e të heshtur, përfitues nga “gabimet” dhe nxitjes së politikës, të gjithë të ndërthurur në fatet e njëri-tjetrit.

Si lexues, menjëherë më lind e drejta të pyes: Pse ky titull “Pajtimi”? Kështu që vetvetiu shtyhem te mesazhet që ky libër përcjell plot urtësi. Është trill shkrimtari, apo brenda kësaj fjale ka dramë, grindje, sherr e përplasje, mosmarrëveshje, dënim dhe ndëshkim, qejf-mbetje, “Heronj” (xhelatë) dhe viktima, dënues dhe të dënuar, shumica pa faj? Dhe, për të arritur te “Pajtimi”, autori përpiqet të sqarojë shkakun e konfliktit, shtyllën kurrizore të romanit. Mendoj se këtu është sekreti i Shpendit, që me kujtesën e fortë, na sjell copëza jete, të ndodhura në mjediset shqiptare ku lëvizin heronjtë e romanit, duke mbajtur mbi shpinë mashtrimin, pabesinë, ndëshkimin, urtësinë, pafajësinë dhe brejtjen e ndërgjegjes. Aq të vërteta janë ndodhitë, sa shpesh, shumë prej tyre, përmenden në biseda familjare, kuvende burrash e kafenesh, apo tregime librash e novelash, artikuj gazetash dhe emisione televizive, etj. etj.

Me një fjalë konflikti ka shkaqe, shumë nga politika, nga rrethanat, disa edhe njerëzore, por ka edhe autorë, disa fanatikë të sistemit, disa nga mos dija, disa të bindur se vepronin drejt, disa justifikohen se kryenin detyrën, disa të dobët në karakter, që kryenin “Porosinë”: ‘Më mirë të dënohet tjetri, qoftë edhe pa faj, sesa të dënohem unë”. Kështu edhe pajtimi nuk është i lehtë në mjedisin shqiptar, pasi gabimet dhe fajet nuk u ndëshkuan, kështu në kushte lirie, mungon guximi për të kërkuat ndjesë dhe falje, që të sjellë pasojë faljen, pajtimin dhe paqen shoqërore. Plagë e hapur në trupin e kombit, si më i shëmtuari trashëgim nga diktatura, që e shqetëson tej mase autorin, si intelektual atdhetar.

Ky është zëri ulëritës: “Pajtimi”, ose më shqip, bashkimi mes njëri-tjetrit, si shqiptarë. Këtu qëndron bukuria dhe e vërteta e romanit, forca e mendimit dhe interesit shoqëror, të cilin autori e ngre në art fjale. Në këto pak faqe libri, gjejmë analizë të hollë ligjore, filozofike, psikologjike dhe shoqërore. Autori, gati sa nuk thotë: Kush e merr përsipër dhe kryen pajtimin kombëtar, mbetet në histori, dhe lapidari apo përmendorja të ngrihet sa mali i Dajtit, apo i Tomorit. Krenohemi me thirrjen Pashko Vas Shkodranit: “Mos shikoni kisha e xhamia,/ feja e shqiptarit është shqiptaria”, vargje që u bënë flamur beteje në luftën për mëvetësi. Për fat të keq, edhe sot pas më shumë se një shekull, përsëri na duhet të thërrasim “Pajtim”. Pse……? – Dikur na përçante bota, më pas diktatura, po sot??? – Ka kush i jep përgjigje?

Në këtë çoroditje shoqërore, nuk është Shpendi, i vetmi që trishtohet nga kjo “sëmundje” që nuk na le të gjejmë udhën e mbarë. Janë edhe shumë personalitete të dijes, shkencës dhe kulturës, që nuk reshtin duke dhënë kumtin e bashkimit, por për fat të keq, politika dhe politikanët nuk duan të dëgjojnë.

U përdor ashpër “Lufta e kllasave”, si kalë beteje në diktaturë, që na ndau si mos më keq. Dhe, atëherë pas përmbysjes, kur prisnim që të fashitej urrejtja dhe ndarja, ndodhi e kundërta, që çuditërisht po ushqehet më fuqishëm edhe sot në demokraci. Ja si shprehet autori: “Lufta kishte mbi gjysmë shekulli që kishte pushuar, dhe në botë ishte vendosur paqja dhe mirëkuptimi, kurse te ne, armët vazhdonin të mpriheshin….”. Ndërsa unë po e vazhdoj fillin e mendimit: “Vazhdojnë të mprihen edhe sot, por në forma “Demokratike”.

Ndaj ka të drejtë autori, që në hapje të librit vendos këto fjalë, si kambanë alarmi, dëshire dhe kumt atdhetarie: “Partizan a ballist, komunist a nacionalist, socialist a demokrat, pra i majtë a i djathtë; të gjithë jemi shqiptarë e për pasojë vëllezër, dhe vijmë nga i njëjti gjak dhe e njëjta histori, me të njëjtat fitore e disfata, me po ato gëzime e hidhërime ndër shekuj, që krenohemi me të njëjtë heronj…”. Për të vazhduar deri në fund me një “Pajtim” mes dy të rinjve të dashuruar, Rezarti dhe Kaltrina, që bashkojnë dashurinë, zemrat dhe dy familjet “Armike”. Është një zgjidhje e vërtetë, por duket disi romantike, pavarësisht se ndodhin tek ne, si ishuj të veçuar në  hapësirat e një deti shoqëror të egërsuar. Më pëlqen optimizmi, që të rinjtë të rritur në kushte të tjera, të ngrihet mbi plagët, mbi dhimbjen, mbi politikën, mbi mentalitetin, për ta parë e ndërtuar jetën ndryshe, mbi harmoninë dhe dashurinë njerëzore.

Të gjithë e pranojmë se e gjithë historia e botës është e ngritur mbi konflikte, ku shkrimtarët, poetët artistët, duke i pasqyruar në art, përcjellin mesazhin e pajtimit, madje edhe përmes tragjedisë. Shekspiri nuk e zgjidhi dot me dashurinë e Romeos dhe Zhulietës. E la të përfundojë në tragjedi. Ndërsa  Shpendi është në një mendje me  filozofin francez, Blez Paskal, i cili shprehet: “Dashuria ka arsyet e saj, që arsyeja nuk i njeh”, dhe gjen forcë që t’i bashkojë të dashuruarit: “Bashkohuni! Nuk keni kohe për grindje e luftëra. Për dashuri kini lindur e jo për urrejtje”, duke dhënë mesazhin e faljes dhe njëherazi të fisnikërisë.

Besoj se do të mjaftojnë vetëm këto pak fjalë të Gandit, udhëheqësit shpirtëror të Indisë, që thotë: “Falja është zotësi e njerëzve të fortë”, ndërsa Shpendi e tjerr më gjatë mendimin të vendosur në gojën e personazhit Jakov: “I di këto, por u preka nga mënyra se si ata që e pësuan nga ne, dinë të falin. Kjo është fisnikëri e vërtetë. Se fisnik nuk të bën titulli, por vlerat njerëzore që mbart”. Dhe pak më tej vazhdon:  “Dinjitoz mbetet njeriu fisnik, ai që vjen nga një familje me emër. Në çdo rrethanë, kudo, edhe në jetë të lirë kur ka pasuri, edhe kur ia marrin të gjitha, edhe në burg, edhe në internim, edhe kur të lenë pa punë e të flakin në rrugë, edhe kur të tallin, se do të të japin pronat, edhe kur bën filozofi. Larg o zot edhe kur fal!

Kohë më parë, kur bëra një shkrim kushtuar Romanit “Mashtruesi” të  shkrimtarit tonë Shendi Topollaj, bëra një parashikim disi profetik, mbi dramatizimin e kësaj vepre: “Të gjithë heronjtë, pozitiv, apo negativ, simbole të njerëzimit të gdhendura në art, që nga lashtësia e deri sot, të njohur e të famshëm, i ka bërë teatri dhe ekrani”. Dhe Shpendi dramatizoi novelën “Kurva” dhe “Pushkatimi”. Sot po i drejtohem përsëri, se romani “Pajtimi” e vlen të dramatizohet. Libri ka disa pika kulmore, dhe skena rrënqethëse,  por “Pjetata” dibrane, besoj se është në krye. Një tregim mbi një ndodhi tërësisht shqiptare të ndodhur në qytetin Peshkopisë. Një ngjarje në kufijtë e legjendës: Bija ushqen me gjirin e saj të atin, mësues të futur në birucat e sigurimit tonë, për të bërë eksperiment nën koloneli sovjetik, se sa mund të durojë njeriu pa ngrënë e pa pirë?. – “Po është e tmerrshme ta mendosh: Me njërin gji ushqente foshnjën me tjetrin të atin”, – thotë i biri Inxhinier Jetgjati, djali i “Pjetatës shqiptare”.

Cili spektator, madje edhe më zemërguri, nuk do të drithërohej e të derdhte lot dhimbje, zemërimi e trishtimi? Cili piktor apo skulptor nuk do të frymëzohej nga dashuria e bijës për të atin, si pjesë e shpirtit të madh të shqiptarit, që di të bëjë edhe të tilla mrekulli legjende. Kam parasysh botën që di të vlerësojë madhështinë, që Shpendi na e kujton: Ndërsa Konsulli romak Glabrioni, në viti 67, p.e.r. ngriti një tempull dhe piktori Rubens bëri kryeveprën: “Dashuria e romakes për të atin”. Po ne shqiptarët….? A nuk e meriton qyteti i Peshkopisë një përmendore mermeri apo bronxi, pse jo edhe një tempull, për t’i treguar vetes dhe botës madhështinë e dashurisë njerëzore shqiptare? E gjitha jo mbi fantazi dhe frymëzim artisti, por me fytyra të vërteta, të mësuesit dhe vajzës së tij Shqipes.

Në mirënjohje dhe për kënaqësi të leximit, përsëris fjalët: “Vetëm të vdekurit dhe budallenjtë nuk i ndryshojnë mendimet” – thotë Shpendi, të cilit i urojmë shëndet të mirë dhe vepra po kaq të bukura artistikisht, ku përcillen mesazhe mençurie, urtësie, paqeje dhe bashkimi.

 

Kadri Tarelli

Shkurt 2021.

[easy-share buttons="facebook,google,twitter" image="https://www.voal.ch/wp-content/uploads/2021/02/sim-1.jpg" counters=0 native="no" url="https://www.voal.ch/organet-muzikore-prestigjoze-te-evropes-pasqyrojne-albumin-e-kompozitorit-thoma-simaku/"]

Organet muzikore prestigjoze të Evropës pasqyrojnë albumin e kompozitorit Thoma Simaku

Albumi i ri i kompozitorit Thoma Simaku me shtëpinë suedeze po vazhdon të pasqyrohet në disa nga organet muzikore më prestigjoze në Evropë.
Radioja Kombëtare e Francës në emisonin e saj të 7 shkurtit e cilësoi ‘muzikë mahnitëse’ (musique etonnante’).
Mbas kritikës gjermane ‘Das Klasik & Jazz’ (të cilën Opus Alb. e botoi të plotë’), revistat kryesore britanike dhe franceze (‘Gramophone’, dhe ajo ‘Diapason’) bënë një vlerësim të dukshëm.
Së fundi, ky album është zgjedhur nga revista muzikore e BBC-së në edicionin e shkurtit 2021, e cila i ka dhënë 4 yje!
Në të shkruhet:
‘Nuk e njihja fare Simakun, por kam arritur të vlerësoj së tepërmi aftësinë e tij për të krijuar me guxim peizazhe të thella muzikore. Veprat për kuartet harqesh në këtë CD janë veçanërisht imponuese’.
Universiteti i York-ut i ka botuar këto artikuj:
Në recensionin maksimal me pesë yje të revistës franceze ‘Diapason’ të muajit janar 2021, shkruhet:
“Ekspresionizmi i Simakut në veprat për kuartet harqesh rrjedh më tepër nga një prirje për një gjuhë harmonike dhe tekst muzikor specifik, se sa thjesht nga një sensitivitet i lartë ekspresiv’.
Duke folur për Kuartetin Nr 5, kritiku Pierre Rigaudière shprehet: “Pothuajse e pamaterializuar (koha e parë Spaziale), goditje fshikulluese të akordeve (fillimi i kohës së dytë), një lirikë elektrizuese dhe shtëllumbat kromatike, pasojnë njëra-tjetrën pa e humbur momentin. Në pjesët për piano, kompozitori shqiptaro-britanik parapëlqen ornamentet dhe rezonancat e gjata, sic shihet në pjesët solistike, që Joseph Houston i interpreton me një rrjedhshmëri të lartë, pa sakrifikuar tingullin dhe efektin e atakut. Në kuintetin “Con-ri-sonanza” (2018), piano dhe harqet alternohen dhe duket sikur hakërrehen me njeri-tjetrin. Me momentin kur janë bashkë, një akord spektral buron nga nota më e ulët e violoncelit që sjell më vete dhe zgjidhjen e shumëpritur”.
Revista britanike ‘Gramophone’ e fillon artikullin duke përmendur dy albumet e para të Simakut me shtëpine diskografike “Naxos”, te cilët kanë ndihmuar për të bërë të njohur idiomën e tij muzikore “moderniste, por aspak hermetike”.
Kritiku anglez Richard Whitehouse vazhdon me dy veprat më të fundit për kuartet harqesh, te cilat “pasqyrojnë pikërisht këtë mendim”, duke thënë:
“Kuarteti Nr. 5 (2015) përqëndrohet në dualitetin: dy kohë kontrastuese, e dyta në dy pjesë, ku kjo e fundit përbën një sintezë edhe më domethënëse për faktin që përputhet me formulën [Orwelliane] 2 + 2 = 5.”
Më tej kritiku anglez Whitehouse shkruan: “Pianoja dhe kuarteti i harqeve bashkohen në veprën ‘Con-ri-sonanza’, titullin e së cilës mban dhe albumi, e cila rezulton si një afirmim i hollë i unitetit brenda diversitetit”, dhe e përfundon artikullin duke thënë: ‘Ata që kanë dyshuar vazhdimësinë e vlerave të estetikës moderne, mund të habiten’.
[easy-share buttons="facebook,google,twitter" image="https://www.voal.ch/wp-content/uploads/2021/02/13537726_1160043047379402_7689541736384698205_n.jpg" counters=0 native="no" url="https://www.voal.ch/pianistja-e-mrenjohur-lule-elezi-duke-interpretuar-magjishem-beethoven-ne-paraqitjen-e-librit-per-kosoven-te-eurodeputetit-austriak-mag-lukas-mandl/"]

Pianistja e mirënjohur Lule Elezi duke interpretuar magjishëm Beethoven në paraqitjen e librit për Kosovën të  Eurodeputetit austriak LUKAS MANDL

Pianistja e mirënjohur nga Kosova Lule Elezi ka qenë pjesë e një eventi të rëndësishëm siç ishte paraqitja e librit të deputetit austriak në Parlamentin Evropian (MEP) Mag. LUKAS MANDL.

Libri i kushtohet Kosovës dhe titullohet “KOSOVO AND THE EU- STATE OF PLAY” .

Eurodeputeti austriak Lukas Mandl është një mik i përkushtuar i Kosovës dhe paraqitja e librit të tij në Vjenë u bë pikërisht me 17 shkurt me rastin e 13 vjetorit të Pavarësisë të Kosovës.

Prezantimi i librit u shoqërua me një interpretim solistik brilant të Ludwig van Beethoven nga pianistja aq e njohur kosovare Lule Elezi.

Do të ishte vetë Eurodeputeti austriak Lukas Mandl që e zgjedhi pianisten kosovare Lule Elezi, duke  duke nënvizuar suksesin e saj ndërkombëtar, me interpretimin e saj të mrekullueshëm të L.V. Beethoven për të festuar edhe Ditën e Pavarësisë, edhe botimin e librit të tij si një melanzh i mrekullueshëm Austriako-Kosovar.

Lexuesit të nderuar po ashtu po i sjellim edhe videon me fragmente nga eventi dhe interpretimi mahnitës i Artistes Lule Elezi për të shijuar vetë magjinë e artit të madh të Ludwig van Beethoven.

Gjithashtu po sjellim dhe shënimin që Lule Elezi bën me këtë rast në rrjetin për fansat e saj social në shqip dhe anglisht:/Elida Buçpapaj

 

 

“Miq të dashur,

Jam shumë e lumtur t’ju informoj që një nga interpretimet e mia solistike nga kompozitori L.V. Beethoven është pjesë e prezentimit online të librit
“ KOSOVO AND THE EU- STATE OF PLAY” mbajtur më 17 shkurt 2021 në Vjenë.

Autori, Mag. LUKAS MANDL , është i njohur si Eurodeputet i Parlamentit
Kosovës.

Ai është mik shumë i çmuar i Kosovës.

Jam vërtet krenare që për këtë eveniment kaq të rëndësishëm, vetë Eurodeputeti Mag. LUKAS MANDL ka përzgjedhur një interpretim timin nga Beethoven nga albumi që kam incizuar në Shtëpinë e Mozartit “ Mozarthaus” në
Vjenë.

Në videon më poshtë , që është shkëputur nga ky eveniment mund të shijoni interpretimin tim🎶

Dear friends,

I am so happy to inform you that one of my solo piano interpretations of Beethoven is part of the ONLINE- PRESENTATION of the book “ KOSOVO AND THE EU- STATE OF PLAY” held on 17th February 2021 in Vienna.
The author, the Member of the European Parliament( MEP) Mag. LUKAS MANDL , is well known as an European Parlamentarian and Austrian politican who is very actively acting for the interests of Kosovo.

He is very much respected as a friend of Kosovo.

I am really so proud that for this event of great importance MEP Mag. LUKAS MANDL himself selected my interpretation of Beethoven”s music from my CD, which I recorded at the Mozart House in Vienna.

In the video below , which is detached from this event you can enjoy my interpretation🎶

—–
Interpretimi i pianistes të mirënjohur Lule Elezi fillon në minutën e 31-të videos.
(Fotot e Artistes Lule Elezi nga Avni Selmani)

[easy-share buttons="facebook,google,twitter" image="https://www.voal.ch/wp-content/uploads/2021/02/baja.jpg" counters=0 native="no" url="https://www.voal.ch/paguaj-shesim-tituj-cmime-nga-bajame-hoxha-celiku/"]

PAGUAJ & SHESIM TITUJ…ÇMIME Nga BAJAME HOXHA-ÇELIKU

 

PAGUAJ

Paguaj, paguaj e merr çmimet e 20-tës.
Paguaj, o njeri e nesër në faqe të parë të gazetës…
Paguaj, paguaj hop del libri i parë,
Paguaj, o i mjerë, vijnë të tjerë libra me radhë…

Paguaj, paguaj o ti mik, e ti e imja mikeshë!
Paguaj, dhe gjithçka jep për një çmim të shkretë.
Paguaj, paguaj dhe mburru se ç’do të kesh,
Paguaj, o i mjerë dhe merr një karton në xhep!

 

SHESIM TITUJ…ÇMIME

 

Shesim tituj, çmime pa racion,
Me shumicë, kush do të blejë?
Kemi vulën dhe motivacionin,
Ti paguaj, ne shkruajmë emrin.

Kemi shkruar libra i shesim lirë,
Poezi, prozë po bëjmë kërdinë.
Paguan jo shumë, euro një mijë,
Emri sakaq mbi Kopertinë. (Ballinë)

Ti thuaj emrin, thuaje a të vraftë!
Të tjerat i ndreqim nge me nge.
Ti mos harro: ato, eurot, paratë,
Poet, prozator të bëjmë ne!

Kemi nxjerrë në shitje, kartonë,
“Mirënjohje” quhen, kush do?
Për sot, njëqind euro një copë,
E nesër rrisim çmimin kudo.

Sa bukur që ka dalë sot në modë,
Më jep para, të bëj usta!
Poezi, prozë jo dosido e kotë,
Të çuditesh t’ia bësh: ua!

Nga i vogël të bëjmë të madh,
Kemi vegla, të rrisim menjëherë.
Kur librat të t’i lexojnë ata,
Do ulesh kafeneve me të mëdhenj.

Kartonë, lule plot ngjyra japim,
Të verdha, të kuqe, jeshile.
Në mes do të jetë dhe fotografia,
Që do ta shpotitë këtë hile.

Ejani, blini, veproni menjëherë,
Ka edhe të tjerë që shesin.
Shesin, betohemi në tonin nder,
Me euro e mbushin thesin.

Ne të bëjmë furçe dhe në gazetë,
Si poeti më i mirë këtë vit,
Por ki parasysh, i dashur!
Të hollat do t’i shtosh dhe një çikë…

Por kam dhe një studio moderne,
Recitoj aq bukur, rekord!
Por me pak euro përsipër,
Të bëj të famshëm që sot.
.
Në gazeta çdo ditë trumbetojmë,
Paçavureve u japim vlerë.
Dhe vetë e dimë që po gabojmë,
Për fat, ju, na keni blerë!

Ti prapë vetëm paguaj, o paguaj!
Turpin e mbajmë ne paskëtaj.
Një libër nga fillimi të shkruajmë,
Ti merr emër, tituj pandarë!

 

 

[easy-share buttons="facebook,google,twitter" image="https://www.voal.ch/wp-content/uploads/2021/02/tahiriasllan-2.jpg" counters=0 native="no" url="https://www.voal.ch/asllan-osmani-nje-shpirt-i-trazuar-kohe-ose-koha-me-vulen-e-nje-poeti-rebel-veshtrim-libri-nga-tahir-bezhani/"]

ASLLAN OSMANI NJË SHPIRT I TRAZUAR KOHE OSE KOHA ME VULËN E NJË POETI REBEL…. – Vështrim libri nga TAHIR BEZHANI

“Skaj pa skaj”,poezi,2021

 

“Vendosa t’i lë poezitë cullak”

(Autori)

 

Këto ditë të ftohta dimri, më erdhi si sihariq ekzemplari i parë i librit me poezi “Skaj pa skaj”, i  autorit Asllan Osmanaj nga Tropoja. Para pak ditësh, befas   bie zilja e telefonit. Vërejta se nuk ishte numri i mikut tim, por një numër i pa njohur, ku zëri i  Asllanit, kumbon fuqishëm me atë tingullin e ëmbël miqësorë e vëllazëror. “Eja shpejt ta pimë nga një kafe, nuk kam  kohë  për pritje të gjatë. Eja te filan kafeja. Ngutu!” Pas mbylljes së telefonit, vonesa ishe aq sa vishej një xhup dhe mbathjet, u nisa te lokali i preferuar nga miku.

Pas përqafimeve dhe vetjeve  miqësore në këtë kohë pandemie, duke hurbur kafetë e sjella nga kamerieri, për një qastë zgjati dorën nën tavolinë, ku nga një qese, mori disa ekzemplarë të librit të sapo botuar me poezi ”Skaj pa skaj”. Shiko e më dëgjo, më tha, libri i parë vjen për ty ,ndërsa të tjerët, ua ndanë miqve poet këtu dhe në Pejë, duke aluduar në poetin Sejdi Berisha.Të kryer e ke porosinë, i thash dhe pa vonuar shumë, u ndamë. Ai iki për Tropojë,unë vajta në shtëpi i gëzuar për librin më të ri të mikut tim,Asllan Osmanit.

Kam lexuar edhe libra të tjerë nga krijuesi Asllan Osmanaj, si “Makthi”,Apologji fati ”,”Shëmti e risi” etj. por këtë radhë, me librin poetik ”Skaj pa skaj”, sipas bindjes sime,  poeti ka avancuar në çdo kuptim të fjalës  sa i përket artit poetik. Jo se deri me tani nuk  ishte i tillë, por ky libër, me poezi të këtij niveli, ka arritje bashkohore dhe përmbajtjesorë ,ku poeti si rrallë kush, ka ditur të therë në palcë kohën e kaluar  dhe sfidat që po kalojmë tani si shoqëri në këto hapësira. Pra, ky libër me këto poezi, autorin e vendosin në raftet më të larta të bibliotekave  për lexueshmëri.

Duke lexuar librin “Skaj pa skaj”, titull mjaft provokator e filozofik, që nga faqja e parë, ndeshemi me revoltën migjeniane, ku autori nxjerr në sipërfaqe gjithë padrejtësitë, përjetimet e një kohe në ecje pa derëdalje, rrugëve qorre të kësaj bote të verbuar. Për këtë arsye, poeti Asllan Osmanaj, që në poezinë e parë të librit lexuesit i drejtohet si me porosi :

” Ju o lexues të selitur/Pakuptimtës u ngjan ky titull/Këtu rrjedh çiltërsia e shpirtit”.

Një modesti njerëzore dhe krijuese,me specifikat e karakterit individual, apelon që të kuptohet drejt e mirë fjala poetike,duke u prezantuar me mirësi si barazi njerëzore e shoqërore në këto etapa vulgare kohore.  Lexoni këtë madhështi vargu:

” Mes shpirtrave të dëlirë/Ngrihet varri përmendore/Me epitafe hyjnore/Ku frymojnë vargje prore/Kur s’ka varr njeriu të madh/Kur s’ka varr si lypet epitaf?!..”

Për ta lexuar në thellësi dhe kuptuar deri në qartësi një poet mendoj se atë duhet njohur edhe si person, me të gjitha dukuritë që përbëjnë personalitetin e tij. Kokëfortësia, papërkulshmëria, mosserviliteti, janë disa veçori të karakterit personal e intelektual të poetit Asllan Osmanaj, i cili kurrë nuk hamendet të dorëzohet as për vdekje. Prandaj nuk e thotë kot:

”Jetoj se s’kam para për varr”.

Një filozofi e tillë, vjen nga një  shpirt kryeneç, i drejt e i paepur. Pra, është pasqyrë që e personifikon botën personale të një njeriu me karakter të pathyeshëm. Po në këtë bosht jete, fare mirë godet njerëzit  që shtihen engjëj,ndërsa janë maskarenj.:

”Engjëllin e ndyrë me kravatë/Kur s’ja përplasni në surrat/Në këmbë pse po i rrini?!…”

Në librin më të ri poetik ,”Skaj pa skaj”, lexuesi i mirëfilltë e me përvojë, lexon mes vargjeve për ta kërkuar atë që nuk vërehet ,shpirtin e tij, egon e paepur njerëzore . Një poet i cili përjeton kohë të vështira dhe ato i ka ruajtur gjatë në sedrën e tij, në momentin e pëlcitjes, vijnë si një botë tjetër e strehuar brenda vetvetes, ku rrjedha është spontane, por me një forcë me amplituda mahnitëse.

Pra,situatat politike në vazhdim, poetin e kanë lidhur pashmangshëm në krijimtari letrare në tërësi, por në poezi  gjithsesi. Në presione të ndryshme psikologjike, evulon edhe ndjeshmëria, intuita krijuese, poetike.  Nga aspekti historik, gjatë gjitha kohëve, në periudha të ndryshme të pushteteve, poetët (krijuesit) kanë qenë opozita më e fortë brenda një shoqërie. Me krijimtarinë e tyre kanë frymëzuar masën deri në ndryshime raportesh shoqërore.  Për këtë arsye poetët kanë qenë shtresë e ndjekur nga pushtetet sunduese gjatë diktaturave kudo në Evropë e jo vetëm.

Atë që cekem më lartë, lexuesit padyshim se e vërejnë në poezinë e gjatë: ”Krenari e egër” ku poeti shkon “gjak e lak” me “trumykshkëndur” kur poeti Osmani, pamëshirshëm sulmon figura të tilla brenda një shoqërie, duke i quajtur edhe “të çmendur dallkauk dalldi” dhe pozicionohet si i gatshëm për konfliktin e hapur kur thotë:

” Egër përfytem ballafaqe, deri te hiroseni qyqe”.

Te poeti Asllan Osmanaj, kryekëput, vërehen çarje të mëdha raportesh  ku krijohet padrejtësia njerëzore e ku njëherit lëndohet ose privohet nga e drejta e tij njeriu si qenje njerëzore, thyhet egoja shpirtërore. Kjo gamë nuk është vetëm si brengë personale e poetit, por është refleksion i një mendimi të gjerë shoqëror.

Në këso situatash reaksionet e brendshme janë të pa frenuara. Nga ky këndvështrim, kur poeti ngre zërin si individ ,natyrshëm përgjithësohet në shtresa njerëzore, si dalje zot kërkesave kolektive. Padyshim se ngrihet aspekti i një sakrifice personale në emër të humanizmit, për ta luftuar fuqishëm  dogmatizmin shoqërorë .Egoja njerëzore e poetike, me këto elemente ekzistuese në shpirtin e poetit Osmanaj, përbëjnë edhe  karakterin e tij psikologjik, mendimin e pastër për njeriun dhe shoqërinë si tërësi. Ndërsa si filozofi  poetike do thoja, vërejmë mëvetësinë varg-krijues, arsyeshmërinë e të qenit i bashkuar në subkoshiencen njerëzore .Ndërskamca e një jete ndryshe ,të ndrydhur nga shoqëria, ka zanafillën në kohën e ndryshimeve të mëdha në Shqipërinë e  tranzicionit, posaçërisht në vitin rebelimit të masës  në vitin 1997, kur populli u dërmua fort nga ato skena të padëshiruara.  Poeti Osmanaj ,si një intelektual i mirënjohur, dukë bartur edhe gradën e lartë të ushtarakut, duke poseduar kualifikime superiore e shumë kurse të mbaruar, koha e la jashtë loje ,mbeti i papunë, duke bredhur rrugëve të qytetit te Bajram Currit, me gazeta të kohës nënsqetull dhe shpresën prijetare të fatit ,deri te kafshorja e bukës.

Vitet iknin si uji nën urë,ndërsa poeti me një sofër fëmijë,u gjend para shumë sfidave të jetës, deri me imponim te punëve fizike dhe marrjes me bagëti, për të mbijetuar dhe për t’i rritur kalamajtë e tij të dashur.

”Përgjegjësia për vazhdimësinë /Ngarkesë e çmuar për ardhmërinë…”,

thotë poeti Asllan Osmanaj, me pezmin e fshehur brenda.

Mosdorëzimin para sfidave të jetës e thurë akoma më dhimbshëm:

”S’mbete kohë të njoh veten/Nga droja mos dembelosem /Dhe nisem udhës së lehtë/Paditur se në ç’shteg më nxjerr”…

Revolta e fshehur thellë deri në palcë, ku vuajtja psiket, nuk rri e qetë. Ajo vlon edhe pa e pyetur autorin , sepse përzihet me lot e dhimbje. Ja një poezi tejet prekëse ku vërejmë atë poetin e rebeluar pa dashje ,siç cekem më lartë. Poezia ”Mos m’i lexoni poezitë,” është njëra nga ato ku pasqyrohet madhështia e poetit si krijues dhe si personalitet me boten e çuditshme brenda vetës:

“Pas qetësisë së stuhishme /Fshihet dërmimi i dëshirës/Magjia moshore të më laj/Dhe vreri kohor mos më shpërlaj”. Pa koment mbesin këto vargje!…..

Autori i librit”Skaj pa skaj” Asllan Osmani

 

Libri poetik “Skaj pa skaj” i poetit Asllan Osmanaj, ka vlera të pakontestueshme  poetiko- letrare, ku lexuesi mund te prehet në kënaqësinë e subjekteve të ndryshme, me rëndësi jetësore që trajton Asllan Osmanaj, me talentin e tij karakteristik. Pos shumë temave në trajtim frymëzues, ai nuk le anash për asnjë moment aspektin familjar, duke ia falur dashurinë ,lavdinë dhe respektin e merituar. Përkushtimet poetike janë mjeshtërore dhe shumë të  valëta e shpirtërore.

Tamam,një kujdestarë (prind) koshient që vuan gjithë jetën për rritjen dhe mirëvajtjen e tyre siç duhet me edukatë të shëndetshme njerëzore e kombëtare.

Është ndër poetët e rrallë  në trojet tona,i cili i kushton shumë kujdes ndërtimit të pastër të vargut poetik, duke përdorur një gjuhë të thekshme e plot neologjizma, të cilat e pasurojnë shumë, jo vetëm poezinë e autorit, por edhe sfondin gjuhësorë në tërësi.

Me aq kujdes i përdor sa të bëjnë të kuptosh se janë gjuhë e metaforës  poetike e jo neologjizma. Këtë do e vlerësojnë edhe lexuesit ,por e mira e gjitha të mirave do ishte që, pasuritë në art, çfarëdo qofshin ato të arrira ,të vlerësohen nga pendët e njerëzve me aftësi diturie, akademik etj….

Krejt në fund tëkëtij shkrimi që nuk di të mbaroi, dua të theksoj se anatomia poetike e poetit tropojanë, Asllan Osmanaj, ka  shkrirë  gjithë përvojën në librin “Skaj pa skaj,” duke i dhënë vlerë e nam vetës dhe  artit poetik .

 

Gjakovë,16.shkurt,2021

[easy-share buttons="facebook,google,twitter" image="https://www.voal.ch/wp-content/uploads/2021/02/krijuesit.jpg" counters=0 native="no" url="https://www.voal.ch/krijuesit-nuk-vdesin-kurre-atyre-edhe-ne-ate-bote-zemra-u-rrahe-dhe-u-troket-per-te-miren-e-njeriut-per-kombin-dhe-per-atdheun-nga-sejdi-berisha/"]

KRIJUESIT NUK VDESIN KURRË, ATYRE EDHE NË ATË BOTË ZEMRA U RRAHË DHE U TROKET PËR TË MIRËN E NJERIUT, PËR KOMBIN DHE PËR ATDHEUN…! – Nga Sejdi BERISHA

(Kushtuar krijuesit dhe njeriut të kauzës kombëtare, Rasim Haxhi THAÇIT)

 

 

Se duhet dhe është e nevojshme që njerëzit e mirëfilltë dhe figurat që tërë jetën i janë përkushtuar njerëzores, fatit të njeriut, kombit dhe atdheut, t’u japim meritat dhe t’i afirmojmë veprat e tilla, padyshim se jo vetëm që bëjnë një veprim dhe obligim të qëlluar, por kështu i mësojmë dhe u krijojmë taban edhe gjeneratave të reja për ta shkruar, afirmuar dhe ruajtur historinë tonë, rrugëtimin tonë i cili në asnjë periudhë kohore dhe historike nuk ka qenë i lehtë. Dhe, duke qenë kështu, kujtoj se duhet t’i vëmë në spikamë veprat dhe punën e të gjithë atyre që së paku sado pak kanë dhënë kontribut në drejtim të asaj që quhet madhështi njerëzore dhe kombëtare, gjithnjë pa i kategorizuar njerëzit e “mëdhenj” dhe të “vegjël”. Kështu, jo vetëm se i bëjmë nder atyre, familjes dhe të tjerëve, por e vëmë nga një gur në murin e historisë në të gjitha fushat e jetës.

Me qëllim i vura këta rreshta sipër këtij shkrimi, sepse, m’u kujtuan shumë figura, shumë njerëz të devotshëm, puna e të cilëve shpeshherë ka ngelur apo ngelë nën hije apo edhe e harruar, dhe kështu edhe madhështia  jonë historike mbetet edhe e varfër por edhe e mangët, e nënçmuar dhe pse jo edhe peng e harresës.

Edhe në fushën e kulturës, letërsisë dhe të arsimit, deri me tash kemi bërë përpjekje, ndoshta më shumë individuale se sa institucionale, që t’i përjetësojmë ata që me punë dhe përkushtimin e tyre u sakrifikuan tërë jetën për ta quar përpara kauzën kombëtare në të gjitha aspektet.

____________

 

Njeri me qëndrim modest e me shpirt të madh, që gjithnjë nderonte dhe respektonte fatin e njeriut, kurse krijimtaria dhe vargu i tij ngelën dokument i ndritur në letrat shqipe…

 

Andaj, njeriu i arsimit, i penës dhe i kulturës, Rasim Haxhi Thaçi, i cili ndërroi jetë para afro një viti, respektivisht, me 06 dhjetor 2020, ma provokoi arsyen për t’i vënë në spikamë disa nga kontributet dhe angazhimet e tij, që duken ndoshta modeste, por e kanë atë thelbin dhe vulën e veprës së atdhetarisë, por edhe të arsyes e të obligimit që secili njeri duhet angazhuar për të qenë pjesë e pandarë e mendjes, e kujtesës dhe e madhështisë shpirtërore për mirëqenien e njeriut të kësaj toke, për afirmimin e tërë asaj që ka të bëjë me atdheun e kombin, e të cilat virtyte, duke u informuar për jetën e Rasim H. Thaçi, i cili u lind në fshatin Shkarashnik të komunës së Malishevës, e që pas mbarimit të shkollimit fillor dhe atij të mesëm dhe shkollën e lartë në Prizren, sikur mendja, arsyeja dhe shpirti e zemra, plotësisht i ishin përkushtuar punëve që njeriun e bëjnë të lumtur, që kauzën kombëtare e qojnë përpara, që diturinë e bëjnë themel për të ecur tutje dhe gjithmonë për të qenë vetvetja, për të ngadhënjyer mbi të gjitha sfidat dhe barrikadat e problemet tjera që i sjellë jeta.

Sa herë që e kam takuar këtë njeri të urtë por të etur deri në palcë për fatin e kombit, tek ai sikur gjithmonë e kam vërejtur një mori fjalësh të pathëna që ia përcëllonin shpirtin, pakënaqësinë për realitetin aktual të shoqërisë, për fatin dhe përplasjet e kombit!

Në orët dhe takimet letrare, kudo që jemi takuar, e që gjithnjë ishte me bashkudhëtaren e jetës së tij, kushërirën time, krijuesen, znj. Sherife (Berisha) Thaqi, me qëndrimin e tij, me shpirtin e tij të urtë por zjarr, me përkushtimin më të madh e përcillte dhe e respektonte çdo fjalë, çdo varg poetik, që padyshim thellë i përjetonte, e që po ashtu ia ngacmonin edhe mendjen edhe shpirtin… Andaj, e ku mos të shkruash për këtë njeri, i cili për asnjë moment e deri në frymën e fundit nuk kishte prajtur duke dhënë kontributin e tij, si në letërsi e më përpara edhe në arsim. Por, ai, gjithnjë ishte modest, kurrë nuk dëshironte të tregohej apo edhe të imponohej për atë që e realizonte, por atë mirë e njihte dhe mirë e transmetonte si këshillë!

Bashkëshortët, Rasim Haxhi Thaçi dhe Sherife (Berisha) Thaçi), edhe në krijimtari të pandarë

 

Më duhet të them se ishte e padrejtë ikja e tij, sepse, ende kishte forcë e gatishmëri për t’i dhuruar kombit, kulturës dhe letërsisë. Ishte e padrejtë, sepse, ende nuk i kishte thënë të gjitha ato që dëshironte për t’ia ofruar njeriut për mendim të njëjtë, për unitetin, për bashkimin dhe për dashurinë e secilit, si forcë dhe madhështi të cilën duhet herdokur ta ketë dhe përqafojë njeriu dhe kombi ynë ende i pa rehatuar, mbase edhe i shkapërderdhur…!

Ai, jo vetëm si njeri i kulturës dhe arsimit, dha kontributin e tij edhe në fushën e informimit. Duke e pasur parasysh se informimi me kohë dhe i drejtë i opinionit dhe i popullatës ka rëndësi jetike për të ecur përpara, ai, nuk ngurroi për t’u bërë bashkëpunëtorë i shumë gazetave, e më vonë, kontributin e tij në informim e dha edhe te gazeta “Koha Ditore”, “Kosova Sot” dhe te “Bota Sot”, ku pothuaj se deri në pension punoi në këtë gazetë.

Pra, kontributi i tij në informimin e popullatës, padyshim se është kapitull në vete, duke pasur parasysh profesionalizmin dhe qëndrimin e tij prej gazetarit dhe njeriut të përkushtuar për lirinë, pavarësinë, për mirëqenien dhe lumturinë e kombit.

 

Krijimtaria e tij i ka begatuar shumë antologji, ndërsa, madhështia letrare dhe jo vetëm letrare e tij dhe e bashkudhëtares së jetës, znj. Sherife Thaçi, ishin fortë të lidhura në mes vete, si rrënjët e rrapit…!

 

Ndërkaq, krijimtaria e tij dhe pesha e fjalës së shkruar me mesazhin shumëdimensional, është përjetësuar në shumë libra dhe antologji, si në Kosovë, ashtu edhe në Shqipëri, respektivisht, puna e tij letrare dhe krijuese e tij është përfshirë në më shumë se trembëdhjetë libra-antologji, që për çdo vit tradicionalisht botohen nga Shoqata për Art e Kulturë “Elena Gjika” në Suharekë, me titull: “Brerore Lirie”, ku me qëllim të afirmimit dhe të mbështetjes së krijuesve nga ky qytet, zakonisht përfshihen vetëm krijuesit nga ky qytet.

Sherife (Berisha) Thaçi dhe Rasim Haxhi Thaçi gjatë një manifestimi letrar

 

Është karakteristike të theksohet se në tërë rrafshin kombëtar, si gjithnjë, pak u kushtohet krijuesve të cilët janë më të dalluar, apo që kanë dhënë dhe japin kontributin e tyre në afirmimin e vlerave shpirtërore, kulturore, historike dhe shkencore kombëtare, për çfarë, edhe sot e kësaj dite ende është i varfër opusi krijues-dokumentar, dhe po ashtu, ende shumë krijues dhe punëtorë të kulturës janë nën hijen e pakujdesisë dhe të nivelit të vetëdijesimit dhe të ndërgjegjësimit, se vetëm afirmimi i letërsisë, i artit dhe i vlerave shkencore dhe filozofike e afirmojnë kombin jo vetëm përbrenda vetvetes, por edhe gjithandej Evropës dhe botës.

Për ta dëshmuar këtë, ka shumë dëshmi por edhe shumë vlera krijuese të shumë autorëve. Ndërsa, në këtë drejtim, shembulli më i mirë kujtoj se është edhe rasti i z. Rasim H. ThaçI, i cili edhe pse është i përfshirë në shumë antologji të niveleve të ndryshme, sikur angazhimi dhe cilësia e tij krijuese megjithatë ka ngelur bukur shumë e tkurrur, ndoshta gjithnjë me nivelin e ultë të respektit dhe të përkujdesjes së shoqërisë që krijimtarisë t’i jepet afirmim gjithnjë e më i madh dhe njëherësh të respektohen edhet autorët, pa marrë parasysh se prej nga vijnë, nga metropolet apo nga qytetet dhe krahinat më të vogla.

Por, tërë këtë konstatim, megjithatë, e demanton puna dhe vepra e këtij krijuesi dhe njeriut të kauzës kombëtare, z. R. H. Thaçi, e cila u përjetësua në librat-antologji, si: Antologjia “Korsi e Hapur”, e  përgatitur dhe e botuar nga LNPSHA “Pegasi Albania”, e drejtuar nga  prof. Kristaq F. Shabani – Tiranë. Pastaj, te  Antologjia “Jehona Shqiptare”, që drejtohet nga Kryetarja e kësaj Shoqate, Mira Korance, po ashtu në Tiranë.

Krijimtaria e tij është përjetësuar edhe tek veprat që tradicionalisht botohen për çdo vit, si, “Dita e Plisit”, të cilin manifestim e drejtojnë krijuesit nga Klina me në krye, Ismet Krasniqi Lala dhe Prend N. Buzhala. Po ashtu, Rasim H. Thaçin, pothuaj se çdo vit e hasim tek antologjitë vjetore të Bibliotekës Rajonale të qytetit të Prizrenit, e cila aktivitetin vjetor të saj e rrumbullakon me botimin e nga një vepre-antologji.

Krijimtaria e tij i ka begatuar edhe antologjitë tjera të shumta, siç është, Antologjia “Albania Shqipëri Natyrale”, të cilën e drejton kryetari i Shoqatës Kulturore “Zahir Pajaziti”, krijuesi i devotshëm, Rudi Berisha dhe shumë vepra të tjera.

Dhe, nga e gjithë kjo që e theksova, jo pa shkas, dua të them se veprat e mira dhe me vlerë, shpeshherë fshihen skutave nëpër raftet dhe sirtarët e bibliotekave, por ato gjithmonë janë thesar dhe sihariq i kulturës, i historisë, i mendjes së njeriut dhe i shkencës, që janë si stralli dhe gjithmonë vetëm bëjnë dritë…!   

Ndërkaq, puna e palodhshme e Rasim H. Thaçit, ka qenë e veçuar edhe në fushën e arsimit, në ç’drejtim ai është angazhuar për sigurimin e pagave punëtorëve të arsimit, por edhe për mbarëvajtjen e mësimit në shtëpitë-shkolla, në kohën kur regjimi i armikut i mbylli shkollat shqiptare në Kosovë.

Kapitull në vete është edhe rrugëtimi jetësor me bashkudhëtaren e vetë, me krijuesen, znj. Sherife Thaçin. Ata, jo se nuk i ka ndarë dita as nata, dhe pothuaj se kudo në manifestime kanë qenë së bashku, por krijimtaria e tyre është e lidhur fortë në mes vete, si rrënjët e rrapit. Dhe kjo, që të dyve, ua ka krijuar madhështinë e këndimit poetik, të krijimtarisë që buron nga mendja, nga zemra e pastër edhe e çiltër. Në këtë kontekst, ai e ka dashtë edhe familjen si gjënë më të shtrenjtë, dhe kështu, ata si pak kush i kanë dhënë kuptim jetës, ndershmërisë, njerëzores dhe lumturisë…!

Andaj, për këtë arsye, njerëzit e tillë nuk vdesin kurrë. Bile bile, artistët dhe krijuesit e kanë zemrën e madhe, e cila edhe në atë botë u rrahë dhe troket për të mirën e njeriut, për kombin dhe për atdheun… U rrahë dhe i flet tokës e qiellit për gjithçka…!

Dhe në fund, këtë shkrim do ta përfundoj me mendimin e Sokratit: “Gjithë shpirtrat e njerëzve janë të pavdekshëm, por shpirtrat e të drejtëve, e unë them, edhe të krijuesve, janë edhe të pavdekshëm, edhe hyjnorë…”!

(©S. B.)

 

[easy-share buttons="facebook,google,twitter" image="https://www.voal.ch/wp-content/uploads/2021/02/ZFMV.jpg" counters=0 native="no" url="https://www.voal.ch/zef-mirdita-shkencetari-i-studimeve-mbi-dardanine-dhe-i-krishterimit-nder-shqiptar-nga-gjon-marku/"]

Zef Mirdita – shkencëtari i studimeve mbi Dardaninë dhe i krishtërimit ndër shqiptar – Nga Gjon Marku

Të marrësh përsipër të japësh një vlerësim, një opinion e aq më tepër të merresh me veprën e një autori siç është Prof Zef Mirdita është përnjëmend një kënaqësi dhe një nder i veçantë qoftë kjo të diskutosh apo të shkruash për të, por në të njejtën kohë është dhe një përgjegjesi e jashtëzakonëshme që të bën të hezitosh dhe një detyrë që realizohet me vështirësi për vetë faktin se don një punë dhe përkushtim të madh, një seriozitet dhe një njohje të thellë e të gjërë dhe një obligim të brendshëm. Përmasa e një vepre të tillë dhe një personaliteti të tillë madhor të vë përballë vështirsish te mëdha dhe të bën të mendohesh gjatë përpara se sa të thuash apo të hedhësh në letër qoftë edhe një fjalë të vetme.
Gjithësesi kur vë në tavolinë veprat dhe kumtesat e tij mendon punën e mirfilltë shkencore të argumentuar që ballafaqohet me një dinjitet të pazakontë dhe që vjen gjithnjë në rritje që ngulitet gjithnjë e më tepër e i jep nder e zë vend të vlerësueshëm krahas figurave më në zë të kulturës dhe shkencës kombëtare shqiptare dhe më gjërë.
Një vepër që e mban lart puna dhe këmbëngulja shkencore e pa diskutim dhe veprimtaria kombëtare ku duket ndjeshëm një punë e gjatë dhe e rëndësishme, vëllimore dhe e vijueshme e realizuar me një këmbëngulje të pandërprerë e të ndërgjegjëshme, me një përkushtim e profesionalizëm të lartë. Vepër e pasuruar dalëngadalë e hap mbas hapi duke marrë gjithnjë e më shumë fizionominë e një vepre madhore.
Rëndësinë dhe përgjegjësinë e rrit pastaj vetë figura e Prof Zef Mirditës.
Ai u lind në Prizren më 13 mars 1936. Shkollën fillore dhe gjimnazin e ulët i kreu në vendlindje, kurse gjimnazin klasik në Pazin (Istër) dhe Zagreb. Në Fakultetin Teologjik Katolik të Zagrebit diplomoi filozofinë. Në vitin shkollor 1959/60 regjistron Fakultetin Filozofik të Universitetit të Zagrebit – Degën e Historisë. Gjatë viteve 1961 dhe 1962 ka qenë demonstrator i prof.dr.Jaroslav Šidakut, në Katedrën e Historisë Kroate. Si student i vitit III dhe IV të studimeve ka qenë ligjërues i lëndës së Historisë në gjimnazin e mbrëmjes “Iso Kršnjavi” në Zagreb. Si apsolvent, në vitin 1963/64 kryen shërbimin ushtarak. Diplomoi më 8 korrik 1965. Më 8 shkurt kthehet në vendlindje, ku si profesor i gjimnazit të Prizrenit ligjëron lëndët: histori, sociologji, latinisht, frëngjisht, paraleleve shqipe, serbe dhe turke. Po ashtu, latinisht dhe sociologji ligjëron në shkollën e mesme të mjekësisë dhe në shkollën e mesme të muzikës. Gjatë semestrit dimëror, në Fakultetin Filozofik ligjëron latinisht studentëve të historisë dhe albanologjisë, në gjuhën shqipe dhe serbe. Nga 1 janari 1967 kalon në Prishtinë, në Fakultetin Filozofik, si asistent i pavarur në Degën e Historisë – Koha e vjetër.
Pasi që edhe si student, pastaj edhe si asistent, ka publikuar në revista shkencore, u lirua nga studimet pauniverzirare dhe magjistratura kështu që në nëntor të vitit shkollor 1967/68, në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Zagrebit e paraqiti tezën e doktoranturës, e cila iu pranua më 1968, me titullin Dardanët dhe Dardania në antikë, ndërkaq të cilën, më 3 nëntor 1972 e mbrojti me sukses para komisionit, të përbërë nga akademikët: Mate Suiæ (Kryetar), Duje Rendiæ- Mioèeviæ dhe Radoslav Katièiæ (anëtarë). Më 20 prill 1973 promovohet në gradën e doktorit të shkencave historike. Më 1973 zgjedhet docent. Më 1978 profesor inordinar, ndërkaq më 1983 profesor ordinar i lëndës Historia e Kohës së Vjetër. Më 3 prill 1991 zgjedhet anëtar me korrespondencë i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës. Më 1 mars 1993 punësohet në Institutin Kroat për Histori në Zagreb si këshilltar shkencor ku është edhe Drejtor i projektit “Vllehët”.Që nga viti shkollor 1997/98 në Fakultetin Pedagoðik të Universitetit të Osijekut “J.J.Strossmayer” është profesor ordinar i lëndës Historia e Kohës së Vjetër – Lindja e lashtë. Autor i veprave:
1. Studime dardane, Prishtinë 1979; Tiranë 1981.
2. Antroponimia e Dardanisë në kohën romake (Die Anthroponymie Dardaniens zur Römerzeit), Prishtinë 1981(shqip-gjermanisht)
3. Mitet dhe mitologjia në antikë – Funksioni dhe trajtimi i tyre, Prishtinë 1988
4. Historia e Kishës në popullin shqiptar: material për historinë e Kishës Kombëtare në Institutin Katekistik Kombëtar në Shkodër 1994
5. Krishtenizmi ndër shqiptarë, Prizren-Zagreb 1998.
6. Religjioni dhe kultet e Dardanëve dhe Dardanisë në Antikë”
Prof. Dr. Zef Mirdita mori pjesë në Simpoziumin Ndërkombëtar“Krishtërimi ndër shqiptarë”, që u organizua në Tiranë (Nëntor 1999) nga Konferenca Ipeshvnore e Shqipërisë, në bashkëpunim me Kryeipeshvinë e Tivarit dhe Ipeshvinë Shkup – Prizëren, me rastin e vitit jubilar 2000 – vjetorit të Krishtërimit. Punimet e Simpoziumit u hapën me referatin e Zef Mirditës “Gjashtë shekujt e parë të Krishtenizmit në trevat ilire-shqiptare”, që ishte një sintezë e një studimi të gjerë e të thelluar të autorit. Por më të plotë, rrugën historike që ka ndjekur Krishtërimi në trojet shqiptare nga fillimi e deri më sot, historiani i shquar e trajton në veprën e tij madhore “Krishtërimi ndër shqiptarë”, Prizëren – Zagreb 1998, përcjellë prej një parathënie të Imzot Mark Sopit, Ipeshkëv i Kosovës. Është e pajustifikuar që qarqet shkencore akademike në Shqipëri deri tani nuk kanë bërë atë që duhej për sa i përket njohjes dhe jehonës së një vepre të tillë, e para dhe e vetmja deri më sot, kushtuar historisë së Krishtërimit ndër shqiptarë. Siç pohon ai vetë origjian e tij prej Mirdite të bën të ndjehesh krenar.
“ Të parët e mi – sa më kujtohet nga biseda e të vjetërve – janë nga Fusha e Arsit (babëgjyshi ose gjyshi?). Kurse unë jam i bajrakut të Spaçit, barkut të Bibës dhe në qoftë se mund të ketë ndonjë kuptim tjetër – jam edhe nip Gjugje. Më 22 gusht1973, për herë të parë dhe të fundit isha në Fushë të Arsit. Aty rastësisht e takova një arsimtar nga Gojani. Pas një kohe, mori guximin dhe u hap paksa, duke më thënë se kishte lexuar disa punime të mia. Nga aty u nisa për në Pukë ku e vizitova muzeun e Bardhok Bibës.
Deri më 1948, unë jam quajtur me patronim: Zef Deda. Kur u bë regjistrimi i parë pas Luftës II Botërore më 1948, regjistruesi e pyet nënën si quhemi. Ajo i thotë se të parët e familjes sonë janë nga Mirdita. Ai e regjistron këtë emër dhe kështu më mbeti mbiemri im i sotëm: Mirdita.”
Veprimtaria shkencore e Prof Zef Mirditës të befason. Kryefjala e punimeve të tij është Dardania e cila fillimisht vjen nëpërmjet veprës “Studime Dardane” duke hedhur dritë e duke argumentuar shkencërisht historinë e lashtë të fisit ilir të dardanëve. Pesë prej kumtesave të përmbledhura në këtë vepër lidhen drejtëpërsëdrejti dhe vetëm me Dardanët. Ky autor gjithësesi e plotëson kuadrin e vet të studimeve edhe me veprën tjetër pasuese të tij “Antroponomia e Dardanisë në kohën romake” për të vijuar me botimin e tij të fundit “Religjioni dhe kultet e Dardanëve dhe Dardanisë në Antikë”.
Në mënyrë të veçantë Prof. Dr. Zef Mirdita iu kundërvihet pikëpamjeve antishqiptare dhe përpjekjeve të disa historianëve të huaj për t’i paraqitur dardanët si “barbarë”, si një popullsi që nuk arriti dot atë zhvillim ekonomik që arritën fqinjët e tyre. Ai jep një literaturë të gjërë e të pasur që hedh poshtë teorinë e Gërga Novaku, i cili mundohet ta mohojë prejardhjen ilire të dardanëve. Nëpërmjet argumentave dhe fakteve shkencore ai argumenton, nëpërmjet veprave të lartpërmendura, për politizimin dhe dëshirën e një grupi të caktuar studjuesish e në mënyrë të veçantë serb të cilët mundohen të fallsifikojnë, mohojnë kulturën tonë kombëtare.
Kundërvënia më e mirë e studjuesit shqiptar dhe përgjigjia më e mirë e tij shprehet nëpërmjet punës shkencore të mirfilltë e cila përsa i përket cilësisë dhe forcës së argumentit shkencor vjen duke u ngritur nga vepra në vepër duke hyrë në një analizë të gjithanëshme e të pakundërshtueshme.
Në veprën e tij të fundit “Religjioni dhe kultet e Dardanëve dhe Dardanisë në Antikë”, vepër të cilën autori ka menduar t’a ndajë në dy pjesë kryesore: Në pjesën e parë ai përfshinë religjionin dhe kultet pagane që dëshmohen në truallin e Dardanisë ndërsa në pjesën e dytë bën fjalë për krishtërimin dhe përhapjen e tij në Dardani. Nëse në pjesën e parë ai si burim kryesor përdor materialin epigrafik dhe arkeologjik, në pjesën e dytë të veprës ai vë në dispozicon të punës së tij shkencore material arkeologjik dhe burime adekuate historike dhe kishtare.
Veprat në fjalë janë vlerësuar lart për nivelin e tyre shkencor dhe janë një odjekt që u hap rrugë studimeve të këtilla në Kosovë por edhe më gjerë. Veprat karakterizohen nga një material i ngjeshur e sintetik Është mjaft domethënës synimi i tij për të realizuar studime shkencore që kanë të bëjnë me vendlindjen e tij, ku ai me anë të analizës dhe materialit shkencor depërton fuqishëm në historinë e lashtë ne religjionin dhe kultet në mitet dhe historinë e krishtërimit.
Punimet dhe arritjet shkencore të Prof. Dr. Zef Mirditës bëhen edhe më të vlefshme dhe marrin një peshë të veçantë kur merr parasysh bibliografinë e pazakontë të vënë në dispozicion të punës së tij kërkimore shkencore.
Prof Zef Mirdita nuk lë menjëanë as mitet dhe mitologjinë në antikë të cilat i trajton në një mënyrë mjaft të gjerë dhe shkencore në veprën “Mitet dhe mitologjia në antikë- Funksionet dhe trajtat e tyre” vepër e cila është botuar në Prishtinë në vitin 1988.
Në mënyrë të posaçme ai merret edhe me historinë dhe kulturën e kishës në popullin shqiptarë. Histori e cila jap qartë orientimin e kësaj kishe drejt Kishës Romane. Nëpërmjet veprës “Historia e Kishës së popullit Shqiptar” ai sjell historinë e munguar. Kjo vepër ka një qëllim dhe një objekt të gjithanshëm.
Ai është i vetëdijshëm për rëndësinë dhe përgjegjësinë e punës së tij shkencore, aq më tepër për rolin e intelektualit dhe të shkencëtarit. Prandaj është një autor tepër origjinal e i thellë. Origjinalitet i tij qëndron së pari në ndërtimin unik dhe mjaft dinamik të secilës prej veprave të tij duke i dhënë forcë mendimit dhe peshë të jashtëzakonshme argumentit shkencor. Ai hyn thellë në përmbajtjen e të dhënave shkencore. Vetë ai është i ndjeshëm ndaj fakteve dhe argumentues i jashtëzakonëshëm i tyre.
Është i dukshem zelli për të vënë në pah gjith ato vlera të kulturës e të historisë sonë dhe kopetenca e të shprehurit dhe të sjellurit të këtyre fakteve dhe argumentave përpara lexuesve.
Falë pasionit dhe impenjimit të mirfilltë hulumtues ai ka mundur të gjurmojë rrënjët e njërës ndër kulturat më të vjetra të ballkanit duke rendur e argumentuar lidhjet iliro-dardane.
Pa frikë sot Zef Mirdita është njëri ndër dijetarët e mëdhenj të kombit tonë. Intelektual me formim të thellë e vision të gjerë perendimor, që dijet e tij të shumta i vuri në ndriçim të atyre anëve të historisë që ndoshta ishin më të errëta e mbi të cilët është kërkuar me forcë të deformohen për qëllime politiko-etnike.
Gjon Marku
[easy-share buttons="facebook,google,twitter" image="https://www.voal.ch/wp-content/uploads/2021/02/frangjokaprp.jpg" counters=0 native="no" url="https://www.voal.ch/era-dhe-shkumezimet-e-detit-te-trazuar-akuzojne-kritike-letrare-nga-fran-gjoka/"]

Era dhe shkumëzimet e detit të trazuar, akuzojnë! – Kritikë letrare nga FRAN GJOKA

(Përjetime rreth librit të shkrimtarit Viron Kona “Përbindëshat e Otrantos”)

 

Sapo ka dalë libri më i ri i shkrimtarit të njohur Viron Kona, i titulluar “Përbindëshat e Otrantos”, një novelë, e cila qysh në kopertinë dhe në titull, të bën kureshtar dhe të nxitë t`ia nisësh menjëherë leximit. Kështu më ndodhi dhe mua. Nisa ta lexojë librin me kureshtje, nga faqja në faqe. E, siç ndodh me një libër të mirë, dëshira të mban të mbërthyer për të mësuar sa më shumë për subjektin, fatin e personazheve, bukuritë dhe befasinë e gjetjeve dhe shprehjeve artistike,  i shoqëruar çdo çast me ndjenjat të thella emocionale. Me “Përbindëshat e Otrantos” po më ndodhte si me një ëndërr të keqe, që, edhe doja ta largoja nga vetja, sepse ishte shumë dramatike dhe e dhimbshme,  por njëherazi, edhe nuk shkëputesha dot pa mësuar deri në fund sesi do të shkonte më tej fati atyre njerëzve që kishin hipur në atë skaf lundrues për të shkuar në Itali, ku mendonin se do të gjenin parajsën….

Kur lexon një libër artistik, të duket sikur autori e ka gjithnjë mundësinë që t`i shkruaj episodet dhe ngjarjet me fund të pëlqyeshëm, të lumtur, por mendoj se nuk është kështu. Autori, sipas mendimit tim, ecën në rrjedhën e ngjarjeve mbështetur në përfytyrimin e tij artistik dhe nuk mund t`u shmanget dot rrjedhës dhe përfundimit të tyre, pavarësisht sesi është ai, i gëzuar apo i hidhur. Është jeta me realitetet e saj që ia imponojnë shkrimtarit  zgjidhjet. Ai, kur përshkruan një lundrim në oqean, nuk mund të shkruaj se gjithçka do të shkojë siç shpreson e dëshiron ai, sepse, oqeani ka “huqet” e tij, edhe dallgë e cuname, edhe erëra dhe stuhi, por edhe defekte të mundshme të anijes apo të mjetit lundrues. Jeta dhe historia na kanë treguar për plotë raste të tilla. Ndërkaq, siç e dimë, është njeriu që bënë, edhe të mirën, edhe të ligën, ndaj shkrimtari, në këtë kontekst, nuk mund të nxjerrë zemërdhembshur një pirat detesh. Piratët e deteve janë piratë me tërë përfytyrimin që ne kemi për ata soj njerëzish. Ata, në tërësinë e tyre pasqyrojnë ligësi, dhunë, vjedhje, shkatërrim, pangopshmëri shtazarake dhe krime të përbindëshme. Kështu, shkrimari nuk mundet të abstragojë nga realitetet dhe personazhet kriminelë, ai nuk mund t`u  largohet rrjedhave reale dhe objektive të episodeve apo ngjarjeve, ai “vozit” në ato rrjedha pa e frenuar imagjinatën dhe përfytyrimin artistik, dhe, me talentin e  tij i bënë ato çfarë ai shkruan reale dhe të besueshme, por edhe tërheqëse me bukuri artistike, qoft edhe tronditëse, ndërkohë që ai jep njëherazi edhe mesazhe të vlefshme për lexuesin, duke shprehur artistkisht qëndrimin e tij për ngjarjet apo tipat dhe karakteret që përshkruan. Kështu që, edhe unë si lexues, doja apo s`doja, ndiqja përmbajtjen dhe rrjedhën artistike të  librit të Z. Kona, ashtu dhe fatin e personazheve të tij, pavarësisht se, nga faqja në faqe më shtonin ankthin, dëshpërimin dhe një gjendje të rëndë shpirtërore dhe emocionale. Duket se edhe shprehja franceze “C`est la vie!”, nuk është vetëm qejf e muzikë, si te kënga franceze,  por jeta i ka dhe i përfshin të gjitha, ashtu siç jeta është dhe siç vjen, me të mirat dhe me të ligat e saj, e ku njeriu, më shumë është rob i jetës, sesa lider i saj. Ai udhëheq vetveten, por dallgëve të jetës mund t`i shmanget, ai edhe do të përplaset, edhe do përpiqet t`i përballojë dhe t`i kalojë ato, ndryshe s`mund të jetojë dhe të mbijetojë.

E, pikërisht, drejtuesit e atij skafi klandestin – piratesk, kishin marrë përsipër të çanin Otranton përkudrejt fitimeve të majme, duke u treguar vazhdimisht të pangopur dhe duke i konsideruar udhëtarët e tyre të mjerë si një plaçkë apo mall tregu. Ata ishin dhe janë si ujku që kërkon mjegullën dhe, në Shqipëri, veçanërisht në vitet 1990 – 2000, atë mjegull e kishin me bollëk, ata mund të tregonin fare hapur grykësinë e ujkut dhe të çakallit. Ujqërit janë ujqër, çakejt janë çakej, piratët janë piratë, e kanë të shkruar në ballë dhe në veprimet e tyre mashtrimin dhe zhvatjen, mashtrimi dhe ligësia janë të shkrirë në tërë karakterin e  tyre, pavarësisht pamjeve dhe fjalëve që mund të thonë. Siç mund të kuptohet, shkrimtari nuk mund të bëj dot zgjidhje të pëlqyera, që janë larg të vërtetave të dhimshme, aq më tepër kur bëhet fjalë për ikjet në mënyrë klandestine, siç kanë ikur në këto dy-tri dekada shqiptarët, thuajse gjithnjë “nga sytë këmbët”. Jeta e tyre, ikjet e tyre në mënyrë klandestine në shtetet fqinjë, nga malet, nga detet, brenda frigoriferëve, etj., janë bërë dhe bëhen vetëm për të kërkuar një jetë më të qetë, për të mbijetuar apo për të siguruar jetën e  fëmijëve dhe të ardhmen e tyre. Realitetet dhe jeta që ne shqiptarët kemi përjetuar, në ka shkuar shpesh herë keq e më keq, jeta ka kaluar përmes dramave dhe tragjedive, ashtu siç ndodhi gjatë vitit 1997, vit, të cilin duam ta harrojmë por nuk e harrojmë dot, sepse, sa herë përmenden krimet dhe armët, ajo atmosferë na shfaqet përpara syve, duam apo nuk duam. Janë realitetet e  egra që i detyrojnë shqiptarët të marrin arratinë, ashtu si delet që u vërsulet ujku, iknin ku të mundin duke iu larguar pa dëshirë atdheut të tyre, vendlindjes ku kanë prindërit, historinë, kujtimet, pronat… Ata marrin me vete kujtimet, mallin për të dashurit, historinë e kombit dhe, veçse ikin e ikin papushim. Vektori i tyre është vetëm ikja… Ndërkaq, subjekti dhe rrjedhja e ngjarjeve të librit të Viron Konës, nuk më linte ta ndërprisja dhe të meditoja më shumë, sepse ai më tërhiqte si filli i Ariadnës. Në skafin që ishte mbushur plot e përplotë me klandestinë dhe ishte gati të nisej, kapiteni dhe ndihmësi i tij po bisedonin për vajtjen dhe kthimin me atë skaf në Itali, madje, me nepsin për të fituar sa më shumë, ata po planifikonin të bënin jo një, por dy rrugë vajtje kthim, se edhe fitimi sigurisht që do të ishte shumë herë më i madh. Teksa ata bëjnë llogaritë e fitimeve, lexuesi mëson se në atë skaf kanë hipur shtrënguar njëri pas tjetrit një grup njerëzish, krejt  të panjohur me njëri –tjetrin, që ishin grumbulluar aty buzë detit, mes  erësirës së thellë, me të vetmin qëllim që të iknin si mërgimtarë në Itali… Atë natë, ata klandestinë u kishin besuar jetën dhe ëndrrat e tyre dy aventurierëve, teksa i shihnin me druajtej dhe gjithë frikë, edhe kapitenin mjekrosh, edhe ndihmësin e tij, një shkurtabiq hundështypur, që komunikonin me zëra të egër e kërcënues, me fjalorin dhe gjuhën e  tyre:

– Ka ndonjë nga këta që s’i ka paguar të gjitha paratë?-pyeti kapiteni.

– Të gjithë  paguan aq sa u kërkuam, deri në qindarkën e fundit.

– E dëgjove në radio parashikimin e motit? – vijoi ta pyeste kapiteni.

– Jo, nuk e dëgjova, por duket që do të jetë kohë e mirë. Pulëbardhat fluturojnë të qeta, ndërsa delfinët…

       – Idiot! – i gërthiti kapiteni i zemëruar, – Ne s’do të shkojmë në Gjolin e Nartës  për ngjala, por do të çajmë mespërmes Otranton.

Ndërsa bisedonte me ndihmësin, kapiteni hidhte ca vështrime të ndezura te vajza e fejuar, bukuria e së cilës provokonte lakmi spontane. Fytyra e tij e zgjatur te turinjtë, sytë ngulmues e të lëngëzuar dhe vetullat në ngjyrën e kuqërremtë të karkalecave të detit, e frikësonin vajzën dhe ajo ngjishej më shumë pas të dashurit të saj…

Pas prezantimi me skafistët, me ata që do t`i çonin në Itali kundrejt fitimeve të majme, shkrimtari, përshkruan nisjen e skafit nëpër det, duke çarë dallgët dhe duke përshkruar mjedisin që ata i rrethonte, erësirën, situatën dramatike dhe të pasigurt ku ndodheshin asaj nate ndjellakeqe. Kështu, novela nis dhe zhvillohet në mënyrë intriguese. Lexuesi dridhet nga zemërimi, kur lexon se ata aventurierë, i trajtonin këta njerëz qyqarë, të mjerë  dhe të frikësuar, si ata tregtarët që kanë rënë në mall të mirë dhe bëjnë llogari fitimet që do të nxjerrin. Por, edhe para skafistëve piratë shfaqen pengesa dhe kurthe, ata druajnë nga anijet  e rojes bregdetare, të cilat i pengojnë dhe nuk i lejojnë të kalojnë Gjirin e Vlorës dhe të futen në Otranto, ku është destinacioni i skafit të tyre lundrues. Me stil të zhdërvjelltë dhe origjinalitet, shkrimtari Kona e “mbërthen” fort lexuesin në dramën që rrëfen dhe, si pasojë lexuesi ndjek me dhembje dhe frikë në zemër fatin e atyre të mjerëve, që, atë natë u ishte mbushur mendja të nisnin një rrugëtim-aventurë drejt Italisë. Sigurisht që nuk e dinin përfundimin, s`dinin ku po i çonin, në parajsë, apo në ferr? Ishte deti dëshmitarë, por një dëshmitar i heshtur…

Nisja dukej aventureske, por herë-herë ajo duke edhe e mbarë, por, sado trima dhe  besimplotë që ata të tregoheshin, ishte vet mjedisi ku ndodheshin, ishte ajo errësirë e thellë, ishin ata dy skafistë, kapiteni dhe ndihmësi, që pak ngjasonin me njerëzit e vërtetë, sepse me çdo fjalë e veprim ata veçse përhapnin frikë e tmerr te “kilentët” e tyre. Aq më tepër që, ai skaf i tyre, i thjeshtë dhe sportiv,  shërbente për shëtitje brigjeve të detit, kurse në atë lundrim që ata kishin nisur ai mund të ishte veçse një lëvozhgë mbi ujë. Ndërkaq, atyre u shtinin tmerr dhe frikë format e brigjeve të herrëta e shëkmbore, që në erësirë merrnin forma dhe trajta figurash mitike, por edhe si gojë përbindëshash. Po ashtu, edhe gjijtë e Karaburunit, që shfaqeshin plotë shkrepa, shpellat, që nxinin herë diku afër dhe herë më larg përgjatë gadishullit, i cili dukej më i zi se nata, ndaj, jo rastësisht, siç shkruan autori, ai jo më kot mban atë emër, Karaburun, që në gjuhën turke përkthehet “hundë e zezë”.  Dhe, vërtetë, ato çaste, për klandestinët ai  ishte vetëm i zi, sterrë i zi…

Shkrimtari, vijon:

Papritmas, një sirenë e mprehtë dhe e zgjatur, e shoqëruar me një lumë të  shndritshëm drite verbuese sikur çau qiellin dhe perden e natës.

Klandestinët shtangën.

– Është anija e patrullimit. Fike fenerin! – i bërtiti kapiteni ndihmësit.

Pa e humbur toruan, ai e ktheu skafin djathtas në mënyrë të rrufeshme dhe ndërroi kursin e lundrimit. Që të mos binin në ujë, klandestinët u kapën me thonj pas njëri-tjetrit. Skafi nisi të bëjë një hark  të madh për t`iu larguar sa më shumë anijes luftarake, që i ishte vënë pas…

Plot frikë dhe ankth, ata ndiqnin me sy trembur drejtuesit  e skafit, të cilët përballë anijes patrulluese që i ndiqte dukej sikur luanin me fatin, ata dukeshin se ishin vet djalli. Dhe, çuditërisht, ata e kishin për nder kur dikush i quante  “djall”…Siç shkruan autori, në mjediset e klandestinëve, tregoheshin ngjarje që të ngjethnin mishtë kur i dëgjoje: ndodhte që kapiteni i skafit, kur shihte se anija luftarake e patrullimit që e ndiqte, do ta kapte nga çasti në çast, duke mos parë asnjë mundësi tjetër shpëtimi, papritmas, kthehej mbrapsht, merrte hov dhe, duke i lemerisur e tmerruar klandestinët që kishte në bord, i vërsulej drejt për drejt, me shpejtësi të llahtarshme anijes luftarake si të donte të sfidonte vdekjen: “Ose më hap rrugë dhe mos më pengo të shkoj për ku jam nisur, ose përndryshe prano sfidën time. Unë s’kam rrugë tjetër. Kjo është puna dhe jeta ime. Ky është fati dhe Zoti im, dhe unë, i bindem vetëm atij!”. Por drejtuesit e anijes luftarake shihnin se përpara kishin djallin dhe, djallit, duhet t`i shmangeshin, më mirë të mos ngatërroheshin me të.  Me këtë logjikë, anija luftarake, i shmangej përplasjes me atë djall – përbindësh, që s’donte t`ia dinte për asgjë në botë. Pas kësaj, tek e shikonte veten të lirë dhe të pakërcënuar më, përbindëshi ulte krifën, hapte krahët dhe, duke u shndërruar në “pulëbardhë” elegante, vazhdonte i patrazuar lundrimin…

Dhe në vazhdim:

-Tani hymë në ujërat neutrale! – u dëgjua zëri i kapitenit, i cili duke shtuar në maksimum shpejtësinë e lundrimit, thirri me të gjithë forcën e zërit: – E gjithë Otrantoja është e imja. Unë jam zot i saj!

E, atëherë, ata sa nuk u hodhën përpjetë nga gëzimi, ëndrrat e tyre po merrnin jetë…Ja, ai djaloshi, Tiku, po e përfytyronte të bukur vazhdimin e jetës. Do të shkonte në Itali, do të punonte dhe, kur e dashura e tij të mbaronte universitetin, ai do të ishte një mbështetje për të vijuar jetën të dy, të lumtur…Ndiheshin të gëzuara sa s`thuhej dy vajzat e vogla, që mbante në krahë babai i tyre, i cili po u thoshte se, ja, së shpejti ato do të hidheshin në krahët e mamit të tyre të dashur që i priste diku në brigjet e Italisë. Po shprehnin një gëzim të përmbajtur dy pleqtë e urtë, që po shkonin te djali i tyre të cilin nuk e kishin parë prej disa vjetësh. Po gëzonin, kurdët dhe kinezët, se, më në fund po shkonin në një shtet perëndimorë dhe këtej e tutje filli i jetës së tyre do t`u shkonte mbarë. Po gëzonte fëmija i vogël, lypësi, i cili kishte hipur fshehurazi në skaf dhe, në ato çaste, duke përfituar nga gëzimi i klandestinëve, ai po niste që aty në skaf zanatin e lypësit…Ndiheshin të lumtur çifti, vajza dhe djali, që qëndronin gjatë gjithë kohës, gati si një trup i vetëm, duke përfytyruar të ardhmen dhe jetën në një familje të ngrohtë. Po gëzonte edhe prostituta, e cila po shpaloste planet e saj, duke përmendur sheshe dhe rrugë të  herrëta të Italisë. E, pra, thoshë Tiku me vete, ”Djalli nuk është kaq i zi sa ç`e bëjnë!”…Ja, pas rreth gjysmë ore, ky skaf pulëbardhë do të kapte finishin dhe në horizont do të shfaqej fari i Otrantos…

Por, përse skafi po e ulte shpejtësinë dhe sikur po rëndohej?! Tiku, kthehu vështrimin nga kapiteni dhe, i shkoi një e rrëqethur që ia bëri lëkurën akull! Ai njeri, që  deri në ato çaste i ishte dukur i pamposhtur, gati si heronjtë mitologjikë, tani sepse po ndihej i shqetësuar. Fytyra i kishte ndërruar shprehje dhe s’po dukej më i sigurt si më parë.  Ç`po ndodhte?! Kjo pyetje, tani po bëhej nga të gjithë klandestinët. Ata ndiqnin me ankth e zemërngrirë çdo fjalë, gjest e veprim të drejtuesve të skafit. Kapitenin s’po e mbante vendi. Ia lë timonin ndihmësit duke hungëruar e sharë, herë nëpër dhëmbë e herë me zë të lartë.

Fenerin! – thirri ai dhe u përkul të shihte diçka në pjesën e skafit të zhytur në ujë.

-Fik motorët! – urdhëroi. Urdhri u zbatua. Motorët u fikën dhe pas pak çastesh skafi ndaloi.

Një heshtje e rëndë u nder në errësirën e thellë. Qe një heshtje e frikshme, kur mendja të vete në të liga, kur përfytyrimet janë ndjellakeqe, ogurzeza dhe njeriu e sheh veten si një krijesë tepër të dobët e të pambrojtur.

Dhe, të gjithë ata të gjorë, i përfshiu një drithërimë tmerri, kur dëgjuan zërin e ngjirur të kapitenit:

-Skafi po fut ujë! – tha duke mos mundur të fshehë dot mynxyrën që po ndodhte…

…Një heshtje sublime, e shoqëruar me drithërima, përshkoi të gjithë klandestinët. Ata njerëz të pafat e ndjenin thellë se tashmë ishin pa asnjë rrugëdalje dhe, përmes një bese të pashpallur, vendosën t’i nënshtroheshin në heshtje fatit të tyre të hidhur. Edhe shpresa që vdes e fundit, tani nuk ekzistonte më. Kurse Hëna? Ajo dukej si e lodhur nga shoqërimi i tyre dhe tashmë edhe ajo po hiqte dorë përfundimisht dhe po zhytej në erësirën e thellë të reve si për të fjetur gjumë. Asnjë nuk fliste. Vetëm dy vajzat e vogla, që burri trupimët mbante në gji, diç i thoshin të atit, ndoshta i kujtonin mamin e tyre të dashur, që i priste e përmalluar në bregun tjetër. Ai s`bënte gjë tjetër vetëm i përqafonte fort-fort, i ngrinte sa mundte mbi kokën e tij, sa më lart sipërfaqes së ujit dhe dridhej i tëri. Ato ishin dy qenie njerëzore krejtësisht të pafajshme, që s’kuptonin asgjë përse ndodheshin në atë skaf në mes të ujit dhe se për  ku po shkonin…

Autori duke shprehur një gjendje të fortë emocionale, krijon për lexuesin një atmosferë krejt tjetër, duke përshkruar me nota të dhimbshme skafin që po shkonte në fund të detit, duke marrë me vete të gjithë ata njerëz të mjerë e të pafajshëm…

Në mbyllje të këtij artikulli them se dëshmitarë për sa ka ndodhur në udhëkalimet e refugjatëve shqiptarë për në Itali, janë era dhe shkumëzimet e detit të trazuar, që akuzojnë pareshtur dhe ngrejnë piskamën e dhembjes drithëruese në kupë të qiellit. Do të jetë koha, ajo që do t`i zbulojë të vërtetat lakuriq dhe do të bëj ndëshkimin. Mbase, mjaft prejtë vërtetave do t`i shndërrojë në mite e legjenda për të evokuar një të kaluar më shumë se tragjike. Një mit i ri, një mit ende pa emër, ndodhta po lindte nga akti i dy pleqve të mirë e të urtë që u hodhën në ujë për të lehtësuar peshën e skafit që po mbytej, për t`u zgjatur sado pak shpresën bashkudhëtarëve fatkeq. Sakrificën ata  e besonin si të vetmin mjet për të treguar se në kohën e zhvatjes, të pangopshmërisë shtazarake dhe të shqyerjes, pulson edhe diçka njerëzore. Me siguri atë sakrificë nuk e kuptuan të gjithë. Kapitenit të skafit dhe ndihmësit të tij, ndoshta as që u shkoi mendja  dhe natyrisht, mendja s`do t`u shkonte edhe shumë të tjerëve kur të lexonin në gazetë një lajm tashmë fare të zakonshëm për mbytjen e një skafi dhe “disa njerëzve’. Të vetmin që do ta shfrytëzonin këtë lajm, do të ishin politikanët. Ata, duke ia hedhur fajin njëri-tjetrit, mbase do t`u vinte “mirë” që u erdhi në dorë një fakt i hidhur për të manipuluar ata njerëz që kanë ende qejf të manipulohen.

[easy-share buttons="facebook,google,twitter" image="https://www.voal.ch/wp-content/uploads/2021/02/cakranit.jpg" counters=0 native="no" url="https://www.voal.ch/kur-historia-shkruhet-nga-ata-qe-kane-bere-histori-te-verteta-te-luftes-se-jetes-te-kadri-cakranit-nga-visar-zhiti/"]

KUR HISTORIA SHKRUHET NGA ATA QË KANË BËRË HISTORI – Nga Visar ZHITI

– Të vërteta të “luftës së jetës” të Kadri Cakranit

Besojmë dhe themi që Atdheu është si një familje e madhe, po kështu ka dhe familje të mëdha që janë si atdheu. Që mbartin fatin e tij, nga drama e përjetësisë së tij, që marrin dhe japin nga identiteti i përbashkët nëpër kohëra, nga himni dhe ajo hijeshi ideale, e patjetërsueshme. Familja dhe Atdheu bëhen njësh me jetët e tyre dhe punën, me përjekjet dhe paqen dhe më shumë me luftën dhe vdekjet, me fitoret e vështira dhe ato humbje që farkëtuan bashkë me qëndresën dhe ndërgjegjen kolektive, gjithë antropologjinë, ngjarjet, karakteret, vetë lavdinë e kombit duke paraprirë ardhmërinë, e cila bëhet e tashme, duke shtuar përvojën dhe pasi ikën e shumta si çdo e shkuar, lë dhe histori dhe mbetet si truall. Por dhe si frymë. Si legjendë. Antike dhe moderne.

Familja e madhe Cakrani është një histori e gjallë e Shqipërisë së pavarur, tashmë dhe e shkruar mrekullisht, që përfshin dy shekujt e fundit, kapërcimin e shekullit XIX bashkë me robërinë e gjatë dhe të rëndë otomane dhe zë të gjithë shekullin XX, me pavarësinë dhe konfliktet ballkanike me armë, Luftën e Parë Botërore, Kongresin e Lushnjës si pavarësi e dytë e Shqipërisë, pushtimin fashist dhe Luftën e Dytë Botërore, fitimtarët dhe vendosjen e diktaturës së tyre, më të egrën në vendin më të vogël në të gjithë perandorinë komuniste dhe ikjet prej saj.

Familja Cakrani është kështu dhe një rrënjë e futur thellë, që përshkon nëpër Perandorinë Otomane dhe përhumb në atë Bizantine. Si e tillë, kjo familje e njohur feudale ka patur dhe fatin e rrënjës, e mbetur nëntokë, ushqimdhënëse, por dhe me trungje të prera përsipër, në harresën e re vrastare. Por siç arriti ta parashikonte dhe njëri nga personazhet e shumtë të këtij libri memoaristik, politikani dhe shkrimtari i ikur Ernest Koliqi në dramën e tij “Rrajët lëvizin”, do të vinte dhe koha e një kujtese tjetër, e një ringjalljeje shpirtërore, ku bashkë me vlerat dhe virtytet do të çrroposeshin dhe emrat e atyre që punuan “për Shqipëri”, duke shkrirë jo vetëm pasuritë, por edhe jetët, duke vënë në shërbim nderin dhe fatin.

 

 

LIBRI I KUJTESËS

 

Pas librit befasues dhe i një rëndësie të shumfishtë, “Kujtimet e një firmëtari”, nga Hajredin Bej Cakrani, ndërkaq dhe dokumet historik, që mungonte për kohën e shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, madje dhe i vlerave gjuhësore në rrëfimin shqip në toskërisht dhe pa mbaruar habia mbi këtë zbulim, ja, tani del dhe libri i të birit, Kadri Cakrani, “Të vërtetat e luftës sime”, që përfshin vazhdimin, jetën e tij e të familjes dhe të Atdheut, të ndërthurura bashkë si një e tërë. Ashtu siç i mori detyrat dhe përgjegjësitë atje ku e la i ati, me ndjesitë e një misioni të lartë, me përkushtimin e birit, pasi bëri luftëtarin e atdheut, me karakterin dhe mendësitë tipike ballkanike, por sidomos ato shqiptare, ku përzihen virtyti dhe veset, pasi iku në mërgimin e detyruar, në Perëndimin e kulturuar, në fund bëri dhe një akt, nga ato prej europiani, perëndimori, la kujtimet, që i quan të vërtetat e tij, por që po aq, janë të vërtetat e shqiptarëve dhe të vetë Shqipërisë. “Shqiptarët bëjnë shumë, por shkruajnë pak”, – thoshte Dora D”Istria, shkimtarja me origjinë shqiptare, ndër gratë më të kulturura në Europë në kohën e saj. Por ja, që pas saj Cakranët e paskëshin thyer këtë çkujdesje atavike, konservatorizëm i padobishëm, jo një, por dy herë, nga ati dhe biri.

Edhe dalja e kujtimeve të Kadri Cakranit i ngjan një arkeologjie, që nuk zbulon, si të thuash veç vende, – ngjarjet nisin në vendlindjen e autorit, në Mallakastër, ku kishin domenin, “Republikën Cakrani”, vazhdojnë në Berat, ku kishin dhe aty shtëpi të madhe dhe autori shërbeu si Kryekomandant i Ballit Kombëtar, por dhe në Austri më parë, ku ai u shkollua në Akademinë Ushtarake Tereziane, vazhdimet, lufta dhe ikja e detyruar më në fund, në Itali, ende më larg, në Siri, dhe përtej oqeanit në SHBA, sikur i largohej një të keqeje, por jo kacafytjes me të. Por në këto kujtime zbulohet më e rëndëshimja, zbulohet kohë, sa vetanake, po aq dhe e përbashkët, kohë familjare dhe mbretërore, kohë për të bërë kohën, dhe vjen koha e pushtimit nazi-fashist, e luftës civile, siç e quan autori atë midis partizanëve nën udhëheqjen e Partisë Komuniste dhe Ballit Kombëtar nën udhëheqjen e pinjollëve të familjeve të mëdha, ku ai bën pjesë si themelues dhe prijëtar, mundja e atyre që duhej të fitonin dhe fitorja e atyre që duhej të humbnin, etj, por duhej kohë tjetër që të përmbysej përmbysja, qoftë dhe si një realitet tjetër, dhe autori i këtij libri e shpalos si një realitet moral. Libri është i të vërtetave të Kadri Cakranit, rrëfim dhe qortime, për të tjerët dhe i asaj që i përkiste, por dhe ndaj vetes, që duhej të kishin bërë më shumë, por dhe ndryshe, i bindur në rrugën e tij dhe në drejtësinë e saj, me një sinqeritet të ashpër, ushtarak siç dhe ishte, që ndërsa zbatonte parimet e Organizatës së tij për një luftë kundër pushtuesit me sa më pak gjakderdhje, vetë shpërthente si hero, me moton dhe dalldinë që vrasësit duhen vrarë dhe s’e lëshoi armën kurrë nga dora, që natyrisht e përdori me pasion. E rëndesishme është që të vërtetat e Kadri Cakranit, më themeloret, shtyjnë disa të vërteta të tjera, që kishin zënë vend me dhunë dhe ishin zyrtarizuar, sipas atij ligjit që historinë e shkruajnë fitimtarët.

Diktatura me historianët e saj ribëri një të kaluar ashtu siç do të donte ajo të kishte qenë, mbivendosi një realitet tjetër, por krimi gjithsesi mbeti në thelb… Nga Kadri Cakrani tani na vjen një tjetër realitet i po asaj kohe, i besueshëm mes pabesive, por dhe i natyrshëm, në natyrën e tij, kur po denatyroheshin koha dhe shqiptarët.

“Të vërtetat e jetës time” kthehet në të vërtetat e jetës së atdheut. Libri të tërheq dhe si një “roman”, ku çdo ngjashmëri me ngjarje dhe njerëz realë nuk është e rastësishme, por qëllim. Nis me fëmininë në atë familje të madhe, sarajet, lojrat, futbolli, pastaj lojrat e mëdha të njerëzimit, lufta, Ballkani, Europa, bota, kthehet prapë në atdhe, ndarjet, konfliktet, takimet politike në oda burrash dhe sheshet me njerëz, jeta aristokratike, hipodromi, fushat e tenisit që ata kishin dhe ku, në Mallakstrën e atëhershme, shëtitjet me kuaj, me djem dhe vajza, të ardhur dhe nga jashtë vendit, shokët dhe miqtë e tyre. Hajredin Bej Cakrani me të vëllanë, Bekash bej Cakrani, ishin bashkëpunëtorë të Ismail Qemalit, shpallësit të Pavarësisë, e kishin mbajtur në sarajet e tyre në ato ditë dhe kishin ikur bashkë me qerre nëpër baltën e kohës të themelonin shtetin e ri shqiptar në Vlorë, kur njëri vëlla do të ishte firmëtar dhe tjetri ministër, i cili jo vetëm nuk merrte pagë për punën, por paguante administratën nga arka e shtëpisë së tij.

Në vitet e Kongresit historik të Lushnjës, ku ishin pjesëmarrës, krahas halleve, ra nëpër Europë dhe ajo që u quajt “Gripi Spanjoll” dhe “Vëllezërit Cakrani” krijuan fondacionin e parë shqiptar, duke iu gjendur popullit me ndihma dhe mbështetje, veshmbathje dhe barna, duke e kthyer konakun e tyre në spital. Bijtë e familjes Cakrani i ishin përkushtuar dhe dijes, duhet të bëheshin për atdheun ashtu siç ai priste: mbrojtës të tij, ekonomistë, agronomë, mjekë, juristë, diplomatë, politikanë, etj, dhe ishin shpërndarë nëpër universitete të famshme, në Vjenë e Paris, Romë, e Berlin, por dhe në Rumani e Poloni e Hungari, etj. dhe, nëse do të duhej, të merrnin armët në dorë sërisht, ishin dhe luftëtarë.

Motra e autorit të këtij libri, Suhade Cakrani, vajza e vetme e Hajredin Beut, që na përshfaqet paksa si një përndritje vetëtime. studionte në Firencen mahnitëse të Dantes, të Mikelanxhelos e Makiavelit, etj, të atyre që udhëhoqën Rilindjes Europiane. Po për çfarë studionte ajo? Për mjekësi, financë, shkencë? Jo, për Artet e Bukura, ashtu siç ishte dhe vetë. Se atdheut do t’i duhej dhe art, kulturë, që të bëhej sa më i bukur. Por dhe rebelimi. Kadriu do të burgosej si kundërshtar i Mbretit Zog, por dhe në burg ai do të ishte aq i hijshëm, me shokët, me borsalina e kravata e këpucët që i shkëlqenin.

Duke ndjekur rrjedhën e kujtimeve të “Princit”, siç i pëlqente ta quanin Kadri Cakranin, zbulojmë më shumë Ballkan, absurd, ku fitorja është dhe humbje dhe i munduri mund te jete firimtari, dhe, “kur monarkitë ktheheshin në republikë, Republika e Shqipërisë bëhet monarki, – thotë autori me një buzagaz të hidhur dhe përshkruan një Shqipëri kaotike, “ku atentatet u bënë si moda sot”. Mes saj është dhe ai. Protagonist. Jeta bashkohet me historinë. Konfliktet botërore mbërrijnë dhe në Mallakastër. Njësitet partizane, – tregon autori,- shpesh bënin punën e bandave dhe merrnin po përgjigje të tilla. Me armë. I biri i Shehut – partizan, i biri i Hajredin beut – ballist. Ndarje që u thellua gjithnjë e më tepër në fshat, në krahinë, në qytete, në Shqipëri. Dhe në botë. Berlini ishte ndarë më dysh, me mur në mes. Marrëveshja e shqiptarëve në Mukje u tradhtua nga komunistët. Nacionalistët nuk donin vëllavrasjen, siç e quanin hapur autori. Po ajo erdhi dhe e deshi udhëheqja e komunistëve, me saktë Enveri që ishte nën tutelën e jugosllavëve, dy misionarë të së cilës ishin në shtabin e lartë si mbështetës a këshilltarë, por në fakt ata drejtonin dhe qëllim ishte marrja e pushtetit nga ana e tyre në një Shqipëri pa Kosovën, të cilat pushtuesi i kishte bashkuar. Pas lufte plani ishte që dhe Shqipëria e gjithë të bëhej një nga republikat e Federatës Jugosllave, ndërsa nacionalistët, Balli Kombëtar, në organizatën plulariste të cilëve lider ishin bijtë e Frashërllinjve dhe të familjeve të tjera të mëdha, pra dhe të Cakrajve, dhe profesorë – patriotë të sprovuar, qëllim ishte Shqipëria, mëvetësia e saj e humbur, prosperiteti demokratik si në botën Perëndimore, duke u shtuar kështu dhe çështja tjetër, aq shumë kritike dhe shqetësuese, jo Shqipëri komuniste. Lufta midis dy të vërtetave ashtu si mes dy të drejtave bëhet gjithnjë e më e ashpër ashtu siç dhe janë luftrat civile.

 

PATJETËR DHE LETËRSI

 

“Të vërtetat e luftës sime” në arritjet më të mira është shkruar dhe si letërsi dhe patjetër nëpër faqet e tij do të gjenim dhe biseda tërheqëse për letërsinë dhe artet. Duke qenë kohë lufte, ato ndjehen dhe janë pjesë e qëndresës dhe e mbrojtjes. Në fillim ndeshim se ç’thonë mes tyre etërit Cakrani, kur njëri vëlla mbështeste filozofinë e Samiut dhe tjetri poezinë e Naimit, por nuk bëhet shteti me poezi, ia kthente njëri, po bëhet ndërgjegjia, ngulmonte tjetri. Pra duket sikur po kërkohet një strategji veprimi si strategjitë në luftë. Ndërsa bijtë, Kadri Cakrani, ushtarak profesionist, do të debatonte për letërsinë europiane me profesor Abaz Ermenjin, i pari fliste për superioritetin e letërsisë gjermane e i dyti për atë franceze, jo pa tension. etj, etj. Edhe tek biseda e tyre duket sikur po kërkohet aleati më i fortë dhe kjo nis nga kultura. Por atë që s’e prishi dot lufta, do ta shkatërronte diktatura e fitimtarëve pas luftës. Dhe në mërgimin e autorit në SHBA, ka përsëri përsiatje për letërsinë, aty nga faqet e fundit të librit, kujton Borhertin, Heminguejin, Remarkun dhe Bël-in që e ai i pëlqen, por letërsia shqipe sot nuk lexohet dot, thotë, e ka fjalën për Realizmin Socialist, por çuditërisht ka pikasur një libër ndryshe, që jep shpresë, “Gjeneralin e ushtrisë së vdekur”. Si ushtarak e ka tërhequr dhe tema dhe fundi, i ngjashëm me veprën e tyre. Si ideolog ai te letërsia sheh gjendjen shpirtërore të një populli dhe shpresën për të ardhmen, nëse do të ketë…

 

VAZHDIME ME VEPRA

 

Por le t’u kthehemi çështjeve të luftës, që zotërojnë librin. Me Kadri Cakranin bindemi gjithnjë e më shumë se komunistët kërkonin të arrinin qëllimin me çdo çmim, idealin e tyre, qoftë dhe me terror, me vrasje, pabesi dhe ndaj të vetëve, deri dhe bashkëpunim me pushtuesin, gjë që dihej fare pak ose aspak dhe fshihej nga historiografia zyrtare, kur trumbetohej e kundërta. Ndërsa Ballit Kombëtar, na tregon Kadri Cakrani, duket se i interesonte njeriu, jeta dhe fati i çdo njeriu, qoftë dhe i huaj ky, të cilët së bashku përbëjnë Atdheun. Janë të shkëlqyera aktet e humanizmit dhe të guximit të madh që na tregon Kadri Cakrani. Hebrenjtë e Beratit, rreth 450 familje, te vjetra dhe të reja, të sapo ardhura nga përndjekja në shtetet përreth, do të shpëtoheshin nën kujdesin e tij, duke u dhënë të gjithëve pasaporta shqiptare, nëpër Mallkastër, në tokat e tyre, tani nën kujdesin e xhaxhait, Bektashit. Letërkëmbimi midis tyre tashmë është në muzeumet e Holokaustit në Izrael. Akti human më i madh në Ballkan. Frika ishte se partizanët mund ta dekonspironin këtë aksion tek gjermanët, për të krijuar terror e panik e ta shfrytëzonin për fitoren e tyre. Me qeverinë e Mustafa Krujës u bë ajo që nuk ishte bërë dot në vende më të mëdha, më të fuqishme e më të kulturuar, mbrojtja e hebrenjve, duke mos dorëzuar asnjërin te nazi-fashistët dhe në fund të luftës në Shqipëri, “në atdheun e dytë të hebrenjve” kishte dyfishin e tyre. Kadri Cakranit, por sidomos të birit të Bektash beut, Kujtim Cakranit, ashtu si gjithë popullit iu hap dhe një punë tjetër e vështirë, shpëtimi i mijra ushtarëve italianë pas kapitullimit të Italisë Fashiste, se ata kërcënoheshin nga pushtuesi gjerman si dezertorë dhe nga partizanët si pushtues, pavarësisht se një pjesë e tyre më pas, me urdhër nga aleatët, u hodh të luftonte bashkë me partizanët. Shqipëria bëri atë që s’e kishte bërë kush në botë, ushtrisë që kishte ardhur si pushtuese, pasi u mund, ushtarëve të braktisur të saj u dha bukë dhe strehë, mbi 25 mijë bij dhe i përcolli si vëllezër. Është biblike që armiqtë t’i kthesh në vëllezër.

Përsëri Kadri Cakrani, nga Kryekomandant i Ballit Kombëtar, do ta gjejmë në aksione humanitare, në shpëtimin e infermiereve amerikane, aeroplani me të cilin fluturonin, gabimisht ra në Shqipëri në zonat e luftës, ku partizanët, duke mos pyetur për jetët e tyre, donin t’i përdornin si propagandë, si zbarkim të aletarëve, na thotë Kadri Cakrani. Tjetër, lirimi i disa ushtarëve gjermanë, të kapur rob nga partizanët në Berat, kur ata, ushtarët gjermanë, nuk e dinin se partizanët do ta shkelnin marrëveshjen që kishin bërë me ta. Komanda gjermane menjëherë mori 140 pengje, shqiptarë të pafajshëm, që do t’i pushkatonte, nëse nuk ktheheshin në repart dy robërit gjermanë. Partizanët e donin masakrën, se kështu shtohej urrejtja kundër gjermanëve, por Kadri Cakrani shkoi në zonat e tyre dhe i liroi robërit gjermanë, që të shpëtonte jetët e 140 njerëzve, bashkëqytetarë të tij. Bashkë me tensionin rritet dhe mrekullia e librit. Fshehja e Kodikëve të Beratit, mijëvjeçarë, bizantinë, sidomos atë të purpurtin, që e kërkonin gjermanët dhe, po të mos ua dorëzonin, do të pushkatoheshin priftërinjtë tanë ortodoksë, sa të ishin aty. Përsëri Kadri Cakrani është në vorbull, për të gjetur zgjidhjen, teksa përkthen gjermanët e ardhur nga Tirana për këte çështje. Duheshin ruajtur priftërinjtë nga pushkatimi, por dhe kodikët patjetër dhe kush kallzonte, “do ta pushkatoj unë” – kërcënonte Kadri Cakrani si përherë. Dhe ai propozoi benë e rreme te gjermanët, pasi priftërinjtë i ishin lutur ikonës së Shën Mërisë që t’i falte për atë që do të bënin.

Libri është plot me ngjarje e kundërngjarje, zbulime dhe kundërzbulime, aleanca të fshehta e kritike, rreziqe dhe humnera, natë dhe luftë, vrasje dhe sherre kombëtare që do të zgjidheshin si do të mund të zgjidhej bota e të vendoste për Shqipërinë, etj, etj, teksa dhe çështje befas hapte të tjera e më të mëdha si rrathët e ujit, kur hidhet një gur mbi një pellg. Ato rrathë shkonin dhe më përtej vendit, në Beograd e Athinë, Londër e Moskë, e Uashington dhe s’ishin prej uji, por shpesh rrathë gjaku. Akuzat e kudërakuzat tashmë nuk kishin të sosur, krahu i partizanëve kishte mjeshtra të propagandës, gjithmonë në rritje, akuzohej Balli Kombëtar për bashkëpunim me pushtuesin, si organizatë tradhtarësh, teksa gjermanët po arrestonin dhe internonin nga radhët e Ballit, sipas Kadri Cakranit, psh, internohet poeti Kudret Kokoshi, më pas i burgosur i komunistëve etj.

Gjithsesi Balli Kombëtar, kur po dukej absurde në atë realitet të çmendur, po arrinte fitore humane e morale, duke pranuar që t’i binin mbi shpinë dhe akuzat. Ndërkaq terrori po u jepte sukses partizanëve. Që ata po e përdornin më së miri, nuk e thotë vetëm Kadri Cakrani me dëshmitë e tij, por dhe të tjerë, madje dhe nga radhët e partizanëve, p.sh, i ikuri i tyre, Xhelal Staraveska, ushtarak i lartë, por dhe teoricieni po i tyre, që kishte studiuar në Moskë, poeti Sejfulla Malëshova, ua tha në një nga konferencat që Partia Komuniste, po shndërrohej në një bandë me terroristë. Kadri Cakrani i mëshon ngulmimit që vrasësit e Shqipërisë duheshin vrarë, qofshin këta dhe shqiptarë. Lufta ka ligjet e saj, ajo nuk fitohet me falje atyre që nuk të falin.               Gjermanët po mundeshin si kundërshtarë dhe po fitonin kundërshtarët e tjerë, komunistët, sipas Kadri Cakranit, dhe ajo që po humbte vërtet, ishte Shqipëria. Kadri Cakrani me gjithë krerët e Ballit Kombëtar, Legalistëve, kolaboracionistëve, etj, ikin. Humbën betejën, por jo luftën, sipas Mit’hat Frashërit. Dhe do ta vazhdonin nga jashtë “Për Shqipërinë”.

Terrori i fitimtarëve do të ishte më i keq dhe më i madh se i pushtuesve. Xhaxhain e Kadri Cakranit, Bektash bej Cakrani, ai që e kishte rritur, ministri i parë i financave në shtetin e ri shqiptar, do ta pushkatonin. Skena është heroike nga ana e të pushkatuarve, kurse nga ana e atyre që pushkatonin, kishte grotesk. Ata bënin provat e pushkatimit se pritej një i madh që do të asistonte, do të vinte ai, tashmë i lartë në pozitë, që Kadri Cakrani donte ta vriste, por nuk e kishte lënë xhaxhai, që po pushkatohej tani prej tij.

Në Shqipëri, në mes të qytetit të Fierit, varin një vëlla të Kadri Cakranit, dy të tjerë i burgosin, ndërsa e motra e tyre, ajo e Arteve të Bukura, Suhadja e bukur, vdes në moshë të re, e tmerruar në çmendinë. Si një metaforë e rinisë së asaj kohe. Një metaforë tjetër e rëndë në libër është dhe ajo me kafkën e Gjergj Kastrioti-Skënderbeut, që mendohej se ishte në një varr të fshehtë në një Kishë të vogël në Lezhë, por duke mos treguar përkujdesjen e duhur shteti i ri, duke bërë të kundërtën, dukej se kështu do të humbte dhe ajo traditë e lashtë, zakonet, lavdia historike e shqiptarëve, etj, etj.

Edhe në SHBA, në një mledhje të OKB, ku vinte të merrte pjesë nga Tirana dhe ai, armiku i tyre, Kadri Cakrani po e priste në një rrugë të Nju Jorkut, përballë hotelit t’i bënte atentat me sanjper. Prandaj dhe në libër, në fund, gjejmë dhe skena si të filmave hollivudianë, kur Kadri Cakrani ndjek me çifte veturën e atyre që kishin qendruar dyshueshëm para restorantit së tij, që duhej të ishin vënë nga Sigurimi i Shtetit Shqiptar. Libri mbyllet ashtu siç fillon, si me një ironi, me ndeshje fotbolli. A thua ashtu janë përpjekjet e gjithë kësaj jete, një lojë?

E rëndësishme në Kujtimet e Kadri Cakranit nuk janë ngjarjet, por lënda, koha që sjell dhe të vërtetat e tij përballë të vërtetave të të tjerëve, të vetë historisë zyrtare. Kjo përballje e re, dikur me armë dhe tani me libra, ndihmon kujtesën kombëtare, krijimin e një të vërtete të përbashkët, se asnjëra më vete nuk mund të jetë absolute, por nga këndvështrimet arrijmë në përfundimin se të gjithë u përpoqën për Shqipërinë, sipas asaj që besonin dhe interesave vetiake, me strategjinë dhe taktikat që njihnin apo iu imponuan. Cilët ishin në anën e duhur të historisë? Po ne ende nuk kemi një histori të përbashkët, me ngjarje dhe heronj të pranuar nga të gjithë. U dukën se ishin fitimtarët, por kur morën pushtet, ata u bënë antihistorikë të tmerrshëm. Të mundurit? Koha duket se u dha të drejtë tani që s’janë. Që nuk do të dihej si do të ishin po të kishin marrë pushtet. Por mjaftojnë idetë, vizioni, madje dhe humbja. Më mirë të humbësh në kohën që duhet, se sa të fitosh, kur nuk duhet. Janë më të rënda për një popull fitoret e dëmshme. E cilët ishin kolaboracionistë më të rrezikshëm për vendit, ata të kohës së luftës nën pushtim perëndimor apo ata të kohës së paqes me Bllokun e Lindjes? Cakrani, vetëkuptohet, është kundër të dytëve dhe i luftoi. Po jo vetëm ai. Ndërkaq po shtohen ata që mendojnë ashtu. Nëse nuk është arritur të përcaktohet se cila ishte më mira që do të duhej për atëhere, të jemi në gjendje të gjejmë se ç’ishte më e keqja, që nuk do të duhej. Të paktën të na bashkonte kjo.

Ndihmesa e librit të Kadri Cakranit në këtë çështje është e jashtazakonshme. Dhe e dashurisë pa kushte për atdheun.

NJË EPILOG I VOGËL                                                                     (jashtë këtij libri)

 

…tashmë, që nga viti 2000, është ringritur Fondacioni “Vëllezërit Cakrani” dhe dy librat me memoaristikë, “Kujtimet e një firmëtari” dhe “Të vërtetat e luftës time” të shkruara nga ati, Hajredin Cakrani dhe biri, Kadri Cakrani, të një rëndie të veçantë, thesar mes veprave të Kujtesës Kombëtare, na vijnë për herë të parë si zbulime falë pasardhësit të tyre, avokat Kujtim Cakranit. Puna e tij, pasioni, këmbëngulja, guximi i trashëguar janë si një ringjallje, jo vetëm e Familjes së tij të Madhe.

Ai është i angazhuar edhe profesionalisht në zbulimin dhe dënimin e krimeve të komunizmit, qoftë dhe moralisht, edhe pse ka munguar një Gjyq shqiptar i Nurenbergut. Së fundmi ai ka marrë një nismë të vaçantë, do të thosha të mrekullueshme, ka hedhur në gjyq institucione shtetërore, pra shtetin, që pse nuk është dhe nuk gjendet ku është Dokumenti autentik i Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, ku një nga firmëtarët ësht:e dhe stërgjyshi i tij. Shqetësimi i tij e tejkalon atë familjar, është shqetësim për gjithë Familjen e Atdheut. Sipas avokat Kujtim Cakranit ai dokumet është si dokumenti i pronësisë së shtëpisë, ne e kemi shtëpinë e përbashkët, Shqipërinë, por nuk kemi dokumentin. Ku është? Pse fshihet? Pse nuk gjendet? Ai ka zbuluar se deri në 1944 ai dokument themeltar ka qenë, i ruajtur në Kasafortën e Bankës Kombëtare të Shqipërisë dhe kur çelsat i morën fitimtarët, ai dokument u zhduk dhe përdorej një i falsifikuar, ku qenë fshirë mjaft firma, hedhësit e së cilës ishin vrarë apo burgosur nga regjimi dhe ishin shtuar firma të atyre që nuk kanë qenë në shpalljen e Pavarësisë, si p.sh, xhaxhai i diktatorit Enver Hoxha.

Avokati Kujtim Cakrani kërkon në emrin e gjithë shqiptarëve, për Shqipërinë, edhe pse e pa shpallur kështu, Dokumentin e Pavarësisë tonë. Akt i lartë, madhështor, vazhdim i udhës së të parëve të tij. Megjithëse ai dokument është në gjakun e shqiptarëve, në ajrin e atdheut, madje është dhe monument prej bronzi në kryeqytet me firmat si shtigje të ndërprera, por që i bashkon bëma e madhe, historike. Ne dhe shteti jemi të lirë dhe të të pavaruar aq sa është ky dokument vërtet brenda nesh.

Këtë kërkon të çertifikojë avokati ynë.

 

[easy-share buttons="facebook,google,twitter" image="https://www.voal.ch/wp-content/uploads/2021/02/tahirilibrbrn.jpg" counters=0 native="no" url="https://www.voal.ch/nje-depertim-filozofik-ne-ndertimin-e-jetes-sone-familjare-ose-tragjizmat-qe-tronditin-njeriun-gjate-jetes-nga-tahir-bezhani/"]

NJË DEPËRTIM FILOZOFIK NË NDËRTIMIN E JETËS SONË FAMILJARE ( OSE TRAGJIZMAT QË TRONDITIN NJERIUN GJATË JETËS) – Nga TAHIR BEZHANI

Nga Tahir Bezhani

Përshtypje nga leximi:

Romani:  “Fluturimi i fundit” Brunilda Zllami, 2020 Tiranë, Botime Dudaj.

BrunilldaZllami, një emër i njohur mirë në prozën tonë kombëtare, autore e disa  romaneve voluminoze ,është një begati e veçantë letrare e cila me talentin e saj të rrallë, ka zënë vend të merituar tek lexuesit e te gjitha shtresave  shqipfolëse.

 

Me fantazinë e shkathtësitë e saja, ka gjetur e trajtuar tema të ndryshme nga meset tona ,nga trevat e vendit nëpër kohë, duke lëvruar në imtësi  elemente nga traditat me   problematika të ndryshme që populli ynë është përballur dhe vazhdon të përballet, si i hipnotizuar nga dukuri të ndryshme negative. Brunillda Zllami, me talentin e saj, jo vetëm se trajton tema të thukëta te aspekteve sociale, si dogmë e trashëguar, si degradim i politikave vendore, por ajo prekë në esencë edhe themelet e shtetndërtimit me bazament të korrupsionit e  matrapazllëqeve të tjera në shoqërinë tonë të re, si në romanin ,”E premte pasdite”.

Për t’u marrë me gjerësisht me veprat e shkrimtares BrunilldaZllami, mendoj se duhet të lexohet e të analizohet i gjithë opusi krijues i kësaj prozatoreje. Pastaj, mendoj se për këtë qëllim, padyshim duhet të ndajnë kohë penda akademike për ta veçuar e skalitur më mirë e adekuat, si një begati në letërsinë tonë ,pra, për t’ia dhënë meritën kësaj shkrimtareje nga Malësia e Gjakovës.

Romani të cilin e lexova këto ditë të shkurtra e net të gjata dimri ”Fluturimi i Fundit”,më bëri të jem krenarë me tropojanën tonë,e cila me filozofinë e saj dhe shkathtësinë personale, te futë labirinthave të jetës, jetës së përditshmërisë sonë ,duke trajtuar tema të ndryshme që mbizotërojnë mentalitetin tonë edhe pas kaq vite tranzicionesh nga të dy shtete motra shqiptare.

Romani “Fluturimi i fundit” i autores Brunillda Zllami ,

është një vepër që zgjon kureshtjen e lexuesit me  përmbajtjen e gjithanshme  jetësore, ku njeriu përjeton lumturinë, tmerrin, vuajtjen, pra te lidh ngushtë me ngjarjen qe zhvillohet brenda faqeve të  libër, ku në secilën faqe që shpalos, dëgjohen hapat e një jete, rrugëtimeve me shumë kthesa të papritura, dëgjohet zëri i dhimbshëm i protagonistëve të ngjarjeve jetësore.

Rrekja me këto lloje temash, nxjerrë nga meset tona, me kujdes të veçantë, duke përjetuar emocionalisht  dashurinë, vuajtjen, sakrificën ,durimin, bamirësinë, duke nderuar edhe traditën ,shkrimtaren tani me emër të dëshmuar, z. Brunillda Zllami, e bëjnë të madhe, si rrëfimtare e jetës në të gjitha aspektet e filozofisë njerëzore.

Kur një autor futet në thellësinë e problematikës njerëzore dhe bëhet pjesë e pandarë psikologjike e fizike e protagonistëve në vepër, dhe  nxjerr atë madhështi që ekziston me të gjitha nuancat jetësore, dhe përhap mesazhin në masë lexuesish, atëherë padyshim se ajo vepër, me autorin, jetojnë gjatë në mbamëndje te dashamirëve të artit letrar.

Romani “Fluturimi i fundit” i autores Brunillda  Zllami , nuk përfshin numër të madh të  protagonistëve, ku do ngatërroheshin  veprimet e tyre dhe të fitonim paqartësi në momente, të cilat lexuesi i ndjek me shumë vëmendje, duke u bërë tërësisht  pjesë e librit. Në rastin konkret, si rol kyç në vepër lexojmë Hanën, Niken (Nikua),  Edin ,Gresen, Markun, Sanjan ,Aldi-Alba, Eman ,përmes të cilëve sillet  e gjithë ngjarja bosht,si dielli rreth tokës,me katër stinët të mbushura me dashuri të zjarrtë, sakrifica dhe vuajtje të pasosura deri në tragjizëm e dramacitet, ku për epilog ka vdekjen e Hanës ,larg atdheut, nga një sëmundje e pashërueshme,  te cilën nuk e përkëdhel as në momentet e fundit, dorë e askujt….

Një përfundim  tragjik i jetës, si rasti i Hanës, nxit lexuesin koshient të gjurmojë, te kërkojë arsyet  e një drame të tillë .Ky rrugëtim jetësor fillon qe nga mosha e saj adoleshente, e cila bëhet pre e Nikuas, që nga momenti kur ky ia shpëton jetën nga valët e detit.

Që atë moment Hana mbetët e” varur” nga shpëtimtari, pa dëshirën e saj. Ajo kishte të dashur Edin. Tek Edi i pushonte shpirti dhe ndjenja plot vrull rinor. Në fakt,Nika e Edi, ishin shokë të ngushtë që nga fëmijëria e hershme, ndërsa fati i Hanës u gjend mes tyre befas, si një virus shkatërrimtar të jetës dhe marrëdhënieve nder njerëzore e familjare, mes Nikos dhe Edit. Kulminacioni i acarimit arrihet kur Edi e kupton dashurinë e Nikos me Hahen anise Niko ishte i martuar dhe priste babësinë.

Niko për arsye te epsheve të shfrenuara  dhe dashurisë se çmendur, nuk heq dorë përkundër vërejtjeve të mikut, Edit. Ndërkaq Edi, më pastaj e bindë Hanen të heqë dorë nga dashuria e rrejshme e një të pasuri dhe të rikthehet te dashuria e vërtetë, pranë Edit ,i shkrumbuar pas bukurisë së saj.

Jeta e koklavitur vetëm sa mbështillet në lëmshin e jetës familjare mes dy familjeve,mes dy shokëve të cilët njëri tjetrin e kanë quajtur vëlla, gjersa nuk ishte futur në mes bukuri e Hanës, ”virus” dashurie.

Pas një kohe te gjatë jete me Nikon, Hana rikthehet te Edi ,anise edhe ky tani,ishte bërë bashkëshort,kishte lidhur fatin me Gresën.

Krijimi i kësaj rrëmuje familjare, njërën dhe tjetrën familje, i kishte futur në “hijen e një torture të heshtur”, pa ditur deri në fund pasojat e këtyre veprimeve anakronike, të cilat  do i pësojnë vet autorët e një jete të shfrenuar e të  pakonsoliduar në përformancën e etikes personale  me njerëzoren.

Për këto veprime, krijohen rrëmujat ,duke tronditur jetën deri në themel,deri në vdekje. Sepse, pas ndarjes së Hanës nga  dy të “dashurit” ( Nikes e Edit), gjendja shëndetësor i keqësohet deri në shkallëzim  kancereogjen ,e cila ikën në Suedi, ku edhe atje vdes, pa pasur pranë vetës asnjë dorë përkëdhelëse në momentin e fundit te jetës.

Vajza të cilën e lind Hana, pas ndarjes me Nikuan e Edin, e rrit bashkëshortja e Edit,  Elda. Vajza  pagëzohet Ana. Kjo krijesë mbetet vuajtja më e madhe shpirtërore e Hanës, sepse kishte pritur gjatë e vuajtur shumë, për të qenë nënë ,por këtë amësi nuk e gëzon  shkaku i sëmundjes që ia mori jetën. Vdes pa e parë askush nga rrethi familjar.

Falë aftësisë dhe imagjinatës së fortë të autores së kësaj vepre ,z. Brunillda Zllami, e cila me përvojën e fituar si prozatore me renome, artistikja letrare si kulminacion i kësaj vepre arrihet me letrën e Hanës,lënë si amanet  bijës së saj,Anës,duke shpërthyer me një fuqi të skajshme dhimbje, që nuk pati fat të gëzojë jetën si nënë e vonshme. Ajo i len shumë këshilla të bijës,duke ia rrëfyer fatin tragjik të jetës së vet,duke i lënë këshilla për kujdesje që të jenë vigjilente dhe kurrë mos të pësojë çarje zemre nga hidhërimet që sjellin rrugët monopate.

“Dua të më mendosh si një puhi që të përkëdhel kur je e mërzitur, si një energji që të rrethon kur je  vetëm,si një rreze që të ngroh kur ke ftoftë….”

Ngritja e ngjarjes deri në cepat e tragjedisë jetësore,nuk është parë vetëm te rrëfimet në këtë roman .Ky fenomen  është pjesë edhe letërsisë botërore, e atyre që janë fitues të çmimit Nobel. Prandaj ,edhe krijuesja, motra jonë, bija tropojanë, Brunillda Zllami, posedon të gjitha aftësitë e një krijueseje me reputacion, jo vetëm kombëtar, por edhe ndërkombëtar.

Çfarë na ofron në fakt përmbajtja e kësaj vepre me një plotëni shembujsh e faktesh që janë prezentë në shoqërinë tonë?!

Nga leximi i romanin “Fluturimi i fundit”, nxjerrim mesazhin (porosinë) se jeta familjare, ka kodin e saj etik, të përsosur në jetën përbashkët të krijimit të familjes, trashëgimisë, fisnikërisë ,traditës e bujarisë ,parime  këto që personifikojnë  lumturinë familjare.Veprimet e kundërta, skandalizojnë jo vetëm një familje, por një rreth të  gjerë, një shoqëri njerëzore.

Për fund të këtij shkrimi, mund të them lirisht se prozatorja jonë e respektuar ,Brunillda Zllami ,me romanin më të ri “Fluturimi i fundit” , i ka dhuruar lexuesit tonë ndjeshmërinë e një “kujdestarie” në rrethana të kohës së këtij “civilizimi”, shkallëve të të cilit nuk po ecim, por po vrapojmë më shpejt se koha.  Me apo pa logjikë, nuk po mund ta them!…

 

Gjakovë,28 janar,2021

[easy-share buttons="facebook,google,twitter" image="https://www.voal.ch/wp-content/uploads/2021/01/140914242_10214918848203843_255550168133461492_n.jpg" counters=0 native="no" url="https://www.voal.ch/etrita-ibrahimi-ne-piano-klaudio-zoto-ne-violoncel-hapen-koncertin-e-pare-te-edicionit-te-tete-te-pianodrom/"]

Etrita Ibrahimi në piano & Klaudio Zoto në violonçel hapën koncertin e parë të edicionit të tetë të “Pianodrom”

voal.ch – Sot më  22 janar, në RTSH, Muzikë, ora 21.30,

filloi koncerti i parë i edicionit të tetë të festivalit “Pianodrom”.

Që u hap me recitalin në duo Ibrahimi-Zoto

Klaudio Zoto – Violonçel

dhe Etrita Feim Ibrahimi – Piano

me vepra të  L. V. Beethoven dhe Aleksandër Peçi.