PËLLUMB VREKA

Historia e Kinës është e lidhur pazgjidhshmërisht me Mao Ce Dunin (MAO ZE DONG), si udhëheqësi komunist kryesor që i dha lirinë Kinës në tetor 1949. Ai lindi në 26 dhjetor 1893 dhe vdiq në 9 shtator 1976. Lajmi i vdekjes së Mao Ce Dunit na erdhi në Gjorm të Lezhës, në kohën që po zhvillonim një stërvitje komando shtabi me pjesëmarrjen e trupave tankiste.

Vdekja e tij nuk pati ndonjë jehonë të veçantë në qeverinë shqiptare të asaj kohe për faktin se marrëdhëniet ishin ftohur me kohë me rastin e vajtjes në Kinë të Riçard Niksonit, Presidentit të Amerikës (vendi që kryesonte kapitalizmin dhe imperializmin sipas Partisë së Punës të Shqipërisë së Enver Hoxhës). Dhe sipas Enver Hoxhës, Kina (Motra e Madhe) paskësh bërë një gabim të madh duke ftuar Niksonin në Kinë, pa pyetur dhe pa i marrë leje këtij. Kjo për faktin se Enveri e quante veten si Qendra e vetme e Komunizmit në Botë. Mao Ce Duni njihet si çliruesi i Kinës nga pushtuesit japonezë, ndërmori shumë reforma nga të cilat më kryesorja ishte Reforma Agrare duke shtetëzuar të gjitha pasuritë e pronarëve dhe latifondistëve të mëdhenj. Toka iu shpërnda fshatarëve dhe ky revolucion në bujqësi natyrisht që kërkonte edhe një revolucion në industri. Kjo për arsye se Kina trashëgoi një ekonomi, totalisht bujqësore. Prandaj, krahas revolucionit në bujqësi, duhej rritja industriale, për të realizuar rritjen e prodhimit bujqësor, orizit, në radhë të parë, për të ushqyer miliardëshin e popullsisë së Kinës.

KOPJIMI NGA KINA

Në vitin 1958-1962, Mao Ce Duni shpalli të ashtuquajturin “HAPI I MADH PËRPARA” me synimin rritjen dhe modernizimin e industrisë prodhuese dhe transportuese. Kina kishte edhe një program tjetër që përpunohej nën “rrogoz”, në kundërshtim me rregullat e Kombeve të Bashkuara, “Kopjimin dhe prodhimin e makinerive dhe pajisjeve të shteteve të tjera”. Të gjithëve iu kujtohen furnizimet që neve na vinin në ato vite nga Kina. Po marrim ato më pikantet. Tanket që erdhën në Shqipëri në ato vite ishin tanke të kopjuara nga tanket sovjetike T-52, që kinezi i emërtoi T-54. Avionët luftarakë, MIG-15, 17-19 e Mig-21 ishin tipik avionët sovjetikë me të njëjtën sigël. Raketat e mëdha SAM-7 që të gjithë i kemi parë nëpër parada ishin tipike imitime sovjetike. Po ashtu edhe kamionët e famshëm që mbushnin rrugët e Shqipërisë. Me karroceri druri dhe karroceri metalike (vetëshkarkuese), ishin po sovjetike; ZIS (Zavoda Imena Stalin), ZIL (Zavoda Imena Lenin); xhipat BÇ kinez ishin kopje e xhipave sovjetik UAZ (Uralski Auto Zavod); kamionët Gaz-51 ishin ZIM sovjetik, (Zavoda Imena Molotov). Megjithatë, pavarësisht se kinezët ishin “kopjacë”, kjo në vetvete është një meritë e jashtëzakonshme sepse që të kopjosh këtë gamë të madhe makinerish, tankesh, autoblinda, avionë etj., etj. kërkohet një industri jashtëzakonisht e madhe, e fuqishme dhe e larmishme. Sidomos në drejtim të pjesëve të ndërrimit, të kompletimit të pjesëve dhe pajisjeve. Këtë Kina e realizoi në një kohë rekord. Azotiku i Fierit ishte një teknologji italiane e përparuar për kohën. Kinezët, me leje të qeverisë shqiptare, punuan ditë e natë me grupe pune për të kopjuar teknologjinë e kësaj ndërmarrjeje etj., etj.. Avantazh të madh në këtë drejtim, kinezët kishin faktorin kohë dhe fuqinë e pamatë punëtore.

VDEKJA E MAO CE DUNIT

Tani fillon historia e çuditshme e Kinës. Me vdekjen e Mao Ce Dunit, pushtetin e mori me grusht shteti, i mbështetur edhe nga ushtria, Sekretari i Përgjithshëm i Partisë, Huo Kuo Feni (Hua Guo Feng). Ky personazh mistik, të cilit në kohën e Mao Ce Dunit nuk i ishte dëgjuar zëri, si masë të parë të tij vendosi arrestimin e Grupit të Katërshes, me në krye gruan e Mao Ce Dunit, JIANG QIN dhe ZHANG Çuan QIAO, Wang HONG WUEN dhe YAO WEN YAN. Këta u akuzuan si përgjegjës të Revolucionit Kulturor, revolucion që në Kinë persekutoi intelektualë të artit, kulturës, ateistë e njerëz të lirisë. Fillimisht, këta të katër, të lidhur me duar nga mbrapa dhe me tabela në qafë ku shkruhej “Unë jam armik i popullit”, u linçuan nga masat popullore në mbledhjet “alla komunistçe”, ku turma shfryu mllefin kundër armiqve të popullit. Pas lançimit, gjykata e Huo Kon Fenit, i dënoi të katër me vdekje dhe u ekzekutuan. Duke pasur parasysh konspiracionin e madh kinez, (është edhe sot), nuk u mor vesh kurrë nëse u pushkatuan apo u dënuan me burgim të përjetshëm, siç u përhapën thashetheme më vonë. Dihet ngjarja e studentit kinez në sheshin “Tien An Men” në vitin 1989 që i doli përballë dhe ndaloi kolonën e tankeve. Me stil, Shërbimi Sekret e largoi nga vendi por akoma edhe sot nuk dihet fati i atij studenti kurajoz. Fakt është se edhe sot kinezët e kanë si model ekzekutimin publik. Për 50 gr. drogë të dënuarit pushkatohen në stadiume të mbushur plot me spektatorë, me duar të lidhura nga mbrapa, në gjunjë, me një plumb në zverk, pas koke. Më “Katërshen” u mbyll edhe historia famëkeqe e “Revolucionit Kulturor”, i cili u shpik, u mbështet nga vet Mao, duke futur në lojë HUNVEIBINËT (RINIA REVOLUCIONARE), e cila me citatet e Maos në duar, shpartalloi ato që thamë më lart, artin dhe kulturën kineze dhe të huaj, si shfaqje të urryera për popullin kinez.

“MOTRA E MADHE”

Ndërkohë, Qeveria kineze, e cila si “Motra e Madhe” filloi që në vitin 1964 të furnizojë Shqipërinë me të gjitha nevojat që kishte vendi, duke filluar nga gjilpëra deri tek avionët dhe raketat. Ndihma ishte e pakufizuar për faktin se edhe vetë Shqipëria nuk kursehej duke dërguar në Kinë lëndë të para, sidomos bitum, naftë, krom, i cili për nga cilësia renditet i dyti në botë, pas atij të Afrikës së Jugut. Në këtë kuadër kinezët kishin planifikuar që në Shqipëri të ndërtonin një ambasadë të madhe, për ta përdorur si “Plasdarm” për në Europë. Kjo për faktin së në Europë nuk kishte asnjë vend që të kishte marrëdhënie të tilla me Kinën si Shqipëria. Qeveria shqiptare pranoi që të ndërtohej kjo ambasadë e “stërmadhe”. Kjo ambasadë gjigande, është godina e sotme e Ministrisë së Jashtme Shqiptare, kurse godina pas saj do shërbente si godinë banimi për personelin kinez. Në fakt, kjo ishte një kopje e ambasadës sovjetike, e cila ishte ndërtuar në “kërthizë” të Shqipërisë. Pas prishjes së marrëdhënieve, ambasada sovjetike u spostua në Rrugën e Elbasanit, e cila më pas u bë rezidenca e ambasadës italiane në Shqipëri. Ish-ambasada e ndërtuar nga sovjetikët u shndërrua në Presidiumin e Kuvendit Popullor sot, Presidenca e Shtetit Shqiptar. Ca shtete shquhen për nënshtrim ndaj më të fuqishmit apo të madhit, i cili i “mban me bukë”. Në Suedi, ambasada amerikane është mu në qendër të Stokholmit, mbi një kodrinë. I pyetur nga ana ime për këtë fakt, suedezi mu përgjigj: “Amerikani është këmbëkryq këtu, por frikën ia kemi ‘Ariut rus’.

HUA KO FENI NË TIRANË

Qeveria shqiptare e ftoi Hua Ko Fenin në Shqipëri duke menduar një zbutje apo një mundësi rilindje të marrëdhënieve kinezo-shqiptare, meqenëse ekonomia shqiptare kishte filluar tatëpjetën. Uzinat e fabrikat, deri tek tanket dhe avionët, vuanin për pjesë këmbimi dhe lëndë të parë. Në uzinat shqiptare të prodhimit të armëve me material kinez filloi të ndihej mungesa e lëndës së parë. Për këtë arsye, qeveria shqiptare iu drejtua Suedisë (si vend asnjanës) me një delegacion të kryesuar nga drejtori Llazi A. me kërkesën për të blerë nga pala kineze, për nevoja të shtetit shqiptar lëndë të parë për fabrikat e armëve dhe uzinat e ndryshme. Njësoj siç po bën bota aktualisht me Rusinë, e cila e futur në darën e sanksioneve, dërgon të tjerë për siguruar pjesë të ndryshme këmbimi për nevojat ushtarake dhe ekonomike. Pra, Hua Kuo Feni erdhi në Shqipëri dhe në bisedimet e zhvilluara, i vuri kushte qeverisë shqiptare për vazhdimësinë e marrëdhënieve. Por dihet botërisht që Enver Hoxha, si “pishtar i komunizmit” në botë, nuk mund të pranonte kushte. Kështu u “dh… nusja në kalë” dhe Huo Kuo Feni ia mbathi në Jugosllavi me të cilën (edhe sot) lidhi marrëdhënie dhe kontrata miliarda dollarëshe, vetëm që Serbia t’i jepte dorë të lirë e mbështetje si kryesuese e “Botës së Tretë” me qëllimin e vetëm për të “penetruar” në Afrikë, Azi e Europë.

“TENI I VOGËL”

Por këtë sukses, Huo Kuo Feni nuk e pati të gjatë, sepse në dritë doli “Teni i vogël” (Ten Siao Pin) të cilin Mao e kishte internuar në një fshat të humbur për t’u rehabilituar nga mendimet e tij… kapitaliste! Dhe vërtet, sapo Teni hipi në pushtet, pas vizitës në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ai i hapi “kanat më kanat” dyert e Kinës për investime kapitaliste, sidomos ato amerikane. Baza e rrugëtimit të Tenit ishin katër pikat e Maos, të cilat nuk guxonte askush t’i cenonte, akoma edhe sot. Por Teni i anashkaloi me parullën e famshme dhe të pavdekshme, për të justifikuar investimet e huaja: “Ç’rëndësi ka macja nëse është e zezë apo e bardhë! Rëndësi ka që ajo të kapë miun”. Jemi me Huo Kuo Fenin. Fenit iu bë në Jugosllavi një pritje e jashtëzakonshme, ashtu siç Kina vetë ia kishte bërë Titos në vizitën e tij në Kinë, si “Udhëheqës i Botës së Tretë”. Titos, në shenjë respekti, iu shtrua me tapet… të kuq rruga nga aeroporti deri në sheshin “Tien An Men”, ku për respekt të tij vallëzuan njëqind mijë kërcimtare. Në këtë kuadër dashurie të re, me një motër tjetër në Europë, Huo Kuo Feni i dhuron Jugosllavisë një rafineri nafte (pak e përdorur). Një dhuratë goxha me vlerë domethënëse në marrëdhëniet midis dy vendeve, marrëdhënie të cilat vazhdojnë akoma edhe sot.

Vuçiçi nuk blen armë edhe makineri përveçse në Kinë. Po ashtu, investimet kineze në infrastrukturën serbe janë të shumta. Kështu, duke qenë Serbia një vend “Plasdarmë”, siç dëshironin të ishin me njëra-tjetrën, Kina e ka shtyrë ekspansionin e investimeve edhe në vendet e tjera të rajonit, si në Mal të Zi. Kur Huo Kuon Feni u kthye në Kinë, frenat e shtetit i kishte marrë në dorë Teni. Ai njihet sot në histori, si ideatori i zhvillimit të ekonomisë së tregut në Kinë, ishte ai që lejoi modernizimin e Kinës dhe lejimin e investimeve të huaja në ekonominë kineze. Interesi ndërkombëtar për investime në Kinë ishte i madh për shkak të krahut të lirë të punës dhe kapacitetit të madh të ekonomisë kineze për investime. Ekonomia sot është e dyta në botë, pas asaj Amerikane, duke qenë e qartë se ndoshta, pas një dekade të dalë në krye. Dikur, Presidenti i Francës, Zhak Shiraku shprehej se: “Çfarë të keqe ka të lidhesh me një vend komunist për biznes?! Mjafton të eksportosh në Kinë vetëm gjilpëra dhe merret me mend se sa do jetë fitimi i Francës”!

Autori, drejtor i Revistës “HOSTENI”

/Gazeta Panorama 

Nga Dr. Genti Kruja/ Më 6 shkurt u mbushën rreth 60 vjet nga fjalimi i Enver Hoxhës që hapi si-parin e ateizmit në Shqipëri. Në këtë kuadër, revista “Zani i Naltë” ka publikuar një urdhër të Enver Hoxhës (me gjasë firmosur, por jo shkruar prej tij) dhe një raport informativ i gushtit të po këtij viti, që flet për përpjekjet e bëra kundër fesë, rezultatet dhe problemet. Duket e pabesueshme sesi regjimi ja doli që të likuidonte aq thjeshtë një prani mijëravjeçare përfaqësuar në këtë kohë nga 2169, objekte kulti nga të cilat 740 xhami, 608 kisha orthodokse e manastire, 157 katolike, 530 teqe, tyrbe, mekame etj.. Rezistenca ishte minimale, ndërkohë që religjioni duket se u la në baltë dhe nga grigja që kishte gjetur çati të re. Më poshtë dokumentet që kanë interes historik:

                                         Urdhri i Enver Hoxhës

“Duke marrë parasysh se kohët e fundit në shumë rrethe është intensifikuar lufta kundër fesë, paragjykimeve e zakoneve fetare dhe me qëllim, që kjo luftë të bëhet sa më drejt, pa gabime dhe më me sukses, u pa e nevojshme të jepen orientimet e mëposhtme: Feja është opiumi i popujve. Këtë të vërtetë të madhe duhet të bëjmë çmos që ta kuptojë çdo njeri, edhe ata (dhe këta nuk janë pak), që janë të helmatisur e që duhet t’i ç’helmatisim. Kjo nuk është një punë e lehtë, por as edhe e pamundur.

Këtë luftë të madhe nuk duhet t’ia lëmë spontanitetit e të kënaqemi duke thënë se brezat e rinj do ta braktisin këtë opium, ose se feja dhe praktikat e saj ruajnë qenien e tyre vetëm tek plakat dhe tek pleqtë. Kjo nuk është ekzakte, këto mund të humbasin virulencën e tyre, vetëm në rast se i luftojmë e i demaskojmë, kurse ringjallen, propagandohen e zgjerohen në rast se i nënvleftësojmë.

Sigurisht feja ka të bëjë me botëkuptimet, me ndërgjegjen, por këto me shekuj, feja dhe klerikët jo vetëm i kanë kthyer në dogma filozofike, por për ta rrënjosur këtë dogmë animiste në ndërgjegjen e njerëzve, e kanë shoqëruar edhe me disiplina konkrete, me organizime të veçanta, e kanë lidhur me ngjarjet e jetës së njeriut. Çdo gjë feja është munduar ta lidhi me ndodhitë e jetës së njeriut dhe ka bërë që ky, çdo mendim, çdo veprim të tij ta lidhi me fenë, me besimin idealist, mistik etj.

Luftën tonë kundër fesë ne duhet ta drejtojmë qoftë kundër dogmës fetare vetë, kundër pikëpamjeve filozofike, idealiste e mistike të saj, ashtu edhe kundër disiplinave fetare, që kanë hyrë, deri në zakonet e përditshme të atyre që besojnë, bile edhe të atyre që nuk besojnë, por që i zbatojnë nganjëherë pa i ditur, pa bërë kujdes. Populli ynë, në përgjithësi, nuk është fetar në atë kuptimin, që janë shumë popuj të tjerë. Kjo është e vërtetë por prapë se prapë edhe ai diçka beson…!

Ne nuk u kemi lënë asnjë shkollë, qoftë edhe të ulët, për të nxjerrë klerikë të rinj dhe për t’u dhënë këtyre një edukatë të rregullt dhe të interpretuar të doktrinës së tyre fetare…! Kështu që klerikët e çdo besimi kanë shteruar dhe do të shterojnë edhe ca më shumë si kuadro. Kurse për sa i përket shtypit të librave, të dogmave të tyre, kjo ka vdekur me kohë për ta…

Pra, bazën materiale dhe propagandistike për shumëzimin e librave fetare e kemi zhdukur. Ne kemi zhdukur gjithashtu mundësinë e nxjerrjes së kuadrove. Tash është çështja t’u prishen kishat dhe xhamitë, të vetmet mjete kryesore ku klerikët grumbullojnë besimtarët për të mbajtur gjallë besimin, qoftë edhe në forma dekadente.

Prishja e kishave, xhamive, teqeve e manastireve, natyrisht, paraqitet më e vështirë, për arsye se nuk duhet shkuar në kundërshtim të drejtpërdrejtë me atë pjesë të popullit që beson.

Por mjaft prej tyre janë prishur, pa ngjallur asnjë reaksion, disa të tjerë janë prishur se kanë rënë, ka nga ato që janë kthyer në depo ose kanë mbetur pa hoxhë apo pa prift dhe praktikisht nuk funksionojnë. Në këto forma duhet të vazhdojmë ne për deri sa nuk funksionojnë.

Në këto forma duhet të vazhdojmë ne përderisa t’i rrafshojmë nga faqja e dheut tonë. Institucioneve fetare ne duhet t’u heqim, atje ku e kemi lënë diçka, të gjithë tokën, ndonjë ulli ose të ardhur tjetër që mund të kenë akoma kishat, xhamitë, etj.

Është interesante se në fshatin tonë nuk ka rezistencë për këto gjëra. Ky është si rezultat i punës ateiste, që ka bërë dhe bën partia, por edhe nga mungesa e hoxhallarëve dhe e priftërinjve në fshatra, nga mungesa e librave fetarë. Në përgjithësi, në fshatra çështja e besimit në fenë, mbahet në zakonet e jetës, në interpretimin pragmatik të tyre, por që nuk është as për ta nënvleftësuar, as për ta neglizhuar, pse prapë na dëmton shumë në zhvillimin dhe përparimin e vendit. Për t’i zhdukur praktikat fetare ne duhet t’i luftojmë ato sidomos me frymën revolucionare dhe patriotike.

Lufta kundër feve, veçanërisht në vendin tonë, ku nuk ka mundur të zhvillohet në forma filozofike të stërholluara, për arsye të mungesës së një baze klerikësh të zhvilluar e me kulturë, duhet të bëhet me këmbëngulje në zakonet, në traditat, në mënyrën e jetesës, në interpretimin e fenomeneve, pse nëpërmjet kësaj rruge klerikët kanë mundur për shekuj me radhë te fusin helmin e fesë dhe këtë helm ta përziejmë me gëzimet, me hidhërimet dhe me shfaqjet e përditshme të jetës së njeriut.

Neve pra na bie detyra që të studiojmë me imtësi, ku dhe qysh shfaqet ky helm, në ç’forma, ç’trajta ka marrë gjatë zhvillimit, ç’praktika zbatohen, si zbatohen e si kamuflohen ato.

Këto ne duhet t’i analizojmë që kur lind i vogli, i cili pagëzohet, bëhet synet etj., që kur martohet njeriu, ngjarje kjo që lidhet me shumë zakone në të cilat ka depërtuar zakoni kishtar si krimbi brenda mollës së kuqe. Duke i njohur këto, këtej duhet të fillojë lufta e studiuar sistematike ideologjike, politike, organizative, pa pushim, pa pushim.

Lufta me fenë është mjaft e koklavitur, prandaj kush nuk armatoset mirë kundër saj, mund të mos ketë rezultatet që dëshirojmë. Ne i kemi të gjitha mundësitë dhe terreni ynë paraqitet i favorshëm që këtë luftë ta kryejmë me sukses.

Një armë historike kundër fesë dhe klerikëve reaksionarë është edhe fakti se feja myslimane ka qenë ideologjia e pushtuesve turq, feja ortodokse ideologjia e shovinistëve grekë që pushtonin në kohët e kaluara vendin tonë dhe feja katolike me qendër Vatikanin ka qenë ideologjia e pushtuesve italianë, e imperializmit austriak dhe e fashizmit italian.

Ndjenjat patriotike të popullit tonë dhe lufta e tij për t’u çliruar nga zgjedha e të huajve, në mos drejtpërsëdrejti, gjatë shekujve është ndeshur edhe me ideologjinë fetare të pushtuesve dhe me ata klerikë reaksionarë të çdo besimi, që u shërbenin atyre. Në këtë fakt historik ne nuk mund të mos shohim edhe një nga arsyet që populli ynë nuk është edhe aq fanatik e i lidhur me fetë, pse këto, në parim dhe në fakt, kanë qenë në kundërshtim me idenë e çlirimit kombëtar.

Duke pasur parasysh të gjitha çka thamë më lart, ne si komunistë dhe ateistë duhet të jemi edhe realistë. Me gjithë propagandën tonë të organizuar kundër fesë, riteve, dogmave, institucioneve fetare dhe klerikëve profesionistë, të kemi vazhdimisht parasysh që të mos futemi në luftë të hapët me njerëzit e popullit, sepse në popull do të ketë edhe njerëz të ndershëm, të lidhur me partinë dhe patriotë të flaktë, që do të ruajnë në ndërgjegjen e tyre edhe për shumë kohë, mundet edhe deri sa të vdesin, besimet e tyre.

Puna me ta do të jete një përpjekje bindjeje e vazhdueshme dhe me durim të madh, të cilën të mos e lejojmë të kthehet në ofenduese. Me këta njerëz partia duhet të sillet, si të thuash, si doktori i mirë që bën të gjitha përpjekjet për ta shëruar të sëmurin, për ta rikthyer këtë në gëzimet e jetës.

Besimet e kota fetare nuk do t’i gjejmë vetëm te klerikët. Këta janë ata njerëz profesionistë që i propagandojnë, që i ruajnë të gjalla, që bëjnë spekulime dhe mashtrime të poshtra, por ato ekzistojnë edhe në popull. Prandaj, pa a ngadalësuar për asnjë çast propagandën kundër fesë, të kemi kurdoherë parasysh se kemi të bëjmë me popullin. Veprimet e pamatura, ekzaltuese, duhet të evitohen. Çdo veprimi i duhet përgatitur me kujdes terreni politik.

Të zaptosh xhamitë dhe kishat me fushatë dhe me një urdhër, është punë e lehtë, por duhet menduar edhe për pasojat në popull. Pasojat e këqija evitohen duke përgatitur me kujdes popullin, që ai ta kuptojë këtë kotësi, ta zhdukë fenë nga zakonet e jetës, të braktisë me bindje praktikat e saj. Atëherë për të s’ka as rëndësinë më të vogël xhamia apo kisha, prifti ose hoxha. Kjo është një punë më e rëndë, por më e sigurt.

Shumë kisha dhe xhami po braktisen dhe po rrënohen. Asnjë ndërtim të mos u bëhet. Disa mund të kthehen në vepra muze, në qoftë se janë të tilla, disa që do populli, të bëhen depo, të mos hezitohet të merren, e kështu me radhë, jo me dhunë, me bujë dhe pa marrë aprovimin e popullit, i cili duhet përgatitur shpirtërisht dhe politikisht…! / Memorie.al

               SEKRETARI I PARË I KOMITETIT QENDROR

                TË PARTISË SË PUNËS TË SHQIPËRISË

                           ENVER HOXHA     

Tradhëtarët

Enver Hoxha e Ramiz Alia

na nxorën nga Europa…

Melbourne 2010

Ua kushtoj të Parëve të mi,

Ejëllorëve (ose Radovanve) të vjetër,

dhe Gurakuqëve po aq Atdhetarë,

që menduen, punuen e u salvuen

për Shqipninë Europjane të

Gjergj Kastriotit – Skenderbeut!

                                                     Autori

Melbourne, Gusht 2010.

Redaktor: Daniel Gàzulli. 2010.

Dikur… ishte edhe kjo… Shtëpia e Luigj Gurakuqit..!

            At Anton Harapi, tregon për Luigj Gurakuqin:

            “…U kuq, iu muer goja, shterngoi buzët e i dha vehtes: Padër Anton, tha, na kanë skreditue tepër keqas, na kanë deklarue komunista n’opinjonin publik t’ Europës! Për Zotin, nuk due të hiki, por po ndeja këtu, e dij se derdhet gjak e, derdhet kot…”

                (Revista “Hylli i Dritës, Nr. 3, Mars 1944, fq. 69, Shkoder.)

PJESA E I

HYMJE

Isha i vogël kur më tërhiqte vemendjen një kuadër pikture mbi një tabake porcelani me servirë kafe. Aty ishte një piramidë dikund ka Egjipti. Një deve, nga pozicioni i kambëve, kuptohej se ishte në ecje…Përpara i printe një harap, që dukej sikur e tërhiqte deven me një litarë…

Dukej sikur edhe dielli binte vetëm mbi atë mjedis, ku rana digjej e të jepte përshtypjen e një tymnaje që ngrihej nalt…

Më dukej një jetë e mënershme. Piramidat, tash sa mija vjet, asnjena nuk lëvizin. Nuk lëvizin as sfinksat, as gurtë, as tullat, madje as faraonët që janë aty ndër ato piramida.

Ndonjë termet shkapë ndonjë gur aty-këtu, që rrëshqet dhe bie poshtë,  thërmohet e bahet pluhun.

Kur frynë erë, rana ngjitët e mbushë zgavrrat e gurëve, po edhe të sfinksave, që qëndrojnë me aq madhështi mbi piedestalet e tyne. Kur bie shi apo breshën, rrallë në ata vise, gjithë ai pluhun lahet e rreshqet me ujin poshtë…

Mbas pak orësh dielli i fortë i atij vendi e thanë tokën e nuk mbetë ma asgja mbas atij rrebeshi që mund t’ jenë kenë boll i fortë.

Asht e vërtetë se edhe aty jeta vazhdon…

Harapi e devja, të dy jetojnë…tjerët nuk jetojnë, nuk kanë jetë, por vazhdojnë me kenë aty, madje edhe kur as harapi as devja nuk do të jenë ma. …Për jeten e deves asht vështirë me folë. Thonë se asht mësue me vuejtë e me bajtë… Në lidhje me “arësyetimin” e kafshëve kam pyetë edhe njerëz me ide materialiste, që e mendojnë veten trashigimtarë të majmunit, por vërej se e kanë të vështirë me mendue ndryshej, jo pse kanë bindje, por u pelqen ashtu, pse nga pema majmuni hypë ma lehtë mbi shpinën e gungueme të deves, sesa me kenë njeri dhe me kërkue rahatinë tek devja.

Ndërsa për harapin e shkretë çka mundesh me thanë ma parë..?

Jeta e ban njeriun me pranue me kenë i gjallë ndër të vdekun. Kërkon gjithmonë i shkreti njeri me kenë i gjallë e, shpesh, thuhet se edhe “Shqiptarët janë kenë të vdekun ndër të gjallë…”

Jam i sigurtë se këtë mendim për shqiptarët e kanë “ata” që kanë jetue të hypun mbi shpinë të deves, se, po t’i takonte me jetue si devja , me u tha etjet si ajo, ose si harapi që i prinë zbathë, tue u djegë kambësh në ranën e nxehtë, tue vrapue me gjetë dy grushta uji me njomë gojën e shkrumueme, atëherë me andje të madhe do të çonte sytë kah qiella dhe, ashtu gjysë të verbuem nga lodhja, uja, etja, zharitja e frika e vetmisë, apo nga dajaku e shpata e mumjes së “faraonit”, do të fillonte me vrritë me gjithë forcën e zanit të shkyem, me sy të zgurdulluem, tue shikue drejt tek drita e fortë e diellit, derisa të fillojë me pa në rrethin e tij Kryqin…e, kur i marrakotun do të binte për tokë, ashtu, i shkrryem në ranë, do të thërriste:

“Zoti im, Zoti im…pse më lëshove dore..?”

Jo, nuk asht blasfemi kjo, vëllazen e motra!

Këto janë fjalët e Krishtit!

Shqiptarët kanë të drejtë me pyetë…

Se vuejtën gati 50 vjet… si Krishti!

            Melbourne, 2 Korrik 2010.

1. NA ISHTE DIKUR… NJË  SHQIPNI..!

Kështu i fillonin përrallat dikur gjyshat tanë…

Na hapnim veshët me ndigjue, po nuk shkonte gjatë dhe kapakët e syve na mbylleshin tue na mbetë nder mend vetëm fjalët “na ishte…!”

Mundoheshin të shkretët pleq me na ngulë në tru fjalën “Shqipni”, që shpesh, kur zemroheshin, si nëpër dhambë përtypnin disa tinguj gati si të dëshpruem…”si e hangri dreqi kështu, këtë vend..?”

Ishim të vegjël dhe nuk mujtëm me kuptue se çka donte me thanë “me hangër dreqi një vend…”, krejt abstrakt për moshat tona 5 – 6 vjeçare…

Kishim fillue me këndue me shokë një kangë që na pelqente fort:
            “Porsi fleta e Ejllit t’ Zotit,

  Po rreh Flamur’ i Shqipnisë…”

E, pa e dijtë mirë se kush e kishte ba ate, mësuem ndër shkolla se Ai ishte një nga “tradhëtarët” e Popullit Shqiptar, që nuk duhej me i zanë në gojë as emnin, as kangën e Tij… Mësuesja e klasës së parë në Dajç të Bregut të Bunës, në vitin 1945 ishte zoja e nderueme Viktore Kuka, të cilën e takova në vitin 1993, mbas 40 e sa vitesh, mbasi nga pranëvera ajo nuk e mbylli vitin shkollor, se u arrestue si “armik i popullit” dhe vuejti sa vite dënim…

Pak kohë, pra, mbasi kishin “hi këta”, kuptuem se edhe “kush ishin këta”, që një ditë në mengjes, prej tyne njeriu nuk ishte aty ku binte me fjetë në darkë. Sigurisht, edhe “kangën” e harruem prej frike.

Kur Zoti ua ndaloi me hangër “mollën” Adamit e Evës në Parrizin e Tokës, pikërisht, Até që Zoti ua ndaloi, até tinzisht një ditë e “hangrën”…

Ashtu edhe na, porsa filluem me kuptue e me zanë mend, filluem me kërkue ndër libra “mollën e ndalueme”…por këte herë jo nga Zoti, po nga “robi”, ose ma mirë me thanë nga “robnuesi” i Atdheut…

Ndër librat e vjetër, mu në qoshen e një rafti të harruem të bibliotekës së dajës, ishte “Kanuni i Lek Dukagjinit”, me emnin e një frati sipër që e kishte mbledhë nga populli; quhej At Shtjefën Gjeçovi, OFM., që mësova se e kishin vra serbët…në Kosovë, ku ishte mësues, tue plotsue edhe idenë se edhe banorët e Kosovës ishin Shqiptarë, por mbas 1944 Ata ishin nën sundimin e “druzhe” Titos së Jugosllavisë, i cili na ka sjellë edhe ne si atyne “lirinë”, bashkë me Stalinin e “math” e gjeneral kolonel Enver Hoxhën, që ishte në qeverinë provizore të Tiranës, sigurisht, me trup aty se, me mend, me zemër e me vepra në Beograd…

E mora atë libër në dorë dhe mbasi e hapa, prap një tjetër emën i ndaluem…At Gjergj Fishta, prap një tjetër…Faik Konica…e kështu, u futa në “Parrizin e Tokës”, ku pothuej të gjitha “mollat” ishin të ndalueme..!

Ato dy parathanje, edhe pse kanë kalue 50 e sa vjet, nuk i harroj për mënyren e shkrimit të Tyne nga dy kolosët e Letërsisë Shqipe, por që endè vazhdojnë me kenë…, në “Parrizin e Tokës” apo, në “Kopështin e Gjetsemanit”, nuk mund ta përcaktoj, mbasi “Juda” asht endè gjallë…sa sheh njenin i afrohet… e, sa do me e “puthë”, sheh tjetrin e shkon tek ai… po edhe xhullijtë…presin se “cilit” po i kacaviret në qafë, dhe …me ba edhe ata punën e tyne që kanë ba tash 85 vjet…

Në historinë e Epokës mbas Krishtit, nuk besoj se ka një shtet tjetër në Europë, si Shqipnia, që tue kenë ndër ma të vogjlit e këtij kontinenti, me u përfshi në të gjitha ngjarjet kryesore të tij, madje edhe tue u “diskutue” edhe ekzistenca e kenjes së Saj…

Unë nuk dyshoj se Toka e Saj asht në kontinentin Europë …Po ka njerëz që nuk e dinë endè, jo nga injoranca, sa nga dëshira mos me kenë edhe sot Shqipnia aty. Historia e shteteve të Europës Perëndimore kurrë nuk mund të jetë e plotë pa emnin e Shtetit Shqiptar, edhe pse e kanë gri e coptue si mos ma keq, tue u mundue me i plotsue qejfin dhe interesat e të gjitha shteteve rreth nesh, njenit ma dashakeq se tjetri.

A mundet Italia me thanë se Popullit Shqiptar na i kemi dhanë një dhuratë të çmueshme, e cila i ka sjellë qytetnim dhe zhvillim të madh njerëzor në të gjitha aspektet, deri tek “liritë dhe të drejtat e Njeriut, një nga bazat e qytetnimit modern”, e kjo dhuratë asht kenë Krishtënimi?

– Jo, po e përsëris: “Jo”! Na jemi të Krishtenë aq ditë para Italisë, sa Shën Pali ka vonue me mbërrijtë nga Durrësi me anije në tokën e tyne… e, mbas tyne janë kristjanizue vendet europjane…

Kush ma parë se Ilirët u ndodh mes zjarrit të Romës e Bizantit? Këte të shpjegojnë historianët, dhe atëherë Europa do të “mësojë” se me sa sakrifica Ilirikët e ruejtën prej asaj kohë, pra, që nga viti 67 mbas Krishtit, kur në Iliri fillon edhe përndjekja e katolikëve.

Prof. Zef Mirdita në librin e Tij, “Krishtënizmi ndër Shqiptarë” (1998), në fq. 159, shkruen: “Kisha e krishterë ndër Shqiptarë, përkundrejt vështirësive e vazhdon kontinuitetin e mëparshëm. Edhe në kohën e skizmës (1054), përkundrejt ndihmave dhe presioneve të përandorve bizantinë dhe të kryepeshkopëve të Ohrit, ajo shpirtërisht mbetët në bashkësi me Romën…”. A nuk asht ky një fakt tjetër i Shqiptarve, që nuk u shkëputen as atëherë nga Europa? E të vazhdojmë me rrjedhën e shekujve…

Kisha Katolike Shqiptare e ritit romak dhe lindor, në shek. XIV e XV, asht faktori kryesor në ruejtjen e identitetit etnik dhe të pavarësisë së Shqiptarëve. Kisha Katolike dhe i Madhi Gjergj Kastrioti – Skenderbeu, janë ”pararoja e qytetërimit të krishtenë europjan. Pushtimi otoman dhe përhapja e islamizmit bën që një pjesë e konsiderueshme e popullit shqiptar ta braktisë vendin dhe të strehohet në Itali e Greqi. Kjo kohë është edhe zanafilla e Kishës së Krishterë Arbëreshe…” (po aty fq. 166). Le t’i referohemi Imzot Fan S. Nolit, tek libri i Tij “Gjergj Kastrioti – Skenderbeu”, fq. 49, ku shkruen: “Në krye të shekullit të XV, Shqipëria ishte pothuaj plotërisht katholike, me nja tetëmbëdhjetë peshkopata të ritit latin. Në këto duhen shtuar disa peshkopata unite të ritit oriental orthodoks të lidhura me Papën. Sa për kapedanët e bajraktarët, këta ishin këthyer katholikë të gjithë njëri pas tjetrit, sikundër na tregojnë dokumentat e kohës”. Mbas kthimit në Krujë, Skenderbeu asht rikthye në fenë e të parve në mjedisin Shqiptar. Shqipnia ishte e krishtenë Katolike, gja që e dëshmojnë edhe bashkpunëtorët e Tij, ambasadorët dhe njerzit politikë e diplomatikë ma të shquem të të gjitha kohëve që kishte pranë: “Prelatët e Kishës Katolike, siç ishin Gjon Gàzulli, abati dhe protonatori apostolik Gjergj Pelinji, argjipeshkvi Pal Engjëll Dushi nga Kraja, abati e pastaj ipeshkvi i Ndërfandit Pali, argjipeshkvi i Durrësit Pal Engjëlli” (Po aty, Prof. Z.Mirdita, fq. 172).

Ma kjartë se kushdo që asht mundue me tregue figurën e Gjergj Kastriotit – Skenderbeut flasin dokumentat e Vatikanit, të cilat Shqiptarët vazhdojnë me ba sikur nuk i njohin…ose, edhe kur i “njohin”, mundohen me i paraqitë aq të gjymtuem, sa edhe vetë Vatikani me dyshue në “pronën” e vet që ruen tash sa shekuj. Madhështia e Kastriotit gjendet e shkrueme nga vetë Papët, aty edhe nga anmiqtë e tyne. Skenderbeu në botë njihet si mbrojtës i qytetnimit Perëndimor, por edhe i vetë Kishës Katolike. Papa Kalisti III shkruen:

“Nuk ka njeri që i ka të njohura veprat e tua e që nuk i ngritë në qiell me lavdatat më të larta dhe të mos flasë për trimërinë tënde si për një ushtar të vërtetë, për një mbrojtës të emrit të krishterë.” (Prof. Z.Mirdita po aty, fq. 173.). Po ai Papë vazhdon: “Me të vërtetë shohim se ai pothuajse i vetmi, i cili, i është kundërvenë invadimit të egër turk, e nuk e ka lejuar afrimin e tyre (sc. Evropës, ZM)”.

Papa Kalisti III shkruen: “Meritat e Tij janë më të mëdha se të të gjithë princërve të tjerë të krishterë!”.

Papa Piu II, shkruen: “Mbrojtësi më i rreptë i Krishtit”.

Plot 25 vjet ishte Gjergj Kastrioti – Skenderbeu që mbrojti Europën e përçame nga invazioni turk. Ishte ajo Europë që, po të mos kishte forcën e Papatit dhe autoritetin e Kishës Katolike, me kohë do të ishte shkatrrue.

Islamizmi ka provue në truellin Shqiptar se shuen traditat e vjetra kombëtare dhe shpartallon kulturën shpirtnore të popullit. Aty ku nuk ka veprue me forcën e shpatës apo të vendosjes në hu, aty ka përdorë formën e taksave dhe të nënvleftësimit të njeriut si kenje “e dytë”…kjo ishte edhe arësyeja e largimit të një sasije të konsiderueshme nga Shqipnia për në Itali dhe Raguzë (Dubrovnik), ku kanë lanë edhe shumë trashigimtarë deri sot.

Kisha Katolike asnjëherë nuk ka mohue identitetin dhe entitetin etnik të Popullit Shqiptar. Kjo vërtetohët edhe me veprat e klerikëve të asaj kohë, kur ata iu mbështetën dhe u inkuadruen në gjiun e kulturës dhe shkencës së Evropës së asaj kohë, tue mbetë të pandryshuem që nga gjaja ma elementare, alfabeti latin.

Një ndër kolosët e Kishës Katolike Shqiptare të asaj kohë asht edhe prifti Don Gjon Gàzulli, laurue në Padova, Itali me 1430. Ky ishte misionar diplomatik i Skenderbeut, shkencëtar në fushen e astronomisë e të matematikës.

Dokumenti ma i parë i Gjuhës Shqipe, me 1462, nga Imzot Pal Engjëlli, “Formula e Pagëzimit”, asht e pakundërshtueshmja dëshmi e të gjithë Shqiptarëve në qëndresën e Tyne kundër pushtimit barbar turk.

Kisha Katolike Shqiptare, mbas vdekjes së Skenderbeut, strehohet ndër shpella e male, ndërsa arbëreshët e Italisë krijojnë Kishën e vet. Kjo asht koha ma e vështirë që kalon populli Shqiptar në mes indiferencës politike të shteteve të tjera ndaj nesh; islamizimit të dhunshem në masë; po edhe faktori i ortodoksisë skizmatike, vazhdues i luftës së vet antiosmane, së cilës, i afrohen shumë për kryemje ritesh besimtarët katolikë.

Mbas vitit 1622 fillon njëfarë “ringjallje” e Kishës Katolike, që në shek. XIX shpërthen në Shkoder, kohë në të cilën Turkia lejon edhe me u ndërtue Kisha e Madhe Katedrale (1858). Kjo periudhë, edhe pse asht Shqipnia e pushtueme ende nga turqit, dallohet për përpjekjet e Klerit Katolik Shqiptar në hapjen e disa shkollave në Gjuhën Shqipe, ku asht përdorë alfabeti latin, gja që vazhdon me tregue vijushmeninë pa asnjë ndërpremje të rrugës sonë kombëtare ndaj kulturës europjane. Jemi edhe para një fakti: “Asnjë krahinë e Shqipnisë nuk përdorë gjuhën turke!”

Në gjysën e dytë të shek. XIX, në Shkoder, kemi edhe shkolla të Mesme si dhe seminar për klerikë katolikë shqiptarë, ku që në fillore asht përdorë gjuha shqipe. Nuk do të përsëris karakterin dhe rolin e këtyne institucioneve arsimore e kulturore në zhvillimin e ngjarjeve të asaj kohë, por do të theksoj se roli që ka luejtë përgjithësisht Kleri Katolik Shqiptar në të gjitha aspektet për çeshtjen kombëtare dhe kryesisht të primjes së saj në të gjitha kohët me kahun e pandryshueshëm të vetin nga Europa, janë dhe do të mbetën monumente të pavdekëshme historike të lavdisë së Tij.

Ai me të vërtetë u masakrue, u përndjek, u var, u vue në hujë, u muer zvarrë…dhe, u pështye si Thëmeluesi i Tij, por guximi dhe përpjekja me ruejtë në tiparet shpirtnore të besimtarëve binomin “Fé e Atdhé”, asht një meritë që na endè nuk e gjejmë të vlerësueme në masen që meriton. Vëreni me kujdes se sa asht e lidhun Historia e Shqipnisë me Historinë e Europës, përderisa vetë egzistenca e qytetnimit Europjan mvarej nga fati i luftave të Skenderbeut!

Vëreni me kujdes se me sa guxim e pjekuni vepron Kleri Katolik në momentet kyçe të historisë sonë, kur fatet e saj rrezikojnë edhe një zhdukje të përjetëshme, ose gabime të pakorrigjueshme nga vetë politika e ndërthurun e shteteve të tjera. Hapni arkivat e shihni letrat e dorëshkrimet e At Gjergj Fishtës drejtue sulltanëve dhe politikanëve të Europës, kur të gjithë papërjashtim janë para hartës së Ballkanit tue ba “pazarlleqet” e tyne për kufijtë tonë, për Trojet tona, dhe për caktimin e “sunduesit” të ri të Popullit Shqiptar! Mos u ndalni vetëm tek At Fishta, as tek i Madhi Luigj Gurakuqi, as tek Don Ndre Mjedja, por vazhdoni e shfletoni dosjet e “mykuna” të Londres, Parisit, Romës dhe New Yorkut, ku do të gjeni një tjetër kolos të Klerit Katolik Shqiptar, Imzot Luigj Bumçin, që di me folë me të gjithë përfaqsuesit e ndryshëm të Lidhjes së Kombëve “pa përkthyes” dhe me bindë edhe Papët e Vatikanit për të drejtat e Trojeve tona sidhe praninë etnike dhe të vetëdijes sonë kombëtare në Europë.

Kjo vetëdije e Shqiptarëve dhe karakteri kulturor i saj, ku vazhdojnë me qendrue edhe doket e zakonet tona të vjetra, u ruejt dhe u trashigue nga Kleri Katolik Shqiptar, ndonse sot “historianët” e mohojnë, tue shpërfillë flamurin e “marksizem – leninizmit” ndër shpifjet e falsifikimet e tyne të turpshme e të pa baza, e këto “vepra të tyne” janë që para Botës Përparimtare, kanë krijue idenë fallso se Shqipnia anon nga orjenti…

          Shenim F.Radovani: Vazhdon Pjesa II.

          Melbourne, 15 Fruer 2026.

Në historinë dhe literaturën botërore Ali Pashë Tepelena vjen i dyti pas Skënderbeut për numrin e madh të librave që janë shkruar për këtë figurë.

Ai është modeli sesi një individ i thjeshtë nëpërmjet metodave makiaveliste ngjitet në nivelet më të larta shtetërore.

Sipas të dhënave, ai la pas një thesar për të cilin edhe sot vijojnë kërkimet nga eksploatorë të ndryshëm në shpellat e Greqisë dhe Shqipërisë; një sasi prej 900 çifligjesh dhe 15 anije të madhësive të ndryshme.

***

Me ardhjen në pushtet të sulltan Mahmutit II në Perandorinë Osmane filloi politika e centralizimit dhe eleminimi i feudalëve lokalë, të cilët ishin kthyer në pengesë për qeverinë osmane, duke flirtuar me Francën, Anglinë dhe Rusinë.

Kundër Ali Pashës u dërgua Ismail Pasha me një ushtri prej 20 mijë vetash. Njerëzve që ndodheshin pranë tij iu bë e ditur se, nëse kalonin në anën e shtetit, nuk do t’u ndodhte asgjë; madje do të shpërbleheshin me para dhe poste, përndryshe pasuritë e tyre do të konfiskoheshin. Si pasojë, shumë besnikë u larguan prej tij. Nga veprimet ushtarake, territoret nën sundimin e Ali Pashës ranë shpejt në duart e ushtrisë osmane.

Kur e pa se po humbiste dhe se njerëzit po e braktisnin, Ali Pasha u tërhoq në kalanë e Janinës me një numër të madh ushtarësh, municionesh, ushqimesh dhe topash. Ismail Pasha rrethoi kalanë, por nuk arriti ta pushtojë për një kohë të gjatë. Më pas i njoftoi djemtë e Ali Pashës se fermani nuk i përfshte ata dhe, nëse dorëzoheshin, duke hequr dorë nga mbështetja për të atin, nuk do të kishin pasoja.

Djemtë e Ali Pashës, Veli, Ahmet Muhtar dhe Salih Pasha, u dorëzuan.

Veli Pasha u dërgua në Kytahja, ndërsa Muhtar dhe Salih Pasha në Ankara me fëmijët e tyre.

Meqë Ismail Pasha nuk arriti sukses në rrethimin që iu bë kalasë, për këtë u ngarkua Hurshid Pasha. Ai u ofroi para bejlerëve pranë Ali Pashës dhe i tërhoqi në anën e vet. I dobësuar ndjeshëm, Ali Pashës i mbeti vetëm kalaja pranë liqenit. Atij iu kërkua të dorëzohet. Por, ai u përgjigj se do ta bënte këtë vetëm nëse i vinte një ferman që dekretonte faljen e tij. Hurshid Pasha i dha garanci duke premtuar se fermani po përgatitej. Kjo e shtyu Ali Pashën të tërhiqej në manastirin pranë liqenit për të pritur vendimin.

Meqë nuk pranoi ofertën, fshehurazi u përgatit një ferman për ekzekutimin e tij. Fermani i dërgohet Ali Pashës nga Mehmet Pasha me rreth tridhjetë ushtarë. Më 14 shkurt 1822 ata tentuan që të hynin në dhomën e tij për të zbatuar vendimin. Ali Pasha kundërshtoi me armë dhe i vra në përleshje e sipër. Koka e tij u dërgua në Stamboll më 24 shkurt.

Pas një jave ekspozimi publik, koka e Ali Pashës u ble nga miku i tij i fëmijërisë, Dervish Pasha. Ajo u varros pranë kokave të prera të djemve të tij Veli, Muhtar, Salih dhe nipit Mehmet Pasha, në varrezën jashtë Silivrikapë-së.

Ekzekutimi i Ali Pashës u prit me gëzim të madh. Fakti që rrethimi i Janinës zgjati një vit e gjysmë tregon sa i përgatitur dhe i fuqishëm ishte ai. Ushtarëve që morën pjesë në rrethim iu shpërndanë para nga pasuritë e Ali Pashës për të mbuluar shpenzimet. Pas kryengritjes, pasuritë e familjes së tij dhe të mbështetësve u konfiskuan; nga Stambolli u dërguan nëpunës për regjistrimin e tyre të menjëhershëm dhe u përgatitën defterë ku shënohen qindra çifligje dhe mijëra prona të paluajtshme.

Zhdukja e fuqisë dhe autoritetit të Ali Pashës hapi rrugën për kryengritjen e grekëve në More, për krijimin e shtetit grek dhe për ndryshime në zotërimet e Perandorisë Osmane.

***

Në epitafin e Ali Pashës, i cili ndodhet në lagjen Silivrikapë të Stambollit, shkruhet:

“Ai është Krijuesi i përjetshëm (Zoti i amshuar).

Prej më shumë se tridhjetë vjetësh u dallua në Arnavudllëk (Shqipëri).

Mytasarrifi i Sanxhakut të Janinës,

i njohuri Ali Pashë Tepelena. Këtu prehet koka e tij e prerë”.

Ndërsa trupi i Ali Pashës sot gjendet në kalanë e Janinës.

Janari i vitit 1945 shënoi fillimin e një operacioni të madh ekonomik, që do të ndryshonte përgjithmonë strukturën shoqërore të Shqipërisë.

Nën justifikimin e “tatimit mbi fitimet e luftës”, regjimi i ri komunist ngriti një mekanizëm ligjor dhe administrativ që në praktikë u shndërrua në një fushatë të gjerë konfiskimi pasurish. Tregtarë, industrialistë dhe familje të pasura u vunë përballë komisioneve të posaçme, të drejtuara jo nga ekspertë finance, por nga figura të përzgjedhura mbi bazën e partishmërisë politike. Me justifikimin se po merrnin pasuritë e fituara padrejtësisht gjatë luftës, komunistët u morën gjithçka tregtarëve, industrialistëve dhe shqiptarëve të pasur, duke e rrënuar plotësisht këtë shtresë.

Masat ishin energjike sepse pushtetit të ri i duheshin bazat ekonomike. Në ditët e para të janarit 1945 u miratua kuadri ligjor dhe u ngritën komisionet përkatëse. Kriteri më i rëndësishëm, veçanërisht për kryetarët e komisioneve, ishte partishmëria. Në dokumentin e publikuar nga “Kujto.al” pasqyrohet formimi i Komisionit për Shqyrtimin e Fitimeve të Luftës në Prefekturën Tiranë, i cili u kryesua nga nënkolonel Beqir Balluku. Kryesia e Këshillit Nacionalçlirimtar miratoi ligjin nr.37, datë 13.1.1945 “Mbi tatimin e jashtëzakonshëm për fitimet e luftës”, i cili u botua në “Gazeta Zyrtare”, nr.4, 23 janar 1945. I përbërë nga 19 nene, ky ishte ligji i cili do grabiste pasurinë e shqiptarëve, me kursimet e të cilëve do të ndërtohej regjimi komunist. Kjo ishte gjuetia ndaj floririt kryesisht. Përllogaritja e tatimit ishte abuziv, një shkak për të zhvatur. Këtij ligji iu bë një shtojcë me ligjin nr.89, datë 12.07.1945. Kuadri rrjepës u shtua me: Me ligjin nr.65, datë 18.05.1945, “Mbi likuidimin e pasurisë së bashkadhënësve debitor kundrejt Arkës së Shtetit për Tatimin e Jashtëzakonshëm mbi Fitimet e Luftës” dhe ligjin nr.416 datë 13.3.1947 “Mbi tatimin e jashtëzakonshëm të luftës dhe mbi sendet e bllokuara dhe rekuizuara”.

Në zbatim të ligjit të tatimeve, u krijuan komisionet për shqyrtimin e fitimeve të luftës, të cilat mbanin lidhje me Ministrinë e Financave. Këta ishin njerëz, që kryesisht nuk merrnin vesh nga fusha e financës (sidomos kryetarët), por ishin vetëm me partishmëri të lartë. Komisionet ishin pranë çdo qendre prefekture e nënprefekture. Më 10.1.1945 u zgjodh Komisioni për Shqyrtimin e Fitimeve të Luftës në Prefekturën Tiranë, i cili u kryesua nga nënkolonel Beqir Balluku, i caktuar nga Kryesia e Këshillit Nacionalçlirimtar të Tiranës. Ismail Alla u caktua nënkryetar, ndërsa Vangjel Noti e Koço Lipivani si sekretarë. Komisioni përbëhej nga anëtarë të Kryesisë së Këshillit Nacionalçlirimtar të Qarkut Tiranë, të deleguar nga rinia antifashiste, sindikatat dhe tregtarë të manifakturës, sendesh ushqimore dhe lëndës së ndërtimit.

KRIMET

Beqir Balluku përfshihet në listën e përpiluar nga Instituti i Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit, që përmbledh pjesëmarrësit që kanë përgjegjësi direkte për krimet e Partisë Komuniste Shqiptare dhe të Ushtrisë Nacionalçlirimtare, duke qenë, sipas ligjit nr. 41, anëtarë të strukturave politike dhe ushtarake “që kanë inspiruar, organizuar, urdhëruar, ekzekutuar ose ndihmuar forcat partizane në vepra kriminale”. Beqir Balluku (Tirana, 17 shkurt 1917 – 5 nëntor 1975) ishte partizan, gjeneral dhe ministër. Ndoqi pak vite Shkollën Teknike të Tiranës, pa mundur ta përfundonte. Më 1934 fillon punë si hekur-punues tek zanatçiu Filip Ujka në Tiranë. Më 1937 lidhet me grupet komuniste me anë të shokut të tij, Vasil Shantos. Nga fundi i vitit 1940 teksa ishte në frontin e luftës, ai u internua nga Komanda e Ushtrisë Italiane, i akuzuar si rebel që nxiste dezertimet në radhët e ushtarëve shqiptarë. Pasi qëndroj për dy-tre muaj si i internuar në qytezën e Shijakut, ku u cilësua si “element turbullues”, italianët e transferuan përsëri në një postë ushtarake në rrethinat e Ulqinit.

Në vitin 1941 ai e përfundoi shërbimin e detyrueshëm ushtarak në postën ushtarake të Ulqinit dhe pas kësaj u kthye pranë familjes në shtëpinë e tij në qytetin e Tiranës. Në atë kohë, Beqiri rivendosi lidhjet e tij me ish-shokët që kishte pasur përpara se të shkonte ushtar, Vasil Shanton dhe Vojo Kushin, të cilët e afruan në celulat komuniste dhe në marsin e vitit 1942 e pranuan si anëtar të Partisë Komuniste. U arrestua më 1943 për pak muaj dhe më 20 maj 1943 u caktua komandant i batalionit partizan Krujë-Ishëm. Më 18 shtator 1943 komisar i Brigadës së 3-të dhe më pas komandant i Brigadës së 2-të. Më 1944 ka qenë komandant i shtabit operativ të brigadave 2, 9 dhe 20. Më 1945 qe anëtar i Gjyqit Special. Më 1945-1948 qe zëvendëskomandant i korpusit të parë, komisar i korpusit të dytë dhe komisar i komandave të prapavijës në komandën e përgjithshme dhe komandant divizioni. Më 28 janar 1948 ishte emëruar kryetar i Shtatmadhorisë së Ushtrisë deri më 1950. Kreu në Moskë Akademinë Ushtarake “Voroshillov”.

Në kongresin e parë të PKSH së u zgjodh anëtar i Byrosë Politike dhe në vitin 1953 nga zëvendësministër u bë ministër i Mbrojtjes Popullore, post që e pati deri më 1974. Një vit më pas mori gradën më të lartë në Shqipëri, atë të gjeneralleitnantit. Nga 1946 Balluku ishte gjithmonë deputet i Kuvendit Popullor dhe nga 1954 deri më 1974 zëvendëskryeministër. Më 1960 u emërua kryetar i komisionit qendror të internim-dëbimeve pranë Kryeministrisë.

AKUZAT

Në vitin 1974, diktatori Enver Hoxha filloi goditjen ndaj Beqir Ballukut në Aktivin e Ushtrisë që u mbajt në Durrës. Në vitin 1974 përjashtohet nga funksionet partiake dhe shtetërore në Plenumin e Pestë. Më 4 gusht 1974 e largojnë nga vila e “Blloku”- t të udhëheqjes dhe e internojnë në Roskovec të Fierit. Më 6 dhjetor 1974 Beqir Balluku arrestohet në Selenicë të Vlorës ku ishte i internuar pas Fierit dhe u akuzua si organizues i veprimtarisë puçiste ushtarake. U dënua me vdekje për “tradhti ndaj atdheut, agjitacion e propagandë, përvetësim të pasurisë socialiste në përpjesëtime të mëdha dhe shpërdorim të pozitës zyrtare”. Me vdekje, me pushkatim u dënuan tre ishgjeneralët, drejtuesit më të lartë të Ministrisë së Mbrojtjes, ministri Beqir Ali Balluku, shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë, Petrit Taulla Dume dhe drejtori i Drejtorisë Politike, Hito Shaqo Çako, kurse me 25 vjet burg u dënua Rrahman Parllaku, ish-zëvendës.shef i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë, në Ministrinë e Mbrojtjes Popullore. Gjyqi ndaj tyre, i zhvilluar nga data 25 tetor deri në 5 nëntor të vitit 1975, në një sallë improvizuar në ambientet e Repartit 313 të Tiranës, (i njohur ndryshe si “Burgu i Vjetër” apo “Kaushi”), ku ata zhvilluan edhe procesin hetimor e, qëndronin të izoluar dhe nën masa të rrepta sigurie, që nga periudha e arrestimit, më datën 6 dhjetor e vitit 1974. Arrestimi i Ballukut, Dumes, Çakos dhe Parllakut, erdhi pas një periudhe afro gjashtëmujore, mbledhjesh e aktivesh e plenumesh, të zhvilluara me kuadrot më të lartë të Ministrisë së Mbrojtjes Popullore, sekretariatin e Komitetit Qendror të PPSH-së dhe Byrosë Politike, ku në pjesën më të madhe të tyre, kishte asistuar dhe drejtuar personalisht, vetë Enver Hoxha.

Procesverbali

Më datën 5 nëntor 1975 pushkatohet në një tunel në Linzë me Petrit Dumen e Hito Çakon dhe eshtrat e tij u groposën në fshatin Vranisht të Vlorës me urdhër të Kadri Hazbiut pas ekzekutimit. Eshtrat iu gjetën në verën e vitit 2001 dhe u varrosën në Tiranë. Me aktakuzën më datë 15 tetor 1975, në bashkëlidhje me dënimin me vdekje dhe konfiskimin e pasurisë, iu hoqën titujt e nderit dhe dekoratat. Por cilat ishin fjalët e fundit të tre të pushkatuarve sipas raportit që hartoi Nevzat Haznedari, ekzekutuesi i Beqir Ballukut, Petrit Dume, Hito Çako.

PROCESVERBAL:

Në Tiranë, më 5/XI/1975

Në bazë të urdhrit të ministrit të Punëve të Brendshme Nr.850 datë 5/XI/1975, ora 16:00, në vendin e caktuar në prani të prokurorit Murat Kanani dhe të mjekut Nevzat Vigani, nga unë Nevzat Haznedari, i ngarkuari i Drejtorisë së Hetuesisë, u ekzekutua vendimi me vdekje për armiqtë komplotistë Beqir Ali Balluku, Petrit Taulla Dume dhe Hito Shaqo Çako.

Para ekzekutimit secili nga këta armiq u njoftua nga prokurori se Presidiumi i Kuvendit Popullor refuzoi kërkesën e tyre për faljen e jetës. Mbas kësaj ata thanë:

1. Beqir Ali Balluku – Nuk foli fare

2. Petrit Taulla Dume – “Të rrojë populli, të rrojë partia”

3. Hito Shaqo Çako – “Mirë”

Në përfundim u krye ekzekutimi i tyre nga unë Nevzat Haznedari dhe pasi u kontrolluan nga mjeku Nevzat Vigani, u konfirmua vdekja e tyre.

Nevzat Haznedari, Murat Kanani, Nevzat Vigani Tiranë, më 5. XI. 1975

/Gazeta Panorama 

Mit’hat Araniti ishte jurist, publicist, pionier i prozës së shkurtër shqiptare në dialekt, një nga përfaqësuesit e brezit të intelektualëve të kohës, me prirje perëndimore.

I ati ishte ushtarak i lartë, kolonel, në vitet 1923-24- Ministër Lufte, më pas, deri më 1927, Kryetar i Gjyqit të Përhershëm Ushtarak. Shkollën fillore e kreu në Austri (Freistadt) dhe Korfuz (shkollë italiane), të mesmen në Itali (Pisa, Monte MarioRomë) ndërsa arsimin e lartë në degën juridik në Zagreb, Kroaci. Ka ushtruar profesionin e gjykatësit të paqes në Gjirokastër, Elbasan, Prizren (2 herë), Durrës. Për një dhjetëvjeçar (1934-1944) publicist dhe autor i njohur në shtypin satirik të kohës, i njohur me disa pseudonime artistike (Rrém Vogli, Jago Blini, Sufi Asmon Sufës), pionier i letërsisë dialektale shqiptare. Fushat ku Mit’hati ka lënë gjurmë dhe gjithmonë të një niveli të lartë sipas vlerësimit të studiuesve, janë dhe ato të krijimeve letrare dhe publicistike.

Në shtatorin e vitit 1935, në të përjavshme “Illyria” u shfaq një skicë “M’bojat m’Nurrës” e firmuar Rrem Vogli, pseudonimi me të cilin Mit’hat Araniti botoi një varg skicash humoristike të shkruara me dialekt tiranas. Më 1996, nën kujdesin e së bijës, Odeta Zhegu, iu botua përmbledhja “Qyfyre të Rrem Voglit, katunar pri Rrashbulle: Skica humoristike dhe publicistikë”, ku përfshihen edhe poezitë dhe disa intervista dhe artikuj të viteve të fundit të jetës. Në parathënien e këtij botimi të Phoenix, Vedat Kokona e quan Mit’hat Aranitin “një dhurues i gazit”, ndoshta misioni më i vështirë për një shkrimtar. Siç tregojnë datat e botimeve, Mit’hat Araniti, ka qenë i pranishëm vazhdimisht në periodikët shqiptarë deri në vitin 1944 të arrestimit, kur botoi në Revistën Letrare, “Pa nrefim parti”, “një kryevepër e vogël e llojit të vet” dhe “flori në baltë”, sipas Kokonës.

ARRESTIMI

Mit’hat Araniti ka ushtruar profesionin e gjykatësit të Paqes në Gjirokastër 1940, pas një viti në Prizren. Mori pjesë në organizimin e Balli Kombëtar, më pas u kthye në Ministrinë e Drejtësisë, që e riemëroi në Prizren, më pas në Elbasan dhe në Durrës deri më 1943, kur doli në mal në radhët e çetave nacionaliste të zonës së Mallakastrës. Mori pjesë në përfaqësinë e Ballit në takimin ku u arrit Marrëveshja e Mukjes. Në fund të vitit 1943 emërohet shef personeli i Ministrisë së Brendshme. Së bashku me Musine Kokalarin dhe intelektualë të tjerë, krijuan në Tiranë Partinë socialdemokrate. Krerët e saj u vunë në shënjestër pa marrë ende pushtetin Fronti Nacional-Çlirimtar. Mit’hat Araniti kreu pothuaj 10 vjet burg (nëntor 1944-prill 1954).

Ai u arrestua tri ditë pas kryengritjes së Postribës, por urdhër arresti u lëshua tre muaj më vonë në dhjetor 1946. Ai u dënua si figurë e Ballit Kombëtar që mbronte tezën e Shqipërisë etnike siç u arrit marrëveshja në Mukje. U dënua me 10 vite burg, u lirua më 1951 Në momentin e arrestimit ishte Shef Personeli i Ministrisë së Drejtësisë. U arrestua me 21.11.1944 (akuza: si figurë e Ballit Kombëtar dhe për mbrojtjen e tezës së Shqipërisë etnike në Mbledhjen e Mukjes, ku mori pjesë). Kreu rreth 1 vit burg në Burrel, më pas në Burgun e Artizanatit, Tiranë, dhoma e përkthyesve, bashkë me Mirash Ivanajn, Lazër Radin, Mihal Sherkon, etj.. Doli nga burgu në prill 1954. Po atë ditë niset në internim, me vendimin nr. 1 të Komisionit të Internim- Dëbimeve.

Vuajti internimin nga prill 1954 deri në 1960 në 5-6 kampe në Kuç, Kurvelesh, Shtyllas e Radostimë, Fier, Gradishtë e Çermë, Lushnje). Lek Pervizi i ka kushtuar një shkrim me titull “Mit’hat Araniti-Bashkëvuejtës dhe mik i paharruar”, ku tregon që me Mit’hatin është njohur në Shtyllas dhe Radostinë të Fierit, ku këta të internuar i kishin aneksuar në kampin e të burgosurve dhe i kishin futur në punë bashkë me ta, për të hapur “një kanal faraonik”. Nga aty, Mit’hatin, Lekën e një grup intelektualësh të lartë, ish-funksionarësh dhe anëtarësh familjesh të njohura i dërguan në kampin e Kuçit, në Vlorë, që funksionoi në periudhën 1954-1958 e ku përbërja e të dënuarve, mund t’i jepte atij kampi emërtesën “Akademia e Kuçit”. U martua më 1959 në internim me znj.Agime Pipa (Araniti), ish-e burgosur politike (1946- 1950) në burgjet e Shkodrës. Më pas vuajti dëbimin nga 1960 deri në vdekje (29.11.1992) në Çermë e Dushk të Lushnjes. Gjatë gjithë periudhës së internimit dhe dëbimit punoi në bujqësi. Si shumë të internuar të tjerë, banesa e familjes ishte një barakë. U nda nga jeta më 29.11.1992 në Tiranë, pa arritur t’i shpërngulet gjendja civile nga vendet e dënimit. Për punën dhe veprimtarinë e tij patriotike e kulturore është dekoruar me titujt më të lartë pas vdekjes.

PËRKTHIMET

Mit’hat Araniti përktheu mbi 200 librave. Diktatura e burgosi dhe e internoi duke e detyruar të punonte në kushtet e qelisë apo barakave. Araniti zotëronte një sërë gjuhësh të huaja, të tilla si italishtja, gjermanishtja, frëngjishtja, anglishtja dhe serbokroatishtja. Në burg mësoi gjuhën ruse, ndërsa turqishten e kishte gjuhën e nënës, në moshën 61-vjeçare nisi të mësonte rumanishten. Përktheu me mëditje për Muzeun Arkeologjik të Durrësit dhe të Tiranës, në fushat e albanologjisë, arkeologjisë, numizmatikës, etimologjisë etj.. Punonte në banesën e tij, që do të thotë në barakën e tij. Një herë madje, një zjarr që përfshiu barakën, dogji gjithë përkthimet që kishte në dorë, apo të ruajtura aty. Ndër autorët e përkthyer prej tij futen Meyer, Russu, Krahe, Stipèeviè, De Simone, Jokli, Praschniker, Garaschanin, Benac, Ëalde, Von Hahn, Šufflay, Rendiè-Mioèeviè, Katièiè, Teodorova, Papazoglu, Schuchardt, Thalloczy, Kilian, Roman, etj. Përkthimet e daktilografuara zakonisht në katër kopje, janë bërë pjesë e fondeve të Bibliotekave Shkencore, së pari të Universitetit të Tiranës dhe më pas të Akademisë së Shkencave, i cili i porosiste përkthime deri para se të ndërronte jetë.

Përkthimi i tij i Fjalorit etimologjik të gjuhëve indoevropiane me tre vëllim, hartuar nga Alois Walde dhe Julius Pokorny nga gjermanishtja, qëndroi në dorëshkrim i pabotuar për dekada të tëra në Bibliotekën e Durrësit. Për mbi 9 vjet, tek Burgu i Tiranës, ka përkthyer (me të tjerët) gjithë legjislacionin e bazat teorike të funksionimit të shtetit. Mbi 200 tituj të përkthyer për 40 vjet në gjendje internimi e dëbimi (veç përkthimeve në burg për 10 vjet), krahas punës në bujqësi, nga 6-7 gjuhë të huaja, për Muzeun Arkeologjik të Durrësit dhe Tiranës, në fushat e albanologjisë, arkeologjisë, numizmatikës, etimologjisë, etj.. Mi’thati zotëronte shumë mirë italishten, gjermanishten, frëngjishten, anglishten, serbishten. Në burg mëson rusishten, ndërsa turqishten e kishte gjuhën e nënës. 61 vjeç mëson edhe rumanishten. Disa autorë albanologë të përkthyer Mayer, Russu, Krahe, Stipèeviè, de Simone, Jokli, Praschniker, Garaschanin, Benac, Walde, Hahn, Schufflay, Rendiè-Mioèeviè, Katièiè, Teodorova, Papazoglu, Schuckhardt, von Thalloczy, Kilian, Roman, etj. Më 1996 u botua përmbledhja e shkrimeve të tij letrare të periudhës 1934-1944, poezitë, si dhe disa intervista e artikuj të viteve të fundit të jetës, nën titullin “Qyfyre të Rrem Voglit, katunar pri Rrashbulle”.Për punën dhe veprimtarinë e tij patriotike e kulturore, pas vdekjes, që i erdhi më 29.11.1992, është dekoruar me titujt e urdhrat më të lartë nga Presidenti i Republikës, si “Pishtar i Demokracisë”, “Naim Frashëri” e “Nderi i Kombit”.

/Gazeta Panorama