The declaration adopted by the Municipality of Zeta, politically supported by Milan Knežević and pro-Serbian political segments in Montenegro, represents an episode of multidimensional legal, constitutional, diplomatic, and geopolitical significance in the Western Balkans. From a strictly formal legal perspective, this is a symbolic declaration issued by a local self-government unit that produces no international legal effects. However, on the political and strategic level, the act reflects far deeper tensions connected to:
Montenegro’s state identity;
the rivalry between pro-Western and pro-Serbian political forces;
the influence of Russia in the region through Serbia;
as well as the instrumentalization of the issue of Kosovo for political, identity-based, and geopolitical mobilization.
In this sense, the Zeta declaration should not be interpreted as an isolated local incident, but rather as a symptom of a broader process of institutional and ideological polarization that has affected Montenegro following the political changes of 2020.

I. Montenegro’s Constitutional Framework and the Legal Limits of Local Self-Government

The Constitution of Montenegro defines the state as:
sovereign,
civic,
democratic,
unified, and indivisible.[1]
In contemporary constitutional systems, foreign policy is regarded as an exclusive attribute of state sovereignty. This means that only central state institutions:
the Government,
the President,
the Ministry of Foreign Affairs,
and, in certain cases, Parliament,
may represent the state in international relations.
Municipalities are decentralized administrative units whose competences are limited to:
local administration;
urban planning;
municipal development;
public services;
and local territorial matters.[2]
They:
possess no international legal personality;
have no diplomatic competence;
cannot establish international relations on behalf of the state;
and have no authority to recognize or derecognize states.
For this reason, the declaration adopted by Zeta:
has no legal effect whatsoever on Montenegro’s recognition of Kosovo.
Montenegro’s recognition of Kosovo in 2008 remains a sovereign decision of the Montenegrin state and cannot be altered or undermined by a local political act.
From a constitutional perspective, the declaration constitutes:

a declaratory political act without normative force.
However, the real issue does not lie solely in the absence of legal effect, but in the fact that a municipality is attempting to articulate positions on foreign policy, thereby symbolically challenging the state monopoly over international relations.

II. The Principle of Unity in Foreign Policy and the Risk of Institutional Fragmentation

Modern constitutional theory is based on the principle:
“One State – One Foreign Policy.”
This principle guarantees:
diplomatic coherence;
international credibility;
legal certainty;
and the preservation of sovereignty.[3]
If local entities were allowed:
to recognize states;
to reject recognition;
or to conduct autonomous foreign policies,
then the very concept of a unitary state would become fragmented.
It is precisely in this context that the reaction of the Justice and Reconciliation Party (SPP) must be understood. Their reaction was not merely a political polemic against Milan Knežević, but a warning regarding the dangers of relativizing the constitutional order.
When the SPP asked:
“Could a municipality in Sandžak tomorrow declare that it does not recognize Serbia?”,
it raised the issue of institutional precedent.
In constitutional law, political precedents are of extraordinary importance because:
symbolic practices tolerated today,
may evolve into normalized political standards tomorrow.
In this particular case, the SPP argues that:
if municipalities are allowed to interpret foreign policy according to local identities or partisan interests,
then:
state authority is weakened;
the Constitution is relativized;
and narratives of parallel sovereignties emerge.
This concern is particularly sensitive in the Balkans, where the history of the disintegration of Yugoslavia demonstrated that symbolic fragmentation of state authority often precedes deeper political and ethnic crises.

III. International Law and the Absence of International Legal Personality for Municipalities

Under international law, the recognition of states is considered:
a unilateral sovereign act of the state.[4]
Only subjects of international law:
states;
and, in limited circumstances, international organizations,
possess international legal capacity.
Municipalities:
are not subjects of international law;
possess no diplomatic personality;
have no treaty-making power;
and cannot produce international legal consequences.[5]
This principle is grounded in:
the Charter of the United Nations;
the Montevideo Convention (1933);
and universal diplomatic practice.
Therefore:
the Zeta declaration does not affect Kosovo’s international status;
does not alter diplomatic relations between Podgorica and Pristina;
and produces no international legal consequences.
Nevertheless, in diplomacy, even acts without legal effect may produce:
symbolic impact;
reputational consequences;
and destabilizing political effects.

IV. The Real Significance of the Declaration: Symbolic and Identity Dimensions

In the Balkans, political symbolism often carries greater weight than formal legality.
The Zeta declaration:
emotionally mobilizes the Serbian nationalist electorate;
reinforces anti-Kosovo narratives;
challenges Montenegro’s civic identity;
and tests the limits of institutional tolerance within the state.
After 2020, Montenegro entered a new phase of political polarization. For the first time since independence in 2006, traditionally pro-Serbian forces gained substantial institutional influence.
This resulted in:
the strengthening of Serbian identity narratives;
the increased political role of the Serbian Orthodox Church;
the relativization of a distinct Montenegrin identity;
and the expansion of anti-Western rhetoric.[6]
In this environment, Kosovo is used not merely as a foreign policy issue, but as:
an instrument for defining internal political identities.
For pro-Serbian segments:
support for the non-recognition of Kosovo functions as an ideological and identity marker.
For pro-Western forces:
recognition of Kosovo is directly linked to Montenegro’s Euro-Atlantic orientation.
This makes the issue considerably more sensitive than a conventional diplomatic debate.

V. The Geopolitical Dimension: Russia, Serbia, and Strategic Rivalry in the Balkans

Following Montenegro’s accession to NATO in 2017, the country became one of the most sensitive arenas of rivalry between the West and Russia in the Balkans.[7]
For the West:
Montenegro represented the expansion of the Euro-Atlantic security architecture into the Adriatic region.
For Russia:
Montenegro’s NATO membership represented a strategic loss and a limitation of Russian regional influence.
As a result, Moscow intensified investments in:
pro-Russian media networks;
pro-Serbian political structures;
nationalist organizations;
and mechanisms of cultural and religious influence.[8]
These networks operate through:
anti-Western narratives;
identity polarization;
relativization of Kosovo’s statehood;
and promotion of the concept of:
“Srpski svet” (“The Serbian World”).
This concept seeks the political, cultural, and strategic homogenization of Serbian populations across the region.[9]
Although not formally articulated as a territorial project, it creates:
a common political space;
coordinated narratives;
and resistance to Euro-Atlantic integration.
Within this framework, the Zeta declaration can be interpreted as:
part of the symbolic struggle against Kosovo’s recognition and Montenegro’s Western orientation.

VI. The Strategy of “Low-Intensity Destabilization”

Russia rarely operates in the Balkans through direct institutional control. Its model relies on:
local actors;
allied political parties;
media structures;
religious organizations;
and the production of symbolic crises.
In security studies literature, this is referred to as:
“low-intensity destabilization.”[10]
The objective is not necessarily total state control, but rather:
the production of continuous instability;
the weakening of trust in democratic institutions;
the obstruction of Euro-Atlantic integration;
and the creation of a perception that the Balkans remain inherently unstable.
Within this strategy:
symbolic declarations often matter more than actual legal effects.
Such declarations are used for:
testing institutional reactions;
polarizing public opinion;
gradually normalizing anti-Western narratives;
and generating continuous low-intensity political crises.

VII. Kosovo as the Central Node of Nationalist

Mobilization
Kosovo remains:
the most emotionally sensitive issue within Serbian nationalism;
and the most effective instrument for political mobilization across the Serbian political sphere.
Through the Kosovo issue:
anti-Western narratives are generated;
the West is portrayed as “anti-Serbian”;
and strategic proximity with Russia is legitimized.
In this sense, the Zeta declaration:
does not seek legal change;
but rather the consolidation of an alternative political narrative opposed to the Euro-Atlantic order.

VIII. The 2016 Coup Attempt and the Security Dimension

The analysis of Russian influence in Montenegro cannot be understood without reference to the events of 2016, when Montenegrin authorities and Western partners alleged the involvement of structures linked to Russian intelligence services in an attempted coup during parliamentary elections.[11]
According to Montenegrin institutions:
the objective was to prevent NATO accession;
destabilize state institutions;
and alter the country’s strategic orientation.
Although the legal aspects of the case remain politically contested, the episode consolidated the Euro-Atlantic perception that Montenegro represents:
a frontline arena of geopolitical competition in the Balkans.
Consequently:
anti-NATO rhetoric;
the relativization of Kosovo;
and symbolic challenges to the constitutional order,
are frequently analyzed through the prism of Russian-Serbian influence.

IX. Instrumentalization of Local Self-Government and “Gradual Institutional Erosion”

An important element of this strategy is the use of local institutions for:
producing symbolic crises;
gradually challenging central authority;
and normalizing anti-Western discourse.
This represents a form of:
“gradual institutional erosion.”
Rather than directly confronting the state:
micro-political crises are generated;
public opinion is polarized;
institutional responses are tested;
and constitutional order is gradually relativized.
If the state fails to react:
perceptions of institutional weakness emerge.
If the state reacts harshly:
narratives of political victimization are produced.
This makes the strategy particularly effective in the polarized societies of the Western Balkans.

X. Conclusion

From:
constitutional;
international legal;
diplomatic;
and geopolitical perspectives,
the Municipality of Zeta:
has no competence to derecognize Kosovo;
cannot alter Montenegro’s official foreign policy position;
and produces no international legal consequences.
Nevertheless, the real importance of this issue lies in:
the symbolic challenge to state authority;
the instrumentalization of Kosovo for domestic political consumption;
the penetration of anti-Western narratives;
and the strategic rivalry between the Euro-Atlantic project and Russian-Serbian influence in the Balkans.
At its core, this is not a legal crisis regarding Kosovo’s recognition.
Rather, it represents:
a crisis of institutional cohesion, state identity, and Montenegro’s strategic orientation.
In this sense, the case of Zeta is not merely a local political episode, but a reflection of a broader struggle over narrative control, identity formation, and geopolitical influence in the Western Balkans.

Footnotes:

[1] The Constitution of Montenegro and the State Monopoly over Foreign Policy
Montenegro, under its 2007 Constitution, is defined as:
“a civic, democratic, ecological and social justice state, based on the rule of law.”
The Constitution affirms:
the sovereignty of the state;
its unitary and indivisible character;
and the exclusive competence of central institutions in foreign affairs.
In particular:
the President represents the state domestically and internationally;
the Government conducts foreign policy;
and Parliament ratifies international agreements.
No constitutional provision grants municipalities authority over:
recognition of states;
diplomatic relations;
or foreign policy matters.
References:
Constitution of Montenegro (2007), Articles 1, 7, 82, 95, and 100.
Venice Commission, Opinion on the Constitution of Montenegro, CDL-AD(2007)047.
Robert Schütze, European Constitutional Law, Cambridge University Press, 2021.

[2] Local Self-Government and the Limits of Municipal Competence
According to the European Charter of Local Self-Government of the Council of Europe:
municipalities possess administrative and local public competences,
but not sovereign state powers.
The European standard of decentralization is based on the principle:
“subsidiarity without sovereignty.”
This means:
local authorities administer local affairs,
but possess no international legal personality.
Therefore:
municipalities cannot conduct autonomous foreign policy;
cannot recognize or derecognize states;
and cannot produce diplomatic acts with international effect.
References:
European Charter of Local Self-Government, Council of Europe, 1985.
Committee of the Regions, Division of Powers in EU and Candidate States.
Nico Steytler, Local Government and the Constitution, Juta Law, 2005.
Richard Rawlings, Delimiting Governmental Powers, Oxford University Press.

[3] The Principle of “One State – One Foreign Policy”
In modern constitutional theory, foreign policy is considered:
an exclusive attribute of state sovereignty.
The principle:
“One State – One Foreign Policy”
guarantees:
diplomatic coherence;
international credibility;
legal certainty;
and preservation of sovereignty.
Even in federal or decentralized systems, forms of:
paradiplomacy;
regional cooperation;
or local economic diplomacy,
may exist, but not:
recognition of states;
autonomous foreign policy;
or independent positions on international sovereignty issues.
References:
Giovanni Boggero, Constitutional Principles of Foreign Policy, European Constitutional Law Review, 2021.
Brian Hocking, Localizing Foreign Policy, St. Martin’s Press, 1993.
Ivo Duchacek, The Territorial Dimension of Politics, Westview Press, 1986.
John Jackson, Sovereignty, the WTO and Changing Fundamentals of International Law, Cambridge University Press.

[4] Recognition of States in International Law
Under international law:
recognition of states is a unilateral sovereign act.
Only sovereign states:
possess the authority to recognize other states;
establish diplomatic relations;
and produce international legal consequences.
Recognition:
cannot be delegated to municipalities;
cannot be territorially fragmented;
and cannot be relativized by sub-state actors.
References:
Malcolm N. Shaw, International Law, Cambridge University Press, 8th edition, 2017.
James Crawford, The Creation of States in International Law, Oxford University Press, 2006.
Hersch Lauterpacht, Recognition in International Law, Cambridge University Press, 1947.
Stefan Talmon, Recognition of Governments in International Law, Oxford University Press.

[5] The Montevideo Convention and International Legal Personality
The Montevideo Convention (1933) established the classical criteria for statehood:
permanent population;
defined territory;
effective government;
and capacity to enter into international relations.
Municipalities do not fulfill:
the criterion of sovereignty;
nor the capacity for international relations.
Therefore:
they are not considered subjects of international law.
References:
Montevideo Convention on the Rights and Duties of States, 1933.
Ian Brownlie, Principles of Public International Law, Oxford University Press, 2008.
Antonio Cassese, International Law, Oxford University Press.
Rosalyn Higgins, Problems and Process: International Law and How We Use It, Oxford University Press.

[6] Identity Polarization in Montenegro after 2020
Following the 2020 elections, Montenegro entered:
a new phase of identity polarization;
weakening of the pro-Western consensus;
and strengthening of pro-Serbian political forces.
Political discourse increasingly revolved around:
national identity;
the role of the Serbian Orthodox Church;
relations with Serbia;
and attitudes toward Kosovo.
According to Florian Bieber:
“identity polarization in the Balkans creates ideal conditions for external influence and institutional weakening.”
References:
Florian Bieber, The Rise of Authoritarianism in the Western Balkans, Palgrave Macmillan, 2020.
Srđan Darmanović, Montenegro: A Nation Divided, Balkan Insight analyses.
Freedom House, Nations in Transit Reports, Montenegro, 2021–2024.
Dejan Jović, The Balkans in Europe or Europe in the Balkans, Zagreb Journal of International Relations.

[7] NATO Membership and Geopolitical Rivalry
Montenegro’s accession to NATO in 2017:
was viewed as a strategic success for the West;
and a geopolitical loss for Russia.
Through this enlargement:
NATO consolidated its strategic presence in the Adriatic;
while Russia lost an important sphere of influence in the Balkans.
References:
NATO Official Statement, “Montenegro Joins NATO as 29th Ally,” 2017.
Dimitar Bechev, Russia Rising: Putin’s Foreign Policy in the Middle East and Balkans, Yale University Press, 2021.
Mark Galeotti, We Need to Talk About Putin, Penguin Books.
Carnegie Europe Reports on Russian Influence in Southeast Europe.

[8] Mechanisms of Russian Influence in the Balkans
Russian influence in the Balkans is commonly exercised through:
allied political parties;
pro-Russian media outlets;
economic networks;
religious institutions;
and nationalist structures.
The objective is not direct territorial control, but:
obstruction of Euro-Atlantic integration;
weakening of democratic institutions;
and preservation of the Balkans as a geopolitical grey zone.
References:
CSIS, Russian Influence in the Balkans.
NATO StratCom Reports on Russian Hybrid Operations.
Soeren Keil, Multinational Federalism in Bosnia and Herzegovina, Routledge.
European Parliament Reports on Foreign Interference in the Western Balkans.

[9] The Concept of “Srpski svet” (“The Serbian World”)
The concept:
“Srpski svet” (“The Serbian World”)
has been articulated by Serbian nationalist intellectual and political circles as a platform for:
cultural homogenization;
political coordination;
and strategic integration of Serbian populations throughout the region.
Although not officially framed as a territorial expansion project, it promotes:
a common political space;
coordinated narratives;
and resistance to Euro-Atlantic integration.
Several analysts associate this concept with:
a softer contemporary form of pan-Serb nationalism;
and Russian geopolitical doctrines concerning spheres of influence.
References:
Vuk Vuksanović, “The Serbian World,” London School of Economics (LSE), 2022.
Janusz Bugajski, Failed State: A Guide to Russia’s Rupture Strategy in Southeastern Europe, Jamestown Foundation.
Timothy Less, analyses on Serbian regional strategy.
Balkan Insight reports on “Srpski svet”.

[10] “Low-Intensity Destabilization” and Hybrid Warfare
The concept:
“low-intensity destabilization”
describes a strategy aimed at producing:
continuous political crises;
identity tensions;
institutional mistrust;
and societal polarization.
This is achieved through:
media manipulation;
disinformation;
local political actors;
symbolic crises;
and identity conflicts.
In the Balkans, this strategy is frequently associated with:
Russian hybrid warfare;
and the instrumentalization of nationalism for destabilization.
References:
Mark Galeotti, Hybrid War or Gibridnaya Voina?, NATO Defense College Research Paper.
Andrew Wilson, Virtual Politics, Yale University Press.
EU Hybrid Fusion Cell Reports.
Keir Giles, Moscow Rules, Brookings Institution Press.

[11] The 2016 Coup Attempt in Montenegro
In 2016, Montenegrin authorities alleged:
the involvement of structures linked to Russian intelligence services;
and cooperation with Serbian nationalist actors,
in an attempted coup during parliamentary elections.
According to state authorities:
the objective was to prevent NATO accession;
destabilize institutions;
and alter Montenegro’s strategic orientation.
Although the judicial and political dimensions of the case remain debated, the episode:
reinforced perceptions of Russian interference in the Balkans;
and positioned Montenegro at the center of discussions on hybrid warfare in Southeast Europe.
References:
BBC Monitoring Reports on the Montenegro Coup Case.
Atlantic Council analyses on Russian operations in Montenegro.
European Parliament Reports on Russian Influence in the Western Balkans.
Dimitar Bechev, Rival Power: Russia in Southeast Europe, Yale University Press, 2017.

The Land of Leka,23.05.2026

Deklarata e miratuar në Komuna e Zetës, e mbështetur politikisht nga Milan Knežević dhe segmentet politike pro-serbe në Mali i Zi, përbën një episod me rëndësi të shumëfishtë juridike, kushtetuese, diplomatike dhe gjeopolitike në Ballkanin Perëndimor. Në planin formal juridik, kemi të bëjmë me një deklaratë simbolike të një njësie të vetëqeverisjes lokale, e cila nuk prodhon efekte juridike ndërkombëtare. Megjithatë, në planin politik dhe strategjik, ky akt reflekton tensione shumë më të thella që lidhen me:
identitetin shtetëror të Malit të Zi;
rivalitetin ndërmjet forcave pro-perëndimore dhe atyre pro-serbe;
ndikimin e Rusia në rajon përmes Serbia;
si dhe instrumentalizimin e çështjes së Kosova për mobilizim politik, identitar dhe gjeopolitik.
Në këtë kuptim, deklarata e Zetës nuk duhet lexuar si incident i izoluar lokal, por si simptomë e një procesi më të gjerë të polarizimit institucional dhe ideologjik që ka përfshirë Malin e Zi pas ndryshimeve politike të vitit 2020.

I. Kuadri kushtetues i Malit të Zi dhe kufijtë juridikë të vetëqeverisjes lokale

Kushtetuta e Malit të Zi e përcakton shtetin si:
sovran,
qytetar,
demokratik,
unik dhe të pandashëm.[1]
Në sistemet bashkëkohore kushtetuese, politika e jashtme konsiderohet atribut ekskluziv i sovranitetit shtetëror. Kjo nënkupton se vetëm organet qendrore:
Qeveria,
Presidenti,
Ministria e Punëve të Jashtme,
dhe në raste të caktuara Parlamenti,
mund të përfaqësojnë shtetin në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Komunat janë njësi të decentralizuara administrative, kompetencat e të cilave kufizohen në:
administrim lokal;
planifikim urban;
zhvillim komunal;
shërbime publike;
dhe çështje territoriale lokale.[2]
Ato:
nuk kanë subjektivitet ndërkombëtar;
nuk posedojnë kompetencë diplomatike;
nuk mund të krijojnë marrëdhënie ndërkombëtare në emër të shtetit;
dhe nuk kanë të drejtë të njohin apo të mos njohin shtete.
Për këtë arsye, deklarata e Zetës:
nuk ka asnjë efekt juridik mbi njohjen e Kosovës nga Mali i Zi.
Njohja e Kosovës nga Podgorica në vitin 2008 mbetet vendim sovran i shtetit malazez dhe nuk mund të cenohet nga një akt politik lokal.
Nga perspektiva kushtetuese, deklarata paraqet:
akt politik deklarativ pa fuqi normative.
Megjithatë, problemi real nuk qëndron vetëm tek mungesa e efektit juridik, por tek fakti që një komunë tenton të artikulojë qëndrim mbi politikën e jashtme, duke sfiduar simbolikisht monopolin shtetëror mbi marrëdhëniet ndërkombëtare.

II. Parimi i unitetit të politikës së jashtme dhe rreziku i fragmentimit institucional

Në teorinë kushtetuese moderne ekziston standardi:
“Një shtet – një politikë e jashtme”.
Ky parim garanton:
koherencën diplomatike të shtetit;
besueshmërinë ndërkombëtare;
sigurinë juridike;
dhe ruajtjen e sovranitetit.[3]
Nëse njësitë lokale do të mund:
të njohin shtete;
të refuzojnë njohjen;
ose të mbajnë politika të jashtme autonome,
atëherë vetë koncepti i shtetit unitar do të fragmentarizohej.
Pikërisht në këtë kontekst duhet kuptuar reagimi i Partia e Drejtësisë dhe Pajtimit (SPP). Reagimi i tyre nuk ishte vetëm polemikë politike ndaj Milan Knežević, por paralajmërim mbi rrezikun e relativizimit të rendit kushtetues.
Kur SPP pyet:
“A mundet nesër ndonjë komunë në Sanxhaku të deklarojë se nuk e njeh Serbinë?”,
ajo ngre çështjen e precedentit institucional.
Në të drejtën kushtetuese, precedentët politikë kanë rëndësi të jashtëzakonshme, sepse:
praktikat simbolike të toleruara sot,
mund të shndërrohen nesër në standarde të reja politike.
Në rastin konkret, SPP argumenton se:
nëse komunat lejohen të interpretojnë politikën e jashtme sipas identiteteve lokale apo interesave partiake,
atëherë:
dobësohet autoriteti i shtetit;
relativizohet Kushtetuta;
dhe krijohen narrativa të sovraniteteve paralele.
Ky shqetësim është veçanërisht sensitiv në Ballkan, ku historia e shpërbërjes së Jugosllavia ka treguar se fragmentimi simbolik i autoritetit shtetëror shpesh paraprin kriza më të thella politike dhe etnike.

III. E drejta ndërkombëtare dhe mungesa e subjektivitetit juridik të komunave

Në të drejtën ndërkombëtare, njohja e shteteve konsiderohet:
akt unilateral sovran i shtetit.[4]
Vetëm subjektet e së drejtës ndërkombëtare:
shtetet;
dhe në raste të kufizuara organizatat ndërkombëtare,
kanë kapacitet juridik ndërkombëtar.
Komunat:
nuk janë subjekte të së drejtës ndërkombëtare;
nuk posedojnë personalitet diplomatik;
nuk kanë “treaty-making power”;
dhe nuk mund të prodhojnë pasoja juridike në sistemin ndërkombëtar.[5]
Ky standard mbështetet në:
Kartën e Kombet e Bashkuara;
Konventën e Montevideos (1933);
dhe praktikën universale të marrëdhënieve diplomatike.
Prandaj:
deklarata e Zetës nuk prek statusin ndërkombëtar të Kosovës;
nuk ndryshon marrëdhëniet diplomatike ndërmjet Podgoricës dhe Prishtinës;
dhe nuk prodhon pasoja juridike ndërkombëtare.
Megjithatë, në diplomaci edhe aktet pa efekt juridik mund të kenë:
efekt simbolik;
efekt reputacional;
dhe efekt destabilizues politik.

IV. Pesha reale e deklaratës: dimensioni simbolik dhe identitar

Në Ballkan, simbolika politike shpesh ka ndikim më të madh sesa juridiciteti formal.
Deklarata e Zetës:
mobilizon emocionalisht elektoratin nacionalist serb;
forcon narrativën anti-Kosovë;
sfidon identitetin qytetar të Malit të Zi;
dhe teston kufijtë e tolerancës institucionale të shtetit.
Pas vitit 2020, Mali i Zi ka hyrë në fazë të re të polarizimit politik. Për herë të parë pas pavarësisë së vitit 2006, forcat tradicionalisht pro-serbe fituan ndikim të madh institucional.
Kjo solli:
fuqizim të narrativave identitare serbe;
rritje të rolit politik të Kishës Ortodokse Serbe;
relativizim të identitetit të veçantë malazez;
dhe shtim të retorikës anti-perëndimore.[6]
Në këtë ambient, Kosova përdoret jo vetëm si çështje e politikës së jashtme, por si:
instrument për definimin e identiteteve të brendshme politike.
Për segmentet pro-serbe:
mbështetja për mosnjohjen e Kosovës funksionon si marker identitar dhe ideologjik.
Për forcat pro-perëndimore:
njohja e Kosovës lidhet drejtpërdrejt me orientimin euro-atlantik të Malit të Zi.
Kjo e bën çështjen shumë më të ndjeshme sesa një debat klasik diplomatik.

V. Dimensioni gjeopolitik: Rusia, Serbia dhe rivaliteti strategjik në Ballkan

Pas anëtarësimit të Malit të Zi në NATO në vitin 2017, vendi u bë një nga pikat më sensitive të rivalitetit ndërmjet Perëndimit dhe Rusisë në Ballkan.[7]
Për Perëndimin:
Mali i Zi përfaqësonte zgjerimin e arkitekturës euro-atlantike në Adriatik.
Për Rusinë:
anëtarësimi i Malit të Zi në NATO përbënte humbje strategjike dhe kufizim të ndikimit rus në rajon.
Për këtë arsye, Moska intensifikoi investimin në:
rrjete mediatike pro-ruse;
struktura politike pro-serbe;
organizata nacionaliste;
dhe mekanizma të ndikimit kulturor e fetar.[8]
Këto rrjete operojnë përmes:
anti-perëndimizmit;
polarizimit identitar;
relativizimit të shtetësisë së Kosovës;
dhe promovimit të konceptit:
“Srpski svet” (“Bota Serbe”).
Ky koncept synon homogjenizim politik, kulturor dhe strategjik të popullsive serbe në rajon.[9]
Edhe pse nuk artikulohet zyrtarisht si projekt territorial, ai krijon:
hapësirë të përbashkët politike;
koordinim narrativesh;
dhe rezistencë ndaj integrimeve euro-atlantike.
Në këtë kuadër, deklarata e Zetës mund të interpretohet si:
pjesë e luftës simbolike kundër njohjes së Kosovës dhe orientimit perëndimor të Malit të Zi.

VI. Strategjia e “destabilizimit me intensitet të ulët”

Rusia rrallë operon në Ballkan përmes kontrollit të drejtpërdrejtë institucional. Modeli i saj mbështetet në:
aktorë lokalë;
parti aleate;
media;
organizata fetare;
dhe prodhim të krizave simbolike.
Në literaturën e sigurisë kjo quhet:
“low-intensity destabilization”.[10]
Qëllimi nuk është kontrolli total i shtetit, por:
prodhimi i paqëndrueshmërisë së vazhdueshme;
dobësimi i besimit në institucionet demokratike;
pengimi i integrimit euro-atlantik;
dhe krijimi i perceptimit se Ballkani mbetet rajon i paqëndrueshëm.
Në këtë strategji:
deklaratat simbolike kanë rëndësi shumë më të madhe sesa efektet juridike reale.
Ato përdoren për:
testimin e reagimit institucional;
polarizimin e opinionit publik;
normalizimin gradual të narrativave anti-perëndimore;
dhe krijimin e krizave të vazhdueshme me intensitet të ulët politik.

VII. Kosova si nyje qendrore e mobilizimit nacionalist

Kosova mbetet:
tema më e ndjeshme emocionale në nacionalizmin serb;
dhe instrumenti më efektiv për mobilizimin politik në hapësirën serbe.
Përmes çështjes së Kosovës:
prodhohet narrativë anti-perëndimore;
Perëndimi paraqitet si “anti-serb”;
dhe legjitimohet afërsia strategjike me Rusinë.
Në këtë kuptim, deklarata e Zetës:
nuk synon ndryshim juridik;
por konsolidim të një narrative politike alternative ndaj rendit euro-atlantik.

VIII. Precedenti i vitit 2016 dhe dimensioni i sigurisë

Analiza e ndikimit rus në Mal të Zi nuk mund të kuptohet pa ngjarjet e vitit 2016, kur autoritetet malazeze dhe partnerët perëndimorë pretenduan për përfshirje të strukturave të lidhura me inteligjencën ruse në tentativën për grusht shteti gjatë zgjedhjeve parlamentare.[11]
Sipas institucioneve malazeze:
synimi ishte pengimi i anëtarësimit në NATO;
destabilizimi institucional;
dhe ndryshimi i orientimit strategjik të vendit.
Edhe pse aspektet juridike të procesit vazhdojnë të debatohen politikisht, ky rast konsolidoi perceptimin euro-atlantik se Mali i Zi mbetet:
vijë frontale e konkurrencës gjeopolitike në Ballkan.
Prandaj, çdo:
retorikë anti-NATO;
relativizim i Kosovës;
apo sfidim simbolik i rendit kushtetues,
analizohet edhe përmes prizmit të ndikimit ruso-serb.

IX. Instrumentalizimi i vetëqeverisjes lokale dhe “erosioni gradual institucional”

Një element i rëndësishëm i kësaj strategjie është përdorimi i institucioneve lokale për:
prodhimin e krizave simbolike;
sfidimin gradual të autoritetit qendror;
dhe normalizimin e diskursit anti-perëndimor.
Kjo paraqet formë të:
“erosionit gradual institucional”.
Në vend të konfrontimit direkt me shtetin:
krijohen mikro-kriza politike;
polarizohet opinioni publik;
testohet reagimi institucional;
dhe relativizohet rendi kushtetues.
Nëse shteti nuk reagon:
krijohet perceptimi i dobësisë institucionale.
Nëse reagon ashpër:
prodhohet narrativë viktimizimi politik.
Kjo e bën strategjinë veçanërisht efektive në shoqëritë e polarizuara të Ballkanit Perëndimor.

X. Përfundim

Nga perspektiva:
kushtetuese;
juridike ndërkombëtare;
diplomatike;
dhe gjeopolitike,
Komuna e Zetës:
nuk ka kompetencë për të mos njohur Kosovën;
nuk mund të ndryshojë qëndrimin zyrtar të Malit të Zi;
dhe nuk prodhon pasoja juridike ndërkombëtare.
Megjithatë, rëndësia reale e kësaj çështjeje qëndron në:
sfidimin simbolik të autoritetit shtetëror;
instrumentalizimin e Kosovës për konsum politik të brendshëm;
depërtimin e narrativave anti-perëndimore;
dhe rivalitetin strategjik ndërmjet projektit euro-atlantik dhe ndikimit ruso-serb në Ballkan.
Në thelb, kjo nuk është krizë juridike mbi njohjen e Kosovës.
Ajo përfaqëson:
krizë të kohezionit institucional, identitetit shtetëror dhe orientimit strategjik të Malit të Zi.
Në këtë kuptim, rasti i Zetës nuk është thjesht episod lokal politik, por reflektim i një përplasjeje më të gjerë për kontrollin narrativ, identitar dhe gjeopolitik të Ballkanit Perëndimor.

Fusnota:

[1] Kushtetuta e Malit të Zi dhe monopoli shtetëror mbi politikën e jashtme
Mali i Zi, sipas Kushtetutës së vitit 2007, përcaktohet si:
“shtet qytetar, demokratik, ekologjik dhe i drejtësisë sociale, i bazuar në sundimin e ligjit”.
Kushtetuta afirmon:
sovranitetin unik të shtetit;
karakterin unitar;
dhe kompetencën ekskluzive të institucioneve qendrore në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Veçanërisht:
Presidenti përfaqëson shtetin brenda dhe jashtë vendit;
Qeveria udhëheq politikën e jashtme;
Parlamenti ratifikon marrëveshjet ndërkombëtare.
Asnjë dispozitë kushtetuese nuk i jep komunave kompetencë në:
njohjen e shteteve;
diplomaci;
apo politikë të jashtme.
Referenca:
Constitution of Montenegro (2007), Articles 1, 7, 82, 95, 100.
Venice Commission Opinion on the Constitution of Montenegro, CDL-AD(2007)047.

[2] Vetëqeverisja lokale dhe kufijtë e kompetencave komunale
Sipas Kartës Evropiane të Vetëqeverisjes Lokale të Këshilli i Evropës:
komunat kanë kompetenca administrative dhe publike lokale,
por jo kompetenca sovrane shtetërore.
Standardi evropian i decentralizimit bazohet në:
“subsidiarity without sovereignty”.
Kjo nënkupton se:
njësitë lokale administrojnë çështje lokale,
por nuk posedojnë subjektivitet ndërkombëtar.
Prandaj:
komunat nuk mund të zhvillojnë politikë të jashtme autonome;
nuk mund të njohin shtete;
dhe nuk mund të prodhojnë akte me efekt diplomatik.
Referenca:
European Charter of Local Self-Government, Council of Europe, 1985.
Committee of the Regions, Division of Powers in EU and Candidate States.
Steytler, Nico, Local Government and the Constitution, Juta Law, 2005.

[3] Parimi “One State – One Foreign Policy”
Në teorinë kushtetuese moderne, politika e jashtme konsiderohet:
atribut ekskluziv i sovranitetit shtetëror.
Parimi:
“One State – One Foreign Policy”
garanton:
unitetin diplomatik të shtetit;
koherencën ndërkombëtare;
sigurinë juridike;
dhe ruajtjen e subjektivitetit ndërkombëtar.
Në federata dhe shtete të decentralizuara mund të ekzistojnë forma të:
paradiplomacisë;
bashkëpunimit rajonal;
apo diplomacisë ekonomike lokale,
por jo:
njohje shtetesh;
politikë të jashtme autonome;
apo pozicionime mbi sovranitetin ndërkombëtar.
Referenca:
Giovanni Boggero, Constitutional Principles of Foreign Policy, European Constitutional Law Review, 2021.
Hocking, Brian, Localizing Foreign Policy, St. Martin’s Press, 1993.
Duchacek, Ivo, The Territorial Dimension of Politics, Westview Press, 1986.

[4] Njohja e shteteve në të drejtën ndërkombëtare
Në të drejtën ndërkombëtare:
njohja e shteteve është akt unilateral sovran.
Vetëm shtetet:
kanë kapacitet të njohin shtete të tjera;
të vendosin marrëdhënie diplomatike;
dhe të prodhojnë pasoja juridike ndërkombëtare.
Njohja:
nuk mund të delegohet tek komunat;
nuk mund të fragmentarizohet territorialmente;
dhe nuk mund të relativizohet nga aktorë sub-shtetërorë.
Referenca:
Malcolm N. Shaw, International Law, Cambridge University Press, 2017.
James Crawford, The Creation of States in International Law, Oxford University Press, 2006.
Lauterpacht, Hersch, Recognition in International Law, Cambridge University Press, 1947.

[5] Konventa e Montevideos dhe subjektiviteti ndërkombëtar
Konventa e Montevideos (1933) përcakton kriteret klasike të shtetësisë:
popullsi e përhershme;
territor i përcaktuar;
qeveri efektive;
kapacitet për marrëdhënie ndërkombëtare.
Komunat nuk plotësojnë:
kriterin e sovranitetit;
as kapacitetin për marrëdhënie ndërkombëtare.
Prandaj:
ato nuk konsiderohen subjekte të së drejtës ndërkombëtare.
Referenca:
Montevideo Convention on the Rights and Duties of States, 1933.
Ian Brownlie, Principles of Public International Law, Oxford University Press, 2008.

[6] Polarizimi identitar në Mal të Zi pas vitit 2020
Pas zgjedhjeve të vitit 2020, sistemi politik në Mal të Zi hyri në:
fazë të re polarizimi identitar;
dobësim të konsensusit pro-perëndimor;
dhe fuqizim të forcave pro-serbe.
Debati politik filloi të strukturohej rreth:
identitetit kombëtar;
rolit të Kishës Ortodokse Serbe;
raportit me Serbinë;
dhe qëndrimit ndaj Kosovës.
Sipas Florian Bieber:
“polarizimi identitar në Ballkan krijon terren ideal për ndikime të jashtme dhe dobësim institucional”.
Referenca:
Florian Bieber, The Rise of Authoritarianism in the Western Balkans, Palgrave Macmillan, 2020.
Darmanović, Srđan, Montenegro: A Nation Divided, Balkan Insight analyses.
Freedom House Reports on Montenegro, 2021–2024.

[7] Anëtarësimi në NATO dhe rivaliteti gjeopolitik
Anëtarësimi i Malit të Zi në NATO në vitin 2017:
u konsiderua sukses strategjik për Perëndimin;
dhe humbje strategjike për Rusinë.
Përmes këtij zgjerimi:
NATO konsolidoi kontrollin strategjik në Adriatik;
ndërsa Rusia humbi një pikë të rëndësishme ndikimi në Ballkan.
Referenca:
NATO Official Statement, “Montenegro Joins NATO as 29th Ally”, 2017.
Dimitar Bechev, Russia Rising: Putin’s Foreign Policy in the Middle East and Balkans, Yale University Press, 2021.

[8] Mekanizmat e ndikimit rus në Ballkan
Ndikimi rus në Ballkan zakonisht realizohet përmes:
partive politike aleate;
mediave pro-ruse;
rrjeteve ekonomike;
organizatave fetare;
dhe strukturave nacionaliste.
Qëllimi nuk është kontrolli direkt territorial, por:
pengimi i integrimit euro-atlantik;
dobësimi i institucioneve demokratike;
dhe ruajtja e Ballkanit si zonë influence.
Referenca:
CSIS, Russian Influence in the Balkans.
NATO StratCom Reports on Russian Hybrid Operations.
Keil, Soeren, Multinational Federalism in Bosnia and Herzegovina, Routledge.

[9] Koncepti “Srpski svet” (“Bota Serbe”)
Koncepti:
“Srpski svet”
është artikuluar nga qarqe politike dhe intelektuale nacionaliste serbe si platformë për:
homogjenizim kulturor;
koordinim politik;
dhe afrim strategjik të popullsive serbe në rajon.
Ky koncept:
nuk promovon domosdoshmërisht kufij të rinj formalë;
por krijon hapësirë të përbashkët politike dhe identitare.
Analistët e lidhin këtë model me:
version të butë të pansllavizmit modern;
dhe me strategjitë ruse të zonave të influencës.
Referenca:
Vuk Vuksanović, “The Serbian World”, LSE, 2022.
Janusz Bugajski, Failed State: A Guide to Russia’s Rupture Strategy in Southeastern Europe, Jamestown Foundation.
Timothy Less, analyses on Serbian regional strategy.

[10] “Low-Intensity Destabilization” dhe lufta hibride
Koncepti:
“low-intensity destabilization”
përshkruan strategjinë e prodhimit të:
krizave të vazhdueshme politike;
tensioneve identitare;
mosbesimit institucional;
dhe polarizimit shoqëror.
Kjo realizohet përmes:
mediave;
dezinformimit;
aktorëve lokalë;
krizave simbolike;
dhe konflikteve identitare.
Në Ballkan kjo lidhet shpesh me:
strategjitë hibride ruse;
dhe përdorimin e nacionalizmit si instrument destabilizimi.
Referenca:
Mark Galeotti, Hybrid War or Gibridnaya Voina?, NATO Defense College.
Andrew Wilson, Virtual Politics, Yale University Press.
EU Hybrid Fusion Cell Reports.

[11] Tentativa për grusht shteti në Mal të Zi (2016)
Në vitin 2016, autoritetet malazeze pretenduan për:
përfshirje të strukturave të lidhura me inteligjencën ruse;
dhe bashkëpunim me aktorë nacionalistë serbë,
në tentativën për destabilizim gjatë zgjedhjeve parlamentare.
Sipas autoriteteve:
synimi ishte pengimi i anëtarësimit në NATO;
dhe ndryshimi i orientimit strategjik të shtetit.
Edhe pse aspektet juridike të procesit mbeten objekt debatesh politike, rasti:
konsolidoi perceptimin e ndikimit rus në rajon;
dhe e vendosi Malin e Zi në qendër të analizave mbi luftën hibride në Ballkan.
Referenca:
BBC Monitoring Reports on Montenegro Coup Case.
The Atlantic Council, analyses on Russian operations in Montenegro.
European Parliament Reports on Russian Influence in the Western Balkans.

Vendi i Lekës,23.05.2026

“Serbian World”, Political Networks, and Information Warfare in the Balkans

In recent years, North Macedonia has become one of the most sensitive arenas of political and geostrategic confrontation in the Western Balkans.

While the country remains formally oriented toward Euro-Atlantic integration and is a NATO member, recent political developments indicate that regional influences, particularly those originating from Serbia, are gaining an increasingly visible dimension.[1]

Recent accusations by the Social Democratic Union of Macedonia (SDSM) against VMRO-DPMNE regarding the organization of citizens in support of Serbian President Aleksandar Vučić represent far more than a standard inter-party conflict. At their core, they reflect a struggle over the strategic orientation of the Macedonian state itself: full integration into Euro-Atlantic structures or gradual alignment with the Belgrade–Budapest political axis.[2]

According to the Macedonian opposition, the organization of citizens from North Macedonia to participate in political rallies supporting Vučić demonstrates the existence of a political and ideological influence network established by Serbia in the region.[3] For this reason, SDSM uses the term “Serbian World”, a concept that in recent years has become an important part of political debate in the Balkans.

The concept of the “Serbian World” (“Srpski svet”) promotes the idea of political, cultural, and strategic coordination of Serbs in the region under the influence of Belgrade.[4]

Officially, supporters of this concept claim it is aimed at preserving national identity and strengthening cultural cooperation. However, critics argue that it represents a form of expansion of Serbian political influence in neighboring states, using informal mechanisms of political, media, and economic power.[5]

In practice, Serbian influence in North Macedonia does not manifest through classical state intervention, but rather through the gradual construction of influence networks.
These networks operate on several levels:
– through political cooperation with conservative parties and figures;
– through media and information platforms;
– through cultural and civic organizations;
– and through economic and institutional cooperation.[6]

One of the most important instruments of this influence remains the media sphere. Media outlets based in Belgrade have significant penetration in the Western Balkan information space, including North Macedonia.

[7] Through television stations, online portals, and social networks, narratives are disseminated that:
– portray the European Union as weak and unreliable;
– promote skepticism toward the West;
– reinforce nationalist and conservative rhetoric;
– and present Serbia as a regional stability factor.[8]

These narratives have intensified particularly following the stagnation of North Macedonia’s EU integration process.

After the Prespa Agreement and the constitutional name change, citizens were promised a faster opening of EU accession negotiations.[9] However, the Bulgarian veto and political delays in Brussels created deep public frustration and weakened trust in the European project.[10]

In this climate of political frustration, Serbia has managed to position itself as an alternative regional partner, promoting economic and political cooperation through initiatives such as the “Open Balkan” framework.[11]

Critics argue that through such initiatives, Belgrade seeks to establish a dominant role in the Western Balkans and increase the political and economic dependency of smaller states on Serbia.[12]

The other key dimension is information warfare and hybrid influence. Euro-Atlantic institutions have warned that the Western Balkans remain one of the most exposed regions to disinformation and strategic influence operations.[13] In this context, Serbia and Russia are often mentioned as actors sharing common interests in weakening Western influence in the region.[14]

Following Russia’s aggression against Ukraine, information warfare in the Balkans has intensified significantly. Regional media space has seen an increase in:
– anti-NATO narratives;
– messages opposing Western liberalism;
– glorification of authoritarian leadership;
– and propaganda promoting the geopolitical “neutrality” of the Balkans.[15]

In North Macedonia, the opposition claims that some of these narratives are also penetrating political structures close to the current government. In particular, the role of Ivan Stoilković and his ties to political circles in Belgrade are frequently highlighted.[16] For critics, these relations indicate that Serbia is gradually building direct influence over the country’s political life.

Another development that triggered reactions was the participation of Serbian political figures and Republika Srpska leader Milorad Dodik in public events in Skopje.[17] For the Macedonian opposition, these events are not isolated incidents but part of a broader strategy of expanding Serbian political and ideological influence in the region.

Strategically, North Macedonia today stands between two political models:
– the Euro-Atlantic model, based on democratic reforms, European integration, and institutional pluralism;
– and a sovereigntist-conservative model, which promotes political centralization, greater media control, and closer regional ties with Belgrade and Budapest.[18]

For this reason, the debate on the “Serbian World” is not merely a debate about Serbia. It is a debate about the strategic direction of the Western Balkans and the European Union’s ability to maintain its influence in the region.

Footnotes:
[1] European Commission, “North Macedonia Report 2024”, Enlargement Package, Brussels, October 2024.
This annual report evaluates North Macedonia’s progress toward European Union membership. It highlights persistent challenges in judicial independence, public administration efficiency, and political polarization. The report also notes that while the country remains aligned with EU foreign and security policy, domestic instability and regional disputes continue to slow the accession process, contributing to public frustration and reduced trust in the EU integration agenda.

[2] Social Democratic Union of Macedonia (SDSM), Public Statement on Pro-Vučić Rally Organization, May 2026.
The SDSM statement alleges that VMRO-DPMNE-linked structures facilitated or supported the organization of Macedonian citizens to attend political rallies in support of Serbian President Aleksandar Vučić. The statement frames this as evidence of foreign political influence and argues that such actions undermine North Macedonia’s declared Euro-Atlantic orientation and institutional sovereignty.

[3] Regional Media Reports (North Macedonia / Western Balkans), May 2026.
Multiple regional news outlets reported on organized travel and mobilization of citizens from Kumanovo and other cities in North Macedonia to Belgrade in connection with political events supporting Aleksandar Vučić. These reports also referenced the involvement of informal civic groups and networks with ethnic and political ties to Serbian institutions or organizations.

[4] Vuk Vuksanović, “The Serbian World: Political Vision or Regional Strategy?”, LSE IDEAS, London School of Economics, 2022.
This analytical paper examines the emergence of the “Serbian World” concept as a political and ideological framework. It argues that the concept blends cultural nationalism with geopolitical aspirations, aiming to strengthen Serbia’s influence over Serb populations across the Western Balkans through soft power instruments, institutional cooperation, and identity politics rather than territorial expansion.

[5] European Parliament, “Resolution on Foreign Interference and Disinformation in the Western Balkans”, Strasbourg, 2023.
The resolution expresses concern over increasing foreign influence operations in the Western Balkans, particularly involving disinformation campaigns, political networking, and media influence. It identifies Serbia and Russia as key actors in shaping alternative narratives that may undermine democratic institutions, EU integration processes, and regional stability.

[6] Institute for Security Policy, “Serbian Influence Networks in the Balkans”, Belgrade/Brussels, 2024.
This study maps formal and informal Serbian influence structures in the region. It identifies overlapping networks involving political parties, business elites, media organizations, and cultural associations. The report emphasizes that influence is often exerted indirectly through long-standing social, linguistic, and economic ties rather than direct state intervention.

[7] Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), “Media Influence and Information Ecosystems in the Western Balkans”, 2024.
BIRN’s research focuses on media ownership structures, cross-border broadcasting, and digital information flows. It concludes that Serbian-based media outlets maintain significant audience penetration in neighboring countries, including North Macedonia, shaping public discourse through entertainment programming, news framing, and politically charged talk shows.

[8] NATO Strategic Communications Centre of Excellence, “Information Operations and Hybrid Threats in the Western Balkans”, Riga, 2023.
This report analyzes hybrid threats including disinformation, cyber influence, and psychological operations. It identifies the Western Balkans as a region vulnerable to external influence due to institutional weaknesses, political fragmentation, and unresolved historical disputes, which can be exploited through coordinated information campaigns.

[9] Prespa Agreement, 17 June 2018.
The Prespa Agreement resolved the long-standing naming dispute between Greece and North Macedonia, enabling the country’s accession to NATO. It also aimed to unlock EU accession negotiations. The agreement is widely regarded as a key geopolitical milestone but has also contributed to internal political divisions and identity-related debates within North Macedonia.

[10] Council of the European Union, Enlargement Conclusions on North Macedonia, 2023–2024.
These conclusions reflect the EU’s ongoing assessment of accession readiness. They highlight the impact of bilateral disputes—particularly with Bulgaria—on the negotiation framework. The documents also emphasize the need for continued reforms in judiciary, public administration, and rule of law as preconditions for further progress.

[11] Regional Cooperation Council, “Open Balkan Initiative Assessment Report”, Sarajevo, 2024.
This report evaluates the “Open Balkan” initiative as a regional economic cooperation framework involving Serbia, North Macedonia, and Albania. While acknowledging potential benefits in trade facilitation and mobility, it also raises concerns about asymmetric influence, with Serbia playing a dominant role in shaping the initiative’s agenda and implementation dynamics.

[12] Florian Bieber, “The Rise of Authoritarianism in the Western Balkans”, Palgrave Macmillan, 2020.
Bieber analyzes democratic backsliding trends in the Western Balkans, focusing on the consolidation of executive power, media capture, and weakening of institutional checks and balances. The book also explores how regional actors promote alternative governance models that challenge liberal democratic norms.

[13] European External Action Service (EEAS), “Foreign Information Manipulation and Interference Threat Report”, Brussels, 2024.
This report outlines EU assessments of foreign information manipulation campaigns targeting European and neighboring regions. It identifies coordinated disinformation efforts using state-linked media, proxy actors, and digital platforms aimed at shaping political attitudes and undermining trust in democratic institutions.

[14] Carnegie Endowment for International Peace, “Russia and Serbia in the Balkans: Strategic Influence and Regional Competition”, Washington DC, 2023.
The study examines the strategic alignment between Russia and Serbia in the Balkans. It highlights shared geopolitical interests, including resistance to NATO expansion narratives and EU normative influence, while noting Serbia’s balancing strategy between East and West.

[15] Center for European Policy Analysis (CEPA), “Strategic Narratives in Southeast Europe”, Washington DC, 2024.
This report analyzes competing geopolitical narratives in Southeast Europe. It identifies the spread of anti-Western rhetoric, nationalist messaging, and authoritarian legitimacy narratives, often disseminated through media ecosystems and political discourse.

[16] Analytical media reports on Ivan Stoilković (2025–2026).
These reports examine the political role of Ivan Stoilković, leader of the Democratic Party of Serbs in North Macedonia and Deputy Prime Minister for Inter-Community Relations. They focus on his political positioning, participation in regional events, and perceived links with political actors in Belgrade, particularly in the context of Serbia–North Macedonia relations.

[17] Regional media coverage of Milorad Dodik’s participation in Skopje events (2026).
Media reports document the participation of Milorad Dodik, President of Republika Srpska, in public and political events in Skopje. His presence has been interpreted by analysts as part of broader regional networking among nationalist and pro-Serbian political actors in the Western Balkans.

[18] Freedom House, “Nations in Transit 2024: Democratic Backsliding in Central Europe and the Balkans”, Washington DC, 2024.
The report assesses democratic governance across the region, documenting trends of institutional weakening, media concentration, and executive dominance. It highlights concerns about democratic backsliding and the influence of non-democratic governance models in parts of Southeast Europe.

The Land of Leka,23.05.2026

“Bota Serbe”, rrjetet politike dhe lufta informative në Ballkan

Në vitet e fundit, Maqedonia e Veriut është kthyer në një nga hapësirat më të ndjeshme të përplasjes politike dhe gjeostrategjike në Ballkanin Perëndimor.

Ndërsa vendi mbetet formalisht i orientuar drejt integrimit euro-atlantik dhe anëtar i NATO-s, zhvillimet e fundit politike tregojnë se ndikimet rajonale, veçanërisht ato që vijnë nga Serbia, po marrin dimension gjithnjë e më të dukshëm.[1]

Akuzat e fundit të Lidhjes Socialdemokrate të Maqedonisë ndaj VMRO-DPMNE-së për organizim të qytetarëve në mbështetje të presidentit serb Aleksandar Vuçiq paraqesin shumë më tepër sesa një konflikt të zakonshëm ndërpartiak. Në thelb, ato reflektojnë një përplasje mbi orientimin strategjik të vetë shtetit maqedonas: integrim i plotë në strukturat euro-atlantike apo afrimi gradual me boshtin politik Beograd–Budapest.[2]

Sipas opozitës maqedonase, organizimi i qytetarëve nga Maqedonia e Veriut për pjesëmarrje në tubime politike në mbështetje të Vuçiqit dëshmon ekzistencën e një rrjeti ndikimi politik dhe ideologjik të ndërtuar nga Serbia në rajon.[3] Për këtë arsye, LSDM përdor termin “Bota Serbe”, një koncept që vitet e fundit është bërë pjesë e rëndësishme e debatit politik në Ballkan.
Koncepti “Bota Serbe” (“Srpski svet”) promovon idenë e bashkërendimit politik, kulturor dhe strategjik të serbëve në rajon nën ndikimin e Beogradit.[4]

Zyrtarisht, mbështetësit e këtij koncepti pretendojnë se bëhet fjalë për ruajtje të identitetit kombëtar dhe forcim të bashkëpunimit kulturor. Megjithatë, kritikët argumentojnë se ky projekt përfaqëson një formë të zgjerimit të ndikimit politik serb në shtetet fqinje, duke përdorur mekanizma joformalë të fuqisë politike, mediatike dhe ekonomike.[5]

Në praktikë, ndikimi serb në Maqedoninë e Veriut nuk manifestohet përmes ndërhyrjes klasike shtetërore, por përmes ndërtimit gradual të rrjeteve të ndikimit.

Këto rrjete funksionojnë në disa nivele:
– përmes bashkëpunimit politik me parti dhe figura konservatore;
– përmes mediave dhe platformave informative;
– përmes organizatave kulturore dhe qytetare;
– dhe përmes bashkëpunimit ekonomik e institucional.[6]

Një nga instrumentet më të rëndësishme të këtij ndikimi mbetet fusha mediatike. Mediat me qendër në Beograd kanë depërtim të konsiderueshëm në hapësirën informative të Ballkanit Perëndimor, përfshirë Maqedoninë e Veriut.[7]

Përmes televizioneve, portaleve dhe rrjeteve sociale shpërndahen narrativa që:
– paraqesin Bashkimin Evropian si të dobët dhe jo të besueshëm;
– promovojnë skepticizëm ndaj Perëndimit;
– forcojnë retorikën nacionaliste dhe konservatore;
– dhe paraqesin Serbinë si faktor stabiliteti rajonal.[8]

Këto narrativa janë intensifikuar sidomos pas stagnimit të procesit të integrimit evropian të Maqedonisë së Veriut.

Pas Marrëveshjes së Prespës dhe ndryshimit të emrit kushtetues, qytetarëve iu premtua hapje më e shpejtë e negociatave me Bashkimin Evropian.[9] Megjithatë, vetoja bullgare dhe zvarritjet politike në Bruksel krijuan zhgënjim të madh publik dhe dobësuan besimin tek projekti evropian.[10]

Në këtë klimë frustrimi politik, Serbia ka arritur të paraqitet si partner alternativ rajonal, duke promovuar bashkëpunim ekonomik dhe politik përmes nismave si “Ballkani i Hapur”.[11]

Kritikët argumentojnë se përmes këtyre iniciativave Beogradi synon të ndërtojë rol dominues në Ballkanin Perëndimor dhe të zgjerojë varësinë politike dhe ekonomike të vendeve më të vogla ndaj Serbisë.[12]

Dimensioni tjetër i rëndësishëm është lufta informative dhe ndikimi hibrid. Institucionet euro-atlantike kanë paralajmëruar se Ballkani Perëndimor mbetet një nga rajonet më të ekspozuara ndaj dezinformimit dhe operacioneve të ndikimit strategjik.[13] Në këtë kontekst, Serbia dhe Rusia shpesh përmenden si aktorë që ndajnë interesa të përbashkëta në dobësimin e ndikimit perëndimor në rajon.[14]

Pas agresionit rus në Ukrainë, lufta informative në Ballkan është intensifikuar ndjeshëm. Në hapësirën mediatike rajonale janë shtuar:
– narrativat anti-NATO;
– mesazhet kundër liberalizmit perëndimor;
– glorifikimi i lidershipit autoritar;
– dhe propaganda që promovon “neutralitetin” gjeopolitik të Ballkanit.[15]

Në Maqedoninë e Veriut, opozita pretendon se disa prej këtyre narrativave po depërtojnë edhe në strukturat politike pranë qeverisë aktuale. Veçanërisht përmendet roli i Ivan Stoilkoviqit dhe lidhjet e tij me qarqe politike në Beograd.[16] Për kritikët, këto marrëdhënie tregojnë se Serbia po ndërton gradualisht ndikim të drejtpërdrejtë në jetën politike të vendit.

Një zhvillim tjetër që nxiti reagime ishte pjesëmarrja e figurave politike serbe dhe e liderit të Republikës Sërpska, Millorad Dodik, në aktivitete publike në Shkup.[17] Për opozitën maqedonase, këto ngjarje nuk janë incidente të izoluara, por pjesë e një strategjie më të gjerë të shtrirjes së ndikimit politik dhe ideologjik serb në rajon.
Në planin strategjik, Maqedonia e Veriut gjendet sot mes dy modeleve politike:
– modelit euro-atlantik, i bazuar mbi reforma demokratike, integrim evropian dhe pluralizëm institucional;
– dhe modelit sovranist-konservator, i cili promovon centralizim politik, kontroll më të madh mbi mediat dhe lidhje më të ngushta rajonale me Beogradin dhe Budapestin.[18]

Pikërisht për këtë arsye, debati mbi “Botën Serbe” nuk është vetëm debat mbi Serbinë. Ai është debat mbi drejtimin strategjik të Ballkanit Perëndimor dhe mbi aftësinë e Bashkimit Evropian për të ruajtur ndikimin e tij në rajon.

Fusnotat:

[1] Komisioni Evropian, “North Macedonia Report 2024”, PaketaFUSNOTA e Zgjerimit e Bashkimit Evropian, Bruksel, tetor 2024. Raporti analizon progresin e Maqedonisë së Veriut në sundimin e ligjit, reformën në administratë, polarizimin politik dhe sfidat në procesin e integrimit evropian.

[2] Lidhja Socialdemokrate e Maqedonisë (LSDM), deklaratë publike mbi organizimin e qytetarëve për pjesëmarrje në tubim pro-Aleksandar Vuçiqit në Kumanovë dhe Beograd, maj 2026. Deklarata akuzon VMRO-DPMNE-në për bashkërendim politik me struktura në Serbi dhe për promovim të interesave të huaja në Maqedoninë e Veriut.

[3] Raportime të mediave rajonale shqiptare dhe maqedonase mbi organizimin e qytetarëve drejt Beogradit për pjesëmarrje në tubime politike në mbështetje të presidentit serb Aleksandar Vuçiq, maj 2026. Në raportime përmenden organizime nga Kumanova dhe struktura të lidhura me komunitetin serb në Maqedoninë e Veriut.

[4] Vuk Vuksanoviq, “The Serbian World: Political Vision or Regional Strategy?”, LSE IDEAS – London School of Economics and Political Science, Londër, 2022. Autori analizon konceptin “Bota Serbe” si platformë politike dhe identitare e Serbisë në Ballkanin Perëndimor dhe ndikimin e tij në marrëdhëniet rajonale.

[5] Parlamenti Evropian, “Resolution on Foreign Interference and Disinformation in the Western Balkans”, Strasburg, 2023. Dokumenti trajton ndikimin e aktorëve të jashtëm në Ballkanin Perëndimor, përfshirë Serbinë dhe Rusinë, si dhe përdorimin e rrjeteve mediatike dhe politike për zgjerim ndikimi.

[6] Institute for Security Policy, “Serbian Influence Networks in the Balkans”, Beograd/Bruksel, 2024. Studimi analizon rrjetet politike, ekonomike dhe mediatike të lidhura me Serbinë në shtetet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Bosnjë-Hercegovinën.

[7] Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), “Media Influence and Information Ecosystems in the Western Balkans”, 2024. Raporti trajton ndikimin e mediave serbe dhe të rrjeteve informative rajonale në formësimin e opinionit publik në Ballkan.

[8] NATO Strategic Communications Centre of Excellence, “Information Operations and Hybrid Threats in the Western Balkans”, Riga, 2023. Studimi identifikon Ballkanin Perëndimor si zonë të ekspozuar ndaj operacioneve hibride, dezinformimit dhe ndikimit strategjik të aktorëve rajonalë dhe ndërkombëtarë.

[9] “Final Agreement for the Settlement of the Differences as Described in the United Nations Security Council Resolutions 817 (1993) and 845 (1993)” – Marrëveshja e Prespës ndërmjet Greqisë dhe Maqedonisë së Veriut, e nënshkruar më 17 qershor 2018. Marrëveshja i hapi rrugë anëtarësimit të vendit në NATO dhe procesit të negociatave me Bashkimin Evropian.

[10] Këshilli i Bashkimit Evropian, “Enlargement Package and Council Conclusions on North Macedonia”, Bruksel, 2023–2024. Dokumentet trajtojnë pengesat në procesin negociues të Maqedonisë së Veriut, veçanërisht kontestet historike dhe identitare me Bullgarinë.

[11] Regional Cooperation Council, “Open Balkan Initiative Assessment Report”, Sarajevë, 2024. Raporti analizon ndikimin ekonomik dhe politik të nismës “Ballkani i Hapur” në integrimin rajonal dhe rolin dominues të Serbisë në këtë iniciativë.

[12] Florian Bieber, “The Rise of Authoritarianism in the Western Balkans”, Palgrave Macmillan, Londër, 2020. Libri trajton rritjen e modeleve autoritare dhe të demokracive joliberale në Ballkanin Perëndimor, përfshirë ndikimin e Serbisë dhe Hungarisë.

[13] European External Action Service (EEAS), “Foreign Information Manipulation and Interference Threat Report”, Bruksel, 2024. Raporti identifikon rritjen e manipulimit informativ dhe ndërhyrjeve strategjike në Ballkanin Perëndimor përmes mediave, rrjeteve sociale dhe aktorëve politikë.

[14] Carnegie Endowment for International Peace, “Russia and Serbia in the Balkans: Strategic Influence and Regional Competition”, Uashington DC, 2023. Studimi trajton bashkëpunimin strategjik ndërmjet Serbisë dhe Rusisë dhe ndikimin e tyre në Ballkanin Perëndimor.

[15] Center for European Policy Analysis (CEPA), “Strategic Narratives in Southeast Europe”, Uashington DC, 2024. Raporti analizon narrativat anti-perëndimore, anti-NATO dhe populiste në Ballkan dhe mënyrën se si ato përdoren për ndikim politik dhe ideologjik.

[16] Raportime mediatike dhe analiza politike mbi aktivitetet e Ivan Stoilkoviqit, lider i Partisë Demokratike të Serbëve në Maqedoninë e Veriut dhe zëvendëskryeministër për Marrëdhënie Ndërmjet Bashkësive, 2025–2026. Në raportime trajtohen kontaktet e tij me struktura politike në Beograd dhe aktivitetet rajonale të komunitetit serb.

[17] Raportime të mediave rajonale mbi pjesëmarrjen e Millorad Dodikut në aktivitete publike në Shkup dhe lidhjet e tij me strukturat politike pro-serbe në Maqedoninë e Veriut, 2026. Dodik njihet për retorikën e tij nacionaliste dhe për kundërshtimin ndaj politikave euro-atlantike në Bosnjë-Hercegovinë.

[18] Freedom House, “Nations in Transit 2024: Democratic Backsliding in Central Europe and the Balkans”, Uashington DC, 2024. Raporti analizon dobësimin demokratik, kontrollin politik mbi institucionet dhe mediat, si dhe ndikimin e modeleve joliberale në Ballkanin Perëndimor.

Vendi i Lekës,23.05.2026

Shohim çdo mbrëmje që televizione dhe platforma të ndryshme në Kosovë intervistojnë znj.Vjosa Osmani,

kjo është diçka normale,

por ajo që vihet re është se nëpër këtë intervista mungojnë pyetjet që ngjajnë të ujdisura dhe larg formatit të hard talk

ku duket sikur Vjosa Osmani pyetet për çka ka dëshirë të përgjigjet me retorika si logoriake.

Në këtë kontekst po rreshtoj disa syresh që mungojnë:

Nga kush e mori ftesën e 25 shtatorit 2025 për takimin me Richard Grenell dhe Marko Gjuriç në OKB?

A e njoftoi kryeministrin e Kosovës dhe Ministren e Jashtëme për këtë takim ?

Përse nuk e publikoi takimin në rrjetet sociale sikur vepronte zakonisht ?

Përse nuk dha shpjegim të shterrshëm personalisht por përdori zyrën e saj të shtypit me një sqarim të pasqaruar?

***

Në lidhje me deklaratën e Edi Ramës se presidentja e Kosovës është kërcënuar dy vjet rresht pasi ajo nuk ka lejuar hetuesit e Gjykatës Speciale të hulumtonin prova në zyrën e saj,

si është e vërteta,

cilat janë rrethanat që ia ka treguar këto konfidencialitete shtetërore Edi Ramës,

a ia ka treguar kryeministrit të Kosovës,

dhe kur Edi Rama i bëri publike si akuza ndaj Gjykatës Speciale përse znj.Osmani nuk e sqaroi opinionin publik?

Znj.Vjosa Osmani “shqetësohet” për qeverisjen Kurti, pavarësisht fuqisë së plotpushtetëshme të votës së Sovranit në një sistem demokratik –

por si nuk e ka treguar këtë shqetësim përkundrazi ka bashkëpunuar

me kryeministrin Edi Rama në mandatin e katërt, vitin e 14-të të uzurpimit të pushtetit, i akuzuar për afera gjigande korrupsioni e vjedhje qindra milionëshe të bashkëpunëtorëve të ngushtë dhe krahasimeve me narkoshtet që i emëron si gurë shahu krerët e institucioneve të shtyllave kryesore të shtetit ndërsa opozita vijon protestat dhe kërkon dorëheqjen e Edi Ramës ?

A ka patur bashkëpunim me PD e Shqipërisë që kanë përputhje edhe si krah politik i qendrës së djathtë?

Narrative, Sovereignty and International Law:
A Critical Analysis of Memoranda on Kosovo
A critical analysis of narrative legitimacy in the Serbia–Kosovo case

ABSTRACT

This article analyzes political and intellectual memoranda in Serbia, beginning with the Memorandum of the Serbian Academy of Sciences and Arts (1986), as well as subsequent discourses on Kosovo, through an interdisciplinary approach of international law and Critical Discourse Analysis.
The study argues that these documents do not possess legal status in international law, but function as a “political discursive corpus” influencing the construction of narratives concerning sovereignty and state identity.¹ Drawing upon the Charter of the United Nations, Resolution 1244, and the Advisory Opinion of the International Court of Justice (2010), the article analyzes the tension between political narrative and international legal norm.

INTRODUCTION

The Serbia–Kosovo case represents a conflict in which international jurisdiction and political narratives coexist in continuous tension. In the literature of international relations, this situation is described as a division between “legal reality” and “discursive legitimacy.”²
Political memoranda, particularly the SANU Memorandum (1986), are not legal documents, but have functioned as interpretative frameworks of history and sovereignty.³

METHODOLOGY

The study employs:
Critical Discourse Analysis (CDA)⁴
doctrinal legal analysis
comparative method of political and legal documents

THE LEGAL NATURE OF MEMORANDA

According to Article 38 of the Statute of the International Court of Justice, the sources of international law are:
treaties
international customs
general principles of law⁵
Political memoranda are not included in this list and possess no binding legal effect.⁶

THE SANU MEMORANDUM (1986)

The SANU Memorandum represents a political text articulating the perception of Serbia’s crisis in Yugoslavia and the position of Kosovo as a state issue.⁷
Historical studies consider this document as one of the factors contributing to the rise of Serbian nationalism in the late 1980s.⁸

THE LEGAL STATUS OF KOSOVO

The legal evolution includes:
United Nations Security Council Resolution 1244 (1999)
international administration through UNMIK
the Declaration of Independence (2008)
the ICJ Advisory Opinion (2010)
The ICJ concluded that the declaration of independence does not violate international law.⁹

THE TENSION BETWEEN NARRATIVE AND LAW

In theories of nationalism, states and nations are not natural entities, but historical and social constructs.¹⁰
This fact explains why there exists a discrepancy between:
the narrative of historical sovereignty
and the international legal order

THE POLITICAL FUNCTION OF MEMORANDA

Memoranda serve as:
instruments of political articulation
means of identity mobilization
frameworks of historical interpretation
However, they do not possess:
legal status
binding international effect

DISCUSSION: THE COLONIALITY OF MEMORY

The concept of the “coloniality of memory” refers to the domination of one historical narrative over others in the production of political truth.¹¹
In the Serbia–Kosovo case, this manifests itself through:
the monopolization of historical interpretation
the linkage of identity with territory
the politicization of collective memory

COUNTER-ARGUMENTS

Argument: international law is political
→ Although influenced by politics, it remains an institutional normative system.
Argument: history determines sovereignty
→ Modern international law separates history from legal status.
Argument: the Kosovo case is unique
→ The ICJ treats it as “sui generis,” yet within the existing international legal order.¹²

CONCLUSION

The study concludes that:
memoranda are discursive structures, not legal sources
the Kosovo–Serbia conflict is primarily narrative and political
international law remains the principal normative framework
history does not produce legal sovereignty in the modern international system.

Footnotes:

1.Stephen D. Krasner – Sovereignty and Political Legitimacy
Stephen Krasner argues that sovereignty in international practice often functions as “organized hypocrisy,” whereby states declare principles that they do not always apply consistently. He distinguishes four types of sovereignty (legal, Westphalian, interdependence, and domestic sovereignty), demonstrating that the concept is not absolute, but fragmented in practice.
Reference:
Krasner, Stephen D. Sovereignty: Organized Hypocrisy. Princeton University Press, 1999.

2.Alexander Wendt – The Social Construction of States
Wendt argues that states do not possess naturally given interests, but construct them through social and identity interaction. This concept is essential for understanding why political narratives may exercise real influence without possessing legal status.
Reference:
Wendt, Alexander. Social Theory of International Politics. Cambridge University Press, 1999.

3.The SANU Memorandum (1986) – Political Text, Not Legal
The Memorandum of the Serbian Academy of Sciences and Arts is a document prepared by a group of Serbian intellectuals in 1986, articulating perceptions concerning the political and economic crisis of Yugoslavia. It is not a state document and has never been adopted as a legal or constitutional act.
Nevertheless, literature considers it one of the texts contributing to the rise of nationalist discourse in Serbia during the late 1980s.
Reference:
SANU. Memorandum of the Serbian Academy of Sciences and Arts. Belgrade, 1986.

4.Analysis of Language and Power (Critical Discourse Analysis)
Norman Fairclough developed CDA as a method for analyzing the ways in which language produces and reproduces social power. According to him, political texts are not neutral, but structure the ways societies understand reality.
Reference:
Fairclough, Norman. Language and Power. Longman, 1989.

5.Sources of International Law (ICJ Statute, Article 38)
Article 38 of the Statute of the International Court of Justice defines the principal sources of international law: treaties, international customs, and general legal principles. Judicial decisions and doctrine are subsidiary sources.
This means that political documents (such as academic memoranda) do not possess binding legal status.
Reference:
Statute of the International Court of Justice, Article 38 (1945).

6.Standard Literature of International Law
Malcolm N. Shaw emphasizes that international law is a normative system based on state consensus and not on intellectual or political documents. He also analyzes the role of state practice as a key element in the creation of legal norms.
Reference:
Shaw, Malcolm N. International Law. Cambridge University Press, 2017.

7.The Kosovo Case – Historical-Legal Context
Kosovo has undergone a distinct legal process:
United Nations Security Council Resolution 1244 (1999) established international administration
UNMIK administered the territory during the transitional period
Declaration of Independence (2008)
ICJ Advisory Opinion (2010), which concluded that the declaration does not violate international law
The ICJ did not rule on statehood, but on the legality of the act of declaration itself.
Reference:
International Court of Justice. Accordance with International Law of the Unilateral Declaration of Independence in Respect of Kosovo, Advisory Opinion, 2010.

8.Interpretation of Modern Nationalism
Benedict Anderson argues that nations are “imagined communities,” created through language, media, and historical narratives. This shifts analysis away from biology or pure history toward social construction.
Reference:
Anderson, Benedict. Imagined Communities. Verso, 1983.

9.The Role of Narrative in Post-Yugoslav Conflicts
Tim Judah analyzes that conflicts in the Balkans cannot be understood solely through legal factors, but also through historical and ethnic narratives politicized during the dissolution of Yugoslavia.
Reference:
Judah, Tim. The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia. Yale University Press, 2000.

10.The Decoloniality of Knowledge
Walter Mignolo argues that the modern system of knowledge is constructed upon epistemic hierarchies privileging certain historical narratives over others. This is important for the analysis of discourses concerning territory and sovereignty.
Reference:
Mignolo, Walter D. The Darker Side of Western Modernity. Duke University Press, 2011.

11.The Concept of “Sui Generis” in International Law
Martin Dixon explains that the term “sui generis” is used for cases that do not fully fit within existing legal categories, but this does not place them outside the system of international law.
Reference:
Dixon, Martin. Textbook on International Law. Oxford University Press, 2013.

12.Resolution 1244 and the Legal Status of Kosovo
Resolution 1244 (1999) established the international framework for the administration of Kosovo and affirmed the role of the United Nations in the stabilization process, without permanently determining the final status.
Reference:
United Nations Security Council Resolution 1244 (1999).

13.UNMIK and International Administration
UNMIK was established as a civilian administrative mission to guarantee stability, temporary governance, and institutional development in Kosovo after 1999.
Reference:
United Nations Mission in Kosovo (UNMIK), Mandate Documentation, 1999.

METHODOLOGICAL CONCLUSION OF THE FOOTNOTES

This critical apparatus demonstrates three fundamental points:
-Memoranda are not legal sources (ICJ + ICJ Statute)
-Sovereignty is a constructed and fragmented concept (Krasner, Wendt)
-Kosovo is a legally consolidated case within the framework of the UN and the ICJ
-Narrative is not equivalent to legal norm.

The Land of Leka,21.05.2026

Narrativa, Sovraniteti dhe E Drejta Ndërkombëtare: Një Analizë Kritike e Memorandumeve mbi Kosovën.
Një analizë kritike e legjitimitetit narrativ në rastin Serbi–Kosovë

ABSTRAKT

Ky artikull analizon memorandumet politike dhe intelektuale në Serbi, duke filluar nga Memorandumi i Akademia Serbe e Shkencave dhe Arteve (1986), si dhe diskurset pasuese mbi Kosova, përmes një qasjeje ndërdisiplinare të së drejtës ndërkombëtare dhe analizës së diskursit kritik.
Studimi argumenton se këto dokumente nuk kanë status juridik në të drejtën ndërkombëtare, por funksionojnë si “korpus diskursiv politik” që ndikon në ndërtimin e narrativave mbi sovranitetin dhe identitetin shtetëror.¹
Duke u mbështetur në Kartën e Kombet e Bashkuara, Rezolutën 1244 dhe Opinionin Këshillues të Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (2010), artikulli analizon tensionin midis narrativës politike dhe normës juridike ndërkombëtare.

HYRJE

Rasti Serbi–Kosovë përfaqëson një konflikt ku juridiksioni ndërkombëtar dhe narrativat politike bashkëjetojnë në tension të vazhdueshëm. Në literaturën e marrëdhënieve ndërkombëtare, kjo situatë përshkruhet si ndarje midis “legal reality” dhe “discursive legitimacy”.²
Memorandumet politike, veçanërisht ai i SANU (1986), nuk janë dokumente juridike, por kanë funksionuar si korniza interpretative të historisë dhe sovranitetit.³

METODOLOGJIA

Studimi përdor:
analizë të diskursit kritik (Critical Discourse Analysis)⁴
analizë juridike doktrinare
metodë krahasuese të dokumenteve politike dhe juridike

NATYRA JURIDIKE E MEMORANDUMEVE

Sipas nenit 38 të Statutit të Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë, burimet e së drejtës ndërkombëtare janë:
traktatet
zakonet ndërkombëtare
parimet e përgjithshme të së drejtës⁵
Memorandumet politike nuk përfshihen në këtë listë dhe nuk kanë efekt juridik detyrues.⁶

MEMORANDUMI SANU (1986)

Memorandumi i SANU përfaqëson një tekst politik që artikulon perceptimin e krizës së Serbisë në Jugosllavi dhe pozitën e Kosovës si çështje shtetërore.⁷
Studimet historike e konsiderojnë këtë dokument si një nga faktorët që kontribuoi në rritjen e nacionalizmit serb në fund të viteve 1980.⁸

STATUSI JURIDIK I KOSOVËS

Evolucioni juridik përfshin:
Rezolutën 1244 të Kombet e Bashkuara (1999)
Administrimin ndërkombëtar nga UNMIK
Deklaratën e Pavarësisë (2008)
Opinionin Këshillues të ICJ (2010)
ICJ konstatoi se deklarata e pavarësisë nuk shkel të drejtën ndërkombëtare.⁹

TENSIONI MIDIS NARRATIVËS DHE SË DREJTËS

Në teorinë e nacionalizmit, shtetet dhe kombet nuk janë entitete natyrore, por konstrukte historike dhe sociale.¹⁰
Ky fakt shpjegon pse ekziston një mospërputhje midis:
narrativës së sovranitetit historik
dhe rendit juridik ndërkombëtar

FUNKSIONI POLITIK I MEMORANDUMEVE

Memorandumet shërbejnë si:
instrumente të artikulimit politik
mjete të mobilizimit identitar
korniza të interpretimit historik
Por ato nuk kanë:
status juridik
efekt detyrues ndërkombëtar

DISKUTIM: KOLONIALITETI I KUJTESËS

Koncepti i “kolonialitetit të kujtesës” i referohet dominimit të një narrative historike mbi të tjerat në prodhimin e së vërtetës politike.¹¹
Në rastin Serbi–Kosovë, kjo manifestohet në:
monopolizimin e interpretimit historik
lidhjen e identitetit me territorin
politizimin e kujtesës kolektive

KUNDËR-ARGUMENTE

Argument: e drejta ndërkombëtare është politike
→ Edhe pse ndikohet nga politika, ajo mbetet sistem normativ institucional.
Argument: historia përcakton sovranitetin
→ E drejta moderne ndërkombëtare e ndan historinë nga statusi juridik.
Argument: rasti Kosovë është unik
→ ICJ e trajton si “sui generis”, por brenda rendit juridik ekzistues.¹²

PËRFUNDIM

Studimi konkludon se:
memorandumet janë struktura diskursive, jo burime juridike
konflikti Kosovë–Serbi është kryesisht narrativ dhe politik
e drejta ndërkombëtare mbetet korniza normative kryesore
historia nuk prodhon sovranitet juridik në sistemin modern ndërkombëtar.

Fusnota:

1. Stephen D. Krasner – sovraniteti dhe legjitimiteti politik
Stephen Krasner argumenton se sovraniteti në praktikën ndërkombëtare shpesh funksionon si “organizim hipokrizie”, ku shtetet deklarojnë parime që nuk i zbatojnë gjithmonë në mënyrë konsistente. Ai dallon katër lloje sovraniteti (ligjor, Westphalian, ndërvarësi, dhe sovraniteti i brendshëm), duke treguar se koncepti nuk është absolut, por i fragmentuar në praktikë.
Referencë:
Krasner, Stephen D. Sovereignty: Organized Hypocrisy. Princeton University Press, 1999.

2. Alexander Wendt – ndërtimi social i shteteve
Wendt argumenton se shtetet nuk kanë interesa të dhëna natyrshëm, por i ndërtojnë ato përmes ndërveprimit social dhe identitar. Ky koncept është thelbësor për të kuptuar pse narrativat politike mund të kenë ndikim real pa pasur status juridik.
Referencë:
Wendt, Alexander. Social Theory of International Politics. Cambridge University Press, 1999.

3. Memorandumi SANU (1986) – tekst politik, jo juridik
Memorandumi i Akademia Serbe e Shkencave dhe Arteve është dokument i përgatitur nga një grup akademikësh serbë në vitin 1986, i cili artikulon perceptime mbi krizën politike dhe ekonomike të Jugosllavisë. Ai nuk është dokument shtetëror dhe nuk ka qenë kurrë i miratuar si akt juridik apo kushtetues.
Megjithatë, në literaturë konsiderohet si një nga tekstet që kontribuoi në rritjen e diskursit nacionalist në fund të viteve 1980 në Serbi.
Referencë:
SANU. Memorandum of the Serbian Academy of Sciences and Arts. Belgrade, 1986.

4. Analiza e gjuhës dhe pushtetit (Critical Discourse Analysis)
Norman Fairclough zhvillon metodën CDA për të analizuar mënyrën se si gjuha prodhon dhe riprodhon pushtetin social. Sipas tij, tekstet politike nuk janë neutrale, por strukturojnë mënyrën se si shoqëritë e kuptojnë realitetin.
Referencë:
Fairclough, Norman. Language and Power. Longman, 1989.

5. Burimet e së drejtës ndërkombëtare (ICJ Statute, neni 38)
Neni 38 i Statutit të Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë përcakton burimet kryesore të së drejtës ndërkombëtare: traktatet, zakonet ndërkombëtare dhe parimet e përgjithshme juridike. Doktrina dhe vendimet gjyqësore janë burime ndihmëse.
Kjo do të thotë se dokumentet politike (si memorandumet akademike) nuk kanë status juridik detyrues.
Referencë:
Statute of the International Court of Justice, Article 38 (1945).

6. Literatura standarde e së drejtës ndërkombëtare
Malcolm N. Shaw thekson se e drejta ndërkombëtare është sistem normativ i bazuar në konsensus shtetëror dhe jo në dokumente intelektuale apo politike. Ai gjithashtu analizon rolin e praktikës shtetërore si element kyç në krijimin e normave.
Referencë:
Shaw, Malcolm N. International Law. Cambridge University Press, 2017.

7. Rasti i Kosovës – konteksti historiko-juridik
Kosova ka kaluar një proces të veçantë juridik:
Rezoluta 1244 e Kombet e Bashkuara (1999) vendosi administrim ndërkombëtar
UNMIK administroi territorin në periudhën tranzitore
Deklarata e Pavarësisë (2008)
Opinioni këshillues i ICJ (2010), i cili konstatoi se deklarata nuk shkel të drejtën ndërkombëtare
ICJ nuk vendosi për shtetësinë, por për ligjshmërinë e aktit të deklarimit.
Referencë:
International Court of Justice. Accordance with International Law of the Unilateral Declaration of Independence in Respect of Kosovo, Advisory Opinion, 2010.

8. Interpretimi i nacionalizmit modern
Benedict Anderson argumenton se kombet janë “imagined communities”, të krijuara përmes gjuhës, mediave dhe narrativave historike. Kjo e zhvendos analizën nga biologjia apo historia e pastër në konstruksion social.
Referencë:
Anderson, Benedict. Imagined Communities. Verso, 1983.

9. Roli i narrativës në konfliktet post-jugosllave
Tim Judah analizon se konfliktet në Ballkan nuk mund të kuptohen vetëm përmes faktorëve juridikë, por edhe përmes narrativave historike dhe etnike që janë politizuar gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë.
Referencë:
Judah, Tim. The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia. Yale University Press, 2000.

10. Dekolonialiteti i dijes
Walter Mignolo argumenton se sistemi modern i dijes është i ndërtuar mbi hierarki epistemike që favorizojnë disa narrativa historike mbi të tjerat. Kjo është e rëndësishme për analizën e diskurseve mbi territorin dhe sovranitetin.
Referencë:
Mignolo, Walter D. The Darker Side of Western Modernity. Duke University Press, 2011.

11. Koncepti i “sui generis” në të drejtën ndërkombëtare
Martin Dixon shpjegon se termi “sui generis” përdoret për raste që nuk përshtaten plotësisht në kategoritë ekzistuese juridike, por kjo nuk i nxjerr ato jashtë sistemit të së drejtës ndërkombëtare.
Referencë:
Dixon, Martin. Textbook on International Law. Oxford University Press, 2013.

12. Rezoluta 1244 dhe statusi juridik i Kosovës
Rezoluta 1244 (1999) vendosi kornizën ndërkombëtare të administrimit të Kosovës dhe afirmoi rolin e Kombet e Bashkuara në procesin e stabilizimit, duke mos përcaktuar në mënyrë të përhershme statusin final.
Referencë:
United Nations Security Council Resolution 1244 (1999).

13. UNMIK dhe administrimi ndërkombëtar
UNMIK u krijua si mision administrativ civil për të garantuar stabilitetin, qeverisjen e përkohshme dhe ndërtimin institucional në Kosovë pas vitit 1999.
Referencë:
United Nations Mission in Kosovo (UNMIK), Mandate Documentation, 1999.

KONKLUZION METODOLOGJIK I FUSNOTAVE

Ky aparat kritik tregon tre gjëra themelore:
– Memorandumet nuk janë burim juridik (ICJ + ICJ Statute)
– Sovraniteti është koncept i ndërtuar dhe i fragmentuar (Krasner, Wendt)
– Kosova është rast juridik i konsoliduar në kuadër të OKB-së dhe ICJ
– Narrativa nuk është e barabartë me normën juridike

Vendi i Lekës,21.05.2026

«Si arriti situata deri këtu?» – më pyeti ai.

«Ne thjesht e lamë të ndodhte. Nuk i trajtuam problemet kur ishin të vogla, dhe pastaj ato u përshkallëzuan jashtëzakonisht shpejt.» – Unë iu përgjigja atij.

***

Ata mashtrojnë, tradhtojnë, gënjejnë dhe vjedhin. Çuditërisht, shqiptarët kanë lejuar që pozicioni i Kryeministrit të bjerë në duart e një të ligu…

Raportet zyrtare ndërkombëtare e vlerësojnë korrupsionin dhe lidhjet e politikës me krimin në Shqipëri si problematika kritike. Këto raporte tregojnë se si këto dukuri pengojnë rritjen ekonomike dhe procesin e integrimit në Bashkimin Evropian.

Korrupsioni dhe lidhjet e politikës me krimin e organizuar mbeten sfidat kryesore të Shqipërisë në rrugën drejt integrimit evropian. Këto fenomene nxisin emigracionin dhe cenojnë rëndë zhvillimin ekonomik, duke i kushtuar ekonomisë qindra miliona euro në vit përmes abuzimeve me fondet dhe tenderët.

Kjo është ajo që ndodh kur regjimi kriminal i tradhtarit më të ndotur të trojeve shqiptare, Kanibalit, erdhi në pushtet për herë të parë si Kryeministër i Shqipërisë në shtator të vitit 2013 pasi PS “fitoi” zgjedhjet parlamentare. Ardhja në pushtet e nudistit të droguar nga kanabisi, është një katastrofë për Kombin që po zhduket dhe Vendin që po zbrazet.

Vendi përballet me varfëri ekstreme, migrim të detyruar, trafikim njerëzor, krim të organizuar, trafik droge, probleme me drogën, dhunë bandash, mungesë strehimi, me gjithçka që është e gabuar… Raportet ndërkombëtare theksojnë se Shqipëria vuan nga një sistem i rrënjosur kapjeje të shtetit dhe klientelizmi.

Ideja që kriminelët mund të luftojnë krimin është e pamundur, pasi konfliktet e interesit dhe dëshira për pushtet pengojnë drejtësinë, duke çuar shpesh në korrupsion dhe mungesë të legjitimitetit. Përpjekjet për eliminimin e konkurrencës përmes veprimeve të paligjshme nuk sjellin siguri, por vetëm forcim të paligjshmërisë. Krimit më të madh.

***

Shqipëria një diktaturë pa liri fjale sepse përveç tjerash, abuzuesit në polici dhe gjyqësor të regjimeve kriminale përdorin të njëjtën metodë si shteti fundamentalist islamik Iran: Dhunë e gjuetisë së “shtrigave” kundër Fakteve.

Gjuetia e shtrigave si pasojë e fjalës dhe e përdorur për akuza/ndjekje penale është një shkelje indirekte e lirisë së fjalës.

Liria e fjalës është absolutisht themelore për të siguruar që demokracia të funksionojë siç duhet, sepse pa të keni një regjim të dhunshëm dhe dhuna lind dhunë. Një nga autorët më të famshëm në botë, Viktor Hygo, shkroi: “Kur diktatura është një fakt, revolucioni bëhet një e drejtë”.

“Nëse shumica është kundër lirisë së fjalës dhe dëshiron diktaturën, një sistem një-partiak që njeh lirinë e fjalës është shumë më i mirë”- (filozofia e Platonit: autokraci e ndriçuar).

Një “demokraci” (si e Shqipërisë) është një diktaturë shumice ku policisë dhe gjyqësorit u është dhënë pushtet totalitar në tekstin e ligjit në praktikë dhe shkelin lirinë e fjalës nëse dikush ka “mendime të gabuara”. Për më tepër, kjo lloj “demokracie” karakterizohet nga fakti se vetë shteti nuk i ndjek ligjet që ekzistojnë, dhe grupet dhe njerëzit me mendime të kundërta rrezikojnë të ekspozohen ndaj dhunës politike, ndërsa policia mbetet pasive.

***

Liria është e dhënë. Liria për të zgjedhur se si do t’i përballojmë sfidat (një ndeshje a një garë) që sjell jeta. Liria për të konkurruar; për të pasur sukses, për të dështuar. Asnjë burim nuk është më i çmuar se liria. Ajo pasuron jetën tonë dhe jetën e atyre përreth nesh. Megjithatë, ajo mund të na merret, nëse e lejojmë. Kur Shteti ka fuqinë të japë gjithçka, ai ka edhe fuqinë të marrë gjithçka.

***

Liria për të zgjedhur mënyrën tuaj të të menduarit – pavarësisht nëse e shihni vështirësinë e jetës si një luftë që duhet kapërcyer, apo një garë në të cilën duhet të zhvilloheni – është ndoshta një nga gjërat më themelore që kemi ne njerëzit. Përballimi i sfidave si një garë shpesh mund të ofrojë një përvojë rritjeje, zotërimi dhe përparimi. Ajo zhvendos fokusin nga mbijetesa e pastër tek të mësuarit.

“Pritja dhemb. Harresa dhemb. Por mosdija se çfarë të bësh është vuajtja më e keqe nga të gjitha.”- Paulo Coelho

***

Unë nuk kam lindur në Shqipëri, por në Australi dhe që nga fëmijëria kam jetuar dhe jetoj në Shtetet e Bashkuara. Është e vështirë të jem indiferent ndaj vuajtjeve njerëzore të Kombit tim, shqiptarëve, por ata në një farë mënyre e meritojnë atë. Vuajtjet me të cilat janë mësuar shqiptarët indiferentë nuk i shqetësojnë aspak ata. Prandaj, ata e shohin djallin, por nuk reagojnë fare.

O shqiptar, ndalo së fajësuari të tjerët, ngrihu, shpëto atdheun tënd, shpëto veten nga kanibalët!

***

Krye-kanibali shqipfolës i këndon krye-kanibalit terrorist serbo-sllav: “Këtu janë frutat, lulet, gjethet dhe degët. Dhe këtu është zemra ime që rreh vetëm për ty!”

20.05.2026

Po e nis duke sqaruar kompetencat që Kushtetuta e Republikës së Kosovës i jep shumicës dhe opozitës – në sistemin demokratik që garanton shtetin e së drejtës, po kur deputetët e Kuvendit në funksion të pluralizmit politik duhet të kenë përgjegjshmërinë e Safeguard – Samaritanëve të rendit kushtetues dhe shtetit,

Sipas Kushtetutës së Kosovës, kandidatin për president e propozon një parti ose grup deputetësh me të paktën 30 firma:

AAK me 5.5% me 6 deputetë e vetme nuk e propozon dot kandidatin për president/e. Nuk ia lejon Kushtetuta.

PDK 20% me 22 deputetë e vetme nuk ka fuqi kushtetuese të propozojë kanditatin për president/e

LDK 13% me 15 deputetë nuk ka fuqi kushtetuese të propozojë kandidatin për president/e

Ndërsa VV me 51% dhe me 57 deputetë kish fuqinë kushtetuese ta kandidonte presidentin/en – pra në respekt të plotë sipas Kushtetutës së Republikës së Kosovës.

VV me fuqinë e votës e votonte presidentin/ten sepse bashkë me pakicat jo serbe i bëheshin 67 vota.

Opozita duhej veç të ishte e pranishme për kuorum. Përgjegjshmëria minimale.

Edhe kur u tha Kurti jepini kandidatët tuaj, PDK, AAK dhe LDK mund t’i bënin bashkë e pra nuk i bënë 30 firma,

por edhe sikur t’i kishin me konsensus politik të tre partive tre kandidatë të tyre

këta tre kandidatë nuk mund të kalonin dot me votat e opozitës 6+15+22= 43 – pra duhej t’i votonte VV.

Eksplicitivisht dhe qartë Kushtetuta e Republikës Kosovës ia ndal dhe nuk ia jep të drejtën opozitës të kandidojë presidentin.

Albin Kurti i kërkoi opozitës tre kandidatë përfaqësues dhe unifikues por jo politikë – sepse asnjëra parti e opozitës nuk i kishte 30 firma dhe po ashtu nuk kishin bërë asnjë aleancë parazgjedhore.

Atëher’ VV bëri një lëshim të madh, për hir të interesit kombëtar I ftoi:

1. Propozoi të bashkëqeverisnin me humbësit – LDK i ofroi dy mundësi: a. nënkryeministrin, 4 portofole ministrore, përfshi ministrin e jashtëm ose b. kryeparlamentarin – PDK i ofroi a. kryeparlamentarin.

Shikoni se çfarë zemërgjerësie!

Nuk pranuan! Refuzuan! Kërkuan zgjedhje!

2.Atëherë VV i propozoi opozitës të jepte tre kandidatët e saj unifikues, por jo politikë.

Refuzuan, bojkotuan. Kërkuan zgjedhje!

Me këto tregues mund të thuhet me plot gojën se kjo opozitë është rrezik për rendin kushtetues.

Ndërsa ngërçi i kuorumit duhet të analizohet deri në instancat më të larta ndërkombëtare të juridiksionit.

Sepse nëse Kushtetuta e Kosovës nuk i jep të drejtë partive opozitare të propozojnë kandidatë pa patur 30 firma – por edhe sikur t’i kenë nuk mund të zgjidhet asnjë kandidat i opozitës pa votën e shumicës –

Kjo Kushtetutë e çon në zgjedhje një maxhorancë së cilës i jep fuqi kushtetuese edhe për ta kandiduar, edhe për ta votuar kandidatin për president/e – por që kërkon kuorum nga një opozitë që e njëjta Kushtetutë nuk i jep asnjë të drejtë.

Dhe opozita zgjedh bojkotin dhe zgjedhjet.

Kjo situatë duhet të zgjidhet, por e qartë si drita e diellit është se obstruksionizmi i opozitës vë në rrezik rendin kushtetues.

Opozita e Kosovës, të cilën e bojkotoi Sovrani për keqqeverisjen 20 vjeçare, nuk mund të përdorë si Shpatë Demokleu kartën e zgjedhjeve me shpresë të lodhjes së elektoratit dhe humbjes së durimit si dhe duke e adresuar fajin tek maxhoranca, kur fajtori është vetë opozita.

Në një kohë kur në rajon po rikthehen narrativa të vjetra nacionaliste dhe memorandume që vënë në pikëpyetje identitetin, historinë dhe të drejtat e shqiptarëve në Ballkan, kërkesat e studentëve shqiptarë për përdorimin e plotë dhe të barabartë të gjuhës shqipe në institucionet publike nuk janë thjesht kërkesa administrative. Ato përfaqësojnë një betejë më të thellë për dinjitet, barazi dhe njohje politike.  Sot, në trojet shqiptare, ekziston një paradoks i madh historik: shqiptarët kanë më shumë shtete, institucione dhe përfaqësim politik se kurrë më parë, por njëkohësisht duken më të fragmentuar politikisht, më të përçarë se kurrë në vizion kombëtar dhe më të dobët në bashkrendim strategjik të interesave të përbashkëta afatgjata kombëtare.

35-vjet tranzicion “post-komunist”, Shqipëria e polarizuar dhe e konfliktuar, politikisht – për fat të keq të vetin dhe të tjerëve për rreth,  vazhdon të jetë pa projekt dhe bashkrendim kombëtar.  Në Tiranë, politika shqiptare vazhdon të mbetet e mbërthyer në një konflikt që duket i përhershëm, mes mazhorancës dhe opozitës, sidomos ndërmjet dy partive kryesore politike. Diskursi i përditshëm politik public, në media dhe në parliament, dominohet nga akuza për korrupsion, kontroll institucional, aautoritarizëm dhe luftë për pushtet, ndërsa çështjet kombëtare nuk trajtohen fare, ose trajtohen shpesh vetëm në nivel retorik, sa për sy e faqe.  Klasa politike shqiptare, pavarësisht deklarimeve patriotike, me ndonjë rast kur i përshtatet interesave partiake, nuk ka arritur të ndërtojë një platformë të qëndrueshme kombëtare për shqiptarët jashtë kufijve të Shqipërisë, përveç ndonjë vizite “folklorike” sa për dukje, gjatë viteve nga kryeminstrat ose presidentët e Shqipërisë. Në vend që Tirana zyrtare të jetë një qendër koordinimi kulturor, arsimor dhe diplomatik për shqiptarët në rajon, ajo shpesh shfaqet e fokusuar vetëm në kapjen dhe ruajtjen e pushtetit dhe në krizën e saj të brendshme politike.  Kjo dobësi pasqyrohet edhe në mungesën e reagimeve të forta institucionale ndaj sfidave me të cilat janë përballur e përballen çdo ditë e gjithnjë shqiptarët në Maqedoninë e Veriut, Luginën e Preshevës apo Mal të Zi.

Ndërkaq, ndonëse kujtimet e luftës dhe krimet e Serbisë në atë vend gjatë luftës së fundit, dhe megjith mbështjetje e fortë ndërkombëtare, sidomos nga Shtetet e Bashkuara, Kosova vazhdon me një shtetësi të  papërfunduar dhe me tensione të vazhdueshme politike edhe ata për pushtet e karrige – diçka që është shumë e vështirë të kuptohet, duke marrë parasyshë sakrificat nepërt të cilat ka kaluar ai popull. Por diçka që i bën sfidat e Prishtinës, edhe më komplekse. Kosova vazhdon të përballet me presion të vazhdueshëm ndërkombëtar dhe me tensione të përhershme me Serbinë, që vështirson gjëndjen politike të konfliktuar të udhëheqjes shqiptare atje, (por nuk e justifikon). Këtë e provon edhe  publikimi i ditëve të fundit i një memorandumi të studentëve serbë për Kosovën që tregon se ideologjia shoviniste e mospranimit të realitetit të shtetit të pavarur të Republikës së Kosovës vazhdon të ekzistojë në segmente të rëndësishme të shoqërisë serbe, madje e dhe në brezin e ri, siç përfqësohet në studentët serbë dhe memeorandumit e tzyre të fundit mbi Kosovën.  Çfarë mesazhi dërgojnë studentët protestues në Serbi me “Memorandumin” për Kosovën? (Radio Evropa e Lirë)

Në këtë kontekst, kërkesat e studentëve shqiptarë në Shkup për përdorimin e gjuhës shqipe marrin një dimension edhe më të ndjeshëm dhe më urgjent sepse ato lidhen drejtpërdrejt me mbrojtjen e identitetit kombëtar dhe me të drejtën për të ekzistuar si komunitet i barabartë.  Megjithatë dhe për fat të keq, ashtu si në Tiranë, edhe politika shqiptare në Kosovë mbetet e polarizuar. Konflikti i vazhdueshëm mes pushtetit dhe opozitës, tensionet me aleatët ndërkombëtarë dhe mungesa e një konsensusi të gjerë strategjik, kontribojnë ndjeshëm në dobësimin e  pozicionit mbarë-shqiptar në rajon në fillim të shekullit XXI, që dikur ishte deklaruar me pompozitet, si “shekulli i shqiptarëve”.  Kosova shpesh është e detyruar të reagojë ndaj krizave ditore dhe akuzave absurde nga Beogradi, duke humbur mundësinë për të ndërtuar politika afatgjata kombëtare në bashkrendim me Tiranën ngurruese zyrtare dhe  me shqiptarët në rajon.

Ja rasti konkret i kohëve të fundit. Në Shkup, çështja e gjuhës shqipe vazhdon të mbetet testi më i madh i barazisë ndëretnike në atë vend, por jo vetëm. Edhe pse shqiptarët janë popull shtetformues dhe Marrëveshja e Ohrit garantoi të drejta të rëndësishme pas konfliktit të vitit 2001, zbatimi praktik i barazisë vazhdon të hasë pengesa zyrtare të autoritetve, duke shkaktuar, me të drejtë, reagime dhe protesta e studentëve shqiptarë.  Kërkesat e studentëve shqiptarë për përdorimin e gjuhës shqipe — gjuhën e Nënës — nuk janë aspak radikale.  Ato janë kërkesa minimale demokratike në një shtet multietnik, që pretendon të jetë demokratik, anëtar i NATO-s dhe me aspirata për antarësim në Bashkimin Evropian. Reagimet negative të autoriteteve zyrtare shtetërore të Maqedonisë së Veriut ndaj kërkesave të studentëve shqiptarë, tregojnë se — ashtu si edhe në Serbi – edhe në Maqedonië e Veriut, ende ekzistojnë struktura politike dhe shoqërore me mendësi që e shohin gjuhën shqipe si kërcënim, e jo si pasuri të përbashkët shtetërore.  E çfarë të themi për klasën politike shqiptare në atë vend!?

Pothuaj ashtu si në Tiranën dhe Prishtinën zyrtare, partitë shqiptare në Maqedoninë e Veriut shpesh janë konsumuar nga rivalitetet për pushtet dhe pjesëmarrje në qeveri, duke humbur besueshmërinë tek një pjesë e madhe rinisë shqiptare. Me protestat e tyre, studentët shqiptarë atje po e artikulojnë gjithnjë e më shumë vetë dhe me mjete paqësore, frustrimin e tyre, jashtë kontrollit tradicional partiak.

Unë jam i mendimit se shpresa e Kombit shqiptar, mund të jetë dhe duhet të tjetë, rinia shqiptare, anë e mbanë trojeve shqiptare, me një vizion të ri e të përbashkët për veprim në të ardhmen.  Sepse është e qartë se – në mungesë të një strategjie të përbashkët — midis Tiranës, Prishtinës e Shkupit — një element i përbashkët i rinisë shqiptare në gjithë hapësirën shqiptare, është zhgënjimi i madh i rinisë ndaj elitave politike aktuale. Studentët shqiptarë sot nuk kërkojnë vetëm të drejta gjuhësore.  Ata kërkojnë respekt, meritokraci, përfaqësim dinjitoz dhe një të ardhme që nuk i detyron ata të largohen nga trojet e të parëve të tyre.  Kështuqë, një BRAVO e madhe rinisë shqiptare për aktivizimin e saj! Ndërkohë që politika shqiptare gjithandej vazhdon të mbetet e përçarë, rinia po artikulon nevojën për një vetëdije të re kombëtare, më moderne, më demokratike dhe më të koordinuar. Gjuha shqipe në këtë betejë nuk është vetëm mjet komunikimi. Ajo është simbol i identitetit, kujtesës historike dhe i të drejtës për të qenë të barabartë në vendin dhe trollin e të stërgjyshërve.

Në përmbledhje të këytre mendimeve, dua të them se trojet shqiptare sot ndodhen përballë një sfide të dyfishtë: nga njëra anë presionet dhe narrativat nacionaliste serbo-maqedonase që rikthehen në rajon dhe nga ana tjetër, fragmentimi dhe konfliktet e vetë politikës shqiptare.  Ashtuqë, uroj dhe shpresoj që nëse Tirana, Prishtina dhe Shkupi vazhdojnë të funksionojnë pa bashkrendim strategjik dhe pa një vizion të përbashkët kulturor e kombëtar, atëherë boshllëkun do ta mbushin krizat, konfliktet dhe frustrimi shoqëror.  Ndonëse në një botë normale, do të dëshironim që studentët kudo, të ishin në klasat e mësimit dhe jo në protestat e rrugës, studentët shqiptarë po japin një sinjal të qartë se të drejtat kombëtare, identiteti, gjuha dhe dinjiteti nuk mund të mbeten peng i kalkulimeve të klasës politike aktuale shqiptare. Dhe ndoshta pikërisht nga kjo gjeneratë mund të lindë një qasje e re shqiptare — më e bashkuar, më e vetëdijshme dhe më larg konflikteve të vjetra e të reja partiake, siç po ndodhë me klasën aktuale politike shqiptare anë e mbanë trojeve.

“Një komb, një gjuhë, një flamur!  Ka momente në historinë e një kombi kur heshtja bëhet padrejtësi. Sot, shqiptarët kudo që jetojnë — në trojet e tyre etnike apo në diasporë — kanë detyrimin moral dhe kombëtar të ngrihen në mbështetje të studentëve shqiptarë në Shkup, të cilët po kërkojnë asgjë më shumë, as më pak, se një të drejtë themelore njerëzore: përdorimin e gjuhës së tyre amtare, e garantuar edhe nga konventat ndërkombëtare mbi të drejtat e njeriut.

Frank Shkreli

From the Legacy of World War II to Global Critical Infrastructure in the Adriatic and Ionian Seas

1. Introduction: The Sea as a Living Strategic Space

The Albanian maritime space in the Adriatic and Ionian Seas cannot be read as a simple geographical boundary between land and water. It is a functional and dynamic space where historical, legal, economic, and technological layers intersect and operate simultaneously.

In contemporary geopolitics, the sea has been transformed from a “transit space” into a global living infrastructure, because it carries the flows that sustain the modern economy: international trade, energy, and digital communication. In this sense, the Adriatic and Ionian Seas are not peripheral Albanian spaces, but part of a broader Mediterranean and Euro-Atlantic system, where every local change produces regional and global consequences.

2. Historical Stratification: World War II and Subsea Memory

One of the less visible characteristics of European seas is the presence of remnants from 20th-century wars. During World War II, the seas became intensive military spaces, where mines were laid, blockades were conducted, and naval artillery was widely used.

These activities did not disappear after the war ended. They left behind a persistent layer of unexploded ordnance (UXO), which today functions as a “silent infrastructure of risk” on the seabed.

This historical layer is not merely a relic of the past. It directly affects:

* the planning of modern ports and marinas,
* the development of maritime tourism,
* the construction of underwater infrastructure,
* and maritime economic activity in general.

In many cases, this risk is not visible on the surface but becomes active only when human interventions disturb the deeper layers of the seabed.

3. The Corfu Channel Case: When History Becomes Legal Norm

One of the most important moments linking Albanian maritime space and international law is:

The Corfu Channel Incident

This case represents a turning point in maritime law, as the International Court of Justice ruled that a state is responsible not only for its direct actions but also for risks existing in its territorial waters when they are known or foreseeable.

This ruling transforms the sea into a space where sovereignty is not absolute, but closely linked to international responsibility and the duty of safety.

4. Sazan and Vlora: From Military Space to Transformation Space

The area of Sazan Island and Vlora represents one of the most typical cases of strategic space transformation in the Balkans.

During the Cold War period, this zone functioned as a closed military area, with defensive and control roles over the southern Adriatic entrance. This has created two layers that still exist today:

First, a inherited physical layer — military structures, tunnels, and naval bases.

Second, a subsea layer — areas where there is still a risk of old munitions remains.

This makes the transformation of the area toward tourism and investment a process conditioned by the “historical cleansing” of the territory, which requires time, technology, and significant resources.

5. Maritime Borders Albania–Greece: Space Where Geography Becomes Politics

Maritime relations between Albania and Greece are not merely a technical border issue, but a complex intersection of international law, geography, and long-term economic interests.

Based on UNCLOS, states have rights over:

* territorial waters,
* exclusive economic zones,
* and the continental shelf.

However, in practice, these spaces are not purely legal. They are linked to:

* subsea energy potential,
* strategic maritime routes,
* and economic control of marine resources.

This makes maritime delimitation a continuous process of negotiation between law and geopolitics.

6. Vlora as a New Economic and Infrastructural Node

In recent decades, Vlora has transformed from a traditional coastal city into a strategic node of economic development.

The construction of the Vlora International Airport is not merely a transport project, but a catalyst for the broader economic transformation of the entire southern region.

This development impacts:

* the increase of international tourism flows,
* integration with Mediterranean transport networks,
* and the creation of a new coastal economy oriented toward services and investment.

7. Subsea Infrastructure: The Invisible Network of the Global Economy

One of the most profound transformations of the 21st century is that the sea is no longer only a physical space, but also a global digital infrastructure.

Subsea cables carrying international internet form the backbone of the modern economy. Without this network, the global financial system, communication, and digital trade would cease to function.

This makes the sea a space where:

* the physical economy,
* the digital economy,
* and cybersecurity at a global level intersect.

8. Modern Security and NATO Transformation

NATO

The modern concept of security has expanded from territorial defense to protecting the systems that sustain the global economy.

Today, threats are not limited to classical military conflicts, but also include:

* sabotage of subsea cables,
* damage to energy networks,
* and disruption of digital infrastructure.

This shows that the sea has become part of the global security architecture, where stability is measured not only by borders, but by the functioning of critical networks.

9. Conclusion: The Sea as a Complex Integrated System

From the analysis of historical, legal, economic, and technological layers, it is clear that the Albanian maritime space is not a simple geographical entity.

It is a complex integrated system, where:

* the history of wars creates present-day constraints,
* international law defines rules of conduct,
* the economy generates development pressure,
* and new technologies create global interdependencies.

In this sense, the sea is no longer a periphery, but a functional center of an interconnected international system.

Footnotes:

1. Robert D. Kaplan, The Revenge of Geography: What the Map Tells Us About Coming Conflicts and the Battle Against Fate (New York: Random House, 2012).
→ A classic work on the role of geography in global politics and the structuring of international power.
2. United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), Review of Maritime Transport 2023 (Geneva: United Nations, 2023).
→ Report analyzing the role of maritime transport in the global economy and dependence on sea corridors.
3. United Nations Environment Programme (UNEP), Unexploded Ordnance in Marine Environments (Nairobi: UNEP, 2005).
→ Study on the long-term impact of unexploded ordnance on marine ecosystems and economic development.
4. International Court of Justice, Corfu Channel Case (United Kingdom v. Albania), Judgment of 9 April 1949 (The Hague: ICJ Reports, 1949).
→ Landmark ruling establishing state responsibility for risks within territorial waters.
5. NATO, Mine Countermeasures and Maritime Security Reports (Brussels: NATO Allied Command, 2010–2022).
→ Documents on naval mine risks and demining operations in European maritime spaces.
6. United Nations, United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS) (Montego Bay: United Nations, 1982).
→ The core international legal framework for the delimitation and use of maritime spaces.
7. World Bank, Western Balkans Infrastructure and Economic Connectivity Report (Washington, D.C.: World Bank, 2021).
→ Analysis of infrastructure’s role in economic development and regional integration.
8. International Telecommunication Union (ITU), Submarine Cable Systems and Global Internet Infrastructure Report (Geneva: ITU, 2022).
→ Study on submarine cables as the backbone of the global internet.
9. NATO, Strategic Concept 2022 (Madrid: NATO, 2022).
→ Strategic document expanding security concepts to critical infrastructure and global networks.
10. International Energy Agency (IEA), Offshore Energy and Maritime Infrastructure Report (Paris: IEA, 2022).
→ Analysis of offshore and underwater energy infrastructure in global energy security.
11. International Maritime Organization (IMO), Safety of Navigation and Maritime Risk Guidelines (London: IMO, 2020–2023).
→ International standards for navigation safety and maritime risk management.
12. European Commission, Blue Economy Strategy for Sustainable Maritime Development (Brussels: European Union, 2021).
→ EU policy on sustainable economic development of maritime spaces.

The Land of Leka,19.05.2026

Nga trashëgimia e Luftës së Dytë Botërore te infrastruktura kritike globale në Adriatik dhe Jon

1. Hyrje: Deti si hapësirë e gjallë strategjike

Hapësira detare shqiptare në Adriatik dhe Jon nuk mund të lexohet si një vijë ndarëse gjeografike midis tokës dhe ujit. Ajo është një hapësirë funksionale dhe dinamike ku ndërthuren shtresa historike, juridike, ekonomike dhe teknologjike që veprojnë njëkohësisht.

Në gjeopolitikën bashkëkohore, deti është transformuar nga një “hapësirë kalimi” në një infrastrukturë e gjallë globale, sepse përmes tij qarkullojnë rrjedhat që mbajnë ekonominë moderne në funksion: tregtia ndërkombëtare, energjia dhe komunikimi digjital. Në këtë kuptim, Adriatiku dhe Joni nuk janë hapësira periferike shqiptare, por pjesë e një sistemi më të gjerë mesdhetar dhe euro-atlantik, ku çdo ndryshim lokal ka pasoja rajonale dhe globale.

2. Shtresimi historik: Lufta e Dytë Botërore dhe kujtesa nënujore

Një nga karakteristikat më pak të dukshme të deteve europiane është prania e mbetjeve të luftërave të shekullit XX. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, detet u shndërruan në hapësira intensive ushtarake, ku u vendosën mina, u kryen operacione bllokimi dhe u përdor artileri detare në shkallë të gjerë.

Këto aktivitete nuk u zhdukën me përfundimin e luftës. Ato lanë pas një shtresë të qëndrueshme municionesh të pashpërthyera (UXO), të cilat sot funksionojnë si një “infrastrukturë e heshtur rreziku” në fundin e detit.

Kjo shtresë historike nuk është thjesht relike e së kaluarës. Ajo ndikon drejtpërdrejt në:

* planifikimin e porteve dhe marinave moderne,
* zhvillimin e turizmit detar,
* ndërtimin e infrastrukturës nënujore,
* dhe aktivitetin ekonomik detar në përgjithësi.

Në shumë raste, ky rrezik nuk është i dukshëm në sipërfaqe, por aktivizohet vetëm kur ndërhyrjet njerëzore prekin shtresat e poshtme të detit.

3. Rasti i Kanalit të Korfuzit: kur historia bëhet normë juridike

Një nga momentet më të rëndësishme në lidhjen midis hapësirës detare shqiptare dhe së drejtës ndërkombëtare është:

Incidenti i Kanalit të Korfuzit

Ky rast përfaqëson një pikë kthese në të drejtën detare, sepse Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë vendosi që një shtet mban përgjegjësi jo vetëm për veprimet e tij direkte, por edhe për rreziqet që ekzistojnë në ujërat e tij territoriale kur ato janë të njohura ose të parashikueshme.

Ky vendim e shndërron detin në një hapësirë ku sovraniteti nuk është absolut, por i lidhur ngushtë me përgjegjësinë ndërkombëtare dhe detyrimin për siguri.

4. Sazani dhe Vlora: nga hapësirë ushtarake në hapësirë transformimi

Zona e Ishulli i Sazanit dhe Vlora përfaqëson një nga rastet më tipike të transformimit të hapësirave strategjike në Ballkan.

Gjatë periudhës së Luftës së Ftohtë, kjo zonë funksiononte si një hapësirë e mbyllur ushtarake, me rol mbrojtës dhe kontrollues të hyrjes në Adriatikun jugor. Kjo ka krijuar dy shtresa që ekzistojnë ende sot:

Së pari, një shtresë fizike e trashëguar — struktura ushtarake, tunele dhe baza detare.

Së dyti, një shtresë nënujore — zona ku ekziston ende rrezik i mbetjeve të municioneve të vjetra.

Kjo e bën transformimin e zonës drejt turizmit dhe investimeve një proces të kushtëzuar nga “pastrimi historik” i territorit, i cili kërkon kohë, teknologji dhe burime të mëdha.

5. Kufijtë detarë Shqipëri–Greqi: hapësira ku gjeografia bëhet politikë

Marrëdhëniet detare midis Shqipërisë dhe Greqisë nuk janë thjesht çështje teknike kufijsh, por një ndërthurje komplekse midis ligjit ndërkombëtar, gjeografisë dhe interesave ekonomike afatgjata.

Në bazë të UNCLOS, shtetet kanë të drejta mbi:

* ujërat territoriale,
* zonën ekonomike ekskluzive,
* dhe shelfin kontinental.

Por në praktikë, këto hapësira nuk janë vetëm juridike. Ato lidhen me:

* potencial energjetik nënujore,
* rrugë strategjike detare,
* dhe kontroll ekonomik të burimeve detare.

Kjo e bën delimitimin detar një proces të vazhdueshëm negociimi midis ligjit dhe gjeopolitikës.

6. Vlora si nyje e re ekonomike dhe infrastrukturore

Në dekadat e fundit, Vlora ka kaluar nga një qytet bregdetar tradicional në një nyje strategjike të zhvillimit ekonomik.

Ndërtimi i Aeroporti Ndërkombëtar i Vlorës nuk përfaqëson vetëm një projekt transporti, por një katalizator të transformimit ekonomik të të gjithë rajonit jugor.

Ky zhvillim ndikon në:

* rritjen e fluksit turistik ndërkombëtar,
* integrimin me rrjetet mesdhetare të transportit,
* dhe krijimin e një ekonomie të re bregdetare të orientuar drejt shërbimeve dhe investimeve.

7. Infrastruktura nënujore: rrjeti i padukshëm i ekonomisë globale

Një nga transformimet më të thella të shekullit XXI është fakti se deti nuk është më vetëm hapësirë fizike, por edhe infrastrukturë digjitale globale.

Kabllot nënujore që transportojnë internetin ndërkombëtar përbëjnë bazën e ekonomisë moderne. Pa këtë rrjet, sistemi global financiar, komunikimi dhe tregtia dixhitale do të ndalonin funksionimin.

Kjo e bën detin një hapësirë ku ndërthuren:

* ekonomia fizike,
* ekonomia digjitale,
* dhe siguria kibernetike në nivel global.

8. Siguria moderne dhe transformimi i NATO-s

NATO

Koncepti modern i sigurisë është zgjeruar nga mbrojtja territoriale në mbrojtjen e sistemeve që mbajnë funksionale ekonominë globale.

Sot, kërcënimet nuk lidhen vetëm me konfliktet ushtarake klasike, por edhe me:

* sabotimin e kabllove nënujore,
* dëmtimin e rrjeteve energjetike,
* dhe ndërprerjen e infrastrukturës digjitale.

Kjo tregon se deti është bërë pjesë e arkitekturës së sigurisë globale, ku stabiliteti nuk matet vetëm me kufij, por me funksionimin e rrjeteve kritike.

9. Përfundim: deti si sistem i integruar kompleks

Nga analiza e shtresave historike, juridike, ekonomike dhe teknologjike, del qartë se hapësira detare shqiptare nuk është një entitet i thjeshtë gjeografik.

Ajo është një sistem i integruar kompleks, ku:

* historia e luftërave krijon kufizime të sotme,
* e drejta ndërkombëtare përcakton rregullat e sjelljes,
* ekonomia krijon presion për zhvillim,
* dhe teknologjia e re krijon varësi globale.

Në këtë kuptim, deti nuk është më periferi, por qendër funksionale e një sistemi ndërkombëtar të ndërlidhur.

Fusnotat:

1. Robert D. Kaplan, The Revenge of Geography: What the Map Tells Us About Coming Conflicts and the Battle Against Fate (New York: Random House, 2012).
→ Punim klasik mbi rolin e gjeografisë në politikën globale dhe strukturimin e fuqisë ndërkombëtare.
2. United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), Review of Maritime Transport 2023 (Geneva: United Nations, 2023).
→ Raport që analizon rolin e transportit detar në ekonominë globale dhe varësinë e tregtisë nga korridoret detare.
3. United Nations Environment Programme (UNEP), Unexploded Ordnance in Marine Environments (Nairobi: UNEP, 2005).
→ Studim mbi ndikimin afatgjatë të municioneve të pashpërthyera në ekosistemet detare dhe zhvillimin ekonomik.
4. International Court of Justice, Corfu Channel Case (United Kingdom v. Albania), Judgment of 9 April 1949 (The Hague: ICJ Reports, 1949).
→ Vendim themelor që përcakton përgjegjësinë shtetërore për rreziqet në ujërat territoriale.
5. NATO, Mine Countermeasures and Maritime Security Reports (Brussels: NATO Allied Command, 2010–2022).
→ Dokumente mbi rreziqet e minave detare dhe operacionet e deminimit në hapësirat evropiane.
6. United Nations, United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS) (Montego Bay: UN, 1982).
→ Korniza kryesore juridike ndërkombëtare për ndarjen dhe përdorimin e hapësirave detare.
7. World Bank, Western Balkans Infrastructure and Economic Connectivity Report (Washington, D.C.: World Bank, 2021).
→ Analizë mbi ndikimin e infrastrukturës në zhvillimin ekonomik dhe integrimin rajonal.
8. International Telecommunication Union (ITU), Submarine Cable Systems and Global Internet Infrastructure Report (Geneva: ITU, 2022).
→ Studim mbi rëndësinë e kabllove nënujore si shtylla e internetit global.
9. NATO, Strategic Concept 2022 (Madrid: NATO, 2022).
→ Dokument strategjik që zgjeron konceptin e sigurisë drejt infrastrukturës kritike dhe rrjeteve globale.
10. International Energy Agency (IEA), Offshore Energy and Maritime Infrastructure Report (Paris: IEA, 2022).
→ Analizon rëndësinë e infrastrukturës energjetike nënujore në sigurinë energjetike globale.
11. International Maritime Organization (IMO), Safety of Navigation and Maritime Risk Guidelines (London: IMO, 2020–2023).
→ Standardet ndërkombëtare për sigurinë e lundrimit dhe menaxhimin e rreziqeve detare.
12. European Commission, Blue Economy Strategy for Sustainable Maritime Development (Brussels: European Union, 2021).
→ Politikë e BE-së për zhvillimin ekonomik të qëndrueshëm të hapësirave detare.

Vendi i Lekës,19.05.2026