Një lajm që dukej si i dorës së dytë nga viti 2025: me propozim të ministrit të Punëve të Jashtme dhe Tregtisë së Jashtme, kreu i shtetit Tamás Sulyok emëroi Gellért Jászai-n si ambasador të jashtëzakonshëm dhe fuqiplotë përgjegjës për zhvillimin e marrëdhënieve ndërkombëtare të biznesit. Me këtë, kryetari i kompanisë gjigante të bursës të quajtur 4iG Nyrt. u bë oligarku hungarez me pozicionin më të lartë qeveritar, detyra e pashprehur e të cilit ishte qartësisht që, pa humbur kohë dhe me çdo kusht, të ndërtonte në hapësirën ndërkombëtare një kompani të kuotuar në bursë që mund të krahasohej me OTP, Mol apo Richter.

 

Nën zotërimin e pasaportës së tij diplomatike, Jászai në thelb mund të udhëtonte i lirë kudo në botë në përfaqësim të Hungarisë. Emërimi i tij si ambasador kishte një “parandjenjë”: kur në fund të vitit 2024, Donald Trump, i cili tashmë ishte zgjedhur president, priti Viktor Orbán-in dhe ministrin e Jashtëm Péter Szijjártó në pronën e tij private në Florida – dhe në takim mori pjesë edhe Elon Musk, thematic i Tesla dhe SpaceX –, Gellért Jászai era gjithashtu aty në ekip.

Ndoshta delegacionit hungarez i duhej një “tech guru”, meqenëse rreth presidentit amerikan lëviznin figura të tilla. Si kurorëzim i miqësisë Orbán–Trump, një figurë e rëndësishme e bordit këshillimor ndërkombëtar të 4iG u bë Richard Grenell, i cili për një kohë të gjatë u përmend si kandidat për ministër të Jashtëm, ndërsa sot është i dërguari i posaçëm i presidentit amerikan për misione të veçanta.

Pavarësisht kësaj, e ardhmja e 4iG është e pasigurt, veçanërisht pasi në vitin 2026 ndryshoi skena e jetës publike në Hungari. Grupi i kompanive ishte qartësisht pjesë e sistemit të Orbán-it; pothuajse çdo stacion i rritjes së tij erdhi si pasojë e vendimeve politike dhe fondeve shtetërore. Kompania është aq e rëndësishme për eprorët, saqë për interesat e 4iG ish-kryeministri loboi edhe personalisht.

Nga Medgyessy, te vajzat e Orbán-it e deri te Tatimet (NAV)
Kryetari i sotëm i 4iG nuk kishte ndonjë seri suksesesh në biznes, përkundrazi. Gjatë qeverisë socialiste të Péter Medgyessy, ai funksiononte si imazhi i kompanisë SCD Holding.

kjo shoqëri privatizoi rrjetet e hoteleve dhe pushimoreve rreth liqenit Balaton. Kur më pas banka financuese OTP u tërhoq plotësisht nga mbështetja e SCD-së, zhvillimet e hoteleve të grupit nuk u realizuan.

Kishte, sigurisht, gjëra që funksionuan: Medgyessy, i cili në fund dështoi si kryeministër, mori pikërisht nga SCD në verën e vitit 2005 një truall buzë ujit met pamje nga Tihany në Zamárdi, mbi të cilin kompania i ndërtoi edhe një vilë. Ish-kryeministri, për më tepër, e la këtë jashtë deklaratës së tij të pasurisë.

Në fillimet e sistemit të Orbán-it në vitin 2010, manjati ekonomik pas Fidesz-it, Lajos Simicska, u përpoq ta mbante Gellért Jászai-n – që kishte “falimentuar” me projektin SCD – larg nga çdo gjë. Megjithatë, kur Viktor Orbán u prish me Simicska-n, lindi nevoja për këdo që mund të punonte nën urdhrat e të përzgjedhurit të ri, Lőrinc Mészáros. (oligarku më i fuqishëm i Hungarisë).

Jászai më vonë u kthye në një qendër më vete fuqie; pas një kohe, ai mori përsipër dhe çoi përpara 4iG-në, e cila deri atëherë i përkiste rrethit të Felcsút-it (Mészáros) dhe merrej pothuajse vetëm me informatikë.

Shtypi nuhati një konflikt midis dy njerëzve të parave, but Jászai në vitin 2020 u betua për besnikëri ndaj Lőrinc Mészáros. “Siç thotë shprehja: atdheu, feja dhe miqtë nuk ndryshohen,” u shpreh ai në një intervistë për HVG. Më vonë, në shtyp u publikuan foto ku zotëria i 4iG po pushonte në jahtin e rrethit të Mészáros. Paqja ishte e shenjtë në oborrin e Viktor Orbán-it.

Edhe më e rëndësishme është se Gellért Jászai u “ndërtua” dhe u lidh edhe me familjen e ngushtë të kryeministrit. Për shembull, vendbanimi i tij zyrtar është një ndërtesë banimi në lagjen e II-të të Budapestit, ku përveç tij, vetëm një person tjetër kishte një banesë: István Tiborcz, dhëndërri i Viktor Orban.

Vajza tjetër e kryeministrit, Sára Orbán, dhe familja e saj pushuan së bashku met familjen e Gellért Jászai-t në Ishujt Maldive në vitin 2025, gjë që u vërtetua me fotografi. Shumë njerëz u çuditën për këtë, pasi Sára Orbán nuk është e tipit të motrës së saj Ráhel, dhe bashkëshorti i saj, Tamás Szokira, identifikohej nga njerëzit e brendshëm më tepër si një “anti-Tiborcz”; prandaj nuk ishte e vetëkuptueshme që ata të mund ta financonin një udhëtim të tillë nga burimet e tyre.

Në shenjë të faktit se çdo gjë lidhet me çdo gjë, po shtojmë edhe këtë: familja e Sára Orbán-it bleu në vitin 2022 një vilë në Buda nga ai Zoltán Guller, i cili më vonë u bë kryetar i bordit mbikëqyrës të 4iG Nyrt. (ndërkohë që ishte edhe kryetar-drejtor i kompanisë shtetërore Szerencsejáték Zrt. dhe njeriu i parë i Agjencisë Hungareze të Turizmit).

Ka edhe një element tjetër personal në historinë e 4iG. Ndonëse Viktor Orbán thotë rregullisht se nuk merret me çështjet e biznesit të kompanive konkrete, ekziston një provë që tregon se ish-kryeministri negocioi në interes të kompanisë së Jászai-t.

Sipas informacioneve të Direkt36, në mesin e vitit 2021, ndërtesa e ambasadës hungareze në Londër ishte skenë e një takimi të pazakontë. 4iG donte të blinte Invitech, një kompani telekomunikacioni në Hungari, por pronari i kompanisë – një fond investimesh që funksiononte kryesisht me para shtetërore kineze – kërkoi një çmim më të lartë nga sa ofronte kompania hungareze.

Invitech është vendimtare sepse zotërinj një nga rrjetet kryesore të internetit (gerinchálózat) në Hungari; ky është një kabllo pa të cilin nuk mund të operohet një kompani kombëtare telekomunikacioni. Përfaqësuesit e Invitech u takuan personalisht me Viktor Orbán-in në ambasadë – dhe negociuan për më shumë se një orë, dhe me kalimin e kohës marrëveshja u arrit.

Viti 2021 ka të ngjarë të mbetet i mbajtur mend për Gellért Jászai-n edhe për një arsye tjetër. Hetuesit e Autoritetit Kombëtar të Tatimeve dhe Doganave (NAV) kryen kontrolle dhe bastisje në zyrat e tyre në kuadër të zbulimit të një rrjeti mashtrimi me taksat që shkaktoi një dëm prej miliarda forintësh (mbi 2.5 milionë €).

Sipas artikujve të 444, 4iG ishte gjithashtu pjesë e rrethit të fabrikës së faturave fiktive, madje si një nga përfituesit e pretenduar të serisë së krimeve midis viteve 2018 dhe 2021. Ndonëse kompania kishte një rol të theksuar në dokumentet e hetimit, në fund filli i 4iG u hoq dhe mungonte plotësisht nga aktakuza e prokurorisë që shkoi përpara gjykatës.

Nëse i vendosim këto dy ngjarje pranë njëra-tjetrës (Orbán negocioi për interesat e tyre në ambasadë, dhe ata ia hodhën pa lagur në çështjen e fabrikës së faturave), mund të rrezikohet të thuhet se për pushtetin ishte jashtëzakonisht i rëndësishëm suksesi dhe paprekshmëria e 4iG-së.

E kujt është saktësisht kompania Jászai?
Në shtypin vendas dhe ndërkombëtar, madje edhe në publikun e bursës, shfaqet shpesh pohimi se 4iG është kompania e Gellért Jászai-t. Ky pohim është i vërtetë më së shumti pjesërisht.

Direkt36 e bëri të qartë se në fund të vitit 2021, pas vendimeve të një kompanie shtetërore investimesh, Fondet Széchenyi, fondi privat i kapitalit iG COM mori 72 miliardë forintë (180 milionë €) nga fondet shtetërore, i cili bleu aksione në 4iG në kuadër të një rritjeje të mbyllur të kapitalit.

Doli se afati i këtij investimi është njëzet vjet, kështu që paratë mund të mbeten te 4iG deri në vitin 2041 – aq më tepër që ndërkohë qeveria e nxori kompaninë që siguronte fondet, Széchenyi Alapok, nga rrethi shtetëror duke ia kaluar një fondacioni universitar me interes publik që kryen detyra publike.

Kështu, ky fondacion dikur do të kishte pasur të drejtën e fitimit (hozam), por në punët e 4iG-së nuk mund të ndërhyjë, meqenëse fondi privat i kapitalit i krijuar nga paratë shtetërore nuk drejtohet nga qeveria dhe as nga universiteti, por nga një prej interesave private të Gellért Jászai-t (iKON Befektetési Alapkezelő).

Me fjalë të tjera, pronari më i madh i 4iG është fondi i sipërpërmendur i kapitalit privat; kryetari i kompanisë ka tërthorazi pak më shumë se 12 për qind të aksioneve të veta, jo më shumë. Kjo është shkalla se sa i përket atij kjo kompani e famshme dhe e famëkeqe e bursës.

Për më tepër, prapavija e fondeve private të kapitalit nuk prek ekskluzivisht kompaninë mëmë qendrore të grupit 4iG; pas zgjerimit të industrisë së mbrojtjes të kompanisë – për të cilën flasin pikat IV dhe V më poshtë – qëndron gjithashtu një fond tjetër privat prej 50 miliardë forintësh (125 milionë €), i mbushur plot me kapital shtetëror.

Dhe natyrisht, këtë arkë e menaxhon po Jászai (me një kompani të re të quajtur iG TECH Capital Befektetési Alapkezelő). Pra, së bashku me 180 milionë € e përmendur më lart, kjo bën 305 milionë € – një investim qeveritar i kësaj madhësie sigurisht që ndihmoi në ushqimin dhe fryrjen e “gëmbocit” (gömböc) të 4iG-së.

All for One
Megjithatë, me transaksionet e fondeve private të kapitalit nuk përfundoi seria e aksioneve të ndihmës qeveritare. Me pak ekzagjerim, çdo aktor shtetëror me para shtoi pjesën e vet në aksionet pushtuese të Gellért Jászai-t: ministria e Nagy Márton, Eximbank, Banka Hungareze e Zhvillimit dhe banka qendrore e drejtuar nga Matolcsy.

Për shembull, blerja e Vodafone Magyarország, e cila sot operon nën emrin One, u realizua me partneritet të drejtpërdrejtë qeveritar – pastaj përmes transaksioneve të shkëmbimit të aksioneve, shteti në fund ia dorëzoi mallin ekipit të Jászai-t.

Madje, edhe kreditë pas biznesit Vodafone–One u organizuan për 4iG-në nga institucionet financiare të pushtetit. Ndërsa burimi prej qindra miliarda forintësh për zgjerimin e shpejtë të të gjithë grupit të kompanive erdhi nga programi i favorshëm i obligacioneve të rritjes së bankës kombëtare.

Grupi 4iG, i fryrë në një konglomerat gjigant kompanish, zvarrit kështu përpara vetes një borxh të madh dhe është në humbje të vazhdueshme, pavarësisht se investitorët e tij presin ndonjë divident të rëndësishëm.

Menaxhmenti i kompanisë i Jászai-t komunikon kudo se në afat të shkurtër planifikojnë të ardhura vjetore prej 1000 miliardë forintësh (2.5 miliardë €), dhe më vonë më tepër 1500 miliardë (3.75 miliardë €) (në këtë të fundit divizioni i mbrojtjes dhe hapësirës mund të ketë një rol të madh), që do të thotë se ata do t’i kalojnë dhe do të rriten mbi borxhet.

Megjithatë, ka më shumë gjasa që përpara kësaj, stoku i borxhit të arrijë shifrën 2.5 miliardë €. Pra, atëherë: në çfarë mase i ngjan 4iG kompanive të regjistruara si “kampionë kombëtarë” si OTP, Mol apo Richter?

Pse qenka një histori suksesi nëse dikujt – duke anashkaluar logjikën normale të zhvillimit të tregut dhe teknologjisë – i transferohen qindra miliarda shtetërore dhe pastaj duhet të rritet sipas interesave të pushtetit dhe politikës? Si do të funksionojë ky projekt pa ndërhyrjet e vazhdueshme të detyrueshme të qeverisë ose pa Viktor Orbán-in?

Çfarë vlere kanë prezentimet spektakolare për kompanitë e telekomunikacionit në Shqipëri dhe Mal të Zi të blera nga 4iG, apo përparimi në industrinë e hapësirës, nëse Gellért Jászai-t nuk iu desh kurrë të luftonte qoftë edhe vetëm për financimin?

Privatizimi i mbrojtjes kombëtare nga kapitali shtetëror
Siç u kemi referuar tashmë në pikat e mëparshme, pas zgjerimit të mbrojtjes kombëtare të grupit 4iG, qeveria e Orbán-it vendosi gjithashtu një fond privat kapitali të mbështetur me një kapital shtetëror prej 50 miliardë forintësh (125 milionë €). Gjë që është e habitshme, pasi ndërkohë kabineti i Fidesz po privatizonte një pjesë të industrisë së mbrojtjes – dhe blerësi i përcaktuar u bë kompania e shënjuar nga Gellért Jászai.

Edhe më qartë: ky është një privatizim ku blerësi blen aksione shtetërore me kapital shtetëror – për qëllime private. Nuk mund të themi se shumica e Fidesz-it nisi një debat serioz shoqëror nëse është e përshtatshme të shkëputet biznesi ushtarak në këtë shkallë nga qeveritë e kohës hungareze, megjithatë transferimi jashtë shtetit filloi.

Le të flasim gjithashtu pak për prapavijën. Në verën e vitit 2026, kryeministri hoqi kompaninë N7 Holding Nemzeti Védelmi Ipari Innovációs Zrt. nga portofoli i ministrisë së mbrojtjes – dhe ushtrimi i të drejtave të pronësisë kaloi te Nagy Márton.

Meqenëse në qeveri ministri i ekonomisë kombëtare është përgjegjës për vendimet e politikës së pasurisë, që nga ai moment mund të dyshohej se një pjesë e kompanive që shërbejnë për zhvillimin e aftësive mbrojtëse të vendit së shpejti do të dilnin nga rrethi i pronësisë shtetërore.

E gjithë kjo manovër u bë urgjente sepse në BE herët a vonë do të hapen rubinetat e parave për zhvillimet e industrisë së mbrojtjes në të ashtuquajturun program kredie SAFE (Security Action for Europe). Në vitin 2025, nga 27 ambasadorët e vendeve, 26 e mbështetën planin, i dërguari hungarez Bálint Ódor abstenoi i vetëm.

Propozimi megjithatë u miratua – dhe qëndrimi i Budapestit kaloi nga “mosmbështetja” te zgjatja e dorës për të marrë para. Kabineti hungarez kërkoi 17.4 miliardë euro nga ky kuadër – më shumë se kjo kërkoi vetëm Polonia, ndërsa Rumania dhe Franca kërkuan afërsisht të njëjtën shumë.

Pas mbledhjes së kërkesave dhe aplikimit të një formule të komplikuar, në fund doli se Hungaria mund të tërheqë më së shumti 16.2 miliardë euro, kjo është shuma më e madhe e mundshme që sipas rregullave mund t’i takojë buxhetit hungarez nga SAFE.V.

Eksperimenti dështoi
Është e qartë se kredia e lirë që mund të tërhiqet nga SAFE jo vetëm që do t’i bënte prokurimet më të lira, por duke mbështetur prodhimin do të forconte edhe eksportin. Dhe në prodhim, një lojtar kyç mund të kishte qenë 4iG, e cila po hynte në vendin e shtetit që po tërhej.

Në përputhje me këtë, në fillim të vitit 2026 u njoftua se si një hap i rëndësishëm i privatizimit të mbrojtjes, u mbyll marrja e pjesës mazhoritare të Rába Járműipari Holding nga 4iG, kështu që njerëzit e Jászai-t u futën brenda pronës.

Plani paraprak i politikës së madhe ka të ngjarë të ishte që pas zgjedhjeve të vitit 2026, fondet e kredisë së BE-së të “duhej” – ose më së shumti të mundeshin – të shpenzoheshin kryesisht te 4iG.

Megjithatë, rezultati i eksperimentit varrejt nga shumë faktorë. Për shembull, nga gatishmëria e organeve të BE-së, si dhe nga fakti nëse Viktor Orbán do të qëndronte në pushtet apo jo. Nuk qëndroi./Kapitali.al