Gazeta e rëndësishme britanike ‘Observer’, publikoi një reportazh të gjatë për protestat që kanë kapluar Shqipërinë prej më shumë se tre muajsh. Vetë gazetari Andrew Anthony ishte i pranishëm gjatë njërës nga këto protesta dhe sjell përshtypjet e mëposhtme:

Në një mbrëmje të nxehtë e të lagësht muajin e kaluar, iu bashkova protestuesve në Bulevardin Dëshmorët e Kombit, pak në jug të Sheshit Skënderbej, sheshit të madh qendror të Tiranës, i cili është një trashëgimi e pushtimeve austro-hungareze dhe italiane. Gjatë viteve të komunizmit, kjo lagje ishte një sektor i ruajtur rreptësisht, i rezervuar për zyrtarët elitarë të partisë. I njohur si Blloku, ai kishte akses në dyqane që kishin ushqime dhe llojin e mallrave të konsumit për të cilat pjesa tjetër e vendit vetëm mund të ëndërronte.

Tani ai është pushtuar nga qytetarët. Çdo mbrëmje, përmes një sistemi amplifikimi, mbahen një sërë fjalimesh. Sonte, folësja më e apasionuar është një grua e moshuar e veshur me të zeza. Emri i saj është Lavdije Nela, një ish-e burgosur gjatë diktaturës komuniste. Ajo është gjithashtu e veja e Havzi Nelës, një poet dhe kritik i atij regjimi, i cili u ekzekutua publikisht 38 vjet më parë, pikërisht në këtë ditë. Krimi i tij, në thelb, ishte se donte të ishte i lirë.

E veja e tij i thotë turmës se diktatori Ramiz Alia, i cili pasoi Hoxhën pas vdekjes së tij në vitin 1985, kishte firmosur refuzimin e kërkesës për falje të bashkëshortit të saj – në fakt, urdhrin e tij të vdekjes. Alia e konsideronte veten të hapur ndaj ndryshimit. Ai i lehtësoi rregullat në mënyrë që fermerët të mund të kishin dy dele – për sa kohë që ato ishin të së njëjtës gjini, sepse shumimi ishte rreptësisht i ndaluar. Por ai ende kishte prirjen për të ekzekutuar disidentët.

Një tjetër firmë në refuzimin e kërkesës për falje i përkiste një skulptori të quajtur Kristaq Rama, i cili ishte anëtar i Kuvendit Popullor të Shqipërisë. Siç e di turma, Rama ishte babai i kryeministrit 62-vjeçar, i cili e ka drejtuar vendin që nga viti 2013.

“Ndërsa trupi i tij lëkundej në litarin e trekëmbëshit,” thotë gruaja e moshuar mes lotësh, “partia e drejtuar nga Edi Rama po vallëzonte.”

Në vitin 1991, komunistët, të cilët quheshin Partia e Punës e Shqipërisë, ndryshuan emrin në Partia Socialiste e Shqipërisë. Rama nuk e ka dënuar kurrë në mënyrë të drejtpërdrejtë të atin, i cili vdiq në vitin 1998, megjithëse ka vënë në pikëpyetje nëse firma e tij është autentike. Ai e përshkroi ekzekutimin e Havzi Nelës si “një rast shumë të trishtueshëm”, por nuk ka shkuar deri te kërkimi i faljes për të, as si udhëheqës i vendit, as si bir i Kristaqit.

“Vetëm në Shqipëri ndodh që djali i një xhelati bëhet kryeministër,” u thotë Lavdije Nela protestuesve.

Kur i përmend Ramës komentin e Nelës, ai vetëm thotë: “E kuptoj pse kjo histori mund t’u duket dramatike lexuesve tuaj, por ajo nuk ka vend në këtë diskutim, jo më pak sepse faktet nuk janë ashtu siç paraqiten zakonisht.”

Ish-basketbollist profesionist dhe artist i trajnuar, Rama është një figurë me përmasa të mëdha që ka luajtur një rol kryesor në politikën shqiptare për pothuajse tre dekada. Fillimisht, si kryetar i Bashkisë së Tiranës nga viti 2000 deri në vitin 2011, dhe më pas si kryeministër, ai ishte vendimtar në transformimin e qendrës së kryeqytetit, ku një sërë kullash shumëngjyrëshe, të projektuara nga arkitektë të huaj të njohur, kanë riformësuar siluetën e qytetit dhe kanë marrë vlerësime pozitive nga kritikët për projektimet e tyre.

Shumë shqiptarë nuk impresionohen. Flavia Osmani, një inxhiniere kompjuterike 26-vjeçare dhe protestuese e Flamingove, i sheh ndërtesat shumëkatëshe si simbole të egos së Ramës dhe të një ekonomie të narkotikëve. “Burimi kryesor i këtyre investimeve janë paratë e drogës,” pretendon ajo.

Ekziston një besim i përhapur se Shqipëria, e cila ende kryen një pjesë të madhe të aktiviteteve të saj tregtare me para në dorë, noton në paratë e pastruara të narkotikëve, që vijnë nga kriminelë të diasporës. E vërteta nuk është e lehtë të përcaktohet, por një raport i Qendrës Shqiptare për Kërkime Ekonomike vlerëson se 50% e financimit të ndërtimit në vend vjen përmes “kanaleve informale”.

“Sipas regjistrimit të fundit të popullsisë,” thotë Vladimir Karaj, një gazetar me Rrjetin Ballkanik të Gazetarisë Investigative në Shqipëri, “vetëm në Tiranë ka 40.000 apartamente bosh [një qytet me një popullsi prej rreth 600.000 banorësh]. Në të njëjtën kohë, çmimet e pronave janë rritur në mënyrë dramatike.”

Përveç ndërtesave të pabanuara në Tiranë, zona të mëdha të bregdetit kanë blloqe apartamentesh të pabanuara, ndërsa përgjatë autostradave kryesore ka një varg të pafund pikash karburanti, pothuajse një çdo 800 metra. Shumë shqiptarë besojnë se funksioni i tyre kryesor është pastrimi i parave. Rama është shpërfillës ndaj këtij lloj mendimi.

“Shumë besime të përhapura gjerësisht po shkëputen gjithnjë e më shumë nga e vërteta, faktet, shkenca dhe madje edhe nga aritmetika bazë,” thotë ai. “Ky është një prej tyre. Shifrat thjesht nuk e mbështesin këtë pretendim.” sn