VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Prof.Kristo Frashëri: Ja cila është prejardhja e nënës së Skënderbeut!

By | January 18, 2018
7 Comments
  • author avatar
    Qemal Iljazi 10 months ago Reply

    Shqiptaret e Maqedonise ne at kohe emertoheshin me emra sllave.PERANDORIA BIZANTINE ne at kohe ne Maqedoni qeveriste me Sllavet dhe fenomeni ishte qe Shqiptarve te ju humbej identiteti ,shkaku se ishin vendas edhe nuk pajtoheshin me Perandorine Bizantine.Te dhenat gjinden ne Arhivat Otomane.Shum shkrime jane gjetur.

  • author avatar
    Gjergji 10 months ago Reply

    Vojsave e fisit te fisme , e Triballeve te Pollogut eshte shqiptare, i njerez te mire. Po kush thote qe jane sllave? A nuk do e potenconte nje gje te tille, Barleti, po te kishte qene sllave?! E c’kuptojne me sllave, disa kur thone se ishte sllave? Po a nukjane shqiptare edhe sot ortodokset e Pollogut ne Maqedoni? Po a nukishte Maqedonia arberore- sheiptare atehere?!

  • author avatar
    Mendi 10 months ago Reply

    Pollogu edhe sot e kesaj dite eshte gati 100% shqiptarë,kurse
    fshati Gradec ,me krenari deklaron per prejardhjen e Vojsaves.

  • author avatar
    Ndrek Augustini 10 months ago Reply

    Nena e Gjergj Kastriotit Skenderbeu eshte Shqiptare,u lind ne Gradec afer Tetoves ne Makedoni,eshte bija e princit te Pollogut,malesore.

  • author avatar
    Fahri 10 months ago Reply

    Shkova nga Gothenburgu në Shkup me Aeroplan. Pasi zbritëm, në Aeroport brenda e pash Statujen e Aleksandrit të Madh, një maqedon diku 65 vjeq e fotografonte sa mundëte, e pyeta Anglisht pse po e fotografon, ma ktheu ky është hero Maqedon, menhëherë e pyeta por, a janë Maqedonët Sllav? Po tha, unë ok. Por, sipas fakteve të historisë këmba e parë e Sllavëve në Iliri-Ballkan ka hyrë në mes të viteve 600-700 të erës sonë a ështè ashtu e pyeta ma ktheu Po, unë po e pyes ky Alesandri i Madh nëse është Sllav ky paska ardhur 700 vjet para Sllavëve tjerë ne Iliri-Ballkan Poashtu i thash se e Ëma e ti Olimpia a nuk ka qene Ilire-Shqipëtare? Filloi të më shiqoi si Hut dhe filloj të shaj të gjithë Historianët falsifikatorë Maqedon e kuptoja shumë mirë por, unë prap e pyeta qka po thu dhe pse po bertet tha nuk e kam me ty dye i hidhruar i bërë tym, shkoj. A nuk mjafton kjo që Greqia e detyroj ti hjek të gjitha Statutë e Lekës së Madh dge të ua nderroj emrin e Autorrugës dhe të gjitha rrugëve dhe Aeroportit? Kur flasim për Nënen E Gjergj Kastriotit edhe sot ne kemi Shqipëtarë vlkezët tanët që mbajbë emra Sllav por, ti thuash se nuk je Shqipëtarë është në gjendje të vret. Iu lutem lexoni këtë dhe e shifni të vërteten WAS NAPOLEONE BONAPARTE ALBANIAN aty do te lexoni nga Feanqezi Prof Dr. I Historise që ka studiuar vetëm për prejardhëjen e njerzëve më të njohur në Hustori për Napoleone Bonaparten edhe për Aleksandrin e Madh dhe shumë gjëra tjera e Sa për Lekën e Madh ai thot se Grekët RREJNË për të. Iu përshëndes nga Suedia e cila tani më i ka faktet nga be se kush dhe qfarë prejardhëje kombi ka Si për Napoleone Bonaparten si për Skenderbeun si për Aleksabdin e Madh .

  • author avatar
    Fahri 10 months ago Reply

    Ne edhe sot e kësaj dite kemi shumë mbiemra shqipëtarë në Maqedoni që përfundojnë me Ovski të iu themi se janë Sllavë të mvesin në fyt edhe në Mal të Zi kemi sa të duash sidomis Mbiemra si Markovic ( Marku) etj etj dhe po të iu themi se janë Sllav të mbesin ne fyt. Edhe në Kosovë deri vonë diku kah viti 1950 ka oasyr plot Mbiemra që kan përfundyar ne Viq por, 100% janë Shqipëtarë e mis të flasim për Luginën e Preshevës my dhëndrri im e ja pasur deri vonë mbiemrin Beqiroviq. Kroacia, Serrbia, Mali I Zi, Maqedonia dhe Greqia gjithëmonë janë munduar ti asimilojnë Shqipëtarët në të gjitha format. Por, ëshrë fat i mirë që Suedia i pranon vetëm faktet e vërtetuara dhe unë kam ghetur fakte që janë vërtetuar se ne Shqipëtarët jemi të parët në Iliri(Ballkan) dhe ate 40 mijë vjet para të gjithë popujeve të tjerë të Ilirisë(Ballkani).
    Iu lutem lexoni për Prof. Dr. Aleksander Stipqeviq që jeton dhe vepron Në Zagreb të Kroacisë dhe ti thuash se Nëna e Skënderbiut ka qenë Sllave ështe baraz posi ti thuash Aleksander Stipqeviqit ti je Serb apo Kroat, ofronu deri në Zarë ë Kroacisë dhe quaje ndonjë Arbanas Sllav apo Kroat pamvarësishtë që pa fajin e tyre kanë emra dhe Mbiemra Sllav dhe Kroat atëherë do të shifish reagimi e tyre.
    Iu lutem lexoni edhe për ARIANIT KOMNENI dmth për të Baballakun e Ghergj Kastriotit

Komentet

PAVLINA MANI,MAGJIA E NJE AKTOREJE TE SHKELQYER Nga Anila DUSHI

PAVLINA MANI,MAGJIA E NJE AKTOREJE TE SHKELQYER

dgreca

PavlinaPAVLINA-MANI-3-700x394

Nga Anila DUSHI*/

Pavlina Mani , një ndër aktoret me të mira të skenës dhe ekranit,me 13 nentor mbush 70 vjeç.E spikatur ne intrepretime të shumta , në role kryesore e jo kryesore por kudo me një interpretim të mrekullueshëm dhe paraqitje karakteresh te ndryshme deri ne përsosmëri ,ka arritur që jo vetëm te ngelë në mëndjen e shikuesve te skenës apo ekranit,por dhe të merret si shembull i artistes së kompletuar e shumë planëshe që arrin të japë bindshëm karaktere peraonazhesh nga më të ndryshimit.

Që në angazhimin e parë të saj në ekran në rolin e Shpresës tek “Oshëtimë në Bregdet” (1966), aktorja mjaft e re do shënohej për interpretimin e saj bindës së vajzës së angazhuar ne luftë që nuk e përkulin torturtat.Për ketë angaxhim , regjisori Hysen Hakanai vite më parë në një intervistë të tij shprehej se “Vajza ishte duke punuar në aksionet e rinisë. E pashë e m’u duk tip interesant. E futa në film e pas filmit ndoqi shkollën për aktore, e sot është edhe bashkëshortja e regjisorit Piro Mani, Pavlina Mani”.
Me perfundimin e studimeve të larta për dramaturgji dhe punën në Teatrin Kombëtar , Pavlina Mani do shpërthente, aq sa e lejonte koha , me talentin e saj.Ndonëse pengesat nuk ishin të pakta,sidomos pas 1973 dhe “luftës kunder artit e kulturës”, ajo do arrinte që me punën e talentint e saj jo vetëm të mbijetonte bindshëm artistikisht por dhe të dallohej e futej në rradhen e më të mirëve .

Në interpretimet episodike ne kinemtografi , si nëna e Mimozës tek “Mimoza Llastica”, ajo e Arjanes tek “Qyteti më i ri në botë “, Beti tek “Gjenrali I Ushtrisë ë vdekur”, shohim karaktere që japin mesazhe bindëse përmes interpretimit realist , të nënës që mban qendrim ndaj sjelljeve të vajzës së saj , të nënës që angazhohet me botën e fëmijës apo Betit , koketës që e interpreton me klas në të gjitha drejtimet, duke na dhenë një karakter te besueshëm të vejushës që kërkon të përfitojë nga vjehrra, por qe dhe kalon nga nje gjendje emocionale tek tjetra brenda pak sekondash, dhe kjo nuk është e lehtë te realizohet dhe tregon klason e aktores.

Mësuesja e muzikës tek “Lulekuqet mbi mure” është një tjetër personazh qe Pavlina Mani e realizon mjaft mirë duke na dhenë një model interpretimi real në një film ku femrat janë pak të pranishme .”Radiostacioni,” mendoj se perben jë nga kulmet e interpretimit të Pavlina Manit në kinematografi .Mirjam Morina është personazh jo i lehtë dhe me mjaft hapesire në film, intelektualja që ka shijuar jetën mondane ,pushtimet dhe i duhet të jetojnë permbysjen e rregjimit bashkë me pasigurine profesionale. Interpretim i planit dramatik planit dramatik dhe psikologjik; karakterizohet nga një lojë që gërsheton çastet e qeta, rrëfimtare e të shtrira me ato shpërthyese, të ngjeshura dhe emocionale.Mirjan Morina e Pavlina Manit, flet dhe me veprime, me mimikën e fytyrës, me lëvizjet reale në ambjente krejtësisht të ndryshme brenda nje filmi.
Komendine” PasVdekjes” e kemi parë të vënë në skënë nga shumë trupa tetore, profeioniste, amatore apo studentësh.Por në filmin e Kujtim Cashkut kemi nje Lulushe të jashtëzakonshme që e ben të tille interpetimi i sakte e virtuoz i Pavlina Manit.Lulushja e Pavlina Manit është dhe lozonjare e delikate por dhe shperthyese dhe e vendosur, e frikësuar por dhe e gëzuar , e prerë por dhe tërhequr, dhe kjo bën që kur përmendet ky personazh, pavarësisht se janë të shumta aktoret që e kanë luajtur,ai personifikohet me interpretimine Pavlina Manit që ja ka dalë mrekullisht të jetë mbi të gjitha.

Duke vazhduar me kinematografinë, pasi për teatrin do shkruj më poshtë, Nafija tek “Rruga e Lirise” na jep intelektualen tipike te kohes, me idealet e saj perparimtare, mosbesuese tek lufta partizane dhe që me shumë se me fjalët e tekstit flet më lëvizjet e interpretimin e aktores,me mimikën e fytyrës, me plastike ,veprimet e artikulimet e natyrshme në situatat ku merr pjesë.
Pavlina Mani do na shfaqet mrekullisht ne planin komik ne interpetimet tek” Dy herë mat, “Tela per violinë apo “Stolat ne park”, ku rolet e Luizës, Marikës dhe Antigonit nuk kanë ngjashmëri me njëri-tjetrin dhe pse është e njëjta aktore.Dhë në këto interpretime shfaqet saktësia në interpretim, duke na dhenë karaktere të plota dhe të realizuara mjaft mirë, duke përdorur dhe plastikën dhe ndryshimet emocionale brenda rolit .

Një personazh i realizuar mjeshtërisht, i prekshëm për realitetin e kohës kur u be filmi ‘Në prag të jetës ‘, Ermijoni i Pavlina Manit nuk lë asnjë boshllek në paraqitjen e këtij karakteri.
Kristina tek “Fletë të Bardha” dhe pse duket si ngjashmëri me Ermionin, nisur dhe nga prania e disa aktorëve të njëjtë edhe si personazhe,është një figurë më komplekse, dhe e realizuar në çdo element , një personazh tërësisht dramatik që interpretohet mjeshtërisht dhe tregon aftësinë e talentin e mrekullueshëm te Pavlina Manit në realizimin e çdo personazhi, karakteri e figure artistike , si një artiste model e shumëplanëshe.Padyshim, një ndër interpretimet kulmore të Pavlina Manit në Kinematografi është Vera tek “Bolero”, interpretim ky i vlerësur maksimalisht ne Festivalin e Sent Etien , si aktorja me e mirë e eventit në vitin 1997. Vera është një realizim për të cilin juritë e huaja dhe prefesioniste e vlerësuan Pavlina Manin, dhe padyshim një interpretim model,ndër me të arrirët në te gjithë kinamtografine shqiptare.

Tek “Njerez dhe fate”,interpretimi i Pavlina Manit në 10 episodet e para të filmit televiziv, është më i spikaturi, më i ploti dhe më i vështiri në atë film.Ndryshimet emocionale të menjhershme në situatat e filmit, karakteri kompleks personazhit , e bën atë të papërsëritshëm dhe imponues .
Mrekullia e interpretimit të Pavlina Manit është padyshim më e dukshme në teatrin Kombëtar ku dhe punoi për tre dekada.Interpretimet e saj kanë lënë gjurmë të pashlyeshme tek spektatorët, por dhe janë vlerësuar nga kritika shpesh skpetike e kohës. Them skeptike pasi Pavlina Manit nuk ju dha ai vend që meritonte në vlerësime dhe kjo për shkak se ishte bashkëshortja e të madhit Piro Mani dhe shkëlqimi i tij errësonte shikimin e kritikëve dritëshkurtër që duke mos ja dalë t’i bënin ballë asaj që bënte Pirro si artist,linin disi në heshtje Pavlinën ndonëse ajo meritonte shumë e shumë vlerësime.

Pavlina me talentin e saj arriti t’u tregojë edhe këtyre meskinëve se të qenurit bashkëshorte e nje rregjizori të madh është obligim shumëplanësh e jo perfitim.Kjo duket ne rolet e interpretuara prej saj ne dramat me rregji të Pirros si Olivia e paparritshme tek “Nata e 12”,Madalena tek “Epok aPara gjyqit”, Nafija tek “Shënomëni dhe mua “etj.
Ndër rolet e interpretuara si përherë mjeshtrisht ne teatër kemi të planit komik dhe dramatic si Liria tek “Pallati 176”, Tushja tek “Hijet e Natës”, Matilda tek “Vizita e damës plakë”, Ledi Milford tek “Luiza Miler”,Kizi tek “8 persona plus”,mjekja tek “Ne katin e dyte është parajsa” , Nerta tek “Pas provimit te fundit”, Dafina tek” Lumi i vdekur”, Vjollca tek” Doktor Aleksi”Dava tek” Diell mbi Kaster”,Yllka tek “Ata qe duhen”,Margarita tek” Rikardi i III” etj,. role këto aspak të ngjashëm me njëri –tjetrin , dhe aspak të lëhta,por që Pavlina Mani ja doli t’i interpretonte shkëlqyer , madje dhe ato që ishin role me dublim, pra dy aktore me te njejtin rol, dhe qe Pavlina ia doli falë punës e talentit të saj të ishte triumfuese edhe ne garën e drejtpërdrejtë brenda llojit.

Inteligjente si aktore dhe me intuitë krijuese, Pavlina Mani iu imponohej spektatorëve përmes talentit të vetë. Kush ka ndjekur komedinë “Pallati 176” të Adelina Balashit ka menduar se përpara ka pasur Lirinë (e komedisë) dhe jo Pavlinën. E tërë loja aktoreske e Pavlinës është një plastikë e shkëlqyer karakteriale. Ndërsa e ndjek teksa luan në skenë, ndjen së brëndshmi dhimbje për këtë nënë, por të vjen edhe të qeshësh! Dhimbje që të bën të qeshësh!
Olivia te “Nata e dymbëdhjetë” e Shekspirit. E tjetërsuar në skenë, e futur në lëkurën e rolit, aktorja shndërrohet gjatë atyre dy orë shfaqje në një tjetër “njëri”!
Ajo shkëlqen në rolin e Ledi Milfordit tek” Luiza Miler “(Intrige dhe dashuri), duke e detyruar sallën të pushtohet nga duartrokitjet e stuhishme. Ajo krijoi figura të spikatura, sikundër edhe karaktere në të gjitha rolet që luajti, si në veprat skenike “Romeo e Zhuljeta”, “Vizita e inspektorit”, “Rikardi i tretë”, “Armiku i popullit” e të tjerë.

Talenti i Pavlina Manit ishte shumëplanësh. Serioze në shumicën e roleve, por edhe komike në mjaft të tjera, ajo i ka pas dërguar shikuesit njëriun që të bën të qash dhe, në rastin tjetër, njëriun që të bën të qeshësh.Kujtojme Kizin tek” 8 persona plus” por dhe Ana Andrejevnen tek” Revizori” i Gogolit, ku interpretimi i saj eshte i shkelqyer.

Siç e ka vënë në dukje edhe kritika e kohës, Pavlina jo thjesht interpreton, por edhe komunikon drejtpërdrejt me spektatorin përmes magjisë së fjalës, të mimikës, të lëvizjeve etj. Kësisoj, ajo ta sjellë përpara njëriun që luan. Ta sjellë të besueshëm, siç ti do të doje të ishte. Siç ti do të mund të besoje se ishte. Siç ti do të kishe pas rast të takoje një të tillë në jetë. Ndiq pjesët e telenovelës së parë shqiptare “Njërëz dhe fate” të TV Publik Shqiptar dhe do të bindesh, që kjo aktore do të të vijë jo si artiste që luan rol, por si një nënë e vërtetë që vuan. Dhe ti mbërthehesh nga ndjenja të fuqishme, së brendshme çliron emocione dhe, krejt natyrshëm e befas, përlotesh e të vjen të qash. Ja, kjo është forca shprehëse e kësaj artisteje të madhe, që mjerisht iu shkëput shumë shpejt skenës dhe shesheve të xhirimit.

Interpretimi i saj në çastet kulmore mbërrin tek dimensioni i sublimes dhe të madhërishmes. Duket si një lumë i rrëmbyeshëm, si një ujëvarë që thyhet shkëmbinjve, dhe copëtohet duke krijuar një ylber ngjyrash: shpirtin njerëzor.

Më një një zë të plotë e kumbues, shumëngjyrësh e që të ngel në mendje , me interpretimet e shumta të saj duke sjellë një galeri tipash, që ndryshojnë sipas kohës, vendit, shtresimeve sociale, ngarkesës së tyre psikologjike dhe temperamentit,Pavlina Mani është një aktore e papërsëritshme, që të imponohet me personalitetin e vet, me figurën gati të mitizuar nëpër role të shumtë, tejet serioze edhe dinjitoze, një imazh që të imponon respekt dhe të fal kënaqësi të mëdha.

Duke menduar se kemi shkruar shumë pak për këtë aktore të madhe brilante që na ka dhuruar kënaqësi të shumta , i urojme asaj dhe shumë e shumë vite jetë pasi dhe pse larg Shqipërisë ajo ka arritur majën që synon një artist duke u bërë pjesë e gjerdanit të artë të artistëve shqiptarë të skenës dhe ekranit , duke qenë një margaritar që ndriçon fuqishëm në të.

Gëzuar ditëlindjen Pavlina Mani! Mbetesh yll i artit shqiptar !Faleminderit për gjithçka që ke dhuruar ne skene,ekran e mikrofon!/Gazeta Dielli

(Video) Kush është skulptori i bustit të Mid’hat Frashërit Nga Valeria Dedaj

Skulptori Agim Rada është autori i bustit të Mid’hat Frashërit.

Skulptori Agim Rada ka jetësuar në bronz figura të rëndësishme të kombit shqiptar, si Marin Barletin, Jan Kukuzelin dhe Petro Markon. Por, ai e quan veten me fat, që kolanës së krijimtarisë së tij, i shton edhe një gur të çmuar, siç është busti i Mid’hat Frashërit. Për kamerën e “Report tv” artisti, Agim Rada, rrëfen punën që ka bërë për realizimin e kësaj vepre

Kolanës së veprave të mia u shtohet edhe një gur i çmuar, siç është kjo figurë e ndritur e kombit tonë, një gjeni i letrave, një patriot i madh edhe pinjoll i një familje të madhe, që kanë kontribuar shumë në identitetin e kombit tonë, siç janë xhaxhallarë e  tij, Naimi edhe Samiu, edhe i ati Abdyli.

Rada mendon se është detyra jonë që këto figura t’i vendosim në panteonin që meritojnë.

Mendoj se kjo figurë e anatemuar nga komunizmi, e lënë në harresë edhe duke falsifikuar historinë, kanë falsifikuar edhe jetën e tij, që e treti për vendin e vet. Ata që “vranë” Shqipërinë kanë varre në Shqipëri, ata që e “zhveshën” që bashkëpunuam me Moskën, Beogradin, Pekinin, me djallin kanë varre këtu, ndërsa për këtë figurë polietrike nuk u gjetën 2 metra vend.

Portretit i Mid’hat Frashërit, Rada, i ka veshur një buzëqeshje, dhe një papion, sikundër e kanë edhe bustet e vëllezërve Frashëri

Në foto është me kollare, por unë për ta bërë pak më të fisëm, siç i takon asaj familje, elite e kombit tonë, por edhe sepse vëllezërit Frashëri janë me papion. Jam munduar që me vështrimin e tij, me një buzqeshje, që edhe pse me dhimbje brenda ka një buzëqeshje në fytyrë, sepse ky e di, është me postulatin e famshëm të Krishtit, “Leri të marrët të bëjnë çfarë të duan, se do vijë një ditë, që do të shkojë në vendin e vet”.

Artisti mendon se është e rëndësishme që ky bust të jetë në karakter, sa herë që dikush e sheh të hyjë nën lëkurën e tij,për të kuptuar atë që shpreh

Nëse t’i ke arritur që të kapësh ato elementë, siç është fisnikëria, dituria, se ky duket që është një burrë i mençur, ky ballë i tij shpalos dije, se është si një libër i hapur, plastika e portretit, sytë e thellë, kanë një lloj qëndrimi artistik. Unë u rekomandoj të gjithë shqiptarëve, që të lexojnë veprën e tij, mendoni për një çast sikur Shqipëria të kishte rënë në dorë të këtyre, do të ishim shumë më mirë.

Rada e ndien veten shumë krenar, jo për këtë vepër, por edhe për veprat e tjera që aktualisht ka në duar, si Sali Butka, Skënderbeu, Fan Noli, një prift i masakruar gjatë periudhë së komunizmit.

Krijimtaria ime nuk ka qenë kurrë e politizuar, figurat kanë qenë përherë figura të ndritura të kombit, që nuk i kanë shërbyer politikës së ditës, që sot janë në maj të Olimpit nesër gremisen në fund. Unë kam bërë figura që i kanë rezistuar kohës, ndriçimit që ata vetprodhuan. Për këtë jemi shumë borxhli vendit tonë. Prandaj, derisa të jap frymë, unë jam në shërbim të kombit edhe të këtyre figurave.

69 vite pas ndarjes nga jeta, eshtrat e Mid’hat Frashërit riatdhesohen në Tiranë në datë 14 nëntor dhe do të vendosen tek varrezat monumentale të vëllezërve Frashëri.

Më 15 nëntor 1944 u nda nga jeta Edith Durham, mike e shqiptarëve, udhëtare, artiste, shkrimtare britanike

Mary Edith Durham (8 dhjetor 1863 – 15 nëntor 1944) ishte një udhëtare, artiste, shkrimtare britanike që u bë e famshme për shkrimet e saj antropologjike rreth jetës në trojet shqiptare, në fund të shekullit të XIX dhe fillim të shekullit të XX.

Rinia

Durhami ishte më e madhja nga 8 fëmijët. Babai i saj Arthur Eduard Durham ishte një kirurg i njohur në Londër. Edukimin e mori në mënyrë private dhe shfaqi talent në ilustrime si edhe në përdorimin e ngjyrave të ujit, talent ky që bëri të mundur pjesëmarrjen në Royal Academy of Arts (Akdemia Mbretërore e Arteve). Ajo ka dhënë një kontribut të rëndësishëm në paraqitjen dhe pikturimin e detajuar të një numri të madh amfibësh dhe reptilësh që u paraqitën në volumin Cambridge Natural History (Kembrixh Historia Natyrore) i publikuar në 1899.

Udhëtimi për në Ballkan

Edit Durham në Shqipëri në vitin 1913

Pas vdekjes së babait, Editit i’u desh të kujdesej me vite me rradhë për nënën e sëmurë që rezultoi si diçka shumë e lodhshme. Në moshën 37 vjeçare, e këshilluar edhe nga doktori i saj, ajo ndërmori një pushim jashtë vendit për t’u qetësuar. Me anë të detit, duke u nisur nga Anglia deri në bregun e Dalmacisë, duke udhëtuar nga Trieste në Kotor, më në fund zbarkoi në Cetinje, ish kryeqyteti i Malit të Zi. Kjo pjesë e vogël e harruar e botës do t’i lente asaj mbresa të thella për të gjithë jetën.

Për 20 vjet ajo udhëtoi dendur nëpër Ballkan duke u fokusuar më shumë në çështjen shqiptare, që atë kohë ishte një nga zonat më të izoluara e të prapambetura të Evropës. Ajo punoi gjerësisht duke pikturuar, shkruar dhe duke mbledhur artin dhe folklorin e zonave nga kaloi. Pavarësisht nga kjo, vetëm shkrimet e saj do t’i jepnin famë të madhe. Ajo shkruajti 7 libra rreth çështjeve të Ballkanit, nga të cilët High Albania (Shqipëria e Epërme) e shkruar në vitin 1909 është më e njohura dhe më e arrira. Ky libër akoma edhe sot e kësaj dite është një udhërrëfyes i mirë i kulturës dhe traditave të malësorëve të Shqipërisë Veriore. Është për t’u theksuar që artikujt e saj për revistën Njeriu (Man)e bëri atë një pjesëtare të njohur të Institutit Mbretëror te Antropologjisë (The Royal Anthropological Institute).

Çështja shqiptare

Zonja Durham u njoh shumë afër dhe përkrahu çështjen shqiptare për pavarësinë dhe bashkimin e shqiptarëve. Por kjo bëri që të fitonte një reputacion të keq prej etnocentrikeje dhe më vonë do të kritikohej dhe ri-kritikohej nga përkraheshit e shtetit Serb, të cilët synonin shkëputjen e plotë të territorit të Kosovës të banuar kryesisht nga shqiptarë, nga territoret shqiptare për t’a futur në territoret sllave. Edit Durham rrjedhimisht u kthye kundra politikës së Serbisë, duke denoncuar me termin “Krimbi serb” me që nuk kishin krijuar një Jugosllavi të madhe, por thjesht po arrinin qëllimin e vërtetë në realizimin e “Serbisë së Madhe”, duke vazhduar akuzat se njerëzit nën këtë regjim vuanin një diktaturë më të egër se më parë. Për më tepër, intelektualë angleze që përkrahnin Çështjen Serbe kanë kritikuar rëndë Editin dhe pikpamjet e saj. Rebecca West (Rebeka Uest) e përshkroi Durhamin në librin e saj “Black Lamb and Grey Falcon” si një udhëtare që kthehet nga Ballkani me idenë se ata janë gjithmonë të pafajshëm dhe se gjithmonë janë ata që masakrohen dhe jo masakratorët. Historiani i njohur R. W. Seton-Watson (një përkrahës i flaktë i idesë së përçarjes së Perandorisë Austro-Hungareze) komentoi, “Ndërkohë që gjithmonë denoncohet “mentaliteti i Ballkanit”, edhe ajo vetë është po e njëjta me fjalët që thotë”

Mendimi i shqiptarëve rreth saj (nga këndvështrimi i huaj dhe vendas)

Shqiptarët e nderojnë akoma edhe sot Editin dhe kanë respekt për të. Ajo sipas shqiptarëve është “Mbretëresha e Malësorëve.” Ajo u mirëprit nga malësorët shqiptarë dhe gjatë kalimit të saj në këto vise nuk pati asnjë keqtrajtim edhe pse ishte një femër e vetme. Përshtypje të mbetura nga Shqipëria ishte tradita e “Burrneshave Shqiptare”, që ishte një zakon ku femrat visheshin si burra dhe kishin një pozitë të qartë në shoqëri.

Mbas vdekjes së saj në 1944, Mbreti Zog i Shqipërisë i dha merita të larta asaj. Mbreti Zog ka shkruar për të : “– Ajo na fali neve zemrën e saj dhe fitoi si këmbim vëmendjen e malësorëve tanë.” Ajo vazhdon të nderohet si “Heroinë Kombëtare” dhe në 2004 në një deklaratë të presidentit shqiptar, Alfred Moisiu e cilësoi atë si një nga figurat më të spikatura të Shqipërisë të shekullit të kaluar.

Shumë nga punët e Durhamit i janë dhuruar akademive të koleksioneve pas vdekjes. Në ditët e sotme, dokumentat e saj mbahen nga Museum of Mankind (muzeu i njerëzimit) dhe Royal Anthropological Institute (Instituti Mbretëror Antropologjik) në Londër, ndërsa koleksioni i saj me bizhuteri të grumbulluara në Ballkan ndodhen në Pitt Rivers Museum në Oxford (Oksford) dhe Bankfield Museum në Halifax (Heilfaks). Muzeumi Bankfield gjithashtu ka një monstër presentative rreth jetës dhe veprimtarisë së saj.[1]

Veprat

Veprat e Edit Durham

Veprat e saj të famshme për Shqipërinë janë :

  • High Albania 1909 (Shqipëria e Epërme)
  • The burden of the Balkans 1905 (Brenga e Ballkanit)
  • Through the Lands of the Serb 1904 (Përmes tokave të Serbisë)
  • The struggle for Scutari 1914 (Përleshja për Shkodrën)
  • Twenty Years of Balkan Tangle (1920) (Ngatërresa ballkanike 20 vjeçare)
  • The Serajevo Crime 1925 (Krimi Sarajeva)
  • Some Tribal Origins, Laws and Customs of the Balkans 1928 (Disa dëshmi te fiseve ballkanike, dokumente ligjesh dhe të kulturës së Ballkanit).
  • Albania and the Albanians: selected articles and letters, 1903-1944, ed. by Betjullah Destani (I. B. Tauris, 2001) (Shqipëria dhe Shqiptarët : Artikuj dhe letra të zgjedhura, 1903-1944 nga Betjullah Destani (I. B. Tauris, 2001))
  • Lufta per shkodren

Vepra të tjera për të

  • Kastriot Frasheri: “Mary Edith Durham-Nje zonje e madhe per Shqipërine”, Geer, Tirane, 2004
  • Kastriot Frasheri : “Mary Edith Durham- A Grand Lady for Albania”, Geer, Tirana, 2004
  • Mary Edith Durham (2016). Nella Terra del Passato Vivente. La scoperta dell’Albania nell’Europa del primo Novecento. Introduzione, traduzione, note e appendice di Olimpia Gargano. Lecce, Besa.

Referencat

  1. ^ “Queen of the Highlanders: Edith Durham in ‘the land of the living past'”, Charles King, Times Literary Supplement, 4 August 2000, pp. 13-14

Lidhje të jashtme

Letra e Einstein për motrën e tij shitet për rreth 40.000 dollarë

Letra e nobelistit Albert Einstein nga viti 1922 dërguar motrës së tij, në të cilën e paralajmëron për antisemitizmin dhe nacionalizmin rritës në atë kohë, është shitur për rreth 40.000 dollarë.

Shtëpia e ankandit Kedem njoftoi se letra, të cilën Einstein e shkroi para periudhës së qeverisjes së Adolf Hitlerit, liderit të Gjermanisë naziste, të martën mbrëma u shit për 39.360 dollarë.

Einstein letrën e ka shkruar pas atentatit të cilin djathtistët ekstrem në tetor të vitit 1922 e kryen ndaj ministrit gjerman të Punëve të Jashtme, Walther Rathenau, i cili ishte hebre.

Fizikani, i cili po ashtu ishte hebre, nga policia u paralajmërua se edhe ai mund të jetë në rrezik, pas çka Einstein filloi të fshihet.

“Këtu gatuhen kohëra të errëta politike dhe ekonomike. Unë jam i lumtur që mund të lë gjithçka”, shkroi Einstein.

Shtëpia e ankandit njoftoi se letra është shitur dy herë më shumë se shuma e pritshme. aa

A është Presidenti J.F. Kennedy rimishërim i Presidenti Abraham Lincol? Përgatiti: Mariela Stefanllari

Rimishërim! Nuk ka vetëm raste të evidentuara, të studjuara, apo të pranuara rimishërimi. Por, ka edhe “rastësi” thuajse të frikshme mes jetës dhe vdekjes së dy Presidentëve amerikanë Abraham Lincoln dhe John F. Kennedy, të cilët, e pranojmë apo jo, e përjashtojnë logjikën me të cilën normalisht arsyetojmë fakte dhe ngjarje. Është e pabesueshme ta themi, por sakaq, në të dyja rastet, akoma edhe njerëzit që gjendeshin pranë dhe përqark tyre, duket sikur i janë bindur një prototipi faktesh të pazakonta, anormale në ngjashmëri, mes një diference kohore ekzakte prej 100 vitesh mes të dyve. Fakte që na sjellin drejt një emëruesi të përbashkët që duhet zbërthyer.

Në vazhdim po ju rendisim një seri ngjarjesh kryesore që përkojnë thuajse ekzaktësisht dhe që iu kanë ndodhur të dyve. Gjithashtu, me siguri ju themi që nuk janë ngjarje të rastësishme, por janë fakte dhe ngjarje që kalojnë përtej perceptimit tonë tradicional të rrethanave dhe rrethanorëve, atij perceptimit të mundshëm, për dhe mes të cilit kemi hedhur hapin e parë drejt edukimit, brumosjes, arsyes, argumentit, dijes etj.

Rastësi, përkime, koinçidenca të njëpasnjëshme dhe të gjithfarëllojshme.

Koinçidencë 1: Presidenti Abraham Lincoln u zgjodh në Kongres për herë të parë në vitin 1846, ndërsa Presidenti John F. Kennedy u zgjodh në Kongres për herë të parë në vitin 1946, plot 100 vjet më pas.

Koinçidencë 2: Të dy kanë humbur kandidaturën për zv.President në partitë e tyre, Lincoln në vitin 1856, ndërsa Kennedy në vitin 1956, por në vazhdim Lincoln fitoi zv.presidentin Breckinridge dhe arriti të bëhej President i SHBA, të njëjtën gjë ka bërë edhe Kennedy, i cili fitoi zv.presidentin Nixon, për t’u bërë President, si Lincoln-i.

Koinçidencë 3: Lincoln zgjidhet në vitin 1860, në muajin nëntor, President, në të njëjtin muaj, në nëntor, ekzakt pas 100 vitesh, në vitin 1960 Kennedy zgjidhet President.

Koinçidencë 4: Sa Lincoln-i, po aq edhe Kennedy, të dy kanë 7 gërma në mbiemrin e tyre.

Koinçidencë 5: Të dy Presidentët ishin fëmijët e dytë të familjeve të tyre.

Koinçidencë 6: Megjithëse Lincoln dhe Kennedy fillimisht ishin kundër luftës, e shfuqëzuan si mendim dhe ide menjëherë pasi morën postin e presidentit. Lincoln iu drejtua Luftës Civile Amerikane, ndërsa Kennedy shkoi drejt Luftës së Vietnamit.

Koinçidencë 7: Në të njëjtën formë, të dy Presidentët luftuan për të hequr skllavërinë dhe u pozicionuan plublikisht për këtë. Lincoln në vitin 1863 dhe Kennedy në vitin 1963. Para pak se të vritej, Kennedy i paraqiti Kongresit shënime të tij lidhur me të Drejtat e Njeriut.

Koinçidencë 8: E çuditshme është që ishin dy dhe të vetmit që vendosën të çlirojnë njerëzit me ngjyrë, ose e thënë ndryshe racën e zezë, për t’i integruar ata si shtetas, për t’i bërë pjesë integrale të SHBA-ve.

Koinçidencë 9: Si Lincoln-i, ashtu edhe Kennedy ishin mbrojtës së të drejtave të grave/femrave. Më 13 qershor 1836 Lincoln ishte i zgjedhuri i parë punonjës civil që u vendos pro shtrirjes së të drejtës së votës edhe për gratë. Edhe Kennedy më 13 qershor 1963 nënshkroi ligjin “për shpërblimin e artë” të grave.

Koinçidencë 10: Jo rastësisht, të dy u bënë të njohur për oratotinë, inteligjencën, inovacionin dhe retorikën politike. Dhe që të dy, i referoheshin shpesh në fjalën e tyre, mes frazash, Shekspirit dhe Biblës së Shenjtë.

Koinçidencë 11: Gjithashtu një përkim i përkryer është fakti se, si Lincoln-i, ashtu edhe Kennedy kishin një mik shpirtëror dhe këshilltar, dy persona në kohë të ndryshme, që kishin të njëjtin emër, quheshin William Graham dhe ishin të dy të Krishterë të Kishës Baptiste.

Koinçidencë 12: Para se të bëheshin Presidentë të dy kishin marrë pjesë në Luftë. Lincoln shërbeu si kapiten ushtrie në Luftën e “Blood Hucks”, ndërsa Kennedy shërbeu në marinën ushtarale si zv.kapiten gjatë periudhës së Luftës së II Botërore.

Koinçidencë 13: Gjatë periudhës së këtyre dy luftrave, Lincoln ka shpëtuar një indian nga vdekja, duke mos i lënë njerëzit e tij që ta vrisnin, ndërsa Kennedy gjatë Luftës së II Botërore, nga ku u dëmtua në shtyllën kurrizore, pasi ndihmoi dhe shpëtoi ekuipazhin e anijes së tij, duke mbajtur për shumë orë në shpinë një anëtar të plagosur të ekuipazhit.

Koinçidencë 14: Lincoln-it gjatë presidencës së tij iu dha Çmimi i Lartë “Nder i Kombit” për kontrinutet e tij në luftë, po ashtu edhe Kennedy është nderuar me të njëjtin çmim, përkrah dekoratash të tjera për pjesëmarrje në Luftën e II Botërore.

Koinçidencë 15: Lincoln u martua në moshën 33 vjeç, kurse Kennedy në moshën 36-vjeçare, por të dy u martuan me gra brune, të moshës 24 vjeç. Të dyja bashkëshortet vinin nga familje me origjinë fisnike (Mary Todd Lincoln 1818-1882 / Jacqueline Bouvier Kennedy Onassis 1929-1994).

Koinçidencë 16: Që të dyja bashkëshortet ndërruan jetë në moshën 64-vjeçare. Një element për t’u përmendur është se të dyja bashkëshortet kishin një gusto të veçantë estetike, visheshin shumë bukur, gjë për të cilën ishin kritikuar nga bashkëshortët presidentë, pasi ju shkaktonin shpenzime të konsiderueshme.

Koinçidencë 17: Që të dy Presidentët kishin 4 fëmijë, dhe nga 4 fëmijët e secilit, 1 prej fëmijëve ka ndërruar jetë gjatë presidencës së tyre në Shtëpinë e Bardhë.

Koinçidencë 18: Nga 4 fëmijët e dy Presidentëve, vetëm një fëmijë e tyre jetoi mbi 40 vjeç (Robert Todd Lincoln & Caroline Bouvier Kennedy).

Koinçidencë 19: Dy fëmijët e Presidentëve që jetuan mbi 40 vjeç, djali i Lincoln dhe vajza e Kennedy, kishin të dy nga 1 djalë dhe 2 vajza.

Koinçidencë 20: Një tjetër rastësi është se Lincoln kishte dy djem me emrat Robert dhe Erward, ndërsa Kennedy kishte dy vëllezër me emrat Robert dhe Edward.

Koinçidencë 21: Djali i Lincoln, Robert Lincoln ishte Ambasador i SHBA në Angli, në oborrin e St.James dhe një kushëri i tij, Levi Lincoln, ishte Prokuror i Përgjithshëm dhe ish student i Universitetit Harvard. Ndërsa ajo që bën përshtypje është se i ati i Kennedy ishte Ambasador i SHBA në Angli, në oborrin e St.James, ndërsa vëllai i tij Robert ishte Prokuror i Përgjithshëm dhe ish studnet i Universitetit Harvard.

Koinçidencë 22: I vetmi fëmijë i Presidentit Lincoln që pati fëmijë, ishte djali i tij Robert Lincoln, që kishte 2 vajza dhe 1 djalë, të cilin e quajti Abraham si gjyshi, por që e thërrisnin “Xhak”. Për koinçidencë e vetmja fëmijë e Kennedy që pati fëmijë, ishte vajza e tij Caroline Kennedy, që kishte dy vajza dhe 1 djalë, të cilit edhe ajo i dha emrin e gjyshit, por që edhe këtë nip e thërrisnin “Xhak”.

Koinçidencë 23: Lincoln përdorte në Shtëpinë e Bardhë një karrige të lëkundshme lishars në bazament, të cilën e merrte ngado ku shkonte në Amerikë. Në të njëjtën karrige qëndronte edhe në Teatrin “Ford” në momentin që e vranë. Edhe Kennedy kishte një karrige të tillë në Shtëpinë e Bardhë dhe e përdorte sepse kishte dhimbje në shpinë, pasojë nga lufta, edhe ai e merrte këtë karrige me vete ngado ku shkonte në Amerikë dhe jashtë saj.

Koinçidencë 24: Një fakt tjetër i çuditshëm është se të dy pësuan dhe vuajtën nga sëmundje gjenetike. Lincoln vuante nga Sindromi “Marfan” dhe Kennedy vuante nga Sindromi “Addison”.

Koinçidencë 25: Një tjetër rastësi është se të dy u vranë në një ditë të premte, të 1863-it njëri dhe të 1965-ës tjetri, ndërkohë që shoqëroheshin nga bashkëshortet.

Koinçidencë 26: Që të dy Presidentët u qëlluan në kokë.

Koinçidencë 27: Disa ditë para vrasjes, Lincoln i kishte treguar bashkëshortes dhe disa bashkëpunëtorëve një ëndërr që kishte parë, se dikush e vriste me armë dhe e qëllonte drejt kokës. Kennedy nga ana tjetër i tha bashkëshortes së tij dhe disa bashkëpunëtorëve, disa orë para atentatit se, do të ishte shumë e thjeshtë për një vrasës që ta qëllonte, teksa do të ishte në mes të turmës.

Koinçidencë 28: Të dy vdiqën në vende që mbajnë inicialet “PH” (Peterson House / Parkland Hospital).

Koinçidencë 29: Vrasësi i Lincoln quhej John Wilkers Boots, ndërsa vrasësi i Kennedy ishte Lee Harvey Oswald, të dy vrasësit kanë 15 gërma në emër-mbiemrin e tyre (numerologji).

Koinçidencë 30: Vrasësi i Lincoln lindi në vitin 1839, ndërkohë që vrasësi i Kennedy lindi vitin 1939, plot 100 vjet më pas dhe të dy janë qëlluar dhe vrarë me plumb, para se të fillonte proçesi i gjyqit. Vrasje të organizuara.

Koinçidencë 31: Vrasësi i Lincol kreu vrasjen në një Teatër dhe rendi të fshihej pas krimit në një depo, ndërsa vrasësi i Kennedy kreu vrasjen nga një depo dhe rendi të fshihej në një teatër.

Koinçidencë 32: Lincoln u vra në Teatrin me emrërtimin “Ford”, ndërsa Kennedy u vra në një makinë të markës “Ford” dhe të modelit “Lincoln”.

Koinçidencë 33: Lincoln kishte një këshilltar me mbiemrin Kennedy që e këshilloi të mos shkonte atë ditë në Teatër, ndërsa Kennedy kishte një sekretare me mbiemrin Lincoln që e këshilloi të mos udhëtonte në atë vizitë, nga e cila më nuk u kthye.

Koinçidencë 34: Shumë e çuditshme është që të dy Presidentët u zëvendësuan nga dy persona me të njëjtin mbiemër, Johnson, me 100 vjet diference moshe mes tyre gjithashtu (Andrew Johnson 1808 / Lindon Johnson 1908). Që të dy kanë 13 gërma në emër-mbiemrin e tyre dhe të dy janë Demokratë të Jugut, të Texas.

Koinçidencë 35: Të dy Presidentët guxuan që mes Ministrisë së Financave të SHBA-ve të emetojnë monedhën dollar amerikan, duke nxjerrë nga përdorimi monedhën e Bankës Federale dhe duke e hedhur në qarkullim këtë monedhë të re pa i depozituar interesa asnjë bankieri.

Koinçidencë 36: Të dyja vrasjet e bëra janë komplot i mirëorganizuar dhe kriminal dhe të dyja janë vrasje që u kryen me porosi grupesh që u prekeshin interesat, ose që më së paku nuk u përputheshin interesat me strategjitë e dy Presidentëve.
***
A mund të flasim për rimishërim të Abraham Lincoln-it në John Kennedy?!
Ngjashmëritë me Lincoln dhe Kennedy, që na çudisin të gjithëve, për disa përkthehen edhe në rimishërim.
Apo bëhet fjalë më simbolizma ezoterikë masonikë lidhur me vdekjen e J.F. Kennedy?
Dy Presidentë që vdesin sepse sfiduan Rothchilds? Ndoshta! (J.F. Kennedy vdiq, pasi mbylli Bankën Federale të Rothchild.)
Vrasja e tyre një urdhër mistik? Ndoshta!
Një gjë duhet të kemi parasysh, asgjë nuk është rastësore!
Çfarë është vallë koinçidenca, përkimi, rastësia, që e përsëritur, vetëm e tillë nuk mbetet?!

 

Në telashe çifti në Britani të Madhe, shkak emri i djalit Hitler

Një çift në Britaninë e Madhe janë bërë prindër të një djali, ndërsa krahas gëzimit, ata do të përballen me një masë penalizuese, e cila parashikon 10 vite burg.

Adam Thomas, 22 vjeç dhe e dashura e tij Claudia Patatas, 38 vjeçe e kanë pagëzuar djalin me emrin Hitler, por nuk është ky i gjithë shkaku i dënimit, shkruan The Guardian, raporton BalkanWeb.

Pas mesazhit të parë me emrin e djalit, policia dyshoi në aktivitetin e këtij çifti, i cili pas kontrolleve të imtësishme rezultoi se ishte përkrahës dhe pjesë e një grupi ekstremist të djathtë.

Policia vendosi kontrolle të rrepta në banesën e çiftit, ndërsa  zbuluan disa sende ekstremiste, arsenal armësh vdekjeprurëse përfshirë këtu sëpata, por edhe kryqe  dhe shumë memorandum naziste. Burri e ka pranuar para policisë se është mbështetës i zjarrtë e Hitlerit dhe ideve, që ai mbarti gjatë qeverisjes së Gjermanisë.

Vizioni i mbretit Zog për një Shqipëri moderne pjese e qytetrimit Evriopian

Përkthyer nga libri i Owen Pearson “King Zog”. August 28, 1938

Lord Donegall reportoi ne gazeten Sunday Dispatch se pak më parë ai kishte vizituar Mbretin Zog, i cili i kishte dhënë një intervistë.

Lord Donegall tha se ai donte të degjonte për zhvillimet e shkuara dhe të ardhshme në Shqipëri, mbasi ai mendonte se bota nuk kishte dijeni për arritjet e Zogut mbas kohes që ai ishte bere mbret.

Mbreti Zog e mirpriti duke u shprehur se ishte gjithmone i lumtur të shihte anglezë dhe shumë e vlersëonte mbeshtetjen e Britanisë.

Mbreti foli keshtu si vazhdon më poshte: “Me vjen keq të humbasim Majorin-General Jocelyn Percy dhe Colonel Oakley Hill, dy zoterinj Anglez që erdhen në Shqipëri të organizojnë forcen policore dhe tani po dorëzojnë postin e tyre. General Percy dhe Coloneli Hill kanë bere një pune të mrekullueshme ne trajnimin e shqiptareve, po sigurisht e dinim se nuk ishte diçka e perhershme. Ne do të manaxhojme xhandarmarine vete ne të njejtat linja te cilet ata e ndertuan. Ata janë dy burra te respektuar.”

“Shqiperia u rrit në adoleshence me ndihmen time. Kjo është tani jeta ime. Une do të deshiroja të isha në pozicionin e nje tutori për popullin shqipetar, por monarkia është më e pershtatshme për këtë rol dhe gjithashtu ndaj traditave të popullit tim sesa roli i një diktatori.”

“E para, ju duhet të keni parasysh se Turqia la një boshllek total mbrapa. Shqipja ishte gjuhe e ndaluar dhe kur une mora kuroren, ishin vetëm tre shkolla sekondare në të gjithë vendin. Tani në kemi 800 dhe arsimi tani është i detyruar, ashtu siç është edhe tek ju.”

“Ne kemi një program ndertimi rrugësh. Rruga e re nga Tirana në Durres ka filluar. Kjo rruge do të shkoj nga Veriu në Jug të vendit dhe do të jetë një lidhje e vendeve te padepertueshme.

Do të hapë rruge ne ato që konsiderohen fushat më të mira për ski. Une shpresoj te zhvilloj Saranden, një qytet i vogel afër Korfuzit, në një resort detar të klasit të parë. Sapo kam qënë atje duke bere plane nga jahti im. Gjithashtu, në kemi edhe një plan për zhvillimin ajror, i cili, sebashku me transportin rrugor do krijojë një komunikim të shkelqyer në të gjithe Shqiperine. Ne nuk po ndertojme hekurudha, mbasi do të kushtonte miliona dhe do të ishte komplet i panevojshem. Sigurisht, kam edhe një deshire te ngutshme të ngre tregetine dhe të vendos një tregeti boterore për duhanin tone.

Tirana në disa vite do të jetë një kryeqytet model. Ju nuk do ta njihni vendin në pese vjet. Une nuk mendoj se do të kete një lufte Evropiane në pese vitet e ardhshme, permbas asaj nuk mund të parashikojmë. Por lufta do të ishte një tragjedi për Shqiperine, tani që në sapo mundohemi te dalim nga vitet e gjata të erresires perpara indipendeces. Une jam optimist. Une mendoj se nacionet ia kanë friken njeri tjetrit të rrezikohen me lufte.”

Përktheu: Matilda Mirakaj

ARTI I VIOLINËS NË SHQIPËRI Nga Florian Vlashi

 

“Violinisti është ai fenomen njerëzor tepër i veçantë që ka brënda tij në një përmasë të habitshme gjysëm-tigër, gjysëm-poet.” (Yehudi Menuhin)

Është thuajse e pamundur të gjesh një vend si Shqipëria ku të jenë si “të ngrira” në kohë të gjitha etapat që ka kaluar Arti i violinës, që nga origjina e hershme dhe e mjegullt deri në ditët tona me tërë kompleksitetin e tij. Le t´i hedhim një vështrim të shpejtë këtij vëndi të vogël ku, si në muze, ndesh historinë shumëshekullore të mbretit të instrumëntave.

Në Alpet e Veriut të Shqipërisë është një instrument mjaft i dashur për vendasit, Lahuta, një lloj shumë i afërt me Ravanastron indian. Ky i fundit njihet si paraardhësi më i hershëm i instrumentave me hark – 3000 vjet para Krishtit. Duhet të ketë ardhur në Europë nga Persia dhe Arabia në kohën e Kryqëzatave (Dominic Gill). Fjala shqipe Lahutë vjën nga ajo arabe ud – dru. Lahutari luan dhe këndon rapsodi me tema mitologjike dhe lahuta përdoret siç përdornin grekët e vjetër Lirën, për të mbështetur efektet e këngës dhe poëzisë. Njihet metamorfoza që pësoi arti muzikor europian me futjen e harkut nga Azia. Pra, atje është, i paprekur dhe i gjallë në Alpet e Shqipërisë, sikur dëbora e përjetshme të ketë ngrirë dhe kohën.

Dhe sot e kësaj dite vazhdon misteri i krijimit të violinës, mister që e bën më të bukur dhe e vesh me një tyl të magjishëm këtë instrument-mrekulli të krijuar nga Zoti. Nga shkrimet dhe pikturat e epokës mësojmë se violina filloi të shfaqet rreth gjysmës së parë të sh. XVI në Itali dhe arriti kulmin me mjeshtrit kremonezë në sh. XVII-XVIII. Sipas studjuesve, liutajot kremonezë dhe venecianë e merrnin drurin për instrumëntat e tyre nga malet e Ballkanit ku janë dhe Alpet shqiptarë. Po nga aty merrnin dhe rrëshirën me të cilën krijuan vernikun e famshëm, sekretin e përjetshëm të Stradivarit.

Nuk dihet se kur hyri violina e parë në Shqipëri, por kontakti me këtë instrument duhet të ketë qenë mjaft i hershëm. Në “Epitom musical” të vitit 1556 nga Philibert Jambe de Fer shkruhet “Ne quajmë violë atë që zotërinjtë, trëgtarët e njerëzit e tjerë në Vertuz, kalojnë kohën… Tjetra quhet violinë dhe përdoret nëpër kërcime popullore”. Kështu u pa violina dhe nga shqiptarët, duke u bërë mjaft e preferuar thuajse në të gjitha grupet e muzikës popullore, sidomos në zonën e Mesme dhe të Veriut ku ajo ishte në rrolin kryesor. Këto grupe prej 4-5 instrumentash luanin në të gjitha festat dhe sidomos në dasma. Ashtu si në pikturat e Mark Chagallit, violinisti ishte për njerëzit një figurë gjysëm mitike, që merrte pjesë në të gjitha ngjarjet e festat, duke u bërë kështu një lloj dëshmitari i ekzistencës njerëzore. Kjo shprehet dhe në Kabatë (formë e muzikës popullore në dy pjësë kontrastuese) ku pjesa e parë është “ad libitum” sentimentale, dehëse e nostalgjike gati “në të qarë”, ndërsa pjësa e dytë është një gëzim i shfrenuar deri në ekstazë – dy fytyrat ë jetës.
Për sa i përket rolit të violinës në Dasma ka një spjegim interesant të profesorit anglez Wilfrid Mellers. Ai thotë se të luajturit në violinë është si të krijosh jetën. Harku, dextra, ana aktive e fuqisë mashkullore stimulon anën femërore univërsale, të majtën (dhe vetë violina të kujton trupin e femrës, shkruan Menuhini) duke i dhënë jetë të gjitha formave potenciale që ajo ka brënda.

Le të ndalemi një çast tek fjala që përdorin popuj të ndryshëm për të luajturit në violinë: play (luaj) anglisht, tocar (prek) spanjisht, suonare (tingëlloj) italisht, a cànta (këndoj) rumanisht, luaj në shqip etj. Por në shqip kjo fjalë ka hyrë më vonë si shprehje e qytetërimit dhe e progresit të gjuhës, sepse fjala e vjetër është “me i ra”, i bie violinës, një përzierje e dhunës dhe pasionit, që në zhargonin e njerëzve përdoret dhe për të shprehur aktin seksual. Pra kemi një marrëdhënie me instrumëntin shumë më larg se të luajturit, të prekurit, të tingëlluarit… Dhe tek festa pagane siç është Dasma ana shoqërore dhe ajo erotike janë bashkë.
Violinistët shqiptarë, ndryshe nga ato të Europës veriore që luajnë vetëm në pozicionin e parë, dallohen për virtuozizëm që i afron ato më violinistët ciganë dhe hebrenj. Ato dominojnë tastierën deri në ekstrem, ndërsa dora a djathtë krijon ritmet dhe lëvizja e saj provokon lëvizjen e kërcimit të njerëzve përreth. Është e çuditshme dhe ja vlen të theksohet prania në muzikën shqiptare e ritmeve me metër të përzier që ka si bazë numrat magjikë 5 dhe 7, ndërsa në muzikën “e qytetëruar” ritmet janë të organizuar në grupe simetrike. Kjo i jep muzikës shqiptare një nerv ritmik ekspresiv, marramendës dhë mjaft të komplikuar që të kujton ritmet e çuditshme në veprat e Bela Bartok apo Olivier Messiaen. Realizimi i Kabave kërkon një teknikë të lartë që shpesh herë i afrohet veprave më virtuoze të repertorit violinistik si “Aires gitanos” të Sarasate-s. Violinistët ishin të pashkolluar por të magjepsnin me lojën e tyre gjë që të sjell në mend legjendën e vjetër universale të lidhjes së violinistit me Djallin.

Ndërkohë që muzika popullore është statike, e pashkolluar dhe shprehje e konservatorizmit si dhe e identitetit kombëtar, muzika klasike është gjithnjë në zhvillim, ka të nëvojshme kualifikimin dhe është tregues i progresit brënda në Europën e qytetruar. Dhe në Shqipëri ndodhi kjo ndarje; nën influencën e kontaktit me Italinë dhe Austrinë, u bë e modës që familjet fisnike dhe borgjeze të blinin violina në Venedik apo Tirol. Kur nga lagjet popullore vinin notat e një violine boheme, nga dritaret e vilave të aristokratëve dëgjoheshin notat e Bach-ut apo Debussy-s.

Kështu filloi shkolla e mirëfilltë violinistike shqiptare e cila pati dy periudha:
A – para 1945 me influencën e shkollës austriake, çeke dhe italiane.
B – pas 1945 me shtimin e shkollave ruse dhe rumune.

A) Ne fundin e sh. XIX dhe fillimin e sh. XX ne Europë dominonte shkolla e profesorëve Sevcik dhe Flesch. Profesori çek Otakar Sevcik (1852-1934) rinovoi tërësisht teknikën e violinës duke e lëruar nga rregullat e kufizuara të së kaluarës. Pa të do të ishtë e vështirë të medohej muzika e R. Shtrauss, Ysaye apo Debussy. Ai pati rreth 5000 studentë nga a gjithë bota. Njëri prej tyrë, Ludovik Naraçi (1903-1999), studioi me të në Austri dhe Pragë. Me kthimin në atdhe të këtij violinisti hyri dhe shkolla më e re europiane në Shqipëri. Kësaj ju bashkangjit dhe ajo italiane me violinistët Lam Petrela (1923-1990), nxënës i Riccardo Brengola në Konservatorin e Pesaros, Sofokli Paparisto (1912-1973) që studjoi në Bukuresht dhe Parma, Baki Kongoli (1913-1980) qe studjoi në Pavia. Te gjithë këto, bashkë me shumë violinistë italianë e françiskanë, formuan në atë kohë orkestrat e vëndit. U hapën klasat e violinës në Normalen e Elbasanit (1909), në Liceun Francez të Korçës (1917). në shkollën e re të muzikës në Tiranë (1933) kjo e fundit me mbështetjen e Italisë. Lidhjet me Italinë, Francën e Austrinë ishin shumë të forta; mjafton të përmendim vetëm qytetin e Durrësit që në vitët 1930-31 kishte 43 studentë, në mes tyre dhe muzikantë, që shkolloheshin në këto vënde,

(B) Pas Luftës së Dytë Botërore Shqipëria kaloi në Kampin Socialist. U ndje menjëherë mbizotërimi i shkollës ruse dhe asaj lindore në përgjithësi. Është e vërtetë që komunizmi, me organizimin e centralizuar, masivizimin dhe trysninë e teorisë famëkeqe të Realizmit Socialist, bëri shumë dëme në Arte, por shkolla instrumentale u prek më pak nga ideologjia e diktaturës dhe diti të përfitojë nga organizimi dhe lidhja me shkollat e kampit socialist (Ruse, Çeke, Rumune, Gjermane Demokratike.). U hapën shkolla muzike thuajse në gjithë vendin, dhjetë Shkolla të Mesme të Muzikës 12 vjeçare (nivel Konservatori) dhe Instituti i Lartë i Artëvë në Tiranë, sot Akademia (4 vjeçare). Pra, tërë studimet për violinë përfshijnë një përiudhë prej 16 vitesh. Violinisti dhe kompozitori Pjetër Gaci (1931-1995) studjoi në Moskë me Prof. Yankelevich, vazhdues i Yampolski-t dhe Auer; violinisti dhe dirigjenti Eno Koço studjoi në shkollën e Leningradit; Genc Bogdo dhe Robert Papavrami studjojnë në Pragë. Ky i fundit me prof. Peskai i shkollës Yoachim dhe Hubay. Influencë të madhe pati shkolla rumune ku studjuan Raimonda Stefi e Pirro Gjezi por sidomos ardhja në Shqipëri në vitin 1973 e profesorit rumun mjaft të njohur Modest Iftinchi (1930-2003) i cili la një gjurmë të fortë në shkollën shqiptare; Ajo italiane vazhdoi të ndjehej me violinistin Ibrahim Madhi (1945-2014) që kreu specializimin pasuniversitar pranë Konservatorit të Napolit si dheme violonçelistin Ymer Skënderi (1926-1975), nxënës i Janigros në Zagreb dhe i Karel Pravoslav Sadlo në Pragë.

Mendoj se në këtë kompleksitet shkollash në përiudhën e dyte luajtën rrol kryesor disa figura: Robert Papavrami vendosi bazat e shkollës moderne të violinës tek fëmijët. Ai eksperimentoi që në “virgjinitetin muzikorë” absolut (4 vjëç) përvetësimin e teknikës violinistike në bazë të refleksit e psikologjisë së fëmijëve. Sot ai punon në Francë dhe metoda e tij në Shkollën P. Rode të Gradignan ka tërhequr vëmendjen e shumë muzikantëve në të gjithë botën si dhe admirimin e Menuhin-it. I biri dhe nxënësi i tij Tedi, fitues i disa konkurseve ndër to dhe Sarasate në Spanjë, po bën sot një karrierë të shkëlqyer. Modest Iftinchi, njohës rigoroz i teknikës dhe disiplinës violinistike, formoi një brez të tërë instrumentistësh të perfeksionuar që përhapën metodën e tij në gjithë vëndin. Ndërsa violinisti Ibrahim Madhi dhe violonçelisti Ymer Skënderi, vazhdues të shkollës Italo-Franceze, veç formimit të një klase instrumentale mjaft cilësore, vendosën bazat e muzikës së dhomës, duke e “veshur” instrumëntistin me një sensibilitet e muzikalitet njerëzor. Kjo, duke ju bashkuar përgatitjes teknike absolute të Papavramit, kompletoi figurën ideale të violinistit. “Vetëm kështu energjia vitale rrjedh lirshëm duke komunikuar në violinë “zërin e brëdshëm” të interpretit” (Accardo).

Sot në Shqipëri dëgjon tingujt befasues të violinës së Schnittke-s apo Xenakis, tingujt hyjnorë të Bahut, marramendës të Kabave që, dukë u përzier me ato misteriozë të Lahutës së Malsisë, krijojnë kështu një “kolazh” të çuditshëm ku herë shfaqet tigri dhe herë poeti.

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Sofokli Paparisto, 29 janar 1912 – 4 maj 1973
studjoi në Bukuresht dhe Parma

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Baki Kongoli, 1913 – 4 gusht 1980
studjoi në Konservatorin e Pavia

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Islam Petrela, 6 nentor 1923 – 29 dhjetor 1990
nxënës i Riccardo Brengola ne Konservatorin e Pesaros

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Ymer Skenderi, 1926 – 1975
nxënës i Janigros në Zagreb dhe i Karel Pravoslav Sadlo në Pragë.
violinisti Ibrahim Madhi dhe violonçelisti Ymer Skënderi, vazhdues të shkollës Italo-Franceze, veç formimit të një klase instrumentale mjaft cilësore, vendosën bazat e muzikës së dhomës, dukë e “veshur” instrumëntistin me një sensibilitet e muzikalitet njerëzor.
F.V.

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Modest Iftinchi, 10 prill 1930 – 22 shtator 2003
ardhja në Shqipëri në vitin 1973 e profesorit rumun mjaft të njohur la një gjurmë të fortë në shkollën shqiptare.
Modest Iftinchi, njohës rigoroz i teknikës dhe disiplinës violinistike, formoi një brez të tërë instrumentistësh të perfeksionuar që përhapën metodën e tij në gjithë vendin. F.V.

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Pjetër Gaci, 27 mars, 1931 – 27 mars, 1995
studjoi në Moskë me Prof. Yankelevich, vazhdues i Yampolski-t dhe Auer

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Ibrahim Madhi, 25 nentor 1945 – 4 shkurt 2014
kreu specializimin pasuniversitar pranë Konservatorit të Napolit.
Violinisti Ibrahim Madhi dhe violonçelisti Ymer Skënderi, vazhdues të shkollës Italo-Franceze, veç formimit të një klase instrumentale mjaft cilësore, vendosën bazat e muzikës së dhomës, dukë e “veshur” instrumëntistin me një sensibilitet e muzikalitet njerëzor
F.V.

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Ludovik Naraçi, … 1903 – 2 shkurt 1999
studioi me Otakar Sevcik në Austri dhe Pragë.Me kthimin në atdhe të këtij violinisti hyri dhe shkolla më e re europiane në Shqipëri.
F.V.
(fotografia e programit nga arshivi i Lef Nosit , gjetur nga violinistja Ina Kosturi)

Copyright © 1999 by Florian Vlashi, A Coruña

Më 10 nëntor 1938 u nda nga jeta Mustafa Qemal Ataturk, udhëheqës ushtarak, themelues i Republikës Turke

Mustafa Qemali ose Mustafa Qemal Atatyrk (12 mars 1881 – 10 nëntor 1938), udhëheqës ushtarak, themelues i Republikës Turke dhe kryetari i parë i saj (1923-1938).

Fëmijëria dhe Edukim

Mustafa lindi në vitin 1881 në Selanik, babai i tij ka qenë tregtar me origjinë shqiptare, ndërsa mamaja e tij kishte origjinë nga Maqedonia. Pas vdekjes së babait, fillimisht nënpunës otoman dhe më pas tregtar druri, dhe martesës së të emës me një ushtarak turk, Mustafai ishte një djalosh i pabindur i cili nuk pranonte të shkonte në shkollën fetare ku e regjistruan. Në moshën 12 vjeçare është regjistruar me iniciativën e tij në shkollën ushtarake në Selanik, në qendrën e nacionalizmit grek dhe sllav. Në këtë shkollë nga mësimdhënësit e ka marrë pseudonimin Qemal (“i përkryer”). Nga viti 1896 ka vazhduar akademinë ushtarake në Manastir, ndërsa nga 1899 u pranua në Akademinë Perandorake Ushtarake ne Stamboll, të cilën e mbaroi më 1905 pasi kreu edhe një kurs special pranë Shtabit të Përgjithshëm. Që në moshë të re ai u interesua për letërsinë revolucionare, e cila konsiderohej e ndaluar nga autoritetet perandorake.

Karriera Ushtarake

Për shkak të aktivitetit të tij të jashtligjshëm me Xhonturqit të cilët luftuan kundër regjimit aristokrat të Perandorisë Otomane Ataturkun regjimi e dërgon në Siri në një regjiment kavalerie që luftonte me rebelët, megjithatë nuk e lejojnë te marrë pjese në luftime. Në Damask formon organizatën Vatan ve Hürriyet (Atdheu dhe Liria). Në vitin 1907 është transferuar në Selanik dhe iu bashkua shoqatës Bashkim dhe Progres, të cilën e kishte themeluar Revolucioni i Xhonturqëve në korrik të vitit 1908. Ataturku merr pjesë në revulucionin xhonturk si shef i shtabit të Mahmut Shefqet-pashës, komandantit të armatës turke të Maqedonisë dhe merr pjesë gjithashtu në shuarjen e kondërevolucionit të Abdyl Hamidit në Stamboll në vitin 1909. Mori pjesë në luftë në Libi kundër Italisë (në vitin 1911-1912), ku u dallua për herë të parë si udhëheqës ushtarak i talentuar. Arrin një ndër fitoret e pakta turke në këtë luftë kur me batalionin e tij dhe disa qindra vullnetarë arabë arrin një fitore kundër një force italiane të konsiderueshme, duke marrë disa robër dhe gjithashtu duke kapur disa mitralozë. Në kohën e Luftërave Ballkanike (1912-1913) organizoi mbrojtjen e Dardaneleve, pastaj ka qenë atashe ushtarak në Bullgari. Gjatë Luftës së Parë Botërore, kur Turqia ishte në anën e Gjermanisë, Ataturku arriti një sukses të padiskutueshëm në Fushatën e Galipolit në vitin 1915, ku arrin të mundë forcat Aleate që donin të zbarkonin në Dardanel. Përveç kësaj mori pjesë edhe në Fushatën e Kaukazit, si pjesë e Armatës së Kaukazit, komandant i Armatës së Dytë (1916-1917). Në këtë fushatë arriti gradën e gjeneralit e në fund edhe atë të pashait. Më vonë u transferua në frontin Palestinez si komandant i Armatës së Shtatë dhe pas nënshkruarjes së marrëveshjës për paqe kthehet në Stamboll.

Udhëheqës Popullor

Në vitin 1919, u largua nga ushtria dhe u vu në krye të Lëvizjes Kombëtare Turke kundër pushtimit grek dhe i Lëvizjes për Pavarësinë e Turqisë të cilën pas thyerjes së Perandorisë Otomane në fund të Luftës së Parë Botërore e kanë rrezikuar forcat fituese, në radhë të parë Britania. Kjo shkaktoi luftën me Greqinë, të cilën Britania e Madhe dhe Franca e kishin ndihmuar me armatime. Ushtria greke kishte okupuar Izmirin (Smirnën) dhe bregdetin e  Anadollit më 15 mars 1919. Ataturku menjëherë filloi të punojë për bashkimin Lëvizjes Kombëtare Turke dhe për krijimin e ushtrisë për mbrojtjen e vendit. Por së pari i është dashur të luftojë kundër regjimit të Sulltanit në Stamboll i cili kishte lejuar copëtimin e territorit. Atëherë kur qeveria e komprometuar u kishte lejuar Aleatëve të pushtonin disa pjesë të Turqisë, Ataturku në Ankara në maj të vitit 1920 kishte krijuar qeverinë e përkohshme, Kuvendi i Madh Popullor i së cilës e zgjedh kryetar qeverie më 2 maj të vitit 1920.

Lufta Greko-Turke dhe Presidenca

Pas disa humbjeve fillestare në luftë me grekët, megjithatë arriti të shënojë fitore në betejat vendimtare në lumin Sakarya (korrik të vitit 1921) dhe në Dulminpar (korrik të vitit 1922), duke e marrë Izmirin në muajin shtator. Në luftë me grek e rrëmben fitoren dhe e largon Greqinë nga Azia e Vogël dhe kështu shmang vendosjen e marrëveshjës nga e cila Greqisë i jepeshin disa pjesë të Azisë së Vogël. Pasi që shmangu rrezikun Grek, Ataturku iu kthye rrezikut të brendëshëm – dhe e largoi nga pushteti sulltan Ahmetin e e VI-të. Më 22 tetor të vitit 1923 Kuvendi i Madh Popullor i Turqisë shpallë Republikën, ndërsa Mustafa Kemal shpallet kryetar i parë i saj. Kuvendi ia dha edhe titull Ghazi (fitimtar). Më vonë në vitin 1934 Kuvendi i Madh Popullor i jep emrin Ataturk (babai i Turqisë) në shënjë falenderimi për atë që ka bërë për popullin turk. Në muajin Gusht 1923 Ataturku themelon Partinë Popullore, udhëheqës i së cilës ishte vetë (më vonë ia ndërron emrin në Partia Popullore Republikane) dhe me këtë vendos sistemin njëpartiak i cili ka zgjatur deri në vitin 1945 (përveç dy eksperimenteve të shkurtra në vitin 1924-1925 dhe 1930). Kryetar i partisë mbeti deri në fund të jetës së tij.Sot ataturku njihet si themeluesi i turqis se sotme

Lidhje të jashtme

Referenca

  1. ^ Mango, Andrew, Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey, (Overlook TP, 2002), p. 27.
  2. ^ Jackh, Ernest, The Rising Crescent, (Goemaere Press, 2007), p. 31, Kemal Atatürk albanian father and turkish mother
  3. ^ Isaac Frederick Marcosson, Turbulent years, Ayer Publishing, 1969, p. 144.
  4. ^ Richmond, Yale, From Da to Yes: understanding the East Europeans, (Intercultural Press Inc., 1995), 212.

Në përkujtim të Mid’hat Frashërit

Ilir Ikonomi

Më 10 nëntor, në Nju Jork do të mbahet një ceremoni për riatdhesimin e eshtrave të Mid’hat Frashërit, personalitetit të shquar shqiptar, që prehet në varrezat Ferncliff të Westchester-it.

Mid’hat Frashëri, i njohur edhe me emrin e letrave Lumo Skëndo, lindi në Janinë më 25 mars 1880 dhe vdiq në Nju Jork më 3 tetor 1949.

Ai la gjurmë të pashlyera si diplomat, shkrimtar dhe politikan, në disa nga periudhat më kritike për kombin shqiptar. Ilir Ikonomi i Zërit të Amerikës përgatiti këtë vështrim mbi jetën e Mid’hat Frashërit:

Mid’hat Frashëri ishte i biri i Abdyl Frashërit dhe nip i dy frashërllinjve të tjerë të mëdhenj, Samiut dhe Naimit, që të tre ideologë të Rilindjes Kombëtare Shqiptare.

Fakti që ishte pjesë e kësaj familje të shquar shqiptare ndikoi që Mid’hat Frashëri të bëhej qysh herët një luftëtar për bashkimin kombëtar dhe për edukimin e shqiptarëve në frymë patriotike. Librat u bënë miqtë e tij më të mirë. Mid’hati nisi të shkruajë kur ishte adoleshent, gjithnjë nën ndikimin e rilindasve të famshëm. Nga Naimi trashëgoi ndjeshmërinë e penës, nga Samiu dëshirën për dijen, nga i ati guximin për t’i dalë zot fateve të Shqipërisë.

“Mos pandehni se me trimëri mund të bëjmë punë të madhe,” shkruante ai në moshën 19-vjeçare. “Shqiptarit aq sa i duhet buka, i duhet dituria e nacionalizma.”

Ndërkohë ai botoi edhe revistën Diturija, që është një thesar i paçmuar për kulturën shqiptare.

Mid’hati i kreu studimet në Stamboll dhe, pas mbarimit të shkollës, punoi në administratë në Stamboll e më pas në Selanik.

Në vitin 1908, kur ishte vetëm 28 vjeç, ai u bë një ndër njerëzit e shquar që ndihmuan në krijimin e alfabetit modern të gjuhës shqipe me Kongresin e Manastirit.

U zgjodh kryetar i Kongresit të Manastirit, ku u paraqitën disa propozime për abc-në shqipe. Si nënkryetar i Komisionit të Alfabetit, Mid’hati mbështeste alfabetin me gërma latine. Ishte koha kur ai kishte themeluar në Selanik gazetën “Lirija”.

Në kohën kur Perandoria Osmane ishte në rënie e sipër dhe Shqipëria kërcënohej të copëtohej nga shtetet ballkanike, Mid’hat Frashëri erdhi në Shqipëri dhe u bë një ndër delegatët që firmosën Deklaratën e Pavarësisë në Vlorë, më 28 nëntor 1912.

Gjatë luftës së Parë Botërore, Mid’hat Frashëri u mor me shkrime dhe jetoi në Rumani e më pas në Zvicër për një farë kohe. Është periudha kur ai botoi me dhjetra shkrime politike, mesazhe, traktate dhe memorandume për të bërë të njohur Shqipërinë dhe çështjen e saj, që rrezikonte të humbiste në bisedimet për botën e pasluftës.

Disa libra të tij të kësaj periudhe si, “Shqiptarë dhe sllavë” botuar në frengjisht në Lozanë, janë studime të thella dhe trajtojnë me kompetencë prej historiani çështje të komplikuara dhe me interes për polemikat e hapura të asaj kohe.

Në nëntor 1920, Mid’hat Frashëri u emërua kryetar i delegacionit shqiptar në Konferencën e Paqes në Paris, ku qëndroi deri në vitin 1922. Më vonë, në vitin 1923 u dërgua në Greqi për të hapur marrëdhëniet diplomatike mes dy vendeve.

Gjatë gjithë periudhës së qeverisjes së Ahmet Zogut, Mid’hat Frashëri mbeti i larguar nga jeta publike. Ai hapi në Tiranë Librarinë Lumo Skëndo dhe u mor me punë studimore. Qëllimi ishte ndriçimi kulturor i shqiptarëve, kësaj here nga brenda Shqipërisë.

Librat ishin jeta e tij dhe numëroheshin me mijëra. Edhe sot, në Bibliotekën Kombëtare në Tiranë gjenden mbi 40 mijë libra të Mid’hat Frashërit, pjesë e ish-librarisë Lumo Skëndo.

Mid’hat Frashëri e kundërshtoi hapur pushtimin e Shqipërisë nga Italia më 7 prill 1939.

Menjëherë pas pushtimit, në shtëpinë e tij ai hodhi themelet e një organizate të rezistencës nacionaliste. Kjo shënoi rikthimin e tij në skenën politike të Shqipërisë.

Në vitin 1942, organizata do të dilte hapur me emrin Balli Kombëtar. Me synimin për të rikthyer pavarësinë e humbur të Shqipërisë, Mid’hat Frashëri fillimisht drejtoi rezistencën pasive dhe pas kësaj nisi ngritja e çetave.

Ishte koha kur në Shqipëri vepronin dy lëvizje që luftonin fashizmin: Balli Kombëtar dhe Nacionalçlirimtarja. Deri në gjysmën e parë të vitit 1943, ato vepronin paralelisht, madje edhe bashkëpunuan midis tyre.

Në vjeshtën e vitit 1943, kur Italia kapitulloi dhe Gjermania naziste pushtoi Shqipërinë, Mid’hat Frashëri e bëri të qartë se Balli Kombëtar do të luftonte nazistët gjermanë ashtu siç kishte luftuar edhe fashistët.

Por konfrontimi i brendshëm ishte ashpërsuar dhe forcat komuniste e kishin përqendruar zjarrin mbi dy forcat nacionaliste: Ballin Kombëtar dhe Legalitetin.

Në fillim të tetorit 1943, Mid’hat Frashëri lëshoi një qarkore ku porosit komitetet krahinore të Ballit të pezullojnë përkohësisht veprimet luftarake kundër ushtrisë gjermane.

Komunistët do ta interpretonin më vonë këtë dokument si dëshmi se Mid’hat Frashëri kishte bashkëpunuar me gjermanët. Për kreun e Ballit kjo shënonte një tërheqje taktike, në kushtet kur gjermanët po thyheshin dhe ishin në rrugën e tërheqjes drejt Gjermanisë.

Uran Butka, drejtor i Institutit të Studimeve Historike Lumo Skëndo në Tiranë, u përgjigjet kështu akuzave të historiografisë komuniste:

“Mid’hat Frashërin e kanë akuzuar veç të tjerave edhe si një kolaboracionist. Kam studiuar të gjitha arkivat, jo vetëm shqiptare, por edhe ato jugosllave, britanike, amerikane dhe mund të them se nuk ka asnjë dokument që të provojë se Mid’hat Frashëri dhe Balli Kombëtar si organizatë të kenë bashkëpunuar me pushtuesit, qoftë italianë apo gjermanë. Nuk ka asnjë dokument të tillë.”

Mid’hat Frashëri gjykoi se lufta në dy fronte, me komunistët që i sulmonin ashpër nga njëra anë dhe me gjermanët në anën tjetër, do të ishte e papërballueshme.

Qartazi, taktika e tij ishte shmangia në maksimum e një lufte të brendshme, që mund të çonte në shkatërrimin e vendit. “Ne duhet të pranojmë të gjitha përgjegjësitë. I takon historisë të na gjykojë”, shkruante ai.

Fitorja e forcave komuniste në luftë, ndonëse do të festohej si një sukses dhe si epokë e re nga disa, ajo përfundimisht shënoi një robërim të ri të shqiptarëve: fillimin e një diktature komuniste gjakatare, njërën ndër më të egrat në Evropë.

“Të mos ishte komunizma, – shkruante ai, – Shqipëria ndoshta do të ishte vendi më i qetë dhe më pak i dëmtuar i Evropës.” Ai e quante komunizmin një kolerë që nuk shkatërron vetëm trupin por edhe shpirtin e njeriut.

Mid’hat Frashëri, i cili u arratis nga Shqipëria dhe doli në Brindizi në nëntor 1944, do të fillonte një betejë të re: organizimin e emigracionit shqiptar për t’ju kundërvënë realitetit të ri tragjik në Shqipëri.​

“Pushtimi i Shqipërisë prej komunistëve dhe largimi i aleatëve nga toka jonë, – do të deklaronte ai, – detyroi shumë shqiptarë që të marrin udhën e mërgimit, jo për t’u larguar nga rreziku komunist, sesa për të vazhduar veprimtarinë e tyre dhe për të mos prerë marëdhëniet me fuqitë liberale të Oksidentit, me të cilat kishin qenë në kontakt edhe në Shqipëri.”

Më 26 gusht 1949 ai njoftoi në Paris krijimin e Komitetit Shqipëria e Lirë. Komiteti, i cili do të ishte një lloj qeverie demokratike në mërgim, u mbështet dhe u njoh nga qeveritë perëndimore.

Mid’hati udhëzonte që në Komitet të mos përfshiheshin njerëz që kishin bërë krime gjatë luftës. Ai ishte kundër përdorimit të dhunës për përmbysjen e pushtetit në Shqipëri, por kërkonte imponimin e zgjedhjeve të lira e demokratike.

Më 6 shtator 1949, ai deklaronte nga Radio Londra se: “Programi ynë është të fitojmë independencën dhe të sigurojmë integritetin e vendit tonë.”

Përsa i përket Kosovës, Mid’hat Frashëri jepte këtë formulim: Komiteti Shqipëria e Lirë beson se problemi i Kosovës do të zgjidhet me mjete paqësore dhe nëpër udhë ndërkombëtare.

Ngritja e Komitetit Shqipëria e Lirë ishte akti i fundit politik i Mid’hat Frashërit.

Nga Londra, ai shkoi në Nju Jork, ku Komiteti do të kishte selinë. Më 17 shtator, ai u shpreh kështu gjatë një pritjeje në Uashington: “Populli në Shqipëri duhet të dijë se kundërshtimi i shtypjes komuniste është i përbotshëm dhe se fuqia e kombeve të lira dhe forca e institucioneve ndërkombëtare po shtohet dita ditës.”

Por nuk kaluan as tre javë nga arritja në Amerikë dhe në 3 tetor 1949 Mid’hat Frashëri ndërroi jetë papritur në një hotel të Nju Jorkut. Atij iu dha lamtumira e fundit në Varrezën Ferncliff të Kontesë Westchester.

Edhe pse u nda nga jeta në një kohë kritike për Shqipërinë, vizioni i Mid’hat Frashërit për një atdhe të lirë nga komunizmi doli fitues. Ai kujtohet sot me respekt si dijetar, diplomat dhe politikan i një kalibri të veçantë, të cilit historia po i kthen borxhin ende të pashlyer.

Më 7 nëntor 1867 lindi Marie Curie, çmim Nobel në fizikë dhe kimi

Maria Salomea Skłodowska (* 7 nëntor 1867 në Varshavë ; † 4 korrik 1934 në Sancellemoz, sot-Savoie) ishte kimiste dhe fizikane polake. Për punën e saj mbi radioaktivitetin ajo mori çmimin në Nobel në lëminë e fizikës si dhe të kimisë.

Biografia

Maria Sklodovska ka lindur ne Varshavë, Poloni, më 7 nëntor 1867, një nga pesë fëmijët e Bronislawa dhe Wladyslaw Sklodowski. Fëmijët e tjerë të kësaj familjeje ishin Zofia (i lindur 1862), Józef (1863), Bronislawa (1865), dhe Helena (1866).

Gjyshi i Marias, Jozef Skodovski kishte qenë një mësues i respektuar në Lublin. Ndërsa babai i saj jepte matematike dhe fizikë, mësime që Maria i gjurmonte dhe i pëlqente shumë. I ati ishte drejtor i dy gjimnazeve për djem në Varshave. Nëna e saj u nda nga jeta në moshë tepër të re, kur Maria ishte vetëm 12 vjeç, nga tuberkulozi. Pak kohe me vonë, nga sëmundja e tifos vdiq dhe motra e saj e vogël. Kjo gjë beri që Maria t’ia jepte jetën kishës dhe katoliçizmit. Kur Maria ishte 10 vjeçe ajo filloi te frekuentonte shkollën me konvikt që kishte pasur e ëma dhe një 8gjimnaz për vajza, nga i cili kishte marrë diplomën në 12 qershor 1883.Vitet në vijim i kaloi në fshat, tek te afërmit e të atit. Vitet e tjera i kaloi në Varshave me të atin. Familjet e të ëmës dhe të atit tashme kishin humbur pasuritë e tyre, gjë që solli vështirësi në jetën e Marias,motrës dhe vëllait te saj. Maria bëri një marrëveshje me motrën e saj, Bronislava, që ajo ti jepte një asistence gjate studimeve të saj për mjekësi në Paris, në këmbim te një asistence te ngjashme dy vjet me vone. Në lidhje me këtë, ajo mori një pozicion si guvernatore. Fillimisht si juriste e një familjeje në Krakov, pastaj për 2 vite në Ciechanov në familjen Zoravskis, që ishin te afërmit e te atit. Kur ishte duke punuar me familjen e fundit, ajo bie në dashuri me të birin e tyre, Kazmierz Zoravski, i cili kishte alternuar për të ardhmen e tij matematiken. Prindërit e tij e refuzuan martesën e tij me Marian dhe ai ishte i paafte për tu kundërvëne. Maria për pasojë humbi dhe punën e saj si juriste. Ajo gjeti punë tjetër në familjen Fuchs në Sopot, në bregun e detit Baltik, ku kaloi dhe vitet në vijim, gjate gjithë kohës duke financuar motrën e saj.

Në fillim te vitit 1890, Bronislava, pak muaj pasi u martua me Kazimierz Dluski, ftoi Marinë të jetonte me të në Paris. Maria nuk pranoi,sepse nuk ishte në gjendje të shkollohej në universitet dhe akoma shpresonte për martesën me Kazimierz. Ajo u kthye në shtëpinë e të atit, ku kishte shumë kujtime te fëmijërisë.

Në tetor 1891, pas këmbënguljes të së motrës dhe dërgimit te një letre nga Zoravski ku i qartësoi përfundimisht ndarjen e tyre ajo vendosi te shkonte në Francë. Humbja e të dashurit ishte tragjike për të dy. Maria tashmë strehohej në një shtëpi në Paris me motrën dhe kunatin e saj. Njëkohësisht vazhdonte studimet në Sorbonne për matematike-fizike-kimi.

Martesa saj me Pierr Curie

Maria punonte natën dhe studionte ditën. Ajo u diplomua për fizikë dhe filloi punë në laboratorin industrial në Lipman. Me 1894 ajo u diplomua gjithashtu për matematikë.

Në këtë kohë Pierr Kyri hyri në jetën e saj. Ai ishte instruktor në shkollën fizike-kimi, École Supérieure de Physique et de Chimie Industrielles de la Ville de Paris (ESPCI). Maria filloi karrierën e saj shkencore duke u marrë me vetitë magnetike. Kjo gjë e lidhi atë me Pierrin. Ikja e tyre në Varshave thelloi dashurinë e tyre. Një vit me vonë, në Korrik 1895, ajo dhe Pier u martuan dhe të dy së bashku u larguan nga laboratori. Tashmë Maria kishte gjetur një partner shkencëtar siç ishte dhe vetë.

Zbulimet e Marie dhe Pjerr Curie

Me 1896 Henri Bekuerel zbuloi që kripa e uraniumit rrezatonte rreze X. Skodovska-Kyri vendosën të eksploronin në lidhje me këtë zbulim. Ata zgjodhën një teknike te mençur për te investiguar. 15 vjet para, bashkëshorti dhe vëllai i saj kishin zbuluar elektrometrin, një mjet për matjen e ngarkesës elektrike. Duke përdorur elektrometrin, ajo zbuloi se rrezet e uraniumit shkaktonin në ajër përcjelljeje elektriciteti. Duke përdorur këtë teknike, rezultatet e para që gjeti ishin që përbërëset e uraniumit vareshin nga sasia e uraniumit te përdorur. Puna që ajo kishte bërë ishte më e rëndësishmja drejt zbulimeve shkencore.

Çifti mori për shqyrtim 2 minerale uraniumi, pichblend dhe torbernit. Pichblend ishte katër herë më aktiv se uraniumi. Në prill 1898 ata, shumë optimistë peshuan 100 gram pichblend dhe e lidhi atë me një shtypës dhe me llaç. Ata nuk arritën të realizonin atë që kërkuan dhe filluan të proçedonin me tonë mineralesh.

Skodovska arriti nga kërkimet e shumta të zbulonte një element të ri që e quajtën polonium, për ndër të Polonisë. Në dhjetor 1898 Kyritë zbuluan një tjetër element,të cilin e quajtën radium lidhur me radioaktivitetin. Me 1898 Kyritë me zbulimet që bënë ishin tepër të pasur. Qëllimi i tyre tashme ishte të ndanin radiumin në kristale më të vogla. Me një ton pichblend dhe 1/10 e kloridit të radiumit dhe e shpërbashkuan atë në 1902. Maria ishte e para femër,e cila mori çmimin Nobel në fizikë për ndër të zbulimeve që ajo kishte bërë. Në 1911 ajo mori çmimin Nobel në kimi për shërbimet dhe punën për zbulimet që kishte bërë.

Shkrirja e familjes Curie

Maria solli në jetë 2 vajza Irene (1897) dhe Eve (1904). Fatkeqësisht Pierr vdiq nga një aksident duke ecur në Rue Daufine. Maria vizitoi për herë të fundit Poloninë në pranverën e vitit 1934. Pas një muaji, ajo u nda nga jeta. Vdekja e saj,në Korrik 1934 në sanatoriumin në Passy, në Francën lindore, ndodhi nga një anemi aplastike shkaktuar nga rrezet e radioaktivitetit.

Vlerësimet dhe çmimet

Jeta e saj i është kushtuar pikërisht zbulimit që ajo bëri,të cilin e eksperimentoi tek vetja e saj dhe i shkaktoi vdekjen. Laboratori i Maries është tanimë “Muzeu Kyri”.

Çmimet[

  • Çmimi Nobel në Fizike-1903
  • Medalja e Përbetimit-1903
  • Medalja e Mateucit-1904
  • Çmimi Nobel në kimi-1911

Një gjë që i bën përshtypje kujtdo është jeta e tyre e thjeshte, joluksoze. Për ndër te Marie dhe Pier Curie është hapur dhe universiteti “Mari dhe Pier Kyri” në Lublin më 1944.

Më 7 nëntor 1962 u nda nga jeta ish Zonja e Parë amerikane Eleanor Roosevelt

VOAL – Anna Eleanor Roosevelt ka lindur në Nju Jork më 11 tetor 1884 nga Anna Eleanor Hall dhe Elliott Roosevelt, vëllai i presidentit Theodore Roosevelt. Familja e saj e ka prejardhjen nga një holandez i cili u transferua në Manhattan, New Amsterdam (më vonë u quajt Nju Jork) në vitin 1640, Claes van Martenszen Rosenvelt. Eleanor gjithashtu ka një tjetër personazh të shquar në pemën e saj familjare: nëna e saj vjen nga William Livingston, një nga nënshkruesit e Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara.

Eleanor e re mbetet jetime heret dhe pas vdekjes së prindërve të saj, ajo është rritur në Tivoli, Nju Jork, nga gjyshja e saj amtare Mary Ludlow. Mjedisi familjar në të cilin e gjen veten nuk është me të vërtetë favorizues: shpesh shfaqet armiqësia (madje edhe nga vjehrra e ardhshme, Sara Delano Roosevelt). Ankohet për situatën tek tezja e saj Anna “Bamie” Cowles (motra e Theodorit), e cila vendos ta largojë atë që andej. Është Xha Tedi i cili e mirëpret atë në shtëpinë e tij në Sagamore Hill, ku ajo merr vëmendjen vëmendjen e duhur. Në këtë kontekst të brendshëm, me rastin e një feste të Krishtlindjeve, ajo takon kushëririn e saj dhe burrin e ardhshëm Franklin Delano Roosevelt.

Nxitur dhe inkurajuar nga teze Bamie, Eleanor dërgohet në Angli për të studiuar në Allenswood, një shkollë e vajzave në periferi të Londrës, ku qëndroi nga 1899 në 1902. Atje u takua Mademoiselle Marie Souvestre, kryemësuese e saj, e cila do të ketë ndaj saj ndikim të konsiderueshëm. Souvestre, e interesuar në kuzat liberale, e merr me vete kur udhëton në Evropë, duke stimuluar studimin e historisë dhe letërsisë, si dhe një interes në drejtësi sociale, duke e mësuar të shprehë pikëpamjet e saj në mënyrë elokuente.

Eleanor Roosevelt në Allenswood fiton simpatinë e studentëve dhe mësuesve, të cilët zhgënjehen kur ajo duhet të kthehet në Shtetet e Bashkuara. Eleanor do të përcaktojë Souvestre si një nga tre ndikimet më të rëndësishme në jetën e saj, duke thënë: “. Mademoiselle Souvestre trondiste me mendimet e saj, por gjithsese ka pasur tek unë një ndikim të dobishëm”

Kthehet në Shtetet e Bashkuara pa koracën tipike të adoleshentes introverte, në të vërtetë rritur si intelektualisht dhe emocionalisht, në vitin 1902 filloi të takohet me kushëririn Franklin, student në Harvard. Fejesa zyrtare vjen një vit më vonë, më 1903. Nëna e Franklinit, Sara Ann Roosevelt, është kundër dhe përpiqet për t’i ndarë duke e dërguar të birin në një udhëtim të gjatë me miqtë. Megjithatë shumica e pjesës tjetër të familjes është në favor të martesës, dhe xhaxhai Theodore Roosevelt, i shkroi një letër Franklinit në mbështetje të fejesës së tyre.

Eleanor dhe Franklin martohen më 17 mars 1905, në ditën e Shën Patrikut: Presidenti Theodore Roosevelt e shoqëron nusen në altar. Kushërinjtë e Eleanorit, Alice Roosevelt dhe Corinne Robinson janë shoqëruese të nuses së bashku me Isabella Greenway. Por vjehrra e Eleanorit, megjithatë, nuk heq dorë dhe vazhdon të ndërhyjë në jetën e çiftit të ri: zgjedh për ta një shtëpi jo shumë larg prej saj, dhe e dekoron sipas shijeve personale të saj.

Nga martesa lindën gjashtë fëmijë: Anna Eleanor Jr, James, Franklin Delano Jr (1909-1909), Elliott, Franklin Delano Jr dhe John Aspinwall.

Gjatë periudhës së presidencës së burrit të saj (4 mars 1933 – 12 prill, 1945, të zgjedhur për Partinë Demokratike), në rolin e saj si zonjë e parë, Eleanor mbështet dhe promovon zgjedhje dhe politikën – të ashtuquajturën “New Deal” – të Presidentit . Por mbi të gjitha është ndër feministët e para në Amerikë, shumë aktive në mbështetjen e lëvizjes amerikane për të drejtat civile dhe të drejtat e afrikano-amerikanëve. Presidenti nuk mund ta mbështesë atë publikisht ashtu siç dëshiron, pasi ai ka nevojë për mbështetjen e demokratëve jugorë për të ndjekur axhendën e tij politike; në fakt për shkak të Eleanorit ai merr votat  e komunitetit afrikano-amerikan.

Eleanor Roosevelt është veçanërisht aktive në atdhe gjatë Luftës së Dytë Botërore. Së bashku me Guvernatorin e Nju Jorkut, Fiorello La Guardia, drejton një komitet kombëtar për mbrojtjen civile, janë të panumërta vizitat e saj në qendrat civile dhe ushtarake në solidaritet dhe mbështetje morale. Angazhimi i saj është konkret dhe përqëndrohet veçanërisht tek afrikanët amerikanë dhe gratë e tyre për të marrë më shumë përkrahje. Në vitin 1943, me Wendell Willkie e zyrtarë të tjerë amerikanë, hedh themelet për krijimin e “Freedom House”, një institut kërkimor për promovimin e paqes dhe demokracisë në mbarë botën. Eleanori arrin të mbledhë shumë para për formimin e saj; ajo mund të mbledhë deri në një mijë dollarë në javë: Departamenti i Shtetit përpiqet të anulojë kontratat e reklamave, por pa dobi, pasi këto fonde erdhën pjesërisht nga qeveritë e huaja.

Pas Luftës së Parë, Eleanor Roosevelt luan një rol të rëndësishëm në procesin e ratifikimit të Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut nga Kombet e Bashkuara. Më 28 shtator 1948, në një fjalim që u bë i famshëm, ajo e përcaktoi Deklaratën “Magna Carta të të gjithë njerëzimit”. Deklarata u miratua pothuajse njëzëri nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së më 10 dhjetor 1948, me vetëm tetë abstenime. Për Eleanorin ky është kulmi i një përpjekje të gjatë dhe të lodhshme politike të filluar në vitet 1920. Në vitin 1950, me personalitete të tjera të shquara, u angazhua pa rezultat për shpëtimin e Milada Horáková, e dënuar me vdekje nga regjimi komunist Çekosllovak. Edhe në një moshë të përparuar ajo kurrë nuk pushoi së dhëni mbështetjen e saj të pasionuar për kauzën e të drejtave të njeriut deri në vdekjen e saj, e cila mbërriti më 7 nëntor 1962, kur Eleanor Roosevelt ishte 78 vjeçe. Presidenti Harry Truman, pasardhësi i burrit në presidencë, e kurorëzoi atë si “Zonja e Parë e Botës” në nder të përpjekjeve të saj për të mbrojtur të drejtat e njeriut.