Dhjetëra banorë vendas dhe aktivistë u mblodhën të shtunën, më 23 maj, në lagunën e Nartës për të protestuar kundër rrethimit me tela me gjemba të plazhit të Pishë Poros – pjesë e peizazhit të mbrojtur natyror Vjosë-Nartë – nga një kompani ndërtimi, e cila ka siguruar leje nga qeveria shqiptare për zhvillimin e një resorti masiv turistik në zonë.

Protestuesit mbanin në duar banderola në mbrojtje të natyrës dhe kundër oligarkisë – biznesmenëve vendorë të lidhur me qeverinë, të cilët ata i akuzojnë se po ua rrëmbejnë në mënyrë të paligjshme pronat.

“Vlora e Shqipërisë! Jo e mafies, jo e oligarkisë”, shkruhej në një nga parullat që mbanin protestuesit, ndërsa u përballën me një kordon policësh të thirrur për të mbrojtur kantierin dhe makineritë e rënda.

Kompania që po zhvillon resortin, Zvërnec South Adriatic Development, është regjistruar offshore në formën e një trusti në Holandë, ndërsa pronarët përfitues të saj mbeten anonimë. Media amerikane e ka lidhur projektin me dy vëllezër miliarderë nga Katari dhe Jared Kushner, dhëndrin e presidentit amerikan, Donald Trump.

Por dokumentet e siguruara nga BIRN përmes ligjit për të drejtën e informimit tregojnë se, pas profilit publik të sofistikuar të familjes presidenciale amerikane, fshihet një rrjet vendor individësh dhe kompanish, ku përfshihet një biznesmen i akuzuar për lidhje me mafian italiane, një ish-gjyqtar i dorëhequr për shkak të procesit të vetingut, vajza e një avokati të akuzuar për falsifikim, kompania e një biznesmeni të vrarë dhe individë të lidhur me një prej oligarkëve më të mëdhenj në Shqipëri, Shefqet Kastrati.

Ndërkohë, toka ku pritet të zhvillohet projekti është prej vitesh objekt konfliktesh gjyqësore të pazgjidhura, pavarësisht lejes së zhvillimit të miratuar nga Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit, KKTU, i drejtuar nga kryeministri Edi Rama.

“Ata nuk pyesin. Janë shumë të fortë, sepse kanë pushtetin”, tha Minella Balliu, një prej banorëve të përfshirë në betejat ligjore mbi pronën e Pishë Poros, i cili iu bashkua protestës së 23 majit.

Zyra e kryeministrit Edi Rama tha përmes një përgjigjeje me shkrim se KKTU nuk ishte përgjegjëse për të kontrolluar kartelat e pronësisë dhe konfliktet gjyqësore të lidhura me to, ndërsa theksoi se institucionet nuk punojnë “as me pretendime, as me hamendësime apo paragjykime, por me dokumentacion dhe mekanizma ligjorë”.

“Fakti që ka apo nuk ka pretendues dhe procese lidhur me një pronë apo një tjetër, nuk ka asnjë lidhje me procesin ligjor të shqyrtimit të aplikimeve për leje ndërtimi,” deklaroi Kryeministria.

“Ndërkohë, kartelat e pasurive të paluajtshme nuk janë objekt hetimi apo gjykimi nga organet ekzekutive të shtetit,” shtoi ajo.

Pronarë në parajsë

Bregdeti i Zvërnecit dhe i Pishë Poros, një nga peizazhet më të paprekura të Adriatikut shqiptar, me plazhe ranore dhe shkëmbinj të thepisur që zbresin drejt detit, ka qenë prej vitesh në qendër të interesit të ndërtuesve dhe investitorëve turistikë për zhvillim.

Për shkak të natyrës së pacenuar dhe lagunës që strehon shpendë migrues si flamingot, zona mban statusin e Peizazhit të Mbrojtur, ndërsa brenda saj gjenden tre monumente natyrore: laguna e Limopuos, ishulli i Manastirit dhe dunat e rralla të rërës ku folezojnë breshkat detare.

Megjithatë, kjo nuk i ka penguar qeveritë ndër vite të miratojnë plane zhvillimore, ndërsa biznesmenë të njohur kanë “magazinuar” prej kohësh qindra mijëra metra katrorë tokë nga Triporti deri në grykëderdhjen e Vjosës, duke i blerë ato nga pronarë shpesh të kontestuar ose të përfshirë në procese gjyqësore.

Rruga për zhvillimin e zonës u hap në vitin 2021, kur qeveria uli statusin e mbrojtjes së ekosistemit Pishë Poro-Nartë, e reduktoi atë me mbi 5 mijë hektarë dhe dha leje për ndërtimin e një aeroporti në Akërni.

Në mars 2024, pak pasi ndryshimet e kontestuara në ligjin për Zonat e Mbrojtura i hapën rrugë ndërtimeve me pesë yje, Jared Kushner deklaroi për median amerikane planet e tij për të investuar në ishullin e Sazanit dhe në Zvërnec.

Sipas planeve fillestare, në Zvërnec parashikohej ndërtimi i rreth 10 mijë njësive akomoduese përgjatë rripit të gjelbër që ndan lagunën e Nartës nga deti.

Në gusht 2024 u themelua shoqëria “Zvërnec South Adriatic Development”, e cila zotërohet nga një zinxhir kompanish guackë nën menaxhimin e trustit holandez “Dutch Trust Management B.V.”.

Një prej kompanive në këtë zinxhir offshore, “Blue Industries Investment Holding B.V.”, zotërohet nga pesë individë anonimë nga Shqipëria, emrat e të cilëve mbrohen ligjërisht pasi asnjëri nuk zotëron më shumë se 25% të aksioneve.

Brenda tetë muajsh nga themelimi, kjo kompani siguroi dy leje zhvillimi nga Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit, pikërisht mbi zonat ku Jared Kushner ka deklaruar se do të investojë.

Dokumentet e marra nga Agjencia e Zhvillimit të Territorit, AZHT, tregojnë se është aplikuar për një leje që parashikon 47 mijë metra katrorë ndërtime në një sipërfaqe prej 2.5 hektarësh në Pishë Poro, me një investim të deklaruar prej 2.6 miliardë lekësh.

Kompania offshore ka lidhur kontrata sipërmarrjeje me individë dhe kompani që figurojnë pronarë të mbi 2.5 milionë metrave katrorë tokë, ose 251 hektarë, në Zvërnec dhe Nartë.

Dokumentet e AZHT-së dhe një sërë vendimesh gjyqësore tregojnë se origjina e këtyre pronave lidhet ngushtë me biznesmenin kontravers nga Vlora, Artur Shehu, i cili banon në SHBA, dhe me ish-avokatin e familjes së tij, Pëllumb Petritaj, i akuzuar disa herë për falsifikim dokumentesh.

Shehu dhe persona të lidhur me të – mes tyre Ferdinant Sulaj – kanë nënshkruar një kontratë sipërmarrjeje me kompaninë zhvilluese si pronarë të parcelës me sipërfaqe prej rreth 108 hektarësh tokë.

Aktualisht, ai dhe të afërm të tij janë palë në disa procese gjyqësore për pronat e përfshira në këtë projekt. Edhe pse jeton jashtë vendit prej dekadash, Shehu rezulton ndër përfituesit më të mëdhenj të një sërë skemash të hetuara për tjetërsim pronash në Vlorë.

Një pjesë e këtyre hetimeve, të lidhura me parcela toke në gadishullin e Karaburunit, janë mbyllur me konfiskimin e pronave, ndërsa procedime të tjera janë ende në gjykim.

Vetë Shehu nuk është nën akuzë. Emri i tij është lidhur herë pas here me aktivitete kriminale dhe u përmend së fundmi në një dokumentar të televizionit italian “Rai” për hetime të mëparshme lidhur me organizatën mafioze, Sacra Corona Unita.

Shehu nuk ishte i arritshëm për koment, ndërsa një avokate e tij në Vlorë tha se nuk kishte më tagër përfaqësimi. Sulaj ishte gjithashtu i paarritshëm.

Një tjetër sipërfaqe prej 78 mijë metrash katrorë zotërohet nga Feriare Ndreu (Petritaj), vajza e Pëllumb Petritajt. Ky i fundit është një emër i njohur për drejtësinë shqiptare, i dënuar në shkallë të parë dhe i arrestuar disa herë.

Ai ka qenë me masë sigurimi “arrest shtëpie” deri në mesin e vitit të kaluar dhe mbetet ende nën masë sigurimi, në pritje të përfundimit të proceseve penale në Apel për falsifikimin e dokumenteve që i dhanë prona masive familjes Shehu në bregdet, përfshirë pronat e lidhura me resortin në Pishë Poro dhe zonat përreth tij.

Në një reagim publik në maj 2024, Petritaj pretendoi pafajësi për veten dhe për Shehun. Vajza e tij nuk iu përgjigj kërkesës së BIRN për koment.

Ndërkohë, një tjetër palë në kontratën e sipërmarrjes është kompania “AM-Invest”, e cila zotëron 25 mijë metra katrorë tokë. Kjo kompani është në pronësi të familjes së Alaudin Malajt, ish-kryetarit të Gjykatës së Apelit Tiranë. Ish-gjyqtari zotëron 25% të aksioneve, të dhuruara nga nëna e tij, ndërsa pjesa tjetër kontrollohet nga babai dhe vëllai i tij.

Malaj ka gjithashtu një histori me pronat në këtë zonë, pasi ka dhënë dy vendime lidhur me to. Një vendim civil në vitin 2013, që i njohu familjes Shehu 156 hektarë tokë në këtë zonë, duke përmbysur vendimin e Shkallës së Parë; si dhe një vendim penal në vitin 2019, ku ai, në cilësinë e relatorit – në një trup gjykues ku bënin pjesë edhe ish-gjyqtari Agim Bendo e ish-gjyqtarja Shpresa Beçaj – pushoi çështjen për falsifikim dokumentesh ndaj Pëllumb Petritajt. Të dyja këto vendime u kthyen për rigjykim nga Gjykata e Lartë, e cila konstatoi probleme në arsyetim.

Malaj dha dorëheqjen në vitin 2020 dhe u përjashtua nga sistemi i drejtësisë nga procesi i vetingut në shkurt 2021. Me rreth 1.7 milionë euro pasuri të deklaruar, ai konsiderohej një nga gjyqtarët më të pasur në Shqipëri. Gjatë procesit të vetingut, Malaj pretendoi se po bëhej viktimë e një komploti.

Ish-gjyqtari ishte i paarritshëm për koment, por vëllai i tij, Agron Malaj, mohoi kategorikisht që toka në pronësi të kompanisë së tij të kishte lidhje me vendimet e dhëna nga i vëllai.

“Këto vendime nuk kanë lidhje me pasurinë”, tha ai, ndërsa shpjegoi se toka ishte blerë për rreth 80 milionë lekë përmes kompanisë nga një biznesmen i palidhur me familjen Shehu në vitin 2021.

“Toka është blerë nga unë përmes kompanisë dhe është paguar me bankë”, shtoi ai.

Sipërfaqja më e madhe në projekt, rreth 1.2 milionë metra katrorë tokë, zotërohet nga “South Adriatic Development”, një kompani në pronësi 100% të Redi Strugës përmes “Smart Construction Invest”.

Struga është inxhinier dhe administrator i kompanisë projektuese “InfraKonsult” sh.p.k. Kompania e Strugës i ka blerë pronat nga zotërues të tjerë, përfshirë kompaninë “SERE” të grupit Balfin. Struga shërben përmes kompanisë “Albanian Land Development” si ura lidhëse me vëllezërit miliarderë Ramez dhe Mohamad Al-Khayyat nga Katari, të cilët investojnë krah Kushnerit. Ai nuk iu përgjigj pyetjeve mbi rolin e tij në këtë projekt.

Lista e bashkëzhvilluesve mbyllet me kompaninë “Ferdinant”, e regjistruar për prodhimin e mobilieve dhe në pronësi të biznesmenit Bujar Nasufi, i cili u vra në fillim të vitit 2025 në rrethana ende të paqarta, por që dyshohet se lidhen me një konflikt pronësie në Tiranë.

Kompania e tij zotëron 94,500 metra katrorë tokë, ndonëse në Qendrën Kombëtare të Biznesit figuron në proces likuidimi që prej vitit 2009.

Dora e “padukshme” e Kastratit

Për dy ditë me radhë, në fund të janarit, qetësia e fshatit piktoresk të Zvërnecit u prish nga masat e rrepta të sigurisë dhe një eskortë e gjatë fuoristradash të zeza.

Zona buzë lagunës së Nartës u shndërrua përkohësisht në qendër të vëmendjes për shkak të pranisë së Ivanka Trump, vajzës së presidentit të Shteteve të Bashkuara. E rrethuar nga një shpurë arkitektësh dhe biznesmenësh, ajo vizitoi manastirin e vjetër të Shën Mërisë dhe u takua me kryeministrin Edi Rama.

Në takime, siç del nga një fotografi e publikuara gjerësisht në media, ishte i pranishëm edhe Musa Kastrati, djali i biznesmenit Shefqet Kastrati.

Ky i fundit është zotërues i Kastrati Group, një konglomerat që kontrollon pjesë të mëdha të tregut në një sërë sektorësh strategjikë, nga tregu i karburanteve dhe sigurimet deri te menaxhimi ekskluziv i Aeroportit Ndërkombëtar të Tiranës, ndërsa është i përfshirë edhe në projekte madhore në turizëm dhe pasuri të paluajtshme.

Grupi është akuzuar për favorizime nga qeveria, përfshirë marrjen e koncesioneve dhe pasurive publike me çmime simbolike. Disa projekte të tij, si në rastin e portit të Limionit, janë nën hetim për shkelje të ligjit.

Prania e Musa Kastratit në takimet e Ivanka Trump në Shqipëri dhe në Zvërnec nuk ishte përmendja e parë e tij në lidhje me projektet për resorte në gadishullin e vogël dhe në ishullin e Sazanit. Në mars 2024, Kastrati u citua nga The New York Times të thoshte se kompania do të kishte një rol në projektet që Kushner do të zhvillonte në Shqipëri, por se ky rol ishte ende i papërcaktuar.

Biznesmenë që zotërojnë sipërfaqe toke në zonën përreth projektit pohuan gjithashtu rolin e Kastratit aty, ndërsa i thanë BIRN-it, në kushte anonimati, se Musa Kastrati u kishte propozuar bashkëpunim ose blerje të pronës.

Emri i kompanisë u lakua menjëherë edhe pas fillimit të punimeve për rrethimin e peizazhit të mbrojtur për zhvillimin e projektit, pasi aktivistët fotografuan makineri të kompanisë në zonë. Banorë të Zvërnecit dhe pretendues të pronës ku po zhvillohen punimet u përballën po ashtu me persona të lidhur me kompaninë Kastrati, kur kundërshtuan ngritjen e rrethimit.

“Një miku im më ftoi për kafe dhe më tha se më kërkonte për takim nipi i Kastratit [Shefqetit]”, tha Minella Balliu në një bisedë telefonike. Ai tregoi se më pas takoi një person që u prezantua si Dervish Dina.

Edhe Kostaq Konomi, kryeplaku i fshatit Zvërnec, tha në një bisedë telefonike me BIRN se, kur kërkuan takim me drejtuesin e projektit – pasi u përballën me punëtorët që ndanë me gardh fshatin nga pjesa e bregdetit – u takuan sërish me Dinën.

Dina rezulton një person i lidhur me Musa Kastratin, me të cilin ka qenë ortak në kompaninë “KST Advertising”. Kompania ka ndërruar disa herë pronësi përmes shitjes, dhurimit dhe anulimit të kontratave – nga Dina te Musa Kastrati, më pas te një kompani e grupit dhe së fundmi sërish në pronësi të Dinës.

Sipas dy të intervistuarve, Dina është prezantuar në rolin e një drejtuesi teknik dhe u ka premtuar takime me përfaqësues të kompanisë zhvilluese në këmbim të heshtjes për mediat.

Pavarësisht nëse ka një rol të drejtpërdrejtë në projekt apo përmes personave dhe kompanive të lidhura, Kastrati Group u distancua nga punimet, duke mos iu përgjigjur pyetjeve dhe shqetësimeve të ngritura nga ambientalistët.

“Ashtu siç është bërë publike nga media, por edhe nga informacionet zyrtare, kompania e cila po kryen punime dhe ka në projekt ndërtimin në zonën e Zvërnecit është ‘Zvërnec South Adriatic Development’. Besoj se pyetjet tuaja duhet t’i drejtohen kësaj kompanie”, tha në një përgjigje për BIRN zëdhënësja e kompanisë.

Kompania Zvërnec South Adriatic Develompent nuk qe e arritshme për koment përmes telefonit. Ndërkohë, në adresën e reklamuar në QKB, pranë European Trade Center në katin e 12, nuk u gjet zyrë me emrin e kompanisë dhe personat e shërbimit nuk ishin në dijeni të saj.

Musa Kastrati nuk ishte i arritshëm për koment. Ndërkohë, Dervish Dina, pasi iu përgjigj një telefonate, u ankua për mungesë sinjali dhe ndërpreu komunikimin.

Konflikti i pronave dhe karuseli i vendimeve të gjykatave

Që kur dëgjuan për planet për resortin turistik, të shoqëruara me emrat e Kushner dhe Trump, banorët e Zvërnecit – të përfshirë në një konflikt prej dy dekadash për tokat në zonë – u alarmuan. Në televizion shikonin se si pylli, livadhet dhe plazhi ku ishin rritur projektoheshin me vila në rendera 3D, ndërsa ata vetë ishin tërësisht në errësirë dhe pa informacion.

Për më shumë se dy vjet, çdo zhurmë e vogël dhe interesi i madh i medias ndërkombëtare ua mbajti gjallë ankthin se po humbisnin përfundimisht aksesin në tokën që thonë se e kanë trashëguar nga gjyshërit dhe që do të donin t’ua linin trashëgim fëmijëve.

Makthi u bë realitet për ta në fund të prillit 2026, kur panë për herë të parë makineritë e rënda në zonë. Pak ditë më vonë, aty u ngrit një gardh metalik që rrethon mbi 1 milion metra katrorë dhe u ndalon atyre aksesin në plazhin ku janë rritur dhe në pronat e pretenduara të të parëve, në zonën kadastrale 3951.

“Tani na kërkojnë vizë për të hyrë në tokat tona,” thotë i dëshpëruar Kostaq Konomi, kryeplaku i fshatit Zvërnec, në një bisedë telefonike me BIRN.

Minella Balliu u gjend përballë një gardhi të ngjashëm në veri të Zvërnecit, në Pishë Poro. Aty ndodhet zona kadastrale 1007 dhe janë rrethuar mbi 1.3 milionë metra katrorë tokë.

“Na kanë nxjerrë me forcë nga prona jonë,” ankohet ai.

Të dyja sipërfaqet kontestohen në gjykatë prej të paktën dy dekadash. Zona 3951 kontestohet mes banorëve të Zvërnecit dhe familjes Shehu, në një konflikt që, sipas dokumenteve gjyqësore dhe dëshmive të banorëve, shtrihet pas që në vitet ’30.

Banorët këmbëngulin se e kanë pronën të trashëguar dhe se e rifituan të drejtën mbi të përmes ligjit 7501 “Për tokën”, por një sërë vendimesh administrative të viteve 2006-2009 ia njohën të drejtën familjes Shehu dhe një pjesë e konsiderueshme e pronës, sipas dokumenteve kadastrale që disponon BIRN, iu njoh Artur Shehut.

Në vitin 2013, një vendim i Gjykatës së Vlorës, e vënë në lëvizje nga banorët e fshatit, u dha këtyre të fundit të drejtë dhe anuloi vendimet që ia kishin njohur pronën familjes Shehu.

Por çështja u apelua dhe, pasi mbeti e pazgjidhur për vite të tëra në Apel, u rikthye një vit më parë për plotësim në Gjykatën e Vlorës. Banorët ende presin rifillimin e gjyqit, ndërsa shohin se prona po rrethohet dhe tjetërsohet përfundimisht.

“Po tallen me ne. Të gjithë këta – me kadastër e me gjykata – po tallen me ne”, thotë Konomi.

Konflikti i dytë, ai në zonën kadastrale 1007, është edhe më i ndërlikuar. Këtu përballen të paktën tre palë: pretendimet e familjes Shehu, ato të familjes Moçka, familja e Minella Balliut dhe, me gjasë, edhe të tjerë që pretendojnë trashëgimi nga paraardhësit në zonë.

“Kam 30 vjet gjykatave. Nuk ka njeri me dosje më të plotë se unë”, thotë i revoltuar Minella Balliu, i cili pretendon se, përveç çështjeve civile, përballet edhe me procese penale si i paditur dhe paditës.

Çështja e kësaj prone i ka kaluar një herë të tre shkallët e gjyqësorit, si çështje penale ashtu edhe civile. Çështja penale nisi me dënimin në Gjykatën e Shkallës së Parë të Pëllumb Petritajt dhe të një punonjëseje të Arkivit të Shtetit për falsifikimin e përkthimit të një dokumenti të Perandorisë Osmane.

Në Apel, një trup gjykues me relator Alaudin Malajn pushoi akuzat ndaj Petritajt për përdorimin me vetëdije të dokumentit fals, por në qershor 2024 Gjykata e Lartë urdhëroi rigjykimin e çështjes, duke theksuar se “falsiteti i këtij dokumenti ka rezultuar i provuar”.

Në krahun civil, çështja nis në vitet 2012-2013. Fillimisht, Gjykata e Tiranës rrëzoi një padi të ngritur nga Pëllumb Petritaj në favor të familjes Shehu.

Në Apel, me një vendim të gjyqtarit Alaudin Malaj, familjes Shehu iu njoh pronësia në zonë. Vendimi u prish nga Gjykata e Lartë dhe u kthye për rigjykim në shkallën e parë. Më 26 maj të vitit të kaluar, gjyqtari Enkel Peza ia njohu sërish të drejtën e pronësisë familjes Shehu.

Në vendimin e ri nuk përmendet dokumenti i falsifikuar, edhe pse palët kundërshtare ia kanë sjellë atë në vëmendje gjykatës. Çështja është apeluar dhe mbetet ende në pritje të një zgjidhjeje gjyqësore.

Megjithatë, si banorët e Zvërnecit ashtu edhe pretenduesit e tjerë e shohin vendimmarrjen e KKTU-së për leje zhvillimi në zonë si një akt që i zhvesh ata nga e drejta e pronësisë dhe i vendos përballë faktit të kryer.

Qeveria pretendoi se nuk mund t’u jepte përgjigje shqetësimeve të banorëve, duke lënë të kuptohej se konfliktet penale dhe civile shqyrtohen nga gjykatat.

“Dyshimet apo hamendësimet tuaja lidhen qoftë me gjykatat, qoftë me prokuroritë, të cilat kanë të drejtën dhe detyrën t’i shqyrtojnë ato në bazë të kompetencave ekskluzive që u jep ligji”, përfundoi Kryeministria.

Ish-Komandanti i Flotës Detare, Vladimir Beja, u shpreh në studion e emisionit “Oponencë” të News24 se Shqipëria po shfaqet inferiore ndaj Greqisë në lidhje me diskutimet për një marrëveshje në ndarjen e detit apo çështjes së ishujve.

Duke sjellë si shembull rastin e Italisë, një tjetër vend fqinj me tonin, ai shpjegoi se Athina dhe Roma e bënë ndarjen e detit që në vitin 1977 dhe në mënyrë të barabartë, kur ende nuk kishin dalë konventat aktuale.

Gjithashtu ai shtoi se Greqia pavarësisht ndasive politike të brendshme, për çështjen e detit me Shqipërinë bëhen bashkë në interes për të përfituar sa më shumë territor apo kufi detar.

Sipas ish-komandantit, edhe Ngushtica e Korfuzit duhet ndarë nga e para sepse në fuqi është ndarja që në kohën e perandorisë Osmane.

“Ngushtica e Korfuzit duhet ndarë nga e para, ajo ka qenë e ndarë para 400 vitesh kur nuk kishte as kufi grek dhe as shqiptar, kur ishte perandoria Osmane, Italia apo Franca. Si ka mundësi që fuqitë e mëdha të mos e dinin se Ngushtica e Korfuzit nuk ishte e ndarë, hajde ta ndajmë.  Marrëveshjet për detin kryesisht gjykohen në Gjykatën e Hamburgut dhe atje duhet të shkohet, sepse ka më shumë hapësira dhe mundësi. Greqia ka një pretendim se ishullin e konsideron si kontinent. Ishujt që të quhen ishuj tamam duhet të ketë mbi 400 banorë. Greqia menjëherë çoi ushtarë atje, kjo nuk bëhet. Me Italinë i ka ndarë që më 1977 ishujt dhe territorin detar, kur nuk ishin ende konventat, kurse ne na e kërkon 100%, pse? Ne jemi vend anëtar i NATO dhe po integrohemi në BE. Greqia nuk na ka në dorë, por këta janë inferiorë, kemi ndërruar 4 ministra të Jashtëm”, tha ish-komandanti.

Ai u shpreh se Greqia është e qartë në atë që kërkon, edhe pse në mënyrë të padrejtë, kurse pala shqiptare shfaqet e përçarë, e pagrupuar dhe madje inferiore.

“Atje politikanët grupohen, Tsipras me Mitsotakis, me interesin e përbashkët që deti të ndahej sa më shumë në favor të Greqisë, këtu nuk grupohen. Këtu rrinë kokëulur dhe shohin se kush do gabojë. Unë edhe Gjykatës së Hagës po të çohet atje, nuk i trembem. Por Gjykata e Hamburgut ka një hapësirë tjetër, se pranon edhe ankimim shtesë. Kurse Haga i thërret për të dëgjuar palët se çfarë ankimimi kanë dhe nuk lejon më shumë se tre pyetje, kurse zgjidhja shihet si politike. Politikisht ishte gabim dërgimi në Hagë si nga Shqipëria ashtu edhe nga Greqia dhe Dendias në atë kohë. Sepse duhet të bien dakord të dyja palët. Ka shumë precedentë të tillë”, vijoi ish-kreu i Flotës.

Ai kërkoi më shumë vëmendje, teksa vlerësoi vendimin e Gjykatës Kushtetuese që rrëzoi marrëveshjen e vitit 2009, por vuri në dukje se në vitin 2013 u prish akordi dhe përparimi i arritur, për interesa dhe shkaqe ende të paqarta, për të cilat politika duhet të japë llogari.

“Ka një lojë politike që nuk është në interes të Shqipërisë, sepse flitet për një palë të tretë. Diskutimet duhet të jenë mes dy vendeve. Deri në 2013 erdhën disa gjëra në akord, po pse u prish, si u prish, kush kishte interes të prishej, ajo duhet gjetur, kjo i duhet kërkuar politikanëve shqiptarë. Protokolli i Firences është i qartë, që ekziston kufiri, pavarësisht disa paqartësive”, tha ai.

Beja theksoi se më e mira do ishte dërgimi në Gjykatën e Hamburgut të çështjes dhe jo në Hagë siç kanë rënë dakord palët.

Duke iu referuar deklaratave të zyrtarëve më të lartë të Athinës, Beja theksoi se pala greke po shfrytëzon hapësirat dhe mungesën e lëvizjeve juridike nga pala shqiptare për të zgjeruar territorin e saj në dëm të hapësirës sonë detare në detin Jon.

Beja hodhi dritë mbi një ngritje pikëpyetjeje të madhe sa i përket diplomacisë shqiptare dhe hapave ligjorë që duheshin ndërmarrë në arenën ndërkombëtare për të bllokuar pretendimet e Athinës zyrtare.

“Konventat ndërkombëtare thonë se nuk mund të zgjerosh aty ku nuk ka hapësirë për të zgjeruar. Shtetet kufitare, në raste të tilla, bëjnë një rezervë ligjore dhe e paraqesin atë në OKB. Dendias na kujton sot neve shqiptarëve se u bënë pesë vite që kur e shtuan detin në 12 milje. Kjo ndodh sepse, siç duket, pala shqiptare nuk ka bërë rezervën ligjore të nevojshme në OKB për të mbrojtur kufijtë tanë detarë,” deklaroi ai.

Deklaratat e prokurorëve të Barit dhe investigimet e “La Repubblica” sinjalizojnë se paratë e mafias shqiptare po rikthehen në Shqipëri përmes pastrimit dhe investimeve strategjike, duke hapur një front të ri alarmi politik dhe penal…

Ceremonia e bujshme që u zhvillua në Tiranë nga Direzione Investigativa Antimafia e Barit dhe SPAK nuk dukej të ishte thjesht shpallja e mbylljes së hetimeve ndaj një grupi të rëndësishëm kriminal.

Prokuroria Antimafia, qoftë e Barit apo e rajoneve të tjera në Itali, ka zhvilluar prej vitesh, së bashku me SPAK-un, hetime edhe më të bujshme sesa ai ndaj Ilir Kamberit dhe grupit të tij.

Në rastet e tjera ka pasur zakonisht njoftime për shtyp ose videokonferenca, të shoqëruara më pas me jehonë mediatike.

Ndërsa kësaj here, grupi i prokurorëve antimafia, të cilët theksuan se veprojnë edhe në koordinim me Eurojustin, deklamuan me forcë se paratë e mafias shqiptare janë investuar në Shqipëri.

Deri tani ka pasur shkrime, kronika dhe dokumentarë mbi këtë fenomen, por sot kemi një qëndrim zyrtar të fortë, që nuk është gjë tjetër veçse një “minë me sahat” për qeverinë e Edi Ramas.

Roberto Rossi, prokurori i Antimafias së Barit, deklaroi qartësisht se paratë, ose shumica e tyre, që gjenerohen nga aktiviteti i mafias shqiptare kanë ardhur në Shqipëri.

“Kur them të destinuara për në Shqipëri, kam parasysh 640 mijë euro të sekuestruara këtu mbi bazën e indicieve hetimore të DIA-s, si edhe rreth 400 mijë euro të tjera të sekuestruara këtu në Itali, por gati për të kaluar Adriatikun.

Çfarë do të thotë kjo? Do të thotë se tregtia e lëndëve narkotike gjeneron para, gjeneron shumë para dhe vazhdon të gjenerojë shumë para.

Do të thotë gjithashtu se, nga statistikat që kemi, sepse marrim komunikime nga forcat e tjera të policies, investimet në Itali po reduktohen, sepse goditja e magjistraturës ndaj pasurive të mëdha kriminale është shumë e fortë, sidomos në këtë distrikt, falë Prokurorisë së Barit.

Por kjo do të thotë edhe se forcimi progresiv i kriminalitetit shqiptar në këtë sektor po sjell gjithashtu lëvizje të mëdha të pastrimit të parave jashtë shtetit. Është e qartë që paratë shkojnë aty ku është më e lehtë të depozitohen dhe të pastrohen.

Në Shqipëri, në këtë moment, përkrah emergjencës së trafikut të madh të narkotikëve që vijnë edhe nga vendet e Amerikës Latine, ekziston edhe alarmi për pastrimin e parave”, deklaroi Rossi.

Ndërkaq, e përditshmja italiane La Repubblica ka publikuar një investigim më të thelluar mbi investimin ekonomik të parave të narkotrafikut me bazë shqiptare.

Duke cituar hetuesit e DIA-s, La Repubblica thekson se ata “e interpretojnë këtë fenomen të dërgesave të parave cash si të lidhur me nevojën për të transferuar para në Shqipëri, ku është më e lehtë të riinvestohen”.

Sipas hetuesve italianë, mafia shqiptare karakterizohet nga një “marrëdhënie e jashtëzakonshme me teknologjinë”, e cila i lejon të menaxhojë trafikun e drogës, por edhe të riinvestojë fitimet.

I gjithë ky material nuk është gjë tjetër veçse paralajmërimi i “minës me sahat”, ose më saktë i disa minave, që mund të shpërthejnë së shpejti në mjedisin shqiptar nga hetimet e Antimafias italiane dhe SPAK-ut.

Alarmi është i madh, sepse konsiderohet se paratë e narkotrafikut nuk janë thjesht të riinvestuara në ekonominë shqiptare, por përdoren për të fuqizuar më tej organizatat kriminale, të cilat me kapitalet e fituara investojnë drejtpërdrejt në trafikun e kokainës nga Amerika Latine dhe në krijimin e rrjeteve logjistike ndërkombëtare.

Antimafia italiane e sheh krimin e organizuar shqiptar si një strukturë të fuqishme pushteti, që nuk ka vetëm fuqi ekonomike, por edhe kontroll politik në territoret ku operon, si dhe struktura logjistike, mediatike dhe teknologjike të nivelit të lartë.

Sipas autoriteteve italiane, mafia shqiptare nuk është thjesht e infiltruar në strukturat politike dhe administrative të shtetit, por në shumë raste i menaxhon ato, si pasojë e rolit dhe hapësirës që i është krijuar nga pushteti politik.

Dhe këtu, sipas këtij këndvështrimi, bëhet qartësisht fjalë për qeverinë e Edi Ramës dhe mazhorancën e tij.

Së shpejti, pritet të shpërthejnë dosje të mëdha të mafias shqiptare, të cilat, sipas shumë gjasave, mund të rezultojnë edhe më të rënda sesa dosjet e korrupsionit./Pamfleti

Një javë më parë Behgjet Pacolli lëshoi alarmin se 50 inxhinierë kinezë të kontraktuar nga kompania e tij për ndërtimin e Aeroportit të Vlorës, po mbaheshin të izoluar nga ortaku i tij Valon Ademi në kushtet e një krizë të rëndë humanitare.

“Megjithëkëtë, pjesa më e rëndë ndodh brenda territorit të aeroportit. Mbi 50 inxhinierë kinezë ndodhen ende të izoluar brenda kampit të MABCO-s, në kushte krejtësisht të papranueshme. Sot ata kërkuan ushqim dhe medikamente. Dhe vetëm me shumë vështirësi arritëm t’u dërgojmë ndihmë bazike. E gjithë kjo po ndodh para syve të institucioneve shtetërore. Jemi duke folë për shkelje serioze të të drejtave themelore njerëzore, të standardeve ndërkombëtare të punës dhe të çdo norme minimale të trajtimit dinjitoz të njerëzve,” shkroi zoti Pacolli me indinjatë në rrjetet sociale.

Postimi i Pacollit per inxhinieret kineze

Trajtimi çnjerëzor i punonjësve është një shkelje serioze e ligjit, ndonëse kompania 2A group i mohon akuzat e Pacollit, pasi sipas saj inxhinierët lëvizin lirisht brenda dhe jashtë kantierit. Por a është vërtetë meraku i Mabco-s shkelja e të drejtave të inxhinierëve kinezë.

Kapitali publikon sot një email skandaloz të drejtorit të Mabco për projektin e Aeroportit të Vlorës. Fadil Neziri, i cili rezulton njëkohësisht edhe familjar me zotin Pacolli, ka shantazhuar kompaninë nga e cila Mabco ka kontraktuar inxhinierët kinezë, se do t’u ndërpresë ushqimin dhe do t’i nxjerrë jashtë kontenierëve ku ata qëndrojnë. Arsyeja e kërcënimit ishte se kompania ka kërkuar nga Mabco të bëjë pagesën e dakortësuar për shërbimin tek punonjësit, pasi në të kundërtën ata do të ndërprisnin punën.

“Ju nuk duhet të na vendosni ultimatume si ky sepse në të kundërt në mund t’ju themi që do t’i heqim të gjithë punonjësit nga kontenierët tanë dhe nuk do t’u japim ushqim,” shkruan drejtori i Mabco-s në përgjigjen ndaj kompanisë nga ku ka kontraktuar inxhinierët kinezë.

Përveçse skandaloz, emaili zbulon gjithashtu se Mabco është në vështirësi financiare dhe nuk është korrekte në kryerjen e pagesave për nënkontraktorët.

“Unë e di se ju keni kërkuar disa herë për kryerjen e pagesës, por ne jemi pak në vështirësi financiare këto kohë. Unë besoj se ju e keni të qartë që ne nuk jemi një fabrikë që prodhojmë para dhe besoj gjithashtu që do ta aprovoni kërkesën tonë, përndryshe nëse ju ndaloni punën ne do të bëjmë atë që kam theksuar në këtë letër. (Nxjerrjen e inxhinierëve jashtë kontenierëve dhe ndërprerjen e ushqimit),” vijon emaili skandaloz i drejtorit të Mabcos, Fadil Neziri.

Ky është një email që Kapitali e shtiu në dorë në mënyrë rastësore. Portali nuk mund të përcaktojë me saktësi kohën e tij, por gjasat janë që emaili të jetë i muajve të fundit. Për të sqaruar më tej rrethanat, Kapitali iu drejtua zyrtarisht kompanisë Mabco duke kërkuar dhe komentin e saj për këtë email.

Ndonëse u përgjigj, kompania as nuk e mohoi emailin dhe as nuk e pohoi atë, por bëri të paditurën duke kërkuar detaje se kujt i është drejtuar dhe kur ky email, edhe pse dërguesi i tij është drejtori i Mabco-s.

Por përtej detajeve burokratike, emaili i rëndë i zotit Neziri ngre pikëpyetje të mëdha mbi atë nëse zoti Pacolli është i interesuar me të vërtetë për të drejtat e punonjësve kinezë, apo ka hallin të ndërtojë një fabul të caktuar publike për ta përdorur më pas për interesa arbitrazhi në kurriz të shqiptarëve./kapitali.al/

Që nga shtatori, Shqipëria ka ministren e parë në botë të drejtuar nga inteligjenca artificiale. “Diella”, që në shqip do të thotë diell, do të sigurojë që në vendin kandidat për në BE “prokurimet publike të jenë 100 për qind pa korrupsion”, premtoi kryeministri prej kohësh Edi Rama. Por eksperimenti duket se ka shkuar në drejtimin e kundërt: ndaj personave pas chatbot-it po zhvillohen hetime për krim të organizuar. Janë ngritur disa padi dhe të martën pritet të vendoset nëse ekzistenca e “Diella”-s si anëtare e qeverisë është apo jo në përputhje me Kushtetutën.

Artikull i ORF

Që nga fillimi, ekspertët dhe opozita e konsideruan problematike idenë që një inteligjencë artificiale të merrte vendime administrative. Sipas tyre, IA mund të ndihmojë në prokurimet publike, por përgjegjësia duhet të mbetet te njerëzit realë. Kreu i grupit parlamentar të Partisë Demokratike opozitare konservatore, Gazment Bardhi, e quajti “Diella”-n “fantazi propagandistike” të Ramës dhe “fasadë virtuale për të fshehur vjedhjet gjigante të përditshme të kësaj qeverie”.

Partia Socialiste e Ramës fitoi zgjedhjet parlamentare në maj të vitit të kaluar për herë të katërt radhazi dhe arriti shumicën absolute.

Në shtator, “Diella” u promovua ministre me dekret presidencial, por kontrolli mbi të mbeti drejtpërdrejt në duart e Ramës. “Ajo është vajza ime”, tha Rama atëherë, “dhe është shumë besnike ndaj babait të saj.” Ai shtoi se ajo nuk ka kushërinj dhe prandaj nuk rrezikon të bjerë në nepotizmin e zakonshëm.

Edi Rama është kryeministër që nga viti 2013 dhe gjithmonë ka qenë i prirur ndaj veprimeve me efekt publik.

Opozita i drejtohet Gjykatës Kushtetuese

Partia Demokratike ngriti një ankesë në gjykatë: sipas Kushtetutës, vetëm njerëz realë mund të jenë pjesë e qeverisë, ndërsa një algoritëm nuk mban përgjegjësi para qytetarëve. Sipas saj, dekreti shkel edhe ndarjen e pushteteve, duke krijuar pa bazë ligjore një strukturë të re ministrore dhe duke i dhënë kryeministrit kompetenca të reja jashtë kuadrit kushtetues. Të martën, gjykata më e lartë shqiptare pritet të marrë një vendim për këtë çështje.

“Diella” nuk ishte një krijim i ri kur u prezantua publikisht në shtator; ajo ekzistonte që në fillim të vitit si chatbot në E-Albania, portali digjital i shërbimeve shtetërore. Figura u zhvillua në bashkëpunim me Microsoft dhe OpenAI, kompanitë pas ChatGPT-së. Pak muaj më vonë, “Diella” mori një fytyrë: një avatar të animuar me veshje tradicionale shqiptare, për të cilin aktorja Anila Bisha shërbeu si modele dhe dha zërin e saj.

Në nivel ndërkombëtar, projekti i paprecedentë i Shqipërisë tërhoqi vëmendje. Por paralajmërimet se nuk ishte e qartë sa transparente apo të kontrollueshme do të ishin vendimet e një anëtari qeveritar të drejtuar nga AI, dhe kush do të mbante përgjegjësi në rast gabimesh, u vërtetuan shpejt.

Hetime ndaj krijuesve të “Diella”-s

Pas “Diella”-s qëndron AKSHI, agjencia kombëtare shqiptare e informacionit, përgjegjëse për transformimin digjital të vendit dhe e varur drejtpërdrejt nga kryeministri. Në dhjetor, drejtoresha e AKSHI-t dhe zëvendësja e saj ranë në fokus të drejtësisë. Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar i vendosi në arrest shtëpie.

Sipas akuzës, ato ua jepnin tenderët kompanive mike në mënyrë të qëllimshme. Për të larguar kompanitë konkurruese, thuhet se përdornin frikësim dhe kërcënime. Madje dyshohet edhe për rrëmbime, ndërsa disa milionë euro janë devijuar në këtë mënyrë.

Nga opozita pati kërkesa për dorëheqjen e Ramës, por pa rezultat. “Më parë njerëzit duhej të prisnin në radhë për çdo dokument, edhe për një vërtetim të thjeshtë. AKSHI u ka kursyer qytetarëve mbi 600 milionë euro dhe mbi 7.000 vite kohë pritjeje”, deklaroi kryeministri. Sipas tij, nuk kishte nevojë për ndërhyrje.

“Korrupsion i vjetër i fshehur pas softuerit të ri”

Megjithatë, besueshmëria e “Diella”-s në popull duket se është dëmtuar rëndë. Kritikët theksojnë se ministrja virtuale është pjesë e sistemit të korruptuar dhe jo zgjidhje për të. Lutfi Dervishi, ish-drejtor i Transparency International Albania, deklaroi në një intervistë për gazetën gjermane “Zeit” se “Diella” do të “fshehte korrupsionin e vjetër pas një softueri të ri”.

Denisa Kele, pedagoge IT-je në Universitetin e Nju Jorkut në Tiranë, tha për ZDF se nëse të njëjtët persona që programuan “Diella”-n, dyshohen për korrupsion, “ministrja AI mund të bëhet një instrument i kamufluar mirë për abuzim”.

Aktorja si “Diella” kundër vullnetit të saj

Një padi kundër “Diella”-s është ngritur edhe nga gruaja që i dha zërin dhe fytyrën: Anila Bisha ka paditur qeverinë për përdorim të paligjshëm të imazhit të saj. Sipas saj, materiali video dhe audio që regjistroi ishte menduar vetëm për chatbot-in e E-Albania-s dhe kontrata përfundoi në fund të vitit 2025. Ajo deklaron se nuk ka pranuar kurrë të bëhej fytyra e ministres AI.

Avokati i saj e përshkroi kontratën si të kufizuar në përdorim. “Bëhej fjalë për një objekt ekskluziv dhe një qëllim ekskluziv. Kjo do të thotë se imazhi dhe zëri i saj nuk mund të përdoreshin për produkte të tjera”, tha ai. Qeveria i hodhi poshtë akuzat. “Sipas mendimit tonë, pretendimi është pa bazë”, deklaroi një përfaqësues i qeverisë. Në fund, vendimi i takon gjykatës.

Shumë ekspertë besojnë se inteligjenca artificiale ka të ardhme në politikë dhe mund të sjellë përfitime për qytetarët. Sipas tyre, vendimtare është që publiku të përfshihet në zhvillim dhe procesi të mbetet transparent. Me fjalë të tjera: duhet të funksionojë ndryshe nga rasti i “Diella”-s.

Grupi vullnetar “Shpëto Vlorën”, i krijuar rishtazi pas lejeve të ndërtimit që kanë rikthyer presionin mbi zonat e mbrojtura, protestoi të shtunën në Pishë–Poro–Nartë.

Ndryshe nga një javë më parë, kur aktivistët rrëzuan rrethimin dhe arritën të hyjnë në zonën e mbrojtur, këtë herë hyrja u bllokua. Territori ishte rrethuar nga të dyja anët nga një gardh me tela me gjemba, që shtrihej deri në det.

“Është bërë një rrethim gjigant si në kohën e pushtimit gjerman”, thotë për Citizens Gëzim Zile, mësues matematike në Vlorë, tashmë në pension, njëkohësisht edhe ish-kryetar i Bashkisë në fund të viteve ’90.

Banorët: Nuk dimë kush po ndërton

Zile thotë për Citizens se në terren mungon çdo formë transparence. Sipas tij, nuk ka asnjë tabelë informuese, asnjë të dhënë për kompaninë që po kryen punimet dhe asnjë shpjegim për qytetarët.

Ai shton se “është rrethuar edhe deti, i cili nuk është pronë private”.

“Është nga Porto Novo deri te Hidrovori, një perimetër i rrethuar prej rreth 15 km, me një thellësi që varion deri në 100–200 metra dhe rreth 600 hektarë pyll”, thotë ai.

Protestuesit u shprehën se në zonë nuk kishte asnjë përfaqësues të firmës apo të bashkisë që të jepte sqarime. Në terren, sipas tyre, kishte vetëm forca të Policisë së Shtetit.

“Ne ishim rreth 200 veta, po aq ishin edhe forcat policore”, thekson Zile.

Ai e lidh këtë zhvillim me projektet e mëdha turistike të përfolura për zonën e Vlorës dhe Zvërnecit, përfshirë edhe projektin e Jared Kushner për ishullin e Sazanit, i cili është reklamuar dhe mbështetur publikisht nga qeveria shqiptare.

“Tre-katër fshatra që janë përballë Sazanit arrijnë deri në kufijtë e Vlorës, siç tha edhe Ivanka kur erdhi: ‘Po më pëlqekan shumë këto’”, ironizon Zile.

Edhe aktivisti mjedisor Lavdosh Ferruni, i cili ishte pjesë e protestës, thotë për Citizens se kundërshtia e vlonjatëve nuk do të ndalet këtu dhe se protestat do të vijojnë edhe fundjavën e ardhshme.

“Pati kërkesa për të hapur derën e kantierit, por nuk na u lejua hyrja. Të shtunën do t’i bashkohemi organizatës PPNEA. Do të jetë një protestë më e madhe”, tha ai.

Citizens tentoi të kontaktojë kompaninë “Zvërnec South Adriatic Development”, por kontaktet e vendosura në faqen zyrtare nuk rezultojnë funksionale. Numri i telefonit është i padisponueshëm, ndërsa brenda dy javësh kompania ka ndryshuar tre herë adresën e emailit.

Emri i kompanisë u bë publik nga IKMT vetëm pas presionit mediatik. Sipas institucionit, “Zvërnec South Adriatic Development” po kryen punime përgatitore për rrethim dhe ndërtim rrugësh, mbi bazën e një lejeje të miratuar nga Këshilli Kombëtar i Territorit më 29 prill 2026.

Megjithatë, vendimi i plotë nuk është zbardhur ende. Vetë IKMT sqaron se leja e zhvillimit ende nuk është lëshuar dhe se punimet aktuale konsiderohen “përgatitore”.

Projekti, i quajtur “Zvërnec Peninsula”, parashikon ndërtime banimi, hotele deri në tetë kate dhe një port në një nga zonat më të ndjeshme të bregdetit shqiptar.

Shënjestrimi i aktivistëve dhe gazetarëve

Ndërsa dokumentet e plota për projektin nuk janë bërë publike dhe kompania mbetet e paarritshme, aktivistët dhe gazetarët që po ndjekin çështjen janë përballur me shënjestrim publik dhe presion në terren.

Disa media të shtypit të shkruar i kanë etiketuar aktivistët si “agjentë grekë” që po bllokojnë “investimet e Trump”.

“A është normale që qytetarët që kërkojnë zbatimin e ligjit të etiketohen dhe baltosen, ndërkohë që mungon transparenca dhe llogaridhënia për veprimet që prekin pronën publike?”, shkruan në Facebook Laureta Petoshati, një nga aktivistet e grupimit vullnetar “Shpëto Vlorën”.

Presioni është shfaqur edhe në terren. Protestuesit kanë publikuar video ku persona civilë të paidentifikuar ushtrojnë presion ndaj gazetarëve dhe protestuesve, duke i intimiduar me fjalët: “Po ju evidentojnë një nga një”.

Përveç organizimit të paralajmëruar për fundjavën e ardhshme në Nartë, një tjetër protestë është thirrur më 26 maj nga Qendra për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA). Protesta do të mbahet në orën 14:00, para Ministrisë së Mjedisit në Tiranë.

“Nuk mund të lejojmë që një nga zonat më të rëndësishme natyrore të Shqipërisë të shkatërrohet para syve tanë. Mos heshtni përballë shkatërrimit të Vjosë–Nartës”, thuhet në thirrjen e PPNEA./citizens.al

Në godinat e braktisura të ish kampit të punës së detyruar të Spaçit, i përdorur gjatë diktaturës komuniste si vend dënimi për të burgosurit politikë, u përkujtua 53-vjetori i Revoltës së Spaçit, një nga ngjarjet më të rëndësishme të qëndresës ndaj regjimit totalitar drejtuar nga Enver Hoxha.

Protesta e të burgosurve nisi më 21 maj 1973 si kundërshtim ndaj punës së detyruar në minierë, por ajo mori ngjyrim politik kur të burgosurit  të organizuar morën kontrollin e burgut duke hedhur parrudhat;  “Poshtë komunizmi!”, “Rroftë Shqipëria e lirë!”

Shtypja e revoltës nga forcat policore të regjimit përfundoi me 4 të pushkatuar,  Pal Zefi, 33 vjeç, Skënder Daja, 23 vjeç, Dervish Bejko, 27 vjeç dhe Hajri Pashaj, 29 vjeç, ndërsa dhjetëra të burgosur të tjerë u ridënuan me burg.

Katër të ekzekutuarit e kësaj revolte sot e kësaj dite mbeten pa varr, por gjetjet e fundit të një hetimi të kryer nga Komisioni Ndërkombëtar për Personat e Zhdukur, ICMP, në bashkëpunim me Autoritetin e Dosjeve, AIDSSH, kanë ngjallur shpresat për gjetjen e eshtrave të tyre.

Hetimi i ekspertëve të ICMP konstatoi se ka indikacione për ‘mbetje njerëzore’ në thellësi të tokës në zonën e Shpalit në zonën ku ndodhet ish-burgu i Spaçit, vend ku sipas dëshmive dhe dokumenteve arkivore besohet se janë varrosur pas pushkatimit 4 organizatorët e Revoltës së Spaçit.

Edhe pse më shumë se tre dekada pas rënies së regjimit komunist Shqipëria ka bërë pak ose aspak në drejtim të gjetjes së të zhdukurve, pasi ende nuk është ndërmarrë një aksion serioz për të kërkuar, zhvarrosur dhe identifikuar trupat e mijëra shqiptarëve që rezultojnë të zhdukur para viteve ’90.

Dhe pse me një marrëveshje ligjore në fuqi mes qeverisë shqiptare dhe ICMP-së dhe rekomandimeve të Komisionit Europian procesi nuk ka nisur për shkak të mungesës së vullnetit politik, përplasjes mes institucioneve për përgjegjësitë dhe boshllëqeve ligjore.

Por, Gentiana Sula, kryetare e AIDSSH, u shpreh optimiste se gjërat do të ndryshojnë pas gjetjeve të reja. Ajo u tha të pranishmëve në aktivitetin përkujtimor se Autoriteti ka dorëzuar në prokurori raportin hetimor të ICMP-së dhe po pritej leja për nisjen e zhvarrimeve.

“Në Shpal mendojmë se, përmes provave që kemi mbledhur, mund të jetë vendi ku ndodhen trupat e tyre. Raportin e kemi përfunduar, e kemi miratuar dhe ia kemi nisur Prokurorisë së Rrethit, së bashku me pesë raporte të tjera për vendvarrime të dyshuara”- tha ajo duke shtuar se po AIDSSH po priste “me padurim hapat e mëtejshëm: lejen për gërmim dhe procesin e identifikimit”.

Duke folur në mënyrë simbolike pas një porte hekuri të qelive të Spaçit, ambasadori i BE-së, Silvo Gonzato, bëri apel për nevojën për drejtësi dhe dëmshpërblim për ata që vuajtën nën mizorinë e regjimit komunist, si vlera thelbësorë të Bashkimi Evropian.

“Ne u detyrohemi këtyre njerëzve tre gjëra: së pari, një vend kujtese për jetët e humbura dhe heroizmin e atyre që mbijetuan; së dyti, drejtësi për ta dhe për familjet e atyre që u vranë; dhe së treti, dëmshpërblim, sepse dëmshpërblimi është një mënyrë konkrete për të njohur vuajtjen e shkaktuar dhe për të rikthyer dinjitetin e tyre”- tha ai.

Ambasadori Silvio Gonzato në Spaç

Autoritetet shqiptare vlerësojnë se rreth 6,000 shqiptarë vdiqën nga torturat ose ekzekutimet jashtëgjyqësore ose u qëlluan teksa përpiqeshin të kalonin kufirin midis viteve 1944 dhe 1991, kur Shqipëria drejtohej nga një diktaturë e egër staliniste. Që nga rënia e komunizmit, të afërmit e të zhdukurve kanë kërkuar gjetjen e eshtrave të tyre, por kanë marrë pak ndihmë nga shteti.

Dëshmitë dhe dokumentet arkivore sugjerojnë se në territorin e Shqipërisë, kryesisht pranë burgjeve dhe kampeve të internimit, janë dhjetra lokacione që kanë shërbyer si vendvarrime për kundërshtarët e regjimit.

AIDSH thotë se hetimi i ICMP ka referuar edhe 5 vendvarrime të tjera përveç zonës së Shpalit në Mirditë ku besohet se janë varrosur 4 organizatorët e Revoltës së Spaçit. Ato janë Zona pranë ish-Burgut të Spaçit në Mirditë; Varrezat e Rrmajit në Shkodër, ku dyshohet se ndodhen eshtrat e Jup Kazazi, Sait Kazazi, Gjon Shllaku, Dom Luigj Zojzi dhe personave të tjerë të ekzekutuar gjatë viteve 1948–1953; si dhe vendvarrime të dyshuara në Mallkeq; në Shënvasil dhe në vendin e quajtur Shelegur, në malin e Gramozit.

Për hulumtuesit e historisë së komunizmit nevoja për veprim konkret nga institucionet në këtë drejtim sa vjen e bëhet më e madhe me kalimin e viteve për të përballur shoqërinë me përmasat e krimeve të komunizmit dhe kthimin e dinjitetit njerëzor për të zhdukurit dhe familjet e tyre.

Enriketa Papa, pedagoge në departamentin e Historisë në Universitetin e Tiranës, i tha BIRN se procesi duhej të përfshinte patjetër hetim penal nga prokuroria për rastet e referuara nga AIDSH me raportin e gjetjeve të ICMP-së, por ajo shprehet skeptike për kapacitetin dhe vullnetin e institucionit për ta bërë këtë.

“Prokuroria e shtetit në radhë të parë nuk ka eksperiencë, mund të ketë dhe mungesë interesi për shkak të mbingarkesës së punës, dhe çështja e ‘missing persons’ mbetet në plan të dytë. Pra nuk është çështje emergjente për prokurorinë”- tha ajo.

Por, Papa, shton se “me zbulimet e ICMP-së patjetër që hetimi penal duhet të bëhet edhe në aspektin e identifikimin të viktimave, si është zbatuar vendimi i gjykatës për dënimet e tyre, por sigurisht dhe në aspektin e dinjitetit njerëzor”.

Ajo sugjeron që prokuroria të krijojë një departament për këtë çështje dhe të marrë eksperiencë nga vendet e tjera ku procesi për kërkimin e të zhdukurve nga regjimet totalitare është zhvilluar.

Për sa i përket ndikimit dhe pasojave  që ka në kujtesën kolektive gjetja e tyre, Papa thotë se “kjo është e rëndësishme sepse lidhet me të vërtetën historike për të kuptuar çfarë ka ndodhur”. Sipas saj ky është një kapitull pak i heshtur kur vjen puna tek çështje të drejtësisë tranzitore dhe përballjes me të shkuarën komuniste dhe se Shqipëria është tmerrësisht vonë për të akumuluar kaq shumë çështje që skanë gjetur zgjidhje.

“Duhet të jetë prioritet i drejtësisë sepse me gjetjen e tyre, jo vetëm familjet kanë nevojë për kthimin e dinjitetit njerëzor, por dhe shoqëria ka nevojë për të kuptuar se çfarë ishte komunizmi dhe përmasat e këtij krimi, sa janë vrarë, sa janë ende të zhdukur sot, sepse ende hamendësojmë mbi numrat”

Edhe Admirina Peçi, gazetare që prej më shumë se një dekade merret me memorien nëpërmjet një programi televiziv të përjavshëm ‘DosjaK’ dhe autore e ‘BunkArt’, i tha BIRN-it se gjetjet për vendvarrimet duhet të shoqërohen me “veprim institucional”.

“Prandaj pyetja sot nuk është vetëm nëse ekziston kapacitet teknik për gjetjen e të zhdukurve, por nëse ekziston një vullnet i qëndrueshëm për ta trajtuar këtë si çështje drejtësie dhe dinjiteti njerëzor, jo thjesht si çështje memoriale”- shton ajo.

Duke sjell përvojën e saj duke punuar në fushën e memories Peçi thotë se përmasat e këtij krimi shtetëror janë të mëdha dhe tregojnë mënyrën se si regjimi I trajtonte kundërshtarët politikë, duke mos u dhënë as të drejtën e një varri.

“Kam dëgjuar dëshmi të ish-të burgosurve apo banorëve lokalë që tregojnë për varrime natën, pa emra, pa shenja, në vende që më pas janë mbuluar nga koha dhe heshtja dhe duhet të kuptojmë se këto nuk janë vetëm histori të së shkuarës; janë plagë që vazhdojnë të ekzistojnë në mijëra familje shqiptare edhe sot”- thotë ajo.

Sipas Peçit, procesi I gjetjes dhe rikuperimit të eshtrave të të zhdukurve duhet të shoqërohet me një hetim penal për krimet e komunizmit.

“Mungesa e një hetimi ka krijuar një boshllëk të madh në ndërgjegjen publike shqiptare, sepse kur një shoqëri nuk arrin të emërtojë viktimat, të gjejë trupat apo të pranojë përgjegjësitë institucionale të së kaluarës, krijohet ideja se krimet mund të harrohen me kalimin e kohës”- thotë ajo duke theksuar se “kjo dëmton jo vetëm kujtesën kolektive, por edhe besimin te drejtësia dhe te vetë shteti”.

Ndërsa heshtja institucionale është, sipas Peçit, “rrezik që historia të relativizohet ose të banalizohet.” /Reporter.al

Me një guxim jo të zakonshëm gjyqtarja e GJKKO, Marinela Osmani, i ka thyer hundët SPAK-ut i cili donte të merte në mbrojtje Irena Gjokën, duke e mbyllur çështjen e saj.

Ajo ka vendosur të kthejë në SPAK çështjen për plotësim hetimesh. Gjoka është kallëzuar pasi ka fshehur në formularin e dekriminalizimit një dënim të dhënë ndaj saj nga një gjykatë greke, kur donte të kalonte kufirin me dokumenta të fallcifikuara.

Pa e përfillur këtë fakt, SPAK kërkoi pushimin e procedimit penal me argumentin se procesi në Greqi ishte zhvilluar në mungesë dhe nuk qe vërtetuar nëse Irena Gjoka ka qenë në dijeni të dënimit.

Por, alibia e SPAK, që përfaqësohej në këtë proces nga prokurori Bledar Maksuti, është rrëzuar me kohë. Prej kohësh Lapsi.al ka publikuar një dokument ekskluziv ku figuontee një prokurë e Irena Gjokës për avokatin që do ndiqte çështjen e saj në Greqi, që tregon se ajo ka pasur dijeni për vendimet e autoriteteve greke për dënimin dhe dëbimin që ua fshehu organeve të vettingut.

Që kur plasi në mediat greke skandali i dëbimit të saj (linku poshtë), vetë Maneku ka mbajtur qëndrim të njëjtë me atë që mbajti SPAK në proces, se ajo nuk ka qenë në djeni të asaj që kanë vendosur autoritetet greke pas shpinës së saj. Edhe në letren mbrojtëse që ajo ka dërguar ndërsaa rasti i saj shyrtohej në  KLGJ-ë, Irena Gjoka (Maneku /Shpata) pretendonte se vetëm i është refuzuar, pa shpjegime, hyrja në territorin grek, ndërsa nuk ka pasur dijeni, as për procesin dhe as për vendimin gjyqësor.

Por, dokumenti që Lapsi.al arriti të sigurojë e nxirrte bllof gjykatësen e GJKKO-së. Ky dokument tregonte se ajo jo vetëm e ka ditur se ka qenë e dëbuar dhe e dënuar për kalim kufiri me dokumenta të fallcifikuara, por ajo ka marrë avokat në Greqi dhe i ka bërë atij prokurë për të kundërshtuar masat ndaj saj.

Irena, që në këtë kohë mbante ende mbiemrin Maneku, bashkë me bashkëshortin e fundit, Stefanaq Gjokën kanë bërë prokurë në 2003-shin (faksimilja poshë) tek një noter në Fier, për të autorizuar një avokat në Patra, me emrin Andon Konomi, për të ndjekur çështjen e tyre.

Kjo ka qenë pak a shumë historia e kalvarit të saj. Por, në gjykim SPAK mbylli sytë duke shtuar dyshimet se prokurorët specialë e kanë mbrojtur atë, si një nga gjykatëset që e kanë përdorur si kamikaze kryesisht në gjyqet kundër liderve të opozitës. Irena Gjokës i janë besuar të gjitha proceset e goditjes kundër opozitës, nga ai Berisha, Meta, Mediu, Beleri. Ajo ishte gjykatësja që u akuzua se mbajti mbi një muaj në sirtar dosjen e ardhur nga jashtë të bandës së Troplinëve, deri sa ata të përdoreshin për zgjedhjet në zonën ë Durrësit. Ajo ka qenë gjithashtu gjyqtarja e shefit të operacionales, Oltion Bistri, tashmë i liruar. Këto shërbime ndaj pushtetit u panë edhe si motivi që e shtyu Kështillin e Lartë Gjyqësor, në janar të këtij viti, të votonte mospranimin e nisjes së procedurave për verifikimin e gjyqtares Irena Gjoka.

Por, atë që nuk e bënë gjastë anëtarë të qeverisë së gjyqësorit (votat e Ilir Rusit, Yllka Rupës, Ridvan Hados, Markelian Koçajt, Emona Muçit dhe Klodian Kurushi) pati guximin ta kthejë në vendim një gjyqtare e vetme.

Marinela Osmani e ka urdhëruar Prokurorinë e Posaçme që brenda gjashtë muajve të thellojë hetimet për Irena Gjokën.

Në afro 20 kërkesat që ajo i ka lënë detyrë SPAK-ut gjenden edhe ato që kanë lidhje me prokurën që publikoi në mënyrë ekskluzive Lapsi.al. Ajo ka urdhëruar marrjen e prokurës nga noteri ne Fier, ku Irena Maneku dhe Sotiraq Gjoka kishin dhënë prokurë për avokatin Andon Konomi, që ta ndiqte çështjen pranë autoriteteve greke. Marrjen e dokumenteve nga gjykatat në Greqi ku ka ankimuar avokati me prokuë të firmosur nga Gjoka. Marrjen e dokumenteve të ankimimit që ka kryer Irena Gjoka në Gjykaten e Athines etj.

Krahas tyre, SPAK që ka dashur të mbrojë me çdo kusht kamikazen e vet në GJKKO, sipas Marinela Osmanit ka “harruar” të shohë si prova edhe

të dhënat nga pika kufitare e Kakavijes, vendimin penal të gjykatës greke, dokument apo proces-verbalet për njoftimin e dënimit ndaj Gjokës
si dhe raportin e ekspertizës që iu krye pasaportes me vize të falsifikuar të Irenes me disa mbiemra.

Boll të shohësh këto gropa që SPAK i ka lënë qëllimisht të tilla, për të kuptuar proceset e mëparshme që prokurorët e tij kanë zhvilluar deri më tani me këtë gjykatëse që duket si e marrë peng.©Lapsi.al

Një raport i fundit i autorieteve italiane në lidhje me çështjen e bashkëpunimit me Shqipërinë për luftën ndaj krimit të organizuar në Shqipëri, ngre alarmin e transferimit të të burgosurve shqiptarë nga Italia në vndin tonë.

Italia ka një numër dramatik të burgosurish të dënuar shqiptarë; më shumë se 12 mijë persona, shifër kjo që zë vendin e dytë të listës së përgjithshme. Pasi kampionë janë marokenët, të cilët përveç se janë një popullsi më e madhe rreth 40 milionë, kanë emigruar shumë herët se ne në Itali. Por numri i të burgosurve nga Maroku nuk janë më shumë se 1 mijë persona, 13 mijë.

Gjendja e mbipopullimit të burgjeve italiane me shqiptarë, përveç problemit të vështirësisë për menaxhim, ka hapur edhe një çështje në lidhje me hetimet penale.

Pasi shumica dërrmuese e të dënuarve apo të paraburgosurve shqiptare janë për krime që kanë të bëjnë me krimin e organizuar kryesisht trafik narkotikësh në funksion të grupeve të strukturuara mafioze.

Problemi kyç është vijimi i veprimtarisë së këtyre të burgosurve, edhe nga burgu për të vijuar aktivitetin kriminal. Ideja e autoriteteve qeveritare italiane, kryesisht e Ministrisë së Drejtësisë, ka qenë që në qendrat e Gjadrit, të transferohen një pjesë e të burgosurve problematik.

Por një raport i Antimafia-s italiane ka bërë të ditur se nuk ka një besueshmëri se kj gjendje e ndryshme e baronëve shqiptarë të krimit, do të ulë aktivitetin e tyre për të drejtuar nga qelia.

Duke analizuar situatën, ata theksojnë se fillimisht, 4 vite më parë, autoritetet shqiptare kanë rritur shpresën me implementimin e 41/bis shqiptar. Pra me krijimin e kushteve në qeli, që baronët e mafies, tu ndalohet lidhja dhe veprimi me bashkëpunëtorët e tyre jashtë.

Por, siç thuhet në raport, implementii i 41/ bis ka dështuar totalisht, pasi asnjë prej të dënuarve për krim të organizuar që janë vendosur nën burgim të rreptë, është edhe më i lirë se më parë për të ushtruar aktivitetin kriminal.

Autoritetet italiane të hetimit të krimit të organizuar theksojnë se edhe agjenci të rëndësishme të Europës por edhe SHBA, nuk këshillojnë transferimin e të burgosurve në Shqipëri.

Edhe eksperimenti britanik, që ishte më shumë politik i përkrahur nga konservatorët, për të transferuar të burgosurit në Shqipëri, ka dështuar. Si pasojë e fuqisë financiare të baronëve të krimit që me anë të avokatëve të tyre të bëjnë betejë në sistem për të qëndruar në Britaninë e Madhe.

Një nga prokurorët më të njohur në luftën ndaj mafias në Itali, Nicola Gratteri, i cili është marrë kryesisht me Ndragheta-n kalabreze, thekson se mafia shqiptare është një asset kontraktual i kalabrezëve në shpërdarjen e kokainës nga Amerika Latine në Europë. Duke i dhënë kështu kësaj armate të madhe që ka 13 mijë të dënuar vetëm në Itali, një fuqi të madhe për të investuar sasitë marramendëse të parave, si dhe për të ruajtur pushtetin e tyre në territor.

Gratteri i mëshon idesë se grupet mafioze shqiptare, si të gjithë grupet kriminale botërore, ndihen më të sigurtë në territorin e tyre, ku përveçse ruhen më mirë, njohin njerëzit dhe zhvillojnë biznese ku qarkullojnë paranë kriminale dhe krijojnë një mjedis që ruan pushtetin, qoftë në politikë, qoftë në tregun mediatik, qoftë në shoqëri.

Regjimi 41/bis pati sukses në Itali, pasi bllokoi bosët e Cosa Nostra-s siçiliane, Camorra-s napoletane apo edhe Ndragheta-s kalabreze që të vijojnë aktivitetin e tyre nga qelia. Kjo uli ndjeshëm aktivitetin agresiv të këtyre organizatave në territory, duke ulur dhunën e krijuar shpresë tek njerëzit që kishin frikë nga krimi.

Kurse në rastin e Shqipërisë regjimi 41/ bis konsiderohet një dështim jo i ndodhur për shkaqe praktike, por sepse ai deri tani ka mbetur vetëm në letër. Këto raporte mësohet se kanë ardhur në Shqipëri, por edhe dërguar në Bruksel. Ku pikërisht për çështjen e kalimit të IBAR, qeveria e Edi Ramës do të ndëshkohet për hipokrizinë në lidhje me sjelljen ndaj krimit të organizuar./ Pamfleti

Ajri në Shqipëri nuk është më një çështje mjedisi. Është një histori e vjetër neglizhence që përsëritet me të njëjtët protagonistë: trafikun, ndërtimet, institucionet… dhe mungesën e matjeve. Prej tetë vitesh, stacionet shtetërore të matjes së ajrit fiken dhe ndizen herë pas here, duke e kthyer monitorimin në një proces të dështuar.

Shqipëria ka një rrjet kombëtar monitorimi të ajrit me 59 stacione. Një hartë që të jep idenë e një sistemi të plotë, të shtrirë, të aftë për të treguar në kohë reale çfarë po thithim. Por në terren, realiteti flet ndryshe. Monitorimi kryhet vetëm në 9 stacione në të gjithë vendin. Katër në Tiranë. Nga një në Durrës, Shkodër, Elbasan, Fier dhe Korçë. Pjesa tjetër e vendit nuk ka matje të cilësisë së ajrit.

Agjencia Kombëtare e Mjedisit, institucioni përgjegjës për matjen e cilësisë së ajrit, e pranon indirekt dështimin.

Në një përgjigje për Faktoje, institucioni shprehet se rrjeti aktual përbëhet nga stacione që matin ndotës si PM10, PM2.5, NO₂, SO₂, O₃ dhe CO, ndërsa “stacionet janë në funksion, me përjashtim të njërit për arsye teknike”.

Por problemi nuk është më vetëm nëse janë ndezur apo fikur. Problemi është se janë pak. Shumë pak. Problematikë që është vënë në dukje edhe nga Kontrolli i Lartë i Shtetit, ku përmes një auditi të fundit thekson se institucionet “nuk kanë garantuar të dhëna të besueshme dhe të mjaftueshme për vlerësimin e gjendjes reale të cilësisë së ajrit”.

Shqipëria që matet dhe Shqipëria që nuk matet

Në këtë boshllëk institucional, një hartë tjetër ka filluar të ndërtohet, ajo e matjeve alternative. Nga njëra anë qëndron Agjencia Kombëtare e Mjedisit, institucioni ligjërisht përgjegjës për matjen e cilësisë së ajrit, me një rrjet të kufizuar stacionesh dhe raportime që e paraqesin situatën relativisht të qëndrueshme për shumicën e ndotësve. Sipas AKM-së, përveç rritjeve sezonale të ozonit në verë, “situata për ndotësit e tjerë paraqitet e stabilizuar”, ndërsa tejkalimet e ndotjes lidhen kryesisht me trafikun, ndërtimet dhe ngrohjen në dimër.

Nga ana tjetër, një sistem paralel, i ngritur nga shoqëria civile, po përpiqet të plotësojë boshllëkun që shteti ka lënë me një panoramë shumë më të qartë.

Instituti për Zhvillimin e Habitatit CoPlan, një organizatë që merret me adresimin e çështjeve mjedisore, përmes projektit GreenAL, ka vendosur qindra pika monitorimi në qytetet kryesore.

Rezultatet e fundit nuk lënë vend për optimizëm dhe nuk përputhen aspak me narrativën zyrtare.

Në Tiranë, 66.7% e pikave tejkalojnë normat për dioksidin e azotit një ndotës që lidhet drejtpërdrejt me trafikun, ndërkohë që sipas të dhënave zyrtare këto nivele raportohen përgjithësisht brenda kufijve.

Në Durrës, 100% e pikave të monitorimit të Co-PLAN rezultojnë mbi standardet për grimcat e imëta PM2.5 dhe PM10, ndërsa Agjencia flet për një situatë pa rritje të konsiderueshme për shumicën e ndotësve.

Në Elbasan, kontrasti bëhet edhe më i dukshëm. Ndërsa matjet alternative tregojnë se 91% e pikave tejkalojnë kufirin për NO₂, raportimet zyrtare nuk evidentojnë një situatë alarmante për këtë ndotës. E njëjta tablo përsëritet në Fier, ku deri në 79% e pikave janë mbi normë për grimcat e pluhurit, dhe në qytete si Korça dhe Shkodra, ku më shumë se gjysma e pikave rezultojnë mbi standardet.

Pra, teksa Agjencia Kombëtare e Mjedisit flet për një situatë përgjithësisht të qendrueshme me tejkalime të kufizuara, matjet e Co -Plan në terren tregojnë se ndotja është e përhapur, e vazhdueshme dhe mbi normat e lejuara.

Trafik dhe ndërtim

Nuk ka mister në këtë histori. Asnjë ndotës i padukshëm që nuk mund të identifikohet. Vetë Agjencia Kombëtare e Mjedisit pranon për Faktoje se “kontribuesit kryesorë të ndotjes së ajrit janë trafiku i rënduar dhe ndërtimi”, ndërsa në dimër shtohet edhe ndotja nga përdorimi i lëndëve djegëse për ngrohje.

Në disa qytete, lista zgjatet. Industria në Elbasan, Fier dhe Tiranë vazhdon të jetë një faktor i rëndësishëm. Por mbi të gjitha qëndron trafiku. Sipas të dhënave të Drejtorisë së Përgjithshme të Shërbimeve të Transportit Rrugor, në vitin 2025 numri i mjeteve në qarkullim në vend e kaloi për herë të parë shifrën 1 milion.

Edhe dy muajt e parë të vitit 2026 konfirmojnë të njëjtin trend, me rreth 14 mijë mjete të importuara dhe një rritje prej 5%.

Por problemi nuk është vetëm numri. Është cilësia e flotës. Rreth 69% e automjeteve në Shqipëri funksionojnë me naftë, ndërsa mosha mesatare makinave ka arritur në 18 vite.

Kontrolli i Lartë i Shtetit e përshkruan këtë si një tendencë shqetësuese, duke theksuar se “është rritur numri i mjeteve me moshë mbi 20 vjet”, një faktor që ndikon drejtpërdrejt në ndotjen e ajrit, sidomos në zonat urbane. Në këtë panoramë, mjetet elektrike mbeten pothuajse të padukshme, vetëm 1.3% e totalit.

Në sfondin e trafikut, një tjetër burim ndotjeje është rritur ndjeshëm vitet e fundit ndërtimi. Sipas të dhënave të INSTAT, të përllogaritura nga Faktoje, në pesë vitet e fundit janë dhënë rreth 7 mijë leje ndërtimi në të gjithë vendin. Çdo kantier sjell pluhur, lëvizje mjetesh të rënda dhe zhdukje të hapësirave të gjelbra elementë që jo vetëm rrisin ndotjen, por edhe e bëjnë atë më të qëndrueshme në kohë.

Para ka, por jo për ajrin

E ndërsa qeveria shpenzon miliarda lekë për investime, ajri që qytetarët thithin ka një buxhet minimal për t’u matur.

Pak kohë më parë, Ministri i Mjedisit, Sofjan Jaupaj, u shpreh se “Ministria e Mjedisit ka angazhuar edhe buxhetin e saj këtë vit dhe në dy vitet në vijim për të plotësuar Shqipërinë me të gjithë pajisjet për monitorimin e cilësisë së ajrit”.  Por ndonëse në dokumentet zyrtare, mbrojtja e mjedisit shfaqet si prioritet, fondet për përmirësimin e cilësisë së ajrit janë të pakta, si pjesë e Programit të Mbrojtjes së Mjedisit.

Për vitin 2026, fondet arrijnë në rreth 1 miliard lekë. Por ky është një buxhet që duhet të mbulojë edhe mbetjet, biodiversitetin, ndryshimet klimatike dhe ujërat. Ajri mbetet një pjesë e vogël e kësaj torte. Madje, analiza buxhetore e viteve të fundit tregon se sa herë që buxheti rishikohet, ky zë pëson shkurtime.

Ky reduktim ndodh përmes akteve normative, që në praktikë tkurrin më tej financimin për një sektor që tashmë operon me burime minimale. Ndaj dhe rezultati është i dukshëm në terren, një rrjet monitorimi i kufizuar, pajisje që shpesh dalin jashtë funksionit dhe mungesë e të dhënave të vazhdueshme.

Përfundim 

Shqipëria ka një plan për cilësinë e ajrit. Një dokument që flet për ulje trafiku, përmirësim të transportit publik, promovim të teknologjive të pastra. Por në praktikë, këto mbeten formulime të përgjithshme. Kontrolli i Lartë i Shtetit vëren se masat janë “jo të qarta dhe jo lehtësisht të matshme”. Nuk ka objektiva konkrete.

Ndërkohë, vendi ka një detyrim të qartë. Direktiva 2008/50 e Bashkimit Europian kërkon monitorim të vazhdueshëm dhe publikim të të dhënave në kohë reale për cilësinë e ajrit. Pa këtë, vendi rrezikon jo vetëm shëndetin e qytetarëve, por edhe procesin e integrimit europian.

Dhe zgjidhjet janë. Kontrolli i Lartë i Shtetit thekson se Agjencia Kombëtare e Mjedisit duhet të sigurojë funksionimin e pandërprerë të stacioneve të monitorimit, me mirëmbajtje dhe kalibrim të rregullt. Ministria e Turizmit dhe Mjedisit duhet të garantojë fondet për zgjerimin e rrjetit matës. Dhe mbi të gjitha, qytetarët duhet të kenë akses në të dhëna të përditësuara dhe të besueshme. Sepse ajri nuk është statistikë. Është ajo që thithim çdo ditë. Dhe për këtë, askush nuk mund të presë. /Faktoje.al

Në një intervistë direkte me emisionin ‘A Show’ me gazetarin Adi Krasta, gazetari i njohur investigativ italian i ‘Domani’, Nello Trocchia, ka rrëfyer detaje mbi kërcënimet që çuan në vendosjen e tij nën mbrojtje të rreptë (eskortë) nga autoritetet italiane.

Gazetari konfirmoi gjithashtu se mesazhe shqetësuese i kanë ardhur edhe nga nipi i një narkotrafikanti italian, i lidhur ngushtë me grupet kriminale shqiptare që operojnë në kryeqytetin italian.

Një nga pikat më të nxehta të bisedës ishte informacioni i Drejtorisë Hetimore Antimafia (DIA) italiane për një takim të ndodhur në ishullin Aruba në vitin 2019, midis një karteli kriminal dhe përfaqësuesve të qeverisë shqiptare.

Trocchia sqaroi se përpara se të publikonte këtë lajm në librin e tij, kishte tentuar disa herë të merrte një version zyrtar nga kryeministri shqiptar, por kishte hasur në heshtje totale.

INTERVISTA E PLOTË

Adi Krasta: Në linjë të drejtpërdrejtë me kolegun tonë, gazetarin investigues, Nelo Trokja, i cili duhet të jetë në lidhje me mua dhe ja ku është. Nelo është një kënaqësi që je me ne.

Nello Troçhia: Shumë faleminderit. Faleminderit dhe për ftesën.

Krasta: Pra, nuk është vetëm ndjeshmëria jonë gazetareske, por për ty, i dashur Nelo, kemi edhe një ndjenjë miqësie dhe, si të themi, edhe kuriozitet njerëzor. Pyetja ime e parë ka të bëjë me situatën e re që është krijuar, ku ndodhesh. Më thuaj nëse është e mundur, a mund të na tregosh çfarë ka ndryshuar, që agjencitë e rendit në Itali kanë vendosur të të shoqërojnë me eskortë.

Trochia: Absolutisht po, kështu është. Mirëmbrëma juve dhe të gjithë teleshikuesve. Që nga mëngjesi i së shtunës më është komunikuar ky vendim për të rritur nivelin tim të mbrojtjes. Unë prej më shumë se dy vitesh kisha tashmë një formë vëzhgimi pranë shtëpisë sime, periodike, me një frekuencë orare të ndryshme, por që nga mëngjesi i së shtunës kam eskortë.

Pra, mbrojtja ime është forcuar, në kuptimin që unë lëviz ekskluzivisht me makinën e shërbimit i shoqëruar nga agjentët e institucioneve, të cilët i falënderoj për këtë vendim, ashtu siç i kam falënderuar gjatë këtyre viteve për vendimet e marra në lidhje me sigurinë time.

Këto ndryshime, natyrisht, lidhen me vlerësime që janë bërë nga Komiteti për rendin dhe sigurinë publike, ku marrin pjesë të gjitha forcat hetimore të kryeqytetit, prefekti i kryeqytetit, dhe për atë që mund të them unë, është se kur më është treguar, ma kanë thënë 20 ditë më parë në gazetën time, por kam bërë edhe unë një denoncim, një informim të Karabinierëve, pra për faktin se kam marrë kërcënime nga mjedise kriminale të lidhura me grupe kriminale me të cilat jam marrë gjatë këtyre viteve dhe me të cilat do të merrem edhe në të ardhmen.

Pastaj ka edhe prova të tjera, në vëmendje të hetuesve, për hetime për të cilat unë nuk kam dijeni, natyrisht. Por në fund janë marrë të gjitha elementet dhe është vendosur të më jepet eskortë.

Krasta: Më kujtohet gazetari i Rai 2, nëse nuk gaboj Sigfrido Ranuçi, i cili ka bërë këtë shërbim mbi Shqipërinë, ishte sinqerisht i shqetësuar për mundësinë që mafia shqiptare, një mafie që vepron me degë dhe rregulla ndoshta të ndryshme, por edhe të ngjashme me ato të mafies italiane, megjithatë në një farë mënyre vihet në diskutim kjo tipologji e ndryshme, më agresive e mafies shqiptare, një mafie reale në një kuptim. Nuk e di nëse mund të supozojmë, të hamendësojmë në këtë rast, mundësinë që pas librit të rëndësishëm, në të cilin ti flisje për mafien shqiptare, disa kërcënime vijnë sinqerisht nga këto grupe shqiptare në Itali dhe jo vetëm. A mund ta konfirmojmë këtë lidhje apo nuk ka, në këtë rast, një lidhje të dukshme?

Trochia: Shiko, unë i përmbahem fakteve. Faktet thonë se disa muaj më parë, dhe besoj se edhe kjo është një vlerësim, sepse është një vendim i rezervuar që i komunikohet më pas personit, në rastin tim mua. Besoj se kanë vlerësuar edhe një letër anonime që ka mbërritur muajt e kaluar në Prokurorinë Antimafia të Romës, në të cilën flitej qartë për librin tim ‘Invincibili’ mbi mafien shqiptare dhe për një lloj nervozizmi të disa grupeve kriminale në Itali që i referohen kriminalitetit shqiptar në Shqipëri.

Kjo ka ndodhur. Çfarë ka ndodhur tjetër? Që mes kërcënimeve të qarta dhe mesazheve shqetësuese që më kanë ardhur, të hapura, ka një që ka ardhur nga nipi i një narkotrafikanti që për vite me radhë ka qenë i lidhur me kriminalitetin shqiptar, me atë lloj mafieje të Romës që është e lidhur me kriminalitetin shqiptar dhe me këta trafikantë italianë.

Dhe është e qartë që subjektet që më kanë dërguar mesazhe shqetësuese dhe kërcënuese i referohen grupeve kriminale shqiptare. Kjo është e sigurt. Vendimi përfundimtar, megjithatë, siç thashë më parë, merret nga autoritetet në një mbledhje që ka karakter të rezervuar, pra sekret, kështu që ndoshta lidhet edhe me shumë mjedise të tjera kriminale, por ka edhe rastin tim dhe nuk duhet neglizhuar fakti që aktualisht Roma, kryeqyteti i Italisë ku unë jetoj, është një qytet i përshkuar nga grupe kriminale ku ato shqiptare kanë një rol të rëndësishëm, dhe unë me këto merrem prej kohësh.

Krasta: Në vendet me demokraci hibride, siç është Shqipëria në këtë moment, disa lajme të rëndësishme shoqërohen në një farë mënyre edhe me mosbesim, me thashetheme vulgare, me hipoteza që më pas bëhen, si të thuash, komplekse pothuajse për të dobësuar forcën e versionit, të rrëfimit, të versionit real të faktit. Ti e di shumë mirë që përshkrimi yt që ke bërë për takimin në Aruba është shoqëruar në Shqipëri nga një narrativë qeveritare, nga histori që përpiqen të dobësojnë analizën e gazetarisë, të gazetarit investigativ, në këtë rast analizën tënde. Si mund të jemi didaktikë me këtë publik të telenovelave turke, në një farë kuptimi? A mund të themi, të konfirmojmë që gjëja është; një, e rëndësishme; dy, e rrezikshme; tre, tregon një Shqipëri të vështirë, agresive, mjaft kërcënuese në një farë kuptimi, me lidhje të forta, me pika të forta me botën e krimit ndërkombëtar, në këtë kuptim. Nelo, si mund të jemi ne, ti në këtë rast, bindës për të mbrojtur këtë dëshirë të madhe që ka njerëzit për të krijuar dy histori paralele, ku e vërteta shpesh bashkëjeton me versionin e rremë?

Trochia: Le të nisim nga një fakt, një fakt që është i pakontestueshëm. Në Itali ka një prokuror ndër ata me mw shumw pwrvojw dhe më kompetentët që quhet Nicola Gratteri, i cili prej vitesh lufton ‘Ndranghetën, mafien më të fuqishme të Italisë dhe që tani ndan tregun e drogës me grupet kriminale shqiptare.

Nicola Gratteri, unë e kam intervistuar në librin tim dhe i bëj një pyetje. Ky është një fakt. E pyes; në të kaluarën e afërt, kundërshtarë të qeverisë Rama, gazetarë, vëzhgues, e kanë quajtur Shqipërinë një narkoshtet, një model narkoshteti, natyrisht ndryshe nga ato që kemi njohur në vitet e kaluara. Sipas meje është një ekzagjerim. Nicola Gratteri, prokuror i Napolit, një nga figurat simbol të luftës kundër mafies në vendin tonë, është përgjigjur jo, nuk është ekzagjerim, përkundrazi.

Dhe ky është një fakt që nuk mund të kundërshtohet duke delegjitimuar, siç ndodh shpesh, edhe në ambientin italian dhe jo vetëm shqiptar, punën gazetareske. Ky është një fakt. Një fakt tjetër i pakontestueshëm është se në një informatë të Drejtorisë Hetimore Antimafia italiane, shkruhej se kishte ndodhur një takim mes një karteli kriminal në Aruba në vitin 2019 dhe disa përfaqësuesve të papërcaktuar, të paspecifikuar të qeverisë Rama.

Unë, para se të shkruaja një fjali, një element të tillë, që është një informatë policore e Drejtorisë Hetimore Antimafia, që është forca më e rëndësishme hetimore në vendin tonë, kam realizuar një hetim, për një takim mes një karteli kriminal në Aruba në 2019.

Unë, para se të shkruaj, përmes zëdhënësve, përmes numrit të tij personal, i jam drejtuar Ramës, kryeministrit të Shqipërisë, kryeministrit, atij që drejton Shqipërinë, liderit, për ta pyetur nëse mund të konfirmonte praninë në vitin 2019 të subjekteve të lidhura me qeverinë shqiptare, sepse gazetaria ime është një gazetari që kur ka një akt zyrtar si ai që sapo përmenda, pra një informatë e Drejtorisë Hetimore Antimafia, bën gjithmonë një punë verifikimi, prove, pune gazetareske.

Në këtë rast, duke iu referuar qeverisë Rama, kryeministrit Rama, unë telefonoj kryeministrin Rama. Nëse ai vendos të mos përgjigjet, nuk është problem i imi, është problem i atij që ka vendosur të mos përgjigjet. Fakti që ai nuk ka dashur të përgjigjet në asnjë mënyrë, në asnjë nga mënyrat që unë i kam propozuar, nuk është problem i imi, është problem i atij që ka vendosur të mos përgjigjet.

Unë kam një fakt, unë raportoj informacionin e Drejtorisë Hetimore Antimafia, e raportoj fjalë për fjalë, e raportoj në librin tim. Dhe në të njëjtën kohë telefonoj ekzekutivin shqiptar, kërkoj të konfirmojë, të eksplorojë, të monitorojë nëse ka qenë kjo prani, sepse mund të ishte prania e një zëvendësministri, e një personi që ndoshta në mirëbesim po bënte një takim pune.

Mund të kishte shkuar në mirëbesim. Unë, për të kuptuar më shumë, bëj këto pyetje, sepse gazetarët duan të kuptojnë para së gjithash. Por nuk është se unë i censuroj lajmet. Unë kam dhënë një lajm, kam bërë gjithçka për të marrë edhe përgjigjen, versionin e qeverisë, por kjo përgjigje nuk më ka ardhur. Dhe unë lajmin e kam publikuar.

Krasta: Po të bëj një pyetje të fundit dhe pastaj të lë të lirë. Më kujtohet Saviano. Ai donte, e donte dhe e urrente faktin që prej shumë kohësh shoqërohet me një eskortë policore në jetën e tij të përditshme, një eskortë profesionale, pra e agjentëve për të mbrojtur jetën e tij. Por në këtë kuptim, dua të të pyes, ti sigurisht do të vazhdosh të bësh profesionin tënd, të punosh në profesionin tënd, pavarësisht rrethanave të reja që janë krijuar. Pyetja e parë. Pastaj, i shoqëruar nga një pikëpamje profesionale, dhe në fund, sipas teje, bazuar në analizën hetimore, informacionet që ke marrë deri tani, njohuritë e tua personale e kështu me radhë, a do të vijë apo mund të vijë një moment që e ashtuquajtura mafie shqiptare të marrë një formë edhe më kërcënuese, e lidhur me shtetin shqiptar të momentit dhe të rrisë pak forcën kundër ligjit, etj. Si e sheh ti këtë raport tëndin në të ardhmen me këtë problem të madh dhe të rëndësishëm mes dy vendeve tona mike?

Trochia: Le të nisim nga një fakt, sepse duhet të jemi të qartë. Unë i kam quajtur narkotrafikantët shqiptarë ‘të pathyeshëm’, jo vetëm sepse doja të jepja një titull libri, por sepse eksponenti më i rëndësishëm i kolonës romane, që quhet Arben Zogu, ndërsa ne po flasim, është i lirë. Është i lirë dhe është një nga eksponentët më të rëndësishëm të këtij bote kriminale. Subjekte të tjerë që unë i citoj në libër janë të lirë.

Po presim nga Dubai ekstradimin e Dorian Piku, ekstradimin e Altin Sinomatit, që në këtë moment janë ende atje dhe të subjekteve të tjera, ashtu si kolona romane e Zogut ka shumë subjekte të tjera të lira, janë të lirë në Romë, të lirë për të vepruar. Po flasim për një kolonë, për një nga kolonat për të cilat unë flas.

Dëshira për pushtet, për para, aftësia korruptive për të kontaminuar sektorë publikë, administrativë të kriminalitetit shqiptar, kjo aftësi është e jashtëzakonshme. Nuk ka prioritete të tjera për një qeveri, nuk ka prioritete të tjera përveç luftës së ashpër kundër mafies shqiptare, dhe këtë e kam kuptuar duke intervistuar një ish-magjistrat, Mandoi, i cili kritikon qeverinë shqiptare dhe thotë se ligji për konfiskimin nuk është i përshtatshëm për të luftuar nivelin e kriminalitetit që ka arritur në Shqipëri krimi.

Dhe siç më ka treguar një bashkëpunëtor drejtësie, që dikur ishte vrasës, ku nuk arrin pushka, ku nuk arrin kallashnikovi, arrijnë paratë. Aftësia e mafies shqiptare është të korruptojë si element qendror, sepse ka sasi të mëdha parash që vijnë nga narkotrafiku. Nuk ka prioritete të tjera, janë lojtarë ndërkombëtarë.

Nuk ka prioritet tjetër për një qeveri përveç luftës kundër mafies shqiptare dhe kundër nivelit shumë të lartë të korrupsionit që natyrisht i heq qytetarëve, i heq komunitetit dhe ia jep disa subjekteve të lidhura me krimin. Kjo është përgjigjja për pyetjen e dytë. Për të parën, unë do të vazhdoj të bëj profesionin tim.

Sigurisht, është e qartë që gjithçka bëhet më e komplikuar, është e pashmangshme, edhe vetëm në organizimin e jetës së përditshme. Unë gjithmonë kam thënë se ne jemi zgjedhjet që bëjmë, nuk jemi pasojat tona, por jemi zgjedhjet tona. Edhe pse ndonjëherë pasojat janë ndërhyrëse në jetën tonë të përditshme.

Unë do të vazhdoj të bëj gazetarin, kam nisur nga Campania, që është një tokë e madhe, dhe tani punoj për gjigantë që për mua janë simbole, si Giancarlo Siani. Ditët e fundit ishte përvjetori i 48-të i vrasjes së këtij gazetari intelektual nga mafia siciliane.

Unë mendoj se ne kemi detyrimin, ne që bëjmë këtë profesion, ta bëjmë sa më mirë të jetë e mundur dhe kur kemi lajmet, t’i japim, t’i rrëfejmë edhe hijet, kontradiktat, dhe të denoncojmë sistemet kriminale dhe të pushtetit.

Krasta: Nelo, të falënderoj shumë, të jam shumë mirënjohës që fole me mua. Faleminderit shumë këtë mbrëmje, faleminderit shumë.

Trochia: Faleminderit, dhe një përshëndetje e ngrohtë për të gjithë ju dhe një përqafim për Shqipërinë, një tokë që e dua shumë.

Kanye West, reperi dhe producenti muzikor 48-vjeçar nga Shtetet e Bashkuara pritet të mbajë një koncert në Tiranë më 11 Korrik, si pjesë e turit të tij të vitit 2026. Ardhja e tij në Tiranë u njoftua nga kryeministri Rama në rrjetet sociale, njoftim i cili e përshkruan eventin si një koncert historik në kryeqytet.

Përtej entuziazmit dhe famës ndërkombëtare të reperit amerikan, njoftimi mbi koncertin e tij në Tiranë ka ngjallur debat për shkak të deklaratave të vazhdueshme antisemitike, mohimin e Holokaustit dhe glorifikimin e Adolf Hitlerit që West ka bërë vazhdimisht.

Disa nga datat e turit të tij në Europë janë anuluar pikërisht prej natyrës së deklaratave, me reagime të forta nga qeveritë e vendeve si Polonia apo Mbretëria e Bashkuar.

Disa prej aktivistëve të të drejtave të njeriut në Shqipëri i thanë BIRN se në kushtet kur disa vende europianë kanë anuluar koncertet e këngëtarit për shkaqet e përmendura më sipër, performanca e tij këtë verë në Tiranë sjell pikëpyetje të mëdha.

“Problemi këtu nuk është thjesht një koncert apo një artist, problemi është mesazhi që jepet kur një vend legjitimon ose promovon figura që kanë normalizuar gjuhën e urrejtjes, antisemitizmin, apo glorifikimin e figurave totalitare, që i kanë shkaktuar dëme të pariparueshme njerëzimit dhe kujtesës kolektive,” tha Isa Myzyraj, gazetar dhe aktivist për të drejtat e njeriut.

Sipas Myzyrajt, ky hap tregon se Shqipëria shpesh është e gatshme të kapërcejë çdo parim për efekt spektakli politik dhe për të tërhequr vëmendjen e një audience të re, të lodhur nga politika tradicionale.

“Por kur kjo ‘lojë’ kalon në promovimin e figurave që kanë relativizuar antisemitizmin apo kanë glorifikuar Hitlerin, atëherë kemi të bëjmë me një vijë të kuqe që nuk duhej kaluar,” shtoi Myzyraj.

Edhe Gentian Serjani, jurist dhe aktivist në Tiranë, i tha BIRN se kjo dukej më shumë si një qasje politike e drejtuesve tanë.

Ai shtoi se qëndrimet e Ramës kundrejt liderëve ndërkombëtarë kanë qenë jo konsistente, të karakterizuara nga ndryshime të forta në qëndrimet e tij, si për shembull deklaratat kundër Trump-it dhe më pas një sjellje krejt të ndryshme ndaj tij, madje edhe me vlerësime.

“Në fund, kjo është qasja politike që ka zgjedhur të ndjekë kryeministri ynë. Gjithsesi, mbetet për t’u parë se di do të reagojnë përfaqësuesit e shtetit të Izraelit në vendin tonë”, tha Sejrani, duke shtuar se financimi i koncertit të West si një formë promovimi për vendin ka prevaluar mbi deklaratat antisemitike të këngëtarit.

Edhe aktivisti Myzyraj shtoi se në fakt është e vështirë të kuptohet ky vendim i Shqipërisë për të promovuar një figurë kaq kontroverse si Kanye West, në një moment kur shumë vende dhe organizatorë koncertesh janë distancuar prej tij për shkak të gjuhës antisemitike.

“Për më tepër, kjo krijon një kontraditë të fortë politike për vetë kryeministrin Edi Rama, i cili vetëm pak muaj më parë mbajti një fjalim në Knesset, duke u shfaqur si një mbështetës i fortë i Izraelit dhe i luftës kundër antisemitizmit”, tha Myzyraj.

Sipas aktivistëve, një dilemë të fortë ngre edhe propaganda e disa zyrtarëve të lartë të cilët thonë se Shqipëria do të fitojë miliona euro nga ky aktivitet.

“Në një plan të gjerë ngrihet pyetja se deri ku jemi gati të shkojmë si vend, për të fituar ca para?”, shtoi Myzyraj, duke theksuar se nëse futemi në detaje, pyetjet janë akoma më të shumta, lidhur edhe me paratë që do të përfitojë buxheti i shtetit.

“Pyetjet janë të shumta, përgjigja duket gjithmonë e njëjtë: Kanye West do të vijë në Shqipëri, kaq!”, përfundoi Myzyraj./ BIRN