Protesta qytetare kundër ndërtimeve në Zvërnec ka kaluar kufijtë e Shqipërisë. Emigrantët që jetojnë në vende të ndryshme të Europës kanë paralajmëruar protesta dhe tubime sensibilizuese në mbështetje të kauzës për mbrojtjen e zonës së Nartës dhe Zvërnecit.

Pamje të shpërndara në rrjetet sociale tregojnë se protestat do të mbahen në Londër, Madrid, Vjenë, Stockholm dhe Hagë sipas një kalendari të caktuar.

Aktivistët dhe protestuesit janë të shqetësuar për ndikimin që mund të ketë projekti në një prej zonave më të rëndësishme natyrore të vendit. Ndërsa akuzojnë qeverinë se fsheh të vërtetën për Zvërnecin.

Protestuesit kërkojnë transparencë mbi planet e zhvillimit në zonë, ndërsa theksojnë rëndësinë e ruajtjes së ekosistemit të Lagunës së Nartës, e njohur për biodiversitetin dhe praninë e flamingove.

Mobilizimi i diasporës vjen në një kohë kur protestat kundër projektit po vijojnë prej disa ditësh në Tiranë por edhe qytete të tjera të vendit, si në Durrës e Vlorë, sikundër ndodhi një ditë më parë. gsh

Teksa Tirana prej tre ditësh oshëtin nga protestat, duket se jehona ka kapërcyer kufijtë duke ‘zgjuar’ shqiptarët që jetojnë jashtë vendit.

Në një kohë kur sot do të mbahet në kryeqytet protesta e 4 kundër ndërtimeve në Zvërnec dhe jo vetëm, shqiptarët në Berlin dhe Munich do të mbajnë paralelisht një protestë.

Siç shihet nga njoftimet, protestë do të mbahet para Ambasadës shqiptare në Berlin në orën 18:30 si dhe në Munich. bw

Hafiz Gagica do të mbahet mend si bartës i organizimit të mërgatës tonë në Gjermani, si atdhetar e veprimtar i palodhur, që nuk kurseu asgjë për jetësimin dhe forcimin e sistemit të Republikës së Kosovës që ndodhej nën okupim gjatë viteve të ’90-ta. Ai ishte mik i ngushtë i Jusuf Gërvallës, njëri nga aktivistët e hershëm e të zotë të Lidhjes Demokratike të Kosovës në mërgatë, si dhe bashkëpunëtor i afërt i Sali Çekajt dhe i presidentit Ibrahim Rugova.

Ai u bë zë i Kosovës edhe në lobim dhe në takime të rëndësishme në kohë të vështira. Ndërsa nuk do të harrohet asnjëherë tubimi në Bonn më 1998, për të cilin ai punoi shumë, e ku morën pjesë më shumë se 100 mijë shqiptarë që kërkuan liri për Kosovën.

Nderime për jetën dhe veprën e Hafiz Gagicës. Ngushëllime të sinqerta familjes, miqve dhe bashkëpunëtorëve.

Në Sallën e Shtypit të Dhomës së Deputetëve në Romë u zhvillua prezantimi i librit The Balkan Route – Albania in Contemporary Migration, me autor Prof. Shkelzen Hasanaj, profesor sociologjie në UNINT dhe studiues i emigracionit bashkëkohor.

Aktiviteti përfaqësoi një moment me rëndësi të veçantë akademike, institucionale dhe simbolike për komunitetin shqiptar në Itali dhe më gjerë. Për herë të parë, një studiues shqiptar prezantoi në Parlamentin Italian një punim akademik kushtuar transformimeve evropiane të migracionit, rolit të Shqipërisë në Ballkan dhe mënyrës se si kufijtë e Evropës po riformësojnë vetë projektin politik dhe moral të Bashkimit Evropian.

Konferenca mblodhi personalitete të botës akademike, politike dhe diplomatike italiane e ndërkombëtare. Aktiviteti u hap nga Alessandro De Nisco, Drejtor i Departamentit të Shkencave Humane dhe Sociale Ndërkombëtare në UNINT, ndërsa debati u moderua nga deputetja italiane Irene Manzi.

Në konferencë ndërhynë Sanja Vlahović, profesoreshë e asociuar në UNINT dhe ish-Ambasadore e Malit të Zi, Giuseppe Pisicchio, ish-deputet italian dhe profesor universitar, si dhe Ambasadorja e Republikës së Shqipërisë në Itali, S.E. Anila Bitri Lani.

Gjatë fjalës së saj, Ambasadorja shqiptare vlerësoi rëndësinë e pranisë së akademikëve shqiptarë në universitetet dhe institucionet evropiane, duke theksuar se Shqipëria sot nuk përfaqësohet vetëm nga historia e emigracionit, por edhe nga profesorë, studiues dhe profesionistë që kontribuojnë në debatin kulturor, akademik dhe politik evropian.

“Sot jemi krenarë për profesorë dhe të rinj shqiptarë si Prof. Shkelzen Hasanaj”, u shpreh Ambasadorja, duke nënvizuar rëndësinë e figurave akademike shqiptare që po afirmohen ndërkombëtarisht dhe që kontribuojnë në ndërtimin e një imazhi të ri të Shqipërisë në Evropë.

Në ndërhyrjet e tyre, folësit e konferencës e trajtuan migracionin si një fenomen kompleks dhe shumëdimensional, që nuk mund të reduktohet vetëm në statistika apo emergjencë sigurie. U diskutua gjerësisht mbi lidhjen midis migracionit, të drejtave të njeriut, politikave të kufijve, sigurisë, transformimeve gjeopolitike dhe rolit të Ballkanit në arkitekturën e re evropiane të menaxhimit të flukseve migratore.

Një pjesë e rëndësishme e debatit iu kushtua transformimit historik të Shqipërisë. Për shumë vite, Shqipëria është perceptuar si një vend nga ku njerëzit largoheshin masivisht drejt Evropës. Sot, sipas analizës së paraqitur në libër, Shqipëria është bërë një hapësirë kyçe e politikave migratore evropiane dhe një territor ku testohen forma të reja të qeverisjes së migracionit.

Në fjalën e tij, Prof. Shkelzen Hasanaj theksoi se Shqipëria nuk duhet parë vetëm përmes historisë së emigrimit, por edhe si një vend që prodhon dije, kërkim shkencor dhe mendim kritik në nivel ndërkombëtar.

“Për shumë vite Shqipëria është paraqitur si një vend nga ku njerëzit largoheshin. Sot ajo është bërë një hapësirë ku trajektoret migratore të Evropës riformësohen”, deklaroi Prof. Shkelzen Hasanaj.

Prof. Shkelzen Hasanaj argumentoi se Shqipëria nuk është më thjesht një vend tranziti, por një hapësirë politike dhe sociale ku Bashkimi Evropian eksperimenton modele të reja të menaxhimit të migracionit. Ai e përkufizoi këtë pozicion me konceptin e “ambiguitetit funksional”, duke shpjeguar se Shqipëria është njëkohësisht partner i Evropës në kontrollin e kufijve dhe një shtet sovran me përvojën e vet historike të emigrimit dhe mikpritjes.

Në diskutim u trajtuan edhe marrëveshjet e eksternalizimit të migracionit, roli i Ballkanit Perëndimor në strategjitë evropiane të kontrollit kufitar dhe tensioni midis sigurisë dhe mbrojtjes së të drejtave themelore të njeriut. Disa prej folësve ngritën shqetësime mbi rrezikun që vendet e Ballkanit të shndërrohen në hapësira të “outsourcing”-ut migrator të Bashkimit Evropian, ndërsa të tjerë theksuan rëndësinë e solidaritetit dhe përgjegjësisë së përbashkët evropiane.

Ish-deputeti dhe profesori universitar Giuseppe Pisicchio solli një reflektim mbi identitetin adriatik dhe mesdhetar të Italisë dhe Ballkanit, duke theksuar lidhjet historike, kulturore dhe njerëzore midis brigjeve të Adriatikut. Ai kujtoi solidaritetin e treguar nga populli italian ndaj emigrantëve shqiptarë në vitet ’90 dhe vlerësoi integrimin e komunitetit shqiptar në shoqërinë italiane.

Në vijim të debatit u trajtua edhe dimensioni njerëzor i migracionit. Prof. Shkelzen Hasanaj solli shembuj konkretë nga kërkimet e tij etnografike në terren, duke përshkruar realitetin e migrantëve që kalojnë përmes Shqipërisë dhe Malit të Zi drejt Evropës Qendrore. Ai theksoi se ajo që quhet “tranzit” shpesh përkthehet në pritje të gjata, pasiguri, “mikro-permanenca” dhe forma të reja cenueshmërie sociale.

“Pyetja thelbësore nuk është vetëm sa migrantë kalojnë apo nga kalojnë, por çfarë lloj Evrope po ndërtojmë përmes politikave të kufijve dhe eksternalizimit”, u shpreh Prof. Shkelzen Hasanaj gjatë përfundimit të konferencës.

Sipas tij, mënyra se si trajtohen migrantët në kufijtë e Evropës ndihmon për të kuptuar të ardhmen politike, morale dhe demokratike të vetë kontinentit.

Prezantimi i këtij libri në Parlamentin Italian përfaqëson një moment të rëndësishëm për diasporën shqiptare dhe për imazhin e Shqipërisë në Evropë, duke dëshmuar një Shqipëri që sot prezantohet jo vetëm përmes historisë së migrimit, por edhe përmes suksesit akademik, kulturës, kërkimit shkencor dhe kontributit intelektual të qytetarëve të saj. gsh

Në kujtim të shkrimtarit, romansierit, kritikut letrar shqiptar po nxjerrë një pjesë nga libri i autorit suedez Sören Sommelius ”Kosova pa yll” botua në vitin 1993 në të cilën përsonazhi kryesor i këtij tregimi është Rexhep Qosja, botuar në shqip në 2025 dhe përkthyer nga Sokol Demaku

                Është një ditë e nxehtë vere e vitit 1992…

Vdekja më vjen prej syve të tillë

-Pak vite më parë një nga dramat e mia u ndalua nga censura. “Vdekja më vjen prej syve të tillë” përshkruan fatin e popullit shqiptar gjatë kohës së Aleksandër Rankoviqit në vitet ’50, një periudhë terrori, kur 250 000 shqiptarë u detyruan të emigronin në Turqi. -Serbët po zhvillojnë tani luftën më të tmerrshme kundër kulturës shqiptare në të gjitha nivelet. Universiteti është i mbyllur, ashtu si të gjitha institucionet kulturore e shkencore. Akademia e Shkencave në Prishtinë nuk merr më fonde. Instituti i Studimeve Shqiptare dhe ai i Historisë Shqiptare janë mbyllur. Teatri në gjuhën shqipe pushoi së funksionuari para dy vjetësh.

Rexhep Qosja është shkrimtar dhe një personalitet udhëheqës i kulturës shqiptare në Kosovë, i vendosur në një vilë të madhe mbi një kodër në kryeqytetin Prishtinë. Ne jemi ulur në dhomën e tij të ditës dhe flasim për luftën e vazhdueshme të sundimit serb kundër vetë kulturës shqiptare, sikur të synohej zhdukja e identitetit kulturor të një populli.

Është një ditë e nxehtë vere e vitit 1992. Bashkëshortja e Qosjes na ofron kafe dhe ëmbëlsira. Koha që Qosja përshkruan në “Vdekja më vjen prej syve të tillë” kishte ngjashmëri tepër të mëdha me situatën aktuale për t’u toleruar nga autoritetet lokale serbe. Përveç kësaj, gjithnjë e më fuqishëm është vepruar kundër çdo forme të jetës kulturore shqiptare në Kosovë.

-Lufta kulturore drejtohet jo më pak kundër gjuhës sonë. Para pesë vjetësh, shqipja ishte gjuha zyrtare në krahinën autonome të Kosovës. Sot autonomia e krahinës është shfuqizuar. Kështu, dy milionët e shqiptarëve të Kosovës përbëjnë vetëm një pakicë në Serbi, ku gjuha zyrtare është serbishtja. Shqiptarëve u mohohet autonomia kulturore. “Në Serbi flitet serbisht”. Nga këndvështrimi logjik shteti është i paprekshëm dhe i vetëkuptueshëm. Por në Ballkan dhe në Kosovë ai përfaqëson një luftë totale kundër gjuhës dhe kulturës shqiptare.

Prandaj është një akt i vogël rezistence përdorimi i fjalës shqipe Kosova, me theksim në rrokjen e dytë, në vend të formës serbe Kosovo, që është më e zakonshme në Suedi. Në një kulturë djegiesh librash si ajo që sundon në Kosovë, fjalët nuk mund të zhduken. Vetëm përmes përdorimit të tyre ato marrin fuqi.

Në Danimarkë gjatë vitit 1992 përdorimi i Kosova u përhap gjithnjë e më shumë. Por në Suedi – ku interesimi dhe angazhimi për çështjen e kosovarëve ka qenë shumë më i ulët – pak i kushtonin rëndësi përdorimit të gjuhës.

Si e sheh Rexhep Qosja të ardhmen e Kosovës dhe rrezikun për luftë, e pyes unë.

-Të gjithë flasin për nevojën e një dialogu midis shqiptarëve dhe serbëve. Por dialogu i vetëm i mundshëm është ai midis të barabartëve. Ne gjithmonë kemi theksuar se duam të fillojmë bisedime. Por serbët duan një dialog me ne duke na mbajtur në gjunjë. Dhe kjo është e përjashtuar.

-Jam thellësisht i shqetësuar se situata në Kosovë tani është e tillë që do të çojë në një luftë edhe me armë. Lufta e serbëve në Kroaci dhe Bosnje synon të krijojë zona etnikisht të pastra duke i dëbuar njerëzit nga shtëpitë e tyre. Në të njëjtën mënyrë ekziston një interes nacionalist serb që përmes luftës të nxisë një eksod edhe më të shpejtë dhe edhe më të gjerë të shqiptarëve nga Kosova dhe kështu të zvogëlohet pjesa e popullsisë shqiptare këtu.

-Pas kësaj ata do të kolonizonin Kosovën me serbë nga Serbia dhe Mali i Zi. Ky është qëllimi i terrorit serb kundër nesh shqiptarëve.

-Si mund të parandalohet një luftë?
-Është e mundur që asgjë të mos i ndalojë serbët, përveç një “Desert Storm” të re. Regjimi serb është më i keqi që ka ekzistuar ndonjëherë në Ballkan. Ai nuk ndikohet nga argumentet dhe mund të ndalet vetëm me forcë. Shumë popuj kanë paguar një çmim të lartë për këtë – kroatët, boshnjakët, shqiptarët.

-Serbët janë të interesuar vetëm të mbajnë Kosovën si koloninë e tyre. Ne mund të ndjekim politikën më të mençur që ekziston, por nuk ka rëndësi. Udhëheqësit e sotëm serbë, sidoqoftë, nuk do të shqetësohen për atë që bëjmë ne.

-Pse duhet që Kosova, me nëntëdhjetë përqind të popullsisë shqiptare, të nënshtrohet nën Serbi? Në planin afatgjatë Kosova duhet të ribashkohet me Shqipërinë.

Rexhep Qosja është i bindur se Kosova do të bëhet një barrë gjithnjë e më e rëndë për Serbinë dhe se kjo, në bashkim me një presion gjithnjë e më të madh nga bashkësia ndërkombëtare, mund të sjellë ndryshime. Ose siç shkruan Rexhep Qosja në librin e tij “Populli i Ndaluar”:

“Tani kur shtetet koloniale u kanë kthyer kolonitë popujve që jetojnë në to, është e papranueshme që serbët në Ballkan të vazhdojnë të veprojnë si një fuqi koloniale. Serbët duhet të përkujtohen se tani ekziston diçka më e fortë se pushteti i tyre kolonial: Ideja e Albës, republika e shqiptarëve jugosllavë, Republika e Kosovës. Koha për realizimin e kësaj ideje tashmë ka ardhur. Në vetëdijen e popullit shqiptar, dëshira për këtë republikë luan një rol aq vendimtar saqë nuk do të lihet mënjanë derisa të bëhet realitet.

Historia është dëshmitare e pohimit tim: atë që e synon një popull i shtypur, medoemos do ta realizojë.”

Si janë marrëdhëniet me Shqipërinë e mirëfilltë sot, e pyes unë.

– Ato janë pothuajse të papërfillshme që prej vitit 1981, kur çdo formë bashkëpunimi u ndërpre. Gazetarët nga Shqipëria nuk lejohen të vijnë këtu. Unë vetë e vizitova Shqipërinë këtë pranverë për herë të parë pas njëmbëdhjetë vitesh. Nuk mund të udhëtoja drejtpërdrejt atje, por u detyrova të merrja rrugën anësore përmes Maqedonisë dhe Greqisë.

– Shqipëria ka filluar të ndryshojë pas 50 vitesh komunizëm dhe po përjeton tani një krizë të thellë shoqërore, ekonomike dhe kulturore. Jeta e përditshme atje shënohet nga ndjenjat e hakmarrjes dhe keqkuptimeve.

Rexhep Qosja është forca shtytëse mes një grupi që kërkon të krijojë lidhje pan-shqiptare për të shëruar plagët që kanë krijuar përçarjet ideologjike.

– Kosova është vetëm një pjesë e çështjes pan-shqiptare. Sot shqiptarë ka në Maqedoni, në jug të Serbisë qendrore dhe në Mal të Zi. Situata e grupeve të ndryshme shqiptare trajtohet fatkeqësisht më së shpeshti ndaras. Përveç kësaj, ka shumë shqiptarë në Evropën Perëndimore, në Turqi dhe SHBA.

“Çështja shqiptare” ka të bëjë me fatin kombëtar të nëntë milionë shqiptarëve. Qosja thekson gjithashtu se populli shqiptar kurrë në histori nuk ka sunduar mbi ndonjë popull tjetër dhe as nuk ka ndonjë qëllim ta bëjë këtë.

Kur zbres poshtë kodrës së gjatë nga shtëpia e Qosjes drejt qendrës së Prishtinës, takoj dy policë rëndë të armatosur që patrullojnë. Më shkon mendja te titulli i dramës së ndaluar të Qosjes, dhe kthej kokën mënjanë.

Vdekja më vjen prej syve të tillë…

Një qarkore e re për emigracionin në Greqi ka ngritur shqetësime të forta te komuniteti shqiptar, pasi pritet të ndikojë drejtpërdrejt në rinovimin e lejeve të qëndrimit për mijëra persona.

Në një lidhje me emisionin “News24-Fundjavë”, eksperti i çështjeve të emigracionit Etmond Guri tha se, qarkorja vjen në vazhdim të ndryshimeve ligjore të vitit 2026 dhe synon të përshpejtojë procedurat vetëm për emigrantët me dokumentacion të rregullt. “Risia qëndron te lehtësimi i procedurave për kategoritë e sigurta, por nuk ofron asnjë zgjidhje për ata që janë pa dokumente,” thekson ai.

Guri nënvizon se deri në vitin 2025, legjislacioni grek kishte një qasje më humane ndaj emigrantëve, duke lejuar aplikime për leje qëndrimi edhe për persona që kishin vite të tëra në vend. Pas këtij viti, sipas tij, është vënë re një ashpërsim i dukshëm i politikave, sidomos për emigracionin e parregullt.

Në muajt korrik dhe gusht 2025, Greqia miratoi dy ligje të reja që synojnë frenimin e emigracionit të paligjshëm. Këto masa parashikojnë që çdo person pa dokumente të rregullta, nëse ndalohet nga autoritetet, fillimisht dërgohet në qendra ndalimi dhe më pas përballet me dënime që variojnë nga gjobat deri në burgim 1-2 vjet. Deportimi shoqërohet me ndalim hyrjeje në Greqi dhe vendet e BE-së për një periudhë nga 5 deri në 10 vjet.

Një tjetër element problematik, sipas ekspertëve, është fakti që edhe në rastet kur vendimi ankimohet, deportimi mund të ekzekutohet menjëherë, ndërsa rezultati i apelimit shqyrtohet më pas.

Qarkorja e re prek veçanërisht ata emigrantë që kanë humbur lejen e qëndrimit gjatë vitit të kaluar, ndërsa nuk parashikon mundësi të reja për rikuperimin e statusit për kategori të tjera në vështirësi, si personat me probleme shëndetësore apo ata që kanë humbur dokumentacionin prej kohësh.

Reagimet nga diaspora shqiptare nuk kanë munguar. Organizata dhe individë të shumtë kanë ngritur alarmin për kostot e larta të proceseve gjyqësore dhe pasigurinë ligjore që po përjetojnë emigrantët.

Aktualisht, në Greqi jetojnë rreth 500 mijë emigrantë të ligjshëm, nga të cilët rreth 140 mijë janë shqiptarë me leje qëndrimi. Ndërkohë, vlerësohet se 70–80 mijë shqiptarë e kanë humbur këtë status, një shifër që mbetet shqetësuese edhe pse në rënie. Ekspertët theksojnë se vështirësitë për t’u pajisur me dokumente dhe alternativat më të favorshme në vende të tjera të Bashkimit Evropian po ndikojnë në largimin gradual të shqiptarëve nga Greqia.

Etmond Guri: është një qarkore e re e dalë në vazhdimësi të ligjit të 2026 që synon lehtësi për disa kategori por nuk thotë asgjë të re për atë kategori që nuk kanë dokumenta të rregullta. Risia e kësaj qarkoreje është fakti që kërkon që lejet e qëndrimit për kategoritë e sigurta të jepen më shpejt, si dhe një sërë lehtësimesh që i dedikohet vetëm atyre që kanë dokumenta të rregullta në Greqi;

Ligji deri në 2025 ka patur filozofi humane, pas këtij viti janë shënuar në ligje penale, ashpërsimin për emigracionin e parregullt, deri para shumë muajsh ishte i mudnur aplikimi për leje të personave që kishin shumë vite në Greqi, është kufizuar aplikimi për leje qëndrimi për ata që janë sëmurë. Ka shumë prej emigrantëve që kanë humbur lejen e qëndrimit, me ndryshimet e reja kjo nuk parashikohet të ndodhë. Qarkorja përfshin vetëm ata persona që e kanë humbur lejen e qëndrimit vitin e kaluar.

Ndryshimi i filozofisë që flasim kjo qeveri në pushtet ka sjellë shtrëngim të procedurave të lejeve të qëndrimit.

Në korrik e gusht të 2025 janë miratuar 2 ligje që luftojnë emigrimin e paligjshëm. Nëse nuk ke letra të rregullta dhe kapesh nga autoritetet shkojnë në një kamp e më pas dënohet me burg 1 ose 2 ose vlerë monetare, depërtohet nga Greqia e vendet e BE për 5, 7 deri në 10 vjet nuk ka të drejtë të bëjë lejen e qëndrimit, ka dhjetëra emigrantë që janë penalizuar. Edjhe pse janë vendime adminsitrative ligji është kq i ashpër që i jep të drejtë policise të deportojë emigrantin. Edhe pse ai mund ta apelojë vendimin, ai deportohet. Veëm në apel shfyqizohen masat e marra prej tij.

Ka frymë pozitive nga avokatë. Diaspora shqiptare ka reaguar pasi ka mijëra shqiptarë që vuajnë këtë proces. Janë në proces gjyqësore dhe kosto e lartë që duhet të ndjekin.

500 mijë emgrantë të ligjshëm, 140 mijë shqiptarë janë me leje qëndrimi, 70-80 mijë shqiptarë që kanë humbur lejen e qëndrimit, shifër në rënie, pamundësia për tu pajisur dhe që nuk e preferojnë greqinë, shumë vende të BE e mundësojnë këtë.

Kritikë letrare mbi disa poezi të autorit Bahri Shyti, nxjerrë nga libri i autorit.

Poezia më e veçantë “Presidentit Ibrahim Rugova” e Bahri Shytit ndërtohet si një himn përkujtimor dhe njëkohësisht si një akt poetik i nderimit ndaj figurës së Ibrahim Rugova. Ajo mbështetet mbi një diskurs të qartë atdhetar, ku poeti e vendos protagonistin në qendër të historisë dhe fatit të Kosova, duke e paraqitur si udhëheqës të qëndrueshëm në kohë të vështira.

Struktura e vargjeve është e thjeshtë, me një ritëm të drejtpërdrejtë dhe komunikues, çka e bën poezinë lehtësisht të përvetësueshme nga lexuesi. Kjo thjeshtësi stilistike nuk synon zbukurimin formal, por fuqizimin e mesazhit emocional dhe kolektiv. Figura e Rugovës idealizohet përmes metaforave të qëndrueshmërisë (“rrënjët e thella”, “në ballë të furtunave”), duke e ngritur atë në një simbol të rezistencës dhe urtësisë politike.

Përfshirja e Hasan Prishtina krijon një lidhje historike dhe identitare, duke e vendosur Rugovën në vazhdën e figurave të mëdha kombëtare që kanë sakrifikuar për lirinë dhe përparimin. Kjo ndërthurje e së kaluarës me të tashmen e pasuron tekstin me një dimension më të gjerë historik.

Në planin tematik, poezia përshkohet nga motivet e lirisë, sakrificës dhe përjetësisë, duke kulmuar me idenë se vepra e liderit mbetet e pavdekshme përmes lirisë së arritur. Në tërësi, krijimi i Shytit është më shumë një poezi e ndjenjës dhe kujtesës kolektive sesa e eksperimentimit estetik, duke e bërë atë një homazh të sinqertë dhe me rezonancë kombëtare.

Titulli i librit “Kujt t’i besoj”, i marrë nga poezia me të njëjtin emër, nuk është një zgjedhje rastësore në krijimtarinë e poetit Bahri Shyti. Ky titull shndërrohet në bosht tematik dhe ideor të gjithë veprës, duke reflektuar një gjendje të thellë dyshimi, zhgënjimi dhe pasigurie morale që përshkon realitetin shoqëror në të cilin poeti po e përjeton apo e ka përjetuar dhe më parë në mjedise që ai i ka frekuentuar. Përmes kësaj pyetjeje retorike, poeti nuk i drejtohet vetëm vetes, por edhe lexuesit dhe shoqërisë në tërësi. Ajo funksionon si një thirrje ndërgjegjësuese dhe si një akt akuzues ndaj një realiteti ku fjala e dhënë shkelet lehtë dhe e vërteta shmanget me vetëdije. Kjo dilemë ekzistenciale bëhet shtylla kryesore mbi të cilën ndërtohet struktura poetike e librit, duke e shndërruar dyshimin në formë poetike dhe morale. Motivi i shkeljes së fjalës dhe mungesa e përballjes me të

vërtetën zënë një vend qendror në poetikën e Shytit. Këto motive përfaqësojnë një kritikë të drejtpërdrejtë ndaj hipokrizisë shoqërore dhe kolektive, e cila, sipas poetit, ka depërtuar thellë në marrëdhëniet njerëzore. Poezia nuk e pranon këtë gjendje si normale dhe as si të justifikueshme, por e demaskon atë me një ton të hapur dhe të qëndrueshëm moral. Në këtë kontekst, titulli “Kujt t’i besoj” merr përmasa më të gjera se një pyetje personale: ai shndërrohet në simbol të krizës së besimit në shoqërinë bashkëkohore. Përmes vargut poetik, Bahri Shyti artikulon nevojën për rikthimin e përgjegjësisë morale, të fjalës së dhënë dhe të së vërtetës si vlera themelore që nuk duhet të pranohen apo relativizohen në asnjë rreth shoqëror. Poezia “Kujt t’i besoj” shpalos një gjendje të thellë dyshimi ekzistencial dhe moral, ku subjekti lirik përballet me krizën e besimit në raport me njeriun dhe shoqërinë.

Njerëzit paraqiten si figura të paqëndrueshme moralisht, të gatshme për akuza të pabazuara dhe për sjellje destruktive, vetëm për të rrënuar qëndrimin e tjetrit. Metafora e “kaubojve nëpër skenë” sugjeron një shoqëri të shndërruar në arenë spektakli, ku mungon përgjegjësia dhe mbizotëron agresiviteti verbal. Një element i rëndësishëm i poezisë është ndërthurja e zhgënjimit shoqëror me lodhjen personale. Ndjenja se “një pjesë e jetës ka ikur” pa mundësi korrigjimi, i jep poezisë një dimension kohor dhe ekzistencial, ku humbja e kohës shndërrohet në humbje shprese. Pyetja metaforike rreth diellit që nuk e ngroh më botën thellon ndjesinë e braktisjes dhe vetmisë, duke e vendosur subjektin lirik në një raport konfliktual me realitetin. Poezia merr një kthesë domethënëse kur subjekti lirik thekson se pikërisht në momentin kur përpiqet të jetë vetëvetja, lind lakmia dhe armiqësia e të tjerëve. Kjo ide nënvizon paradoksin shoqëror: “autenticiteti nuk shpërblehet, por ndëshkohet”. Metafora e “thikës pas shpine” është një figurë e fuqishme e tradhëtisë, e cila konkretizon frikën dhe pasigurinë morale që përshkon gjithë tekstin.

Në plan stilistik, poezia karakterizohet nga një gjuhë e drejtpërdrejtë dhe deklarative, e cila i shërben qartësisë së mesazhit. Mungesa e figuracionit të ndërlikuar nuk përbën dobësi, por përforcon sinqeritetin emocional dhe urgjencën e fjalës poetike. Pyetja “kujt t’i besoj”, e përsëritur në mënyrë ciklike, funksionon si refren ekzistencial dhe si simbol i një shoqërie të mbërthyer nga mosbesimi dhe tradhëtia.

Në përfundim, “Kujt t’i besoj” është një poezi reflektuese dhe kritike, që trajton krizën e besimit si plagë personale dhe kolektive. Ajo nuk ofron zgjidhje, por ndërgjegjëson lexuesin për thellësinë e problemit, duke e shndërruar pyetjen e hapur në thelbin e përvojës njerëzore bashkëkohore. Vlera e poezisë qëndron në aftësinë për të artikuluar një ndjenjë universale përmes një zëri të ndershëm dhe të drejtpërdrejtë poetik.

Poezia “E pranuat”, e ndërtuar në gjashtë strofa, nga autori Bahri Shyti, artikulohet si një diskurs polemik dhe njëkohësisht afirmues, i drejtuar direkt Evropës, e cila në tekst personifikohet si një instancë historike dhe politike me përgjegjësi morale ndaj fatit kolektiv të shqiptarëve. Ky personifikim e shndërron Evropën nga një hapësirë gjeografike në një subjekt veprues, të aftë për heshtje, mohim dhe më në fund për pranim të së vërtetës. Që në vargjet hyrëse, autori vendos me vetëdije një ton akuzues, duke e ngarkuar poezinë me funksionin e një akti ballafaqimi midis së vërtetës historike dhe heshtjes shumë-shekullore që sipas subjektit lirik, i është imponuar kombit shqiptar. Kjo heshtje interpretohet, jo vetëm si mungesë reagimi, por si një formë e drejtpërdrejtë e përgjegjësisë politike dhe morale, e cila ka çuar në copëtimin e hapësirës etnike dhe identitare shqiptare. Në këtë kuptim, poezia funksionon si një akt poetik i kujtesës kolektive dhe si një kërkesë për drejtësi historike. Autori nuk mjaftohet me shprehjen e dhimbjes apo të indinjatës, por synon afirmimin e identitetit kombëtar si një e vërtetë e pamohueshme, e cila, ndonëse e vonuar, arrin më në fund të pranohet. Kështu, “E pranuat” shndërrohet në një tekst poetik me ngarkesë të fortë ideologjike dhe simbolike, ku poezia merr rolin e zëdhënëses së një historie të mohuar dhe të një kombi që kërkon njohje dhe dinjitet.

Motivi i ndarjes dhe copëtimit shërben si bosht tematik i pjesës së parë të poezisë. Përmes formulimeve të drejtpërdrejta (“na ke ndarë, na ke copëtuar”), poeti artikulon një ndjenjë kolektive padrejtësie historike, duke e lidhur këtë përvojë me ndërhyrjet dhe vonesat e Evropës në njohjen e identitetit shqiptar. Këtu, poezia nuk funksionon vetëm si shprehje emocionale, por edhe si akt akuze historike, ku faji moral vendoset jashtë subjektit shqiptar.

Në vazhdim, poezia merr një karakter afirmues dhe identitar. Pohimi i lashtësisë së kombit shqiptar dhe i rrënjëve të tij të “pashkëputshme” ndërtohet përmes një gjuhe deklarative dhe solemne. Këto vargje kanë funksion të qartë retorik: ato synojnë të kundërvihen narrativave mohuese dhe të rivendosin dinjitetin historik të një kombi që është detyruar të dëshmojë vazhdimisht legjitimitetin e vet. Një nga pikat qendrore të poezisë është motivi i gjuhës shqipe si dëshmi e identitetit dhe vazhdimësisë historike. Gjuha paraqitet si element i pamohueshëm i autoktonisë, i cili, megjithëse i mohuar ndër shekuj, del në pah si e vërtetë e pranuar. Këtu poezia ndërton një kontrast të fortë mes mohimit të kaluar dhe pranimit të vonuar, duke e shndërruar këtë të fundit në një akt të vonuar drejtësie.

Titulli “E pranuat” merr vlerë historike dhe ideologjike të veçantë. Ai nuk është thjesht në rolin  e konstatimeve, por mbart një ngarkesë ironike dhe triumfuese njëkohësisht. Pranimi i së vërtetës nuk paraqitet si akt bujarie, por si rezultat i pashmangshëm i faktit historik, i cili më në fund del mbi heshtjen dhe manipulimin duke luftuar për vendin.

Në strofat përmbyllëse, poezia ruan tonin polemik, duke nënvizuar se pranimi i së vërtetës nuk është proces i lehtë dhe as i padiskutueshëm për të gjithë. Referenca ndaj atyre që “kanë jetuar me rrenë” e thellon konfliktin diskursiv, duke sugjeruar se mohimi i identitetit shqiptar nuk ka qenë rastësor, por i qëllimshëm. Përmendja e Dardanisë si “tokë kreshnike” e rikthen poezinë në një hapësirë konkrete historike dhe simbolike, duke e lidhur identitetin gjuhësor me territorin. Në tërësi, “E pranuat” është një poezi me karakter të fortë polemik dhe afirmues, e cila funksionon si një akt simbolik drejtësie historike. Vlera e saj letrare qëndron më pak në figuracionin e ndërlikuar dhe më shumë në fuqinë deklarative dhe qëndrimin e qartë ideologjik. Poezia synon të zgjojë vetëdijen historike dhe të forcojë identitetin kolektiv, duke e shndërruar artin poetik në mjet rezistence kulturore dhe kujtese historike.

Poezia “Atje në Dardani”

Poezia “Atje në Dardani” ka pesë strofa, e cila  përfaqëson një tekst me ngarkesë të fortë emocionale dhe etike, ku poeti Bahri Shyti me shumë të drejtë e trajton një nga temat më të dhimbshme të realitetit shqiptar: dhunën vëllavrasëse dhe degradimin moral të shoqërisë në hapësirën urbane të Kosovës. Vendosja e ngjarjes “në zemër të Dardanisë” dhe konkretisht “në mes të Prishtinës” e zhvesh konfliktin nga abstraksioni dhe e përballë lexuesin me një realitet brutal e të drejtpërdrejtë.

Qysh në vargjet hyrëse, autori përdor imazhe negative (“Jehuan krismat e alltisë / jehuan krismat e automatit”), duke krijuar një atmosferë ankthi dhe kaosi. Krismat nuk janë vetëm tinguj armësh, por shndërrohen në simbol të shpërbërjes shoqërore, ku rrugët “lahen nga gjaku i fatit shqiptar”, një metaforë që nënkupton fatalitetin dhe humbjen e kontrollit mbi drejtimin historik.

Subjekti lirik shfaqet i tronditur dhe i pafuqishëm përballë realitetit: “Unë s’di kush ka frikë / kush qëndron e kush do të ikë”. Kjo paqartësi reflekton gjendjen kolektive të shoqërisë, ku frika, pasiguria dhe hutimi kanë pushtuar ndërgjegjen publike. Figura “zemra u ngjit nga gjoksi në thembra” është një zmadhim i fuqishmëm emocional, që përçon intensitetin e frikës dhe panikut masiv.

Kulmi dramatik i poezisë arrihet në momentin kur poeti shpreh revoltën morale:

“Ne s’duam me sy m’i pa / djemtë mes vete duke u vra”. Ky varg përfaqëson boshtin etik të tekstit dhe shndërron poezinë nga përshkrim i dhunës në aktakuzë ndaj vetë shoqërisë. Lufta mes shqiptarësh paraqitet si përdhosje e kombit, një plagë më e rëndë se çdo agresion i jashtëm.

Përdorimi i fjalorit të luftës (“çarku i martinës”, “ndizej baroti”) në një kontekst pa armik të huaj krijon një kontrast tragjik, duke nxjerrë në pah absurditetin e konfliktit. Prishtina, simbol i rezistencës dhe mbijetesës historike, shndërrohet në skenë të një drame morale, ku “dridhja” e qytetit merr përmasa metafizike, “si nga tërmeti”.

Vargu përmbyllës, “Ende s’ka përgjigje nga Zoti”, e ngre poezinë në një plan ekzistencial. Heshtja hyjnore sugjeron, jo mungesën e Zotit, por mungesën e arsyes, ndërgjegjes dhe drejtësisë njerëzore. Poeti nuk jep zgjidhje, por lë një pyetje të hapur, duke e detyruar lexuesin të reflektojë mbi përgjegjësinë kolektive.

Në tërësi, “Atje në Dardani” është një poezi me karakter dëshmues, protestues dhe moralizues, e ndërtuar mbi imazhe të forta realiste dhe një ton të rëndë tragjik. Vlera e saj qëndron, jo vetëm në intensitetin emocional, por edhe në guximin për të artikuluar një kritikë të brendshme ndaj shoqërisë shqiptare, duke e shndërruar poezinë në akt ndërgjegjësimi dhe kujtese kolektive.

Poezia “Çmoje të vërtetën”

Poezia “Çmoje të vërtetën” ka tetë strofë dhe është një tekst me karakter të theksuar etik dhe qytetar, ku poeti Shyti, ndërton me shumë të drejtë një kritikë të drejtpërdrejtë ndaj pushtetit politik dhe deformimit të vlerave morale në shoqëri. Qendra tematike e poezisë është raporti mes së vërtetës, pushtetit dhe përgjegjësisë publike, i trajtuar në mënyrë didaktike dhe akuzuese.

Që në vargjet hyrëse, autori vendos një opozicion të qartë konceptual, e vërteta kundrejt gënjeshtrës. Pohimi “Ta thuash të pavërtetën / do të thotë të duash gënjeshtrën” ka funksion sentencor dhe krijon bazën morale të gjithë tekstit. Ky varg nuk është thjesht konstatues, por përfaqëson një gjykim etik absolut, ku gënjeshtra shfaqet si zgjedhje e vetëdijshme, jo si gabim i rastësishëm.

Figura e pushtetarit paraqitet si subjekt kritik, i zhveshur nga legjitimiteti moral. Autori thekson se pushteti nuk është privilegj, por detyrim ndaj shtetit dhe qytetarëve, duke e lidhur përgjegjësinë me ruajtjen e sekreteve shtetërore dhe maturinë e fjalës publike. Vargjet “Çdo fjalë që shqipton / me shtetin s’ka asgjë të përbashkët” shprehin shkëputjen e thellë mes diskursit politik dhe interesit kombëtar.

Poezia përdor një ton akuzues dhe polemik, por pa u zhytur në fyerje personale; kritika mbetet në plan parimor. Koncepti i patriotizmit të rremë zë një vend të rëndësishëm, ku poeti demaskon figurën e pushtetarit që “paraqitet si patriot / por merret me tradhti”. Kjo figurë përfaqëson një tipologji të njohur të tranzicionit politik, duke e bërë poezinë të lexueshme edhe si kritikë sociale e kohës.

Metafora “mollë sherri” funksionon si simbol i përçarjes dhe destabilizimit institucional, duke sugjeruar se fjalët e pamatura dhe të pavërteta mund të shkaktojnë konflikte të thella brenda vetë shtetit. Në këtë mënyrë, gjuha politike shfaqet si armë që dëmton më shumë sesa ndërton.

Në pjesën e dytë të poezisë, autori zhvendos fokusin nga pushteti te populli, duke rikujtuar një të vërtetë themelore demokratike: pushteti është i përkohshëm, ndërsa populli mbetet. Kjo ide përforcon mesazhin paralajmërues të tekstit dhe i jep poezisë një dimension të drejtësisë morale dhe historike.

Vargjet reflektuese, ku subjekti lirik shpreh tronditjen personale “Mendja gati më çmendej mua”, e humanizojnë tekstin dhe krijojnë lidhje emocionale me lexuesin. Poezia nuk mbetet vetëm në akuzë, por kalon edhe në thirrje ndërgjegjësuese, sidomos ndaj atyre që kritikojnë pa përgjegjësi dhe pa synim zgjidhjeje.

Përmbyllja e poezisë ka karakter apelativ dhe përmbledhës. Thirrja “Çmojeni të vërtetën” shfaqet si mesazh universal, që tejkalon kontekstin politik dhe shtrihet në jetën individuale dhe kolektive. E vërteta paraqitet si vlera e vetme transformuese, e aftë të ndryshojë jetën dhe shoqërinë.

Në përfundim, “Çmoje të vërtetën” është një poezi me strukturë të qartë morale, e ndërtuar mbi antiteza, gjykime etike dhe thirrje qytetare. Vlera e saj qëndron në qartësinë e mesazhit dhe në guximin për të artikuluar një kritikë të hapur ndaj pushtetit dhe hipokrizisë politike, duke e shndërruar poezinë në një akt ndërgjegjësimi dhe përgjegjësie shoqërore.

Dy poezitë “Lutjet e nënës” dhe “Mbi gurët e varrit” përfaqësojnë një bosht të rëndësishëm tematik në krijimtarinë e Bahri Shytit: figurën e nënës si simbol i sakrificës, i dhimbjes kolektive dhe i ndërgjegjes morale të shoqërisë shqiptare. Në këto tekste, nëna nuk është thjesht personazh lirik, por një figurë arketipore që bart mbi vete barrën e historisë, të luftës dhe të pasojave të saj shpirtërore.

Në poezinë “Lutjet e nënës”, subjekti lirik ndërton një skenë të qetë në pamje të parë, por thellësisht dramatike në përmbajtje. Gjesti simbolik i heqjes së shamisë dhe drejtimi i lutjes nga qielli e shndërron nënën në ndërmjetëse mes tokësores dhe hyjnores. Lutja nuk është vetëm fetare, por edhe morale e kombëtare, pasi ajo shtrihet mbi fatin e tokës dhe mbi çarjet e rënda shoqërore, sidomos humbjen e dashurisë vëllazërore. Këtu poeti artikulon një kritikë të heshtur ndaj shoqërisë moderne, ku respekti, solidariteti dhe lidhjet familjare janë vënë në krizë.

Thirrja e nënës drejtuar bijve për të ruajtur njëri-tjetrin dhe për të mos humbur rrugën morale përbën thelbin etik të poezisë. Ajo flet në emër të jetës, të komunitetit dhe të vazhdimësisë, duke e shndërruar poezinë në një apel universal për njerëzi dhe përkatësi.

Ndërsa poezia “Mbi gurët e varrit” e zhvendos fokusin nga lutja drejt ballafaqimit të drejtpërdrejtë me pasojat e luftës. Nëna këtu shfaqet e ulur mbi varrin e të birit dëshmor, në një gjendje heshtjeje të thellë dhe dhimbjeje të përmbajtur, e cila shpërthen vetëm në dialogun e brendshëm me të vdekurin. Kontrasti mes qëndrimit stoik të nënës në momentin e nisjes për luftë dhe shpërthimit emocional mbi varr thekson përmasën tragjike të sakrificës.

Poezia fiton një dimension kritik të fortë kur poeti vë në përballje sakrificën e dëshmorëve me sjelljen e atyre që, pas lirisë, u zhdukën ose u përfshinë në përfitime dhe tradhti. Kjo antitezë e fuqishme shndërron tekstin në një akt akuze morale ndaj harresës, oportunizmit dhe snobizmit shoqëror. Figura e “snobistëve të shekullit” përforcon idenë se gjaku i derdhur rrezikon të mbetet pa dinjitet, nëse nuk ruhet kujtesa dhe përgjegjësia kolektive.

Në tërësi, këto dy poezi ndërtojnë një elegji kombëtare, ku zëri i nënës bëhet zëri i ndërgjegjes shoqërore. Bahri Shyti arrin të ndërthurë me sukses ndjeshmërinë emocionale me mesazhin kritik, duke krijuar poezi që nuk synojnë vetëm të prekin, por edhe të zgjojnë lexuesin përballë vlerave themelore të jetës, familjes dhe lirisë.

[1] Është veprimtar kombëtar, letrar dhe kulturor, i cili ka ushtruar funksionin e Kryetarit të Shoqatës së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë “Papa Klementi XI – Albani” në Suedi gjatë periudhës 2011–2023, përkatësisht për dymbëdhjetë vite, ndërsa aktualisht mban titullin Kryetar Nderi i kësaj shoqate. Ai është autor dhe bashkautor i gjithsej 27 veprave letrare dhe publicistike. Në veprimtarinë e tij profesionale dhe krijuese, Hysen Ibrahimi ka kontribuar gjithashtu si redaktor, recensent dhe opinionist i dhjetëra veprave letrare e shkencore, të botuara në Suedi, në mërgatën shqiptare dhe në të gjitha trojet etnike shqiptare. Që nga viti 1988 jeton dhe vepron në Suedi, ku ka zhvilluar një aktivitet të vazhdueshëm në promovimin e kulturës, letërsisë dhe identitetit shqiptar.