VOAL

Please Wait ...
0%

NJË PASDITE NË ZYRIH Nga ISMAIL KADARE

By | September 14, 2017

Komentet

Doli në qarkullim libri “Lamtumira e Mjellmës” i shkrimtares Eglantina Mandia

VOAL – Këto ditë doli në qarkullim libri i ri i shkrimtares së njohur Eglantina Mandia, “Lamtumira e Mjellmës”, publikim i shtëpisë botuese “Ngjyrat e kohës”, Tiranë.

Libri përmban dramë, tregime dhe novela të zgjedhura.

Biografinë e shkurtër të Eglantina Mandisë, e gjejmë tek Enciklopedia e grave shkrimtare të kontinentit, të Katherina M.Wilson në faqen 770. Aty shkruhet

Eglantina Mandia, e lindur në Tiranë më 1936, ka shkruar tregime, novela, reportazhe, dramë në gjuhën shqipe. Pasi mbaroi Universitetin  e Tiranës më 1959, punoi si mësuese dhe publiciste.

E gjejmë gjitashtu edhe tek World Identities me 12 publikime në 30 biblioteka të botës e klasifikuar PG9621.M27,491.991.

Dy libra të shkrimtares gjernden edhe në Library of Congress – Bibliotekën e Kongresit.

 

 

DORA E SHKRONJAVE – Poezi nga RRUSTEM GECI

 
Një  e  vërtetë  e  fshehu  në miell
për  origjinën  tonë  pellazgo- ilire
vazhdon  të  pengohet me pengën
nga  Akademitë  tona  kombëtare
Asnjë  kohë  s´mund  të harrojmë
Pse kaq mistere për origjinën tonë
u thoshte  një urtak studentëve të
tij, Mos i  harroni  ecjet  dhe  hapat
Në një ditë betejash dhe  epokash
Nuk mund t´i numroj pikat  e  ujit
në krua,në përrua, në lumë në det
retë vazhdimisht sjellin të reshura
erëra të forta, stuhi, dhe bubullima
Nuk ka më shqip  se gjuha shqipe
Nuk ka më shqip  se  shkrimi  ynë
Nuk ka më  shqip  se  sa  pellazgji
Nuk ka  më  shqip  se  sa  Çamëri
Nuk ka më  shqip  se  sa  Dardani
Nuk  ka  më  shqip   se  sa  Iliridë
Nuk ka më shqip  se Mollë e Kuqe
Nuk ka ma  shqip  se  sa Shqipëri.
Shqiptar, nxirr  nga  mielli at´që e
ke fshehur, shembi  demonët tuaj
flaki nga  skena  bijtë  e  përdorur
origjina jonë  është  pellazgo-ilire!…
Rrustem Geci – Dortmund, 2017

“Yjet janë fare pranë” nga Betim Muço, vepra më e mirë letrare në Panairin e Tiranës

Panairi i 20 i Librit Shqip në Tiranë kulmoi sot veprimtarinë pesëditore me disa çmime nga Shoqata e Botuesve Shqiptarë për krijuesit, studiuesit dhe përkthyesit më të mirë, që morën pjesë në të.

Vepra letrare më e mirë për këtë vit u shpall libri “Yjet janë fare pranë” nga Betim Muço, poeti dhe shkrimtari i njohur, që ndërroi jetë gati 3 vjet më parë në Maryland të SHBA, ku jetonte që në vitin 2001.

“Yjet janë fare pranë” ishte i fundit që shkruajti Betim Muço, madje kishte disa faqe pa përfunduar kur ai vdiq në moshën 68-vjeçare.

Poezitë e tij janë përkthyer në disa gjuhë të botës, ndërsa ai njihej edhe si përkthyes në shqip i shumë autorëve që nga Alice Munro, James Joyce dhe Vladimir Nabokov.

Betim Muço botoi shumë shumë vëllime me poezi e prozë, për ndjeshmërinë dhe sinqeritetin e të cilave fitoi disa çmime kombëtare në Shqipëri.

Shoqata e Botuesve Shqiptarë shpalli veprën “Faik Konica” nga Agron Alibali fituese në fushën e studimeve.

Autores Persida Asllani iu nda çmimi i letërisë origjinale e artistike për fëmijë me librin “Unë quhem Musine Kokalari”.

“Lumturia e pritjes” e Carmina V., u vlerësua si përkthimi më i mirë i vitit 2017 Diana Çuli.

Në Panairin e 20 të Librit erdhën 90 shtëpi botuese nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia dhe botues të tjerë shqiptarë në rajon, të cilët sollën një mori botimesh në shqip dhe gjuhë të huaja.

Më 20 nëntor 1866 lindi Ndre Mjeda, poet i shquar dhe veprimtar e patriot shqiptar

Ndre Mjeda (lindi më †20 nëntor 1866 – dhe vdiq me1 gusht 1937), teolog, shkrimtar, gjuhëtar, deputet[1] shqiptar nga Shqipëria.

Jeta

Ndre Mjeda, poet i shquar dhe veprimtar e patriot. Lindi në Shkodër nga i ati Jakë Zefi (Kryeziu) dhe ëma Luçije (Dominika) Thaçi. I ati ishte me origjinë nga Mirdita ndërsa e ëma nga Malcit e Pukës. Si i ri me intelekt të zhvilluar, i talentuar dhe studioz, tërhoqi vëmendjen e jezuitëve, të cilët menduan ta bënin prift. Në edukimin e tij patën ndikim shkrimtari jezuit Anton Xanoni (1863-1915) dhe poeti françeskan Leonardo de Martino (1830-1923)[2]. Ai vazhdoi më pas studimet fetare në Spanjë, Itali e Poloni[3]. Në fillim ndenji tre muaj në pranverë 1880 në fshatin Cossé-le-Vivien afër Lavalit në perëndim të Francës, kurse më pas ndoqi një kolegj në manastirin Kartuzian të Porta Coeli-t në veri të Valencias në Spanjë, ku studioi për letërsi.

Më 1883 e gjejmë në Kroaci, ku studion retorikë, latinisht dhe italisht në një institut jezuit në Kraljevica (ital. Porto Re) në bregdetin dalmat. Nga 1884 deri në fillim të vitit 1887 u stërvit në një kolegj që drejtohej atje nga Universiteti Gregorian i Romës, kurse më 1887 u transferua në një kolegj Gregorian tjetër në Kieri (Chieri), në juglindje të Torinos, ku ndenji deri në fund të atij viti. Në fillim dha mësim në një shkollë të lartë fetare në Kroaci.

Në këto vite Ndre Mjeda filloi të shkruajë poezi shqip, ndër to edhe vjershën melankolike mjaft të lexuar Vaji i bylbylit, botuar më 1887 në broshurën Scahiri Elierz (Poeti i nderuar), ku shpreh mallin për vendin e tij. Po e kësaj periudhe është vjersha Vorri i Skanderbegut. Tema e shqiptarit në mërgim, që e merr malli për atdheun nën zgjedhën turke, ishte më se e zakontë në letërsinë e Rilindjes, sidomos në dhjetëvjeçarin pas dështimit të Lidhjes së Prizrenit. Edhe shumë vjersha të tjera nga penda e tij u kushtohen temave të tilla kombëtare. Por në poezinë e Mjedës ndihet ndikimi jo vetëm i kulturës rilindëse të kohës, por edhe i mësuesit të tij Leonardo De Martino, poetit katolik shkodran, përmbledhja poetike e të cilit e përpunuar bukur me 442 faqe e në dy gjuhë L’Arpa di un italo-albanese (Harpa e një italo-shqiptari) kishte dalë në Venedik më 1881. Po aq ndihet në vargun e Mjedës edhe ndikimi i poetëve bashkëkohës të Italisë: atdhetarit Xhozue Karduçi (Giosuè Carducci, 1835-1907), medituesit Xhovani Paskoli (Giovanni Pascoli, 1855-1912), të ndjeshmit Gabriele D’Anuncio (Gabriele D’Annunzio, 1863-1938) si dhe i letërsisë latine të lashtësisë klasike.

Nga 1887 deri më 1891 Mjeda dha muzikë në kolegjin Marko Xhirolamo Vida (Marco Girolamo Vida) në Kremona buzë lumit Po, qytet i kompozitorit Klaudio Monteverdi (1568-1645) dhe i Antonio Stradivarit (1644-1737). Atje, dhe në Soresina, ai vazhdoi të shkruajë poezi e njëkohësisht iu përkushtua përkthimit të letërsisë fetare. Më 1888 Propaganda Fide në Romë botoi librin e tij Jeta e sceitit sc’ Gnon Berchmans (Jeta e Shën Gjon Berhmansit), për një shenjtor jezuit nga Brabanti (1599-1621), kurse më 1892 T’perghjamit e Zojs Bekume (Përngjasim i Zojës së Bekueme), përkthyer nga spanishtja. Më pas ai do të botonte një përkthim nga Katekizmi i madh në tre vëllime, Historia e shejtë, dhe një jetëshkrim të Shën Alojsius nga Gonzaga (1568-1591).

Nga viti 1891 Mjeda studioi për disa vjet në fakultetin teologjik të kolegjit Gregorian të Krakovit në Poloninë katolike. Atje u njoh me veprat filologjike të albanologëve Gustav Majer (Gustav Meyer, 1850-1900) dhe Holger Pedersen (1867-1953). Vjersha e Mjedës Gjûha shqype, e shkruar në dhjetor 1892, iu përkushtua gjuhëtarit austriak Majer, vepra monumentale e të cilit Etymologisches Wörterbuch der albanesischen Sprache (Fjalor etimologjik i gjuhës shqipe) kishte qenë botuar një vit më parë në Strasburg. Veprat e Majerit dhe Pedersenit zgjuan te Mjeda interesimin për historinë dhe zhvillimin e gjuhës shqipe, që do të vazhdonte edhe në vitet e mëvonëshme dhe do të kthehej në një ndihmesë për vetë problemin e alfabetit, nëpërmjet punës së tij me tekstet shkollore dhe studimet për autorët e vjetër katolikë Pjetër Budi (1566-1622) dhe Pjetër Bogdani (rr. 1630-1689).

Më 1893 poetin e gjejmë në Goricia buzë kufirit italo-slloven, kurse pas një viti përsëri në Kraljevica, ku dha mësim filozofi e teologji e ku shërbeu si bibliotekar në kolegjin Gregorian. U emërua profesor i logjikës e më pas i metafizikës. Thuhet se më 1898, në gjirin e jezuitëve të Kraljevicës shpërtheu një konflikt, me sa duket për lidhjet e tyre me Austro-Hungarinë dhe me Vatikanin. Hollësitë e skandalit nuk njihen me saktësi, por dihet se Ndre Mjeda u përfshi njëfarësoj në këtë konflikt dhe menjëherë u përjashtua apo dha dorëheqjen atë vit nga Urdhri Jezuit.

Më 1899, me ndihmën e të vëllait Lazër Mjeda, peshkop i Sapës që më 1896 e më pas kryepeshkop i Prizrenit e kryepeshkop i Shkodrës, e sidomos me ndihmën e Prenk Doçit (1846-1917), abati me influencë i Mirditës dhe vetë poet i lëvizjes kombëtare, Ndre Mjeda u emërua mësues në Vig, në krahinën malore të Mirditës. Gjithashtu mori pjesë në fillim në veprimtarinë e shoqërisë letrare Bashkimi, që ishte themeluar atë vit në Shkodër me mbështetjen austro-hungareze nga Preng Doçi, Ndoc Nikaj dhe Gjergj Fishta.

Më 1901 bashkë me të vëllanë themeloi shoqërinë Agimi, e cila krijoi një alfabet (alfabet ky i nji komisioni t’Ministrisë s’punëve të jashtme t’Austro-Hungarisë, me bazë alfabetin kroat) dhe botoi një varg librash për shkollat mbi bazën e këtij alfabeti. Për veprimtari patriotike autoritetet osmane e arrestuan. Me këtë alfabet Ndre Mjeda dhe Anton Xanoni botuan një numër këndimesh për shkollat shqipe, ndër to Këndimet për shkollat e para të Shqypnisë, i cili përmbante një numër tekstesh në prozë të shkruara nga Mjeda. Në fillim të shtatorit 1902, Mjeda u ftua në Hamburg për të marrë pjesë në Kongresin e 13-të Ndërkombëtar të Orientalistëve, ku lexoi një kumtesë me titull De pronunciatione palatalium in diversis albanicae linguae dialectis (Mbi shqiptimin e palataleve në dialektet e ndryshme të gjuhës shqipe). Interesimi i zjarrtë i Mjedës për çështjen e alfabetit të shqipes bëri që ai, pavarësisht nga problemet me autoritetet osmane, të marrë pjesë në Kongresin e Manastirit më 1908, ku alfabeti i tij Agimi humbi para atij Bashkimi të Gjergj Fishtës. Më 1908 në Kongresin e Manastirit bashkë me At Fishtën, Luigj Gurakuqin, Hilë Mosin dhe Mati Logorecin si përfaqsues i Shkodrës dhe variantit të karaktereve latine, u zgjodh anëtar i Komisionit për hartimin e alfabetit të njësuar të shqipes, ndërsa më 1916-1917 ishte anëtar i Komisia Letrare Shqipe.

Në periudhën e hovit të lëvizjes demokratike (1920-1924) Ndre Mjeda mori pjesë në jetën politike të kohës dhe u zgjodh deputet. Pas dështimit të Revolucionit Demokratiko-borgjez u tërhoq nga jeta politike dhe punoi si prift i thjeshtë në Kukël.

Nga viti 1930 qe mësues i gjuhës dhe letërsisë shqiptare në kolegjin jezuit në Shkodër, ku edhe vdiq më 1 gusht 1937[2].

Veprimtaria poetike

Ndre Mjeda e nisi që herët. Poema romantike e njohur Vaji i bylbylit u shkrua më 1887; në të ndihen fryma patriotike dhe nota përmallimi, që shquanin paraardhësit e tij L. De Martinin, N. Bytyçin etj. Vepra përmbyllej me thirrjen drejtuar shqiptarit që të ngrihej për të fituar lirinë. Që nga kjo kohë e deri më 1917 kur pa dritën e botimit vëllimi me vjersha Juvenilia, Ndre Mjeda shkroi, por nuk botoi gati asgjë. Të kësaj kohe janë poema tjetër romantike I tretuni, në të cilën është derdhur malli për atdheun, për njerëzit dhe natyrën e vendit me bukuritë e saj, vjersha Shtegtari, Malli për atdhe, Gjuha shqype, Bashkoniu !etj. Krahas krijimeve të përshkuara nga notat elegjiake, Ndre Mjeda hartoi edhe vepra poetike, në të cilat tema patriotike u trajtua në frymën e poezisë luftarake të Rilindjes, si Liria (1910-1911). Në të gjeti jehonë kryengritja e malësorëve të Shqipërisë së Veriut më 1911, qëndresa dhe aspirata e tyre e zjarrtë për drejtësi shoqërore dhe për tokë. Grishja e poetit që fshatarët të ngriheshin për t’u çliruar nga zgjedha e rëndë shoqërore, ndërthuret me besimin se lufta e vegjëlisë do të sjellë lirinë. Në këtë vepër gjeti pasqyrim demokratizmi i Ndre Mjedës, që përbën bashkë me patriotizmin, anën më të fortë të botëkuptimit dhe të krijimtarisë së tij. Vjersha “Mustafa Pasha në Babunë” fshikullon pavendosmërinë dhe qëndrimin e lëkundshëm të parisë feudale në luftë kundër zgjedhës së huaj. Në poemën e njohur Andrra e jetës nëpërmjet pamjeve poetike prekëse, autori zbuloi tragjedinë e malësorëve të varfër, që rronin në zgrip të jetës, mjerimin dhe padijen e madhe, ku ata ishin kredhur. Botën shpirtërore të personazheve të poemës, ndjenjat dhe mendimet e tyre, poeti i dha me mjete të kursyera dhe mjeshtëri.

Fazës së dytë të krijimtarisë së Ndre Mjeda e cila nisi pas Luftës I Botërore, i përkasin poemat në tingëllima (sonete) “Scodra” dhe “Lissus”, ku, përmes historisë së lashtë të dy qyteteve evokohet e kaluara e hershme e popullit tonë, sidomos fryma luftarake dhe liridashëse e stërgjyshërve të tij, ilirëve. Duke vijuar në këtë kohë traditën e poezisë së Rilindjes Kombëtare, Ndre Mjeda shprehu kështu mospajtimin e tij me regjimin reaksionar që sundonte vendin.

Në prodhimin poetik të Ndre Mjedës, zënë vend edhe vjershat për fëmijë. La edhe disa shqipërime të goditura nga Gëtja, T. Grosi, etj. Romantik në thelb, Ndre Mjeda bëri një hap përpara drejt realizmit, ai kishte kërkesa të larta dhe tregoi mjeshtëri të rrallë poetike

Ndre Mjeda dha ndihmesën e tij edhe në fushën e gjuhësisë. Puna e tij u zhvillua në, gramatikë, leksikologji, filologji. Krijoi alfabetin që u zbatua prej shoqërisë Agimi me kriterin shkencor për çdo tingull një shkronjë, duke përdorur shenjat diakritike. Dha ndihmesë të shënuar në lëvrimin e gjuhës letrare. Në historinë e gramatologjisë shqiptare janë për t’u përmendur Vërejtje mbi artikuj e premna pronës të gjuhës shqipe (1934), Mbi shqiptimin e qellzoreve ndër dialektet e ndryshme të gjuhës shqipe (1902). Ndre Mjeda është ndër të parët gjuhëtarë shqiptarë që u morën me studimin dhe transkriptimin e veprave të letërsisë sonë të vjetër. Transkriptoi pjesërisht veprën e P. Bogdanit (1930) dhe të P. Budit (1932), shkroi për dialektin shqiptar të Istries (1932) dhe për Perikopenë e ungjillit të shek. XIV-XV (1933).

Ndre Mjeda është njëri nga poetët më të mëdhenj të letërsisë shqipe. Me një frymëzim të parë romantik e djaloshar ai ka krijuar poemën e mallit e të dhembjes personale (Vaji i bylbylit). Me njohjen e jetës autentike të botës shqiptare ai ka krijuar poemën e botës shqiptare (“Andrra e jetës”). Me kërkime në njohjen e rrënjëve kulturore e historike ai ka krijuar tufat e tingëllimeve (Lissus, Scodra). Me rebelimin e tij personal e rebelimin nacional ai ka krijuar poemën e revoltit dhe himnin e lirisë (Lirija).

Mjeda mbetet mjeshtër i pashembullt i formës e i gjuhës poetike në shqip dhe mjeshtri më i madh i tingëllimit në shqip deri më sot.

Vepra e Ndre Mjedës u botua e plotë në tri vëllime në Prishtinë në vitin 1982 nën përkujdesjen e Sabri Hamitit dhe nji studim mjaft i vlefshëm me shtatë vëllime nga Mentor Quku.
Tituj të veprave[redakto | redakto tekstin burimor]

Vaji i Bylbylit [4]-poeme
Juvenilja – përmbledhje
Liria – poemë
Lissus – poemë [4]
Scodra – poemë
Andrra e jetes-poeme
Shkoll e jete-poeme

Burimi i të dhënave[redakto | redakto tekstin burimor]

^ Ligjvënësit shqiptarë 1920-2005 – Republika e Shqipërisë KUVENDI . Tiranë 2005
^ a b 89 kr. Gradilone 1960, f. 162-206, Shuteriqi 1963b, M. Gurakuqi 1980, Idrizi 1980, Qosja, Historia, vëll. 3 (1986), f. 427-510, dhe Quku 1990.
^ Mjeda Nga Denis Zavalani
^ a b Gjovalin Shkurtaj dhe Enver Hysa : Gjuha Shqipe për të huajt dhe shqiptarët jashtë atdheut

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Hartuesi i rregullores së Parlamentit të parë shqiptar

Dy poezi nga NICHITA STĂNESCU – Përktheu: FASLLI HALITI

 

                    

                         POEZI

Më thuaj, po sikur të të rrëmbeja një ditë

dhe të puthja shputën e këmbës,

do të ҫaloje vërtet pak pastaj

nga frika se mos fshije puthjen time?

 

 

 

Nga

“Një Vizion i Ndjenjave”, 1964, në “Luftën e Fjalëve”,

Letra, Firence, 1999

         

Francesco Hayez, «Duke u larë»,1844

 

JO FJALË

Ai  shtriu drejt meje gjethen si një dorë

me gidhtrinj.

Unë shtriva drejt tij dorën si një gjethe me dhëmbëzit e saj.

Ai zgjatii drejt meje një degë si krah.

Unë shtriva drejt tij krahun si një degë.

Ai e përkuli drej meje trungun e tij si mollë

në blerim.

Unë  përkula drejt tij shpatullën time

si një trung të nyjëzuar.

Unë ndjeja limfën e tij të shpejtonte duke pulsuar si gjaku.

Ai ndjente gjakun tim të ngadalësohej si limfë.

Unë kalova nëpërmjet tij.

Ai kaloi përmes meje.

Unë mbeta një pemë e vetëme.

Ai

një njeri i vetëm.

 

 

*nga “Non-Paroles”, 1969, “Nichita Stănescu, Lufta e Fjalëve”, Le Lettere, Firence, 1999

Përktheu: Faslli Haliti

Dëshirë që ulërin – Cikël me poezi nga QAZIM SHEHU

ZËRA

Zëra njerëzish që s`janë më,

Zëra shkrepash thikëlatuar,

Zëra gjethesh vështrimhutuar,

Zëra vitesh me mballoma,

Zëra shelgjesh aq të njoma,

Zëra malesh fshehur në qiell,

Zëra dritash hedhur si miell…

Frymojnë zërat e vendlindjes

Pa mundur t`i shpëtosh ikjes…

 

 

 

KONICAOSE FAIK BEJ…

Më vjen në mendje Konica

Kur në thonja na fut spica,

Durohen spicat në thonj?

Po edhe thonjtë na ranë krejt

Nga inati kthyer në shenjt…

GJEST

Një gjest i bëra gurit të më fliste

 Një gjest dimrit,rrugës me shelgjishte,

Dridheshin ngjyrat në të mugët,

Rendja dhe nga gjestet

Më vinin manifestet.

Shpalljet e ngritura në mungesë,

Ma ngritën një gur pa përtesë,

Se s`dita t`ia vë si pikë fjalisë

Në dëshirën pa mbarim,

Fjalisë erdh t`i vihet në fillim

Për të frenuar dëshirën  që ulërin…

BUJË

Bujë e trazimeve të orekseve

Bujë trishtimi impotent,

Bujë ditësh që shkojnë e ndizen

Jerm.

Bujë tyryfylësh tek hidhen

Bujë kobndjellësish në amplifikim,

Shtyjnë një portë tek zemra ime,

Po s`e hapin që s`e hapin një deriçkë intime,

Kur trallisem nga bujë e qershive,

Bujë e pemëve kurorëblerta,

Bujë e tokës në magma të nxehta,

Bujë thellësish ku prehen të parët,

Ajo nuk ndjehet,gjëmon e shuar,

Ndizet platitet e freskuar,

Aty,pas deriçkës së zemrës,

Bujë e jetës…

KRIFA

Dikur kisha një krifë flokësh mbi supe,

Lagur në shi e vesë brilantine,

Tani kjo krifë është zhdukur

Si krifë kali në ëndërrime…

Si bari kur bie zjarri

Mbuluar në ngrica të bardha,

Si ta ketë ngrënë shalli

Lëkurë e huajtur nga përralla..

Lëvizën vitet si zhivë

Në mote temperaturash,

Tani dëshirat tund si krifë

Me fije të lënuara…

NXITIMI

Në këtë shoqëri pis,

Lisi shkurre bëhet dhe shkurrja lis,

Një njeri nxjer një kobure

Ikën duke mbushur poture,

Me nxit në xhepa na vjedhin para

Dhe t`u themi menderja sna e mba…

Dhe kaq të pafajshëm janë  ata që na drejtojnë

Se ata e dinë:

Ne për t`i votuar nxitojmë….

BORA

Shtrihet në fusha bora

Era vërshëllen mbi rroben e saj,

Si një letër të bardhë tek dora

Zgjaten gishta dora ta mbajë…

Kjo letër kaq e hijshme,

Shkruar për   një zhvigjërimi sekret,

Germat fshirë nga një bardhësi e frikshme,

Trembur nga era e një delikti inert…

NGJARJE

E dua një ngjarje patjetër,

Dikë sot do e shikoj vëngër,

Vetëm kështu del një ngjarje.

Nga shikimet e ëmbla s`mund të dalë një ngjarje.

Në pendulet e tyre shpirti tundet,

I gatshëm për varje…

PARA SE…

Para se të ndjesh fëshfërimin

Në minifundin e fustanit të diellit

Dhe para se të lexosh mbrëmjen

Parashutë e hedhur nga katastrofë e qiejve,

Ose guximin për të dalë

Nga kurthi i frikacakëve në hije,

Duhet të mendosh se si mund të lexojnë

Dy fjalë të pakta dashurie…

ZEMRA E DETIT

Zemra e ujtë e detit

Freskon zemrën tonë të zjarrtë,

Rreh në pickimin e peshqeve

Shfryn nëpër dallgë…

Dhe u lutemi peshkaqenëve

Në këtë zemër uji të begatë,

Të kollofisin njeriun –peshkaqen

Që në zemrën e detit s`e gjen…

Mirupafshim, Prishtinë – Nga EGLANTINA MANDIA

Prej kohësh e kam pritur takimin me Prishtinën, si një ëndërr apo zhgjëndërr. ai ka qenë pjesë e pandarë e vetvetes. Ka gjëra që nuk shpjegohen asnjëherë, rrënjët i kanë në themelet e honeve të thella të shpirtit njerëzor, si në bazamentin e një ndërtese, që ngre katet një e nga një.
Vite e vite të shkuara, u nisëm nga brigjet e liqenit të Shkodrës, një delegacion nga Lidhja e Shkrimtarëve: Dritëro Agolli, Shefqet Musarai, Zija Çela, Helena Kadare dhe unë.
E kaloja për herë të parë në jetë kufirin me Malin e Zi.
Liqeni kishte atë ngjyrën e plumbtë, ngjyrën e fjetur të përgjumur të ujërave në fund të vjeshtës, kur nisin shirat. Shavarët e shelgjet përkulnin ballin. Zogjtë e vonuar iknin të trembur në shtegtime të largëta.
E ne qëndronim në kufijtë e TOKËS, të lashtë përtej lashtësive.
Në anën tjetër të kufirit prisnin, Shkrimtari i njohur kosovar Nazmi Rahmani dhe poeti i ri Sabri Hamiti. Shiu na pengonte të shihnim fytyrat. Ai binte aq i dendur, si të donte ta bënte më të gjatë hapësirën e shkurtër, ku hidhnim hapat drejt njëri-tjetrit. Ishte e pamundur të fiksoje njeriun në atë rrjetë të dendur shiu. Fytyrat rrëshqisnin nëpër ujë si shtatore të ngujuara. Vetëm kur u afruam fare pranë, kur kaluam KUFIRIN dhe shtrënguam duart e njëri-tjetrit, mbushur me një ndjenjë plot dhimbje e dashuri të thellë vëllazërore, vetëm atëherë menduam se do të qemë edhe ne po aq të zbehtë, të lagur nga shiu e të malluar, të dy palët të sforcuar në buzëqeshjen tonë të ngrirë nga akujt e Jutbinës, mot stërmoti.
Ajkuna ishte dhimbja e madhe e ndrydhur në kullat e Jutbinës. Ajkuna ishte pritja e gjatë pa mbarim. Priste Mujin, priste të birin. Ajo e donte kreshnikun dhe kishte frikë për të birin. Diçka janë të afërta këto Ajkunat e Lugjeve të Verdha. E bora e madhe rëndonte ahet e çetinat për t’i thyer. Njeriu ngrinte në atë akullnajë. Ishte me të vërtetë dimër i madh, si dimri i Jutbinës i Shqipërisë e i botës. Kosova vlonte në luftë. Këto mendime më shoqëruan gjithë ditën deri në mbrëmje, kur befasoi Prishtina me formën e zgjatur në hapësirë, dhe reklamat e HOTEL GRAND PRISHTINA.
Këto po mendoja atë mëngjes (që, për çudi, kish të njëjtën datë, 27 tetor 2017), kur vraponim plot gëzim në një udhëtim privat me motrën time Edith dhe dy mbesat, Shqipe e Liri, në autobusin urban PRISHTINË-TIRANË.
Katër orë rrugë në autostradat tona moderne, pa kaluar fare male të larta të thepisura dhe kufij me pasaporta…
Kjo qe mrekullia vetë.
Prishtina me afër se Shkodra dikur!?
Më kish marre malli sa s’thuhet për miken time të shtrenjtë, Sanije Gashin, së cilës iu luta të na rezervonte dy dhoma në GRAND.
Sanija me takt, si përherë, tha se nuk ish GRANDI si dikur.
Unë nuk e harroja se reklamat vetëtitëse së largu të atij hoteli, ishin grishja e parë e Prishtinës, për ne të përtej largësive, ku na ndante vetëm një vijë e hollë kufiri, si të qenë telat me gjemba të një kampi të madh përqendrimi.
Ishte dhimbje e jashtëzakonshme të copëtoje jetën e një Kombi në atë farë feje.
Po ne të katërta ishim shumë të gëzuara që po shkonim në një ditë të bukur me diell, me urban, në Prishtinë.
Prishtinasit e donin shumë diellin, apo gjeneralin e mirë diell, siç e quante motra ime, Edi. “Gjenerali” na qëndroi besnik i mirë, në ditët e Prishtinës. Na ngrohu shpirtin e zemrën.
Prishtinën asnjëherë nuk mund ta shohësh të tërën, ngaqë ka konfiguracion kodrinor. Veçse Diellin e gjen kudo. Që nga Arbëria, Dardania, Kodra e Diellit.
Sanije Gashi, Zonja e Madhe e Kulturës Shqiptare, ishte edhe ndryshimi më i bukur, i atij takimi të përmalluar.
Kultura unifikon.
Rrugët shkurtojnë distancat, që të mos ketë më ndarje me lot në sy.
Koha ka punuar për ne, që pamë tmerret e luftës gjenocide dhe mbijetesën e pavdekësisë, të një shpirti më të thellë se oqeanet e detet, ku morën njerëzia arratinë nga sytë këmbët.
Takimi u bë në hotel grand Prishtina.
Sanija erdhi së bashku me vajzat e saj, Rina e Nera, vajza të thjeshta, plot finesë, mençuri e hijeshi. Dy bukuri te rralla. Vajza sa moderne aq edhe tradicionale, bashkëpunëtore e botuese të Revistës më cilësore në Ballkan, “TEUTA”
Çdo prind do të ishte krenar, po edhe miq të vërtetë, përjetësisht, do ta mbanin ballin lart.
Motra e mbesat e mia u miqësuan menjëherë dhe e ndien veten si në shtëpinë e tyre.
Prishtina i rrëmbeu në krahët e saj të butë gjithë dhembshuri.
E ne dolëm nëpër rrugë, si të qemë takuar prej vitesh.
Asnjëra nuk po e besonte se në orën 7 të mëngjesit të asaj dite ishim në stacionin urban të autobusit Tiranë-Prishtinë, e në orën 2 po hynim në shëtitoren e Prishtinës.
E bukur është Prishtina, sidomos në mesnatë, veçanërisht kur lulëzon bliri. Po edhe të dielave, herët, kur nuk ka qarkullim, kur mund të bësh një shëtitje për qejfin tënd, mbushur me imazhe dielli e zëra fëmijësh të gëzuar e çamarroke është ajo shëtitore-ai shesh rrethuar me restorante, prindër të rinj të kujdesshëm prapa makinave lodra, sheqerxhinjve, gështenjapjekësve, akulloreve e librarive.
Në Prishtinë lexohet e blihen librat, veçanërisht ata që tregojnë të vërtetën lakuriqe të jetës.
Shiten edhe librat e Sanijes, në dy gjuhët, shqip dhe anglisht. “Histori të tmerrit,1998-1999, Dosje krimesh të luftës, rrëfime të grave”, dhe “MONOGRAFI UNIKE – PRISHTINA”.
Për këta libra Sanija mori titullin e lartë, Zonja e Madhe e Kulturës Shqiptare, për të cilin as që ka dëshirë të flasë.
Ajo beson si çdo krijues serioz, që libri e bën rrugën vet, jeton krejtësisht i pavarur nga autori.
Rrugëtimi ynë vijoi edhe të nesërmen. Dielli nuk na u nda për asnjë çast. Që nga Memoriali i Heroinave, Universiteti, Biblioteka, ku dhuruam edhe ne, ardhacaket, ca libra.
Nuk e dinim dhe as e merrnim me mend, kur bëmë ca foto tek Memoriali i Heroinave, që Sanija ish bërë një zë i fuqishëm i atyre që heshtnin, ajo pati ngritur zërin për një shtatore (një pllakë përkujtimore në shenjë nderimi për gratë e përvuajtura, që përjetuan Luftën 1998-99.)
Të paktën një herë në vit, të përkulemi para dhimbjes së GRUAS, për t’i dhënë një fllad shpirtit të lënduar, me pak imazhe dielli!
Edhe ne u larguam nga Prishtina, mbushur shpirtin me imazhe dielli, falur miqësisht nga Prishtina. Kjo qe edhe:  “LAMTUMIRA PA LAMTUMIRË”.

Prifti vinte nga pazari, priftëresha molloiste – Fejton nga Përparim Hysi

Replikë me një shkrim të JULIAN DEDËS


            Para së gjithash, zotëri i nderuar, të më falësh për këtë replikë ndaj një shkrimit tuaj që,siç e gjykoj, është jo vetëm i porositur,por  hiç i vërtetë,po të vësh re qëllimin. Natyrisht, mua nuk më njeh dhe as unë,për fatkeqësinë time, nuk të njoh. Të dëgjuar,po. E kam marr vesh që si aktor je shpallur me titullin bubullues”MJESHTËR I MADH”. Them bubullues,se siç shoh nga shkrimi juaj investigues ju  paskeni 14- vjet punë; e, siç thoni në shkrim, ia kini arritur që për këto 14-vjet të blini një shtëpi në Tiranë që është 100 metro katrore. Ta gëzoni se, domosdo, me djersë e ke blerë se ku do gjenit bonuse a resurse të tjera. Por, pak bubullues është ai titullimi juaj për moshën,por dhe këtu nuk është faji juaj.Faj – të më falësh,sigurisht,- është i ish-Presidentit që shpall me këtë titull kaq të lartë një riosh në fushën e artit. Kur them kështu, jo vetëm nuk jam i njënashëm, por krejt i saktë,kur them:Që artistit ZEF DEDA i ka hije titulli.
*      *     *

Tani pse po replikoj me ju (me ju nuk kam gjë fare,por me shkrimin tuaj po). Ti në”lupën tënde investigative” kishe vënë kryebashkiaken e ROSKOVECIT, të cilës i nxirrje ujtë e zi, duke i prerë drutë me sëpatën e dardharit. Pak a shumë, tek “Lajmi i fundit”, shkruaje kështu:”… unë (është fjala për ju, i nderuar) për 14-vjet punë mezi e bleva një shtëpi, kurse kjo,kryebashkiakja e Roskovecit, ka  8 (tetë) shtëpi në Fier dhe aq i saktë qe në shkrim,sa jepje dhe sipërfaqet përkatëse. As që dyshoj në kubaturat e tyre dhe as në sasinë numërike, por unë shtroj pyetjen e thjeshtë:- Cili “ari” të fryjti në vesh që të “baltosësh” një nga pushtetaret më punëtore që administron një Bashki me 14-fshatra për rreth?

Duke operuar me një”arithmetikë krahasuese”, ti shkruan kështu:-Unë me 14-vjet, një shtëpi.Ajo me një vit, 8 shtëpi!!

Domethënë, fut rregullin e treshit dhe unë,ngaqë sjell gjithmonë shembuj të gjashëm, po e lë mënjan për një çast,Kryebashkiaken,dhe duke u futur në logjikën tuaj “racionale”, po të kundërvihem:

 Zotëri, je shumë i zoti që për kaqvjete pune ke blerë një shtëpi me atë sipërfaqe në Tiranë dhe bravo të qoftë! Ju,ndryshe, nga gjithë aktorët,krijuesit (dhe djalli me të birin,me 14-vjet punë ke ftuar titullin “Mjeshtëri Madh” një soj si gjithë ata”MJESHTËRA të paarritshëm, njëri prej të cilëve është dhe babai yt (këtë e njeh gjithë Shqipëria) dhe duhet ta quash veten pakëz me fat dhe të këndellur.

Tani më shiko mua që po replikoj me ty: kam punuar 41-vjet në arsim, kam 20-vjet në pension; jam paksa më i  madh se babai juaj  aq i nderuar dhe, megjithatë, nuk kam fare shtëpi dhe jetoj me qera. Pse? Se kam qenë tërë jetës i pazoti. Aq i pazoit sa dhe kur qeshë kryetar pluralist për zonë qendër në Fier ku pëfaqësoja PD,ndava 30 hyrje dhe dhashë mbi 80-troje ndërtimi dhe, veç tyre, bëra pasaportizimin e 270 familjeve në qytet dhe, ngaqë nuk isha i zoti dhashë dorëheqje të parevokueshme. E sa për tituj dhe dekorata për mua, kanë mbetur për pasvdekjes,megjithëse nxënësit e mi, kudo që janë, kanë për mua respektin më të madh.
*      *     *

Tani, i nderuar, të dalim tek shkrimi juaj. Ti nuk njeh as Roskovecin dhe ca mëshumë pushtetaren më të mirë të të gjithë kohërave (të paktën, deri tani), të Bashkisë Roskovec, ZONJËN MAJLINDA BUFI! Ia ka kthyer fytyrën Roskovecit dhe i ka dhënë një frymëmarrje që, (boll, të vije për pak), edhe po të ishe azamtik, do ngopshe me frymë. Edhe fshatrat me rrugë të asfaltuara dhe,meqë ke lënë dasmën dhe ke shkuar për shkarpa (ke lënë teatrin dhe je bërë gazetar), shko dhe ta shikosh me sy. Pyet në terren, majtas e djathtas, dhe ka për të të ardhur turp për atë shkrim të qëlimshëm dhe dashakeq. Shifrat që ke dhënë (mendoj se nuk i ke shpikur), por ke bërë “sikur ke harruar”, që kjo,MAJLINDA BUFI, ja që për”harresën tënde” e ka bashkëshortin bisnesmen. Por ti si aktor,sado ke harruar atë, patjetër, të kujtohet ajo  batuta e një filmi të kohës kur s’i kishe hyrë rrugës së artit:- Qëllove si kalama,o MANE!!!
*    *   *

Unë nuk kam të bëj fare me  kryebashkiaken që”baltos”, por njoh gjithë zonën dhe, ngaqë më ka shpurë puna disa herë,sado jam i djathtë, nuk u vë syve lente të zeza dhe të mohoj punën e mirë të saj. E ka kthyer gjithë zonën që ka në administirm, në një kantier të vërtetë pune dhe ka fituar besimin e të gjithë krahëve politikë. Ti ke shkruar revan, si e”ëma e Zeqos nga maja e thanës”. Në MYZEQE  ka një shprehje që i shkon për shtat këtij shkrimit  tuaj:-Prifti vinte nga pazari, priftëresha molloiste! Por si njeri  i artit që je, po të them dhe një shprehje të Xhojsit që thotë:” Ulçera është sëmundje që grryen sotmakun. Urrejtja pa shkak dhe arsye është ulçerë që bren trurin!” Dhe në fund, i  ndeurar, tek pashë këtë shkrim kaq  tëqëlimshëm dhe kaq denigruese për një pushtetare kaq punëtore, më vjen ndërmend ajo sentenca aq e goditur:” Këpucar, vështro këpucën!”.
*    *    *

Dhe, po shkove, shiko se si gjallojnë  aktivitetet kulturore,se si Pallati i Kuturës rrezaton kuturë; biblioteka gjallon nga lexuesit; shko shiko  shkollat e zonës dhe, mundësisht, ngaqë përton të hysh fshatrave, shiko atje buzë xhadesë kur shkon për Berat një shkollë që është si nga më të mirat në Republikë:shkolla e Strumit. Natyrisht, ti as ke dëgjuar për to:.Ti nuk e di që kjo kryetare e ktheu në festë tradicionale një”festë pagane” si ajo e ullirit.Nuk  e di që  në administrimin e saj, do restaurohet kisha e SHËN NIKOLLËS, një objektkluti mbi 800-vjeçar, i kthyer në gërmadhë dhe nuk kam se ç’të shtoj më tej.
*     *   *

Por pse të shkrova sot? Se pashë që kryebashkiaku i Pogradecit që përfaqëson PD,kishte nja 45 apartamente dhe i kishte në Shëngjin; Kryebashkiakja e Shkodrës kishte 10 dhe, me të drejtë shprehej: i  kam me trashëgim.Po sa pushtetarë të majtë kanë vënë pasuri si me shkopin magjik? Dhe kjo,MAJLINDA BUFI, i ka nga puna e të shoqit,por ti e harron.

Julian! Ti nuk e njeh as Roskovecin dhe as kryebashkiaken e saj. Unë e njoh dhe,sado që jam i djathtë, them MAJLINDA BUFI duhet”klonuar” si model pune të një pushtetari. Është fat për zgjedhësit e saj dhe për atë nuk ka dallim: je i djathtë a i majtë. Ndaj të gjithë e duan.

 

                                             Tiranë, 14 nëntor 2017

ATDHEU NIS TEK ZEMRA – poemë nga Rrustem Geci

 

Grykën e Bosforit, pyeteni
s´e flet: gjysma është lot
dhe gjysma është det!…

Shplomi vuajtjet Shqipëria ime,
Shihmi plagët sa janë mbi mua,
fëmin në gji serbët ma therën,
të njëjtën gjë bënë edhe grekët.

Një mollë lundron mbi varre,
është gjëmë e të shpërngulurve,
gjëmë e atyre që po i dëbojnë,
gjëmë për varret që po vdesin.

Një mollë lundron mbi varre
është vraja popullit të munduar
vrasja e popullit të përndjekur
vrasja e atdheut pa mbrojtës!

Një gjethe e mbetur më pyeti;
-Xhaxha,ç´është ajo mollë mbi
varre, kë tani ajo po e ndjek?
fshati ynë nuk ka më të gjallë.

Përgjigjen ma mori një vaj me
zë dhe një vaj me ulurimë,
por përreth njerëzit mungonin
dhe të gjallët e para ca çasteve!..

2

——————————————

Ré të luftës,.. dallgë dhe stuhi,
S´na u hoqën kurrë mbi qepallë;
Më të fortë qemë se vetë Sparta,
Natën mbi Trojën nuk di ta falë…

Dielli mbi Shqipëri nuk shuhet.
Kjo është e thënë mbi të bardhë.
Roma Çezarit, Nata e Osmanlliut,
njërën anë greku, në tjetrën serbi.
Evropat armike të së shkuarës
Arbërinë e bën një gjysmë varr!…

Në Konventën e vitit të zi 1937
midis Qeverisë serbe dhe asaj turke
njëmijë fshatra dhe qytete të Mollës
së Kuqe, banorëve etnikë të Shqipërisë
Serbët ua dogjën shtëpitë e i vranë,
e një pjesë i shpërngulën për Turqi!..

I huaji në dhe të huaj, as varr
nuk ka, se ligjet e shtetit të huaj
edhe për varre lypin qera!..
Por, krajla, mbretër dhe perandor
që s´i patëm kurrë asgjë,
shqiptarëve ua bënë kurthin dhe
sajuan shpërnguljen të na vogëlojnë!

3

————————————–

Pyesin nënat, baballarët; varret
e harruara të të shpërngulurve:
përse asnjë nga fqinjët tanë
kurrë për asnjë krim, s´u dënuan?
Evropë të thënçin e qytetëruar
çështjen e tokave të pushtuara
dhe gjenocidin ndaj shqiptarëve
kurrë në tavolinë s´e e shtrove!..

Gjuha që s´shkruhet, humbet
dhe tretë, gjuha që s´shkruhet
as varri s´e flet!…
Kosovë, lexo shekullin e 20-të
dhe 5 shekuj nën Turqi,..shkruaj;
kundër turqisë i kemi 200 kryengritje
dhe mbi njëqind lufta të tjera..

Udha për në Selanik me qerre,
ishte më shumë s´e një dramë
një shkretim i paparë i atdheut tonë, –
më thotë i shpërnguluri i gjallë
Ibrahim Gjilan Kosova-Janjeva
pjesëmarrës i tre luftërave,
me lot në sy ai monologon;

4

————————————

Si t´ ia fshij gjakun plagës?
si t´ia fshijë dhimbjen zemrës?
Nga ajo përgjakje e Arbërisë-
i vrarë jam me shpërngulje,-
rrëfen miku shpërngulur…
Çastin kur më dëbuan nga shtëpia
unë e putha pragun e shtëpisë,
mora pak dhé nga vendi im e qava,
atdheu nuk u merrka në shpinë,
vendlindja e jetës është e shenjtë!..

Të shpërngulurit e Mollës së
Kuqe, prapa lanë çdo gjë shkret
Aty s´mbetën as gjysh, as gjyshe, as fëmijë!
Përveç varreve të vdekura dhe barit
Ne lamë kujtimet tona nëpër erë
Pa shpresë s´e do të kthehemi një ditë!..,

Në ato vite të shpërnguljes
Stambolli qé një vrasje tjetër,
aty ne e dorëzonim identitetin
gjënë më të çmuar të njeriut.
Për të marrë pasaportën turke
ne paguanim edhe ryshfet,
se gjërat bëheshin më keq!..

5

——————————————

Në Bashkinë e Stambollit,
në zyrat e tyre për të huajt,
tek po prisja në korridor
të merrja kombësinë turke,
në radhët me ne, priste një Vajzë
bjonde, vjeç 14 , nga Keçekolla
e Prishtinës, Serbët vajzës ia kishin
vrarë 55 anëtar të familjes: prindërit
vëllëzërit, xhajat dhe kusherinjtë:
ndërsa vajza kishte shpëtuar
duke u futur në kashtë të plevicës!
Për të mos dëgjuar gjëmën e
vëllezërve, motrave, kushëshërinjve
Ndërrimi i identitetit kombëtar!
Bërtiste Hanifeja midis Bashkisë
( Se Hanifé atë quanin )
qenka më i rëndë se gjithçka,
më i rëndë se vrasjet në luftë!

Shpërngulja vritka më shumë se vdekja
më thotë një nënë nga rrethi Nishit
Në këtë dhé krejt të huaj, unë,
gjuhës së nënës i thërras: ndihmë,
që fjalët gjuhës shqipe t´ia pastrojmë
që të mos vdesim krejt të huaj!..

6
———————————-

Xhaxha, dajë e kushërinj,-
dëgjoja zërin e Hanifesë;-
unë nuk bëhem turke, as
sllave dhe as anadollake!
Ç´janë këta regjistra turpi?
Dua të kthehem në Kosovë,
te varri i mamit dhe babit,
te varri i trevëllezërve të mi.
Kush më ktheni tek Mollat lale,
te varret e 40 kushurinjve.
Për të gjallë s´ndërroj komb!..
Daja dhe ju njerëz të mirë
dua diellin e fshatit tim,
mëngjesin e kopshtit tim,
beharin kur çelin pemët,
tingujt e zogjve të malit.
Më ndihmoni të kthehem në Kosovë;
te livadhi me fytyrë bari,
te mali me pamje lisash,
te kroji që këndon vetë…
Atje unë dua të bëhem nënë
dhe të lind shumë fëmijë!..
O më të dashurit e shpirtit
Gjergj, Aleks , Trëndelinë
dhe juve që s´po ju njoh
gjuamëni me gurë, gjumëni
Se unë biri juaj, Azgani
duhej ta kisha një varr atje!

7

———————————–

Në varrezat e Stambollit
prehen me mijëra shqiptarë;
thonë se vdiqën në këmbë
me sy kah atdheu!…
Me sy kah vendlindja!…

Tragjedinë e shpërnguljes
e kam përjetuar në Selanik,
në një anije të vjetër greke
që transportonte shqiptarët
për në humbje dhe harrim!,

Në ato vite të shpërnguljes
me sytë e mi e kam parë, –
më rrëfen burri nga fshatrat e Gjilanit, –
një grua me rreth të tridhjetat
pasi e gjuan djalin nga anija
më pas edhe ajo hidhet në det…

Çamët e dëbuar nga Çamëria
me mund e bëmë këtë jetë,
i këputur, i degëdisur, i huaj,
shpërngulja çdo ditë më vret!..

8

——————————————–

Atdheun një jetë s´e kam parë,
Tiranën çdo natë e shoh n´ëndërr,
lexuar kam mjaft për atdheun,
për fushat, malet dhe detin !

Me mall për atdheun po vdes,
moshë më s´ më ka mbetur,
veshët më ushtojnë shumë,
e shoh s´e jam i përmalluar!

Tokë e florinjtë është Çamëria,
tronditëse është ëndrra e çamit,
kur mbi valë deti me trap dremitet
dhe çami me çamen puthen!

Mosha s´më lë të kap largësi,
fëmijët po na i përtërijnë emrat,
për ju që e kuptoni këputjen,
degën e thyer edhe era e than!..

9

————————————-

O i shtrenjti im atdhé,
Nxirre këngën që t´i e di,
Na lësho një za prej atje, të
mos vdesim të huaj, e të pa liri!

Grykën e Bosforit, pyeteni
s´e flet, gjysma është lot
dhe gjysma është det!…

Vëlla i gjakut tim, shqiptar ,
jam lindur midis kopshteve, ku rritet
rrushi, ku piqet molla dhe ulliri,
kam gjakun e dheut të atdheut,
aty ku i njoh dhe ku më njohin!

Atdheu nis tek zemra, tek
gjuha, flamuri, se në dhé të
huaj, ndërron emrin dhe guri!

Në jetën e të shpërngulurit,
i shpërnguluri vuan çdo ditë
për të siguruar një gropë varri
dhe një ëndërr,për t´u kthyer!

10

————————————————-

Shqipëri, na i shplo dhimbjet tona, –
shkruajnë nënat e shpërngulura
dhe të dëbuarit e Mollës së Kuqe
dhe të përgjakurit e Çamërisë, –
se fjalët e gjuhës sonë po na rrallohen,
të gjallë të atdheut; bëjeni një gur
kujtimi, një gur të shkruar me shkronja,
dhe një ditë të përkujtimit për né,
kërkojmë nënat e shpërngulura!
Shqipëri, më e ëmbla tokë e atdheut
më e dashura dhe më e trishta;
thërret, zëri i Nënave të Kosovës,
zërin i nënave të Ohrit dhe Prespës
zëri i nënave të Kumanovës dhe të
Tetovës, zëri i nënave të Shkupit dhe
Preshevës, zëri i nënave të Ulqinit,
zëri i të gjitha nënave në mërgim

thërrasin të lëvizim drejt bashkimit
për t´i patur në një gji sërish trojet tona
Atdhe, Pse kjo hënë kaq e ligë, dhe
ky diell kaq i ngrënë, përse? Gjyko:
Një moll lundron mbi varre, dhe qan;
në një fshat pa asnjë etnikë të gjallë?!
Atdhe, jemi gjaku yt i pa prishur,
– Atdheu ynë i dashur, na kujto!..

11

————————————

Kjo luftë e ky mundim do
të sjellë një ditë të bardhë
Edhe sikur koha të zbresë
në zero, shqiptarët do të
jenë një dhe të bashkuar!.

Rrustem Geci- Stamboll, 1993

dhe me 1994 e realizuar Telepoemë, nga “Alba filmi” dhe

RTVSH e Shqipërisë.

Në Panairin e Librit Tiranë, vëllimi i ri poetik nga Skënder Buçpapaj

VOAL – Iu bëjmë ditur miqve dhe admiruesve tanë se prej 15 nëntor 2017, në Panairin e Librit në Tiranë ndodhet vëllimi i ri poetik i autorit Skënder Buçpapaj, prurje e Shtëpisë Botuese “Onufri”.

Redaktore është Elida Buçpapaj.

“Jubileu i shiut të çmendur” sjell mjeshtërisht botën e trazuar të njeriut shqiptar dhe të shoqërisë shqiptare në një mjedis bashkëkohor gjithnjë e më të trazuar fatesh njerëzore.

VOAL i fton lexuesit në stendat e Panairit të Librit në Tiranë të kenë sa më shpejt në duart e tyre këtë libër të ri që pasuron veprën e autorit dhe poezinë moderne shqipe.

 

 

 

AMANETI RINOR- Poezi nga THANI NAQO

(baladë)
E pres të hyjë në det,
jam dallgë me buzën e kripur.
Rinia ma la amanet:
“puthe kur të jetë rritur.”

Nga deti ajo ka frikë,
i kanë thënë jam bërë pirat.
Mbaj mjekër, kobure e thikë,
e rrëmbej dhe e çoj shumë larg.

Dallgët i bën kuaj,
kaçakshe kalëron me to.
I thonë harboj ku të dua,
ku lind e ku perëndon.

E ndjell të hyjë në ujë,
zjarrin i shuaj në gjoks.
Heshtur, me mall e bujë:
“E putha,”- thërras fort.

Kështu, në çdo perëndim,
një dallgë e kripur, e thatë.
Të sajat gjurmë lëpin,
mos e puthë tjetër pirat…

2017

11 poezi nga JOSÉ SARAMAGO – I përktheu: FASLLI HALITI

JOSE ‘ SARAMAGO

1922 – 1998

 

 

José de Sousa Saramago ( IPA: [ ʒuzɛ saɾamaɡu ] )

( Azinhaga , 16 nëntor 1922 – Tias , 18 qershor 2010) ishte nje shkrimtar, kritik letrar, poet, dramaturg. Çmimi Nobel për Letërsi në Vitin 1998 .

 

 

 

1 . DEKLARATË

 

Jo, s’ka vdekje .

As ky gur s’është i vdekur.

S’ka vdekur fruti  që u këput:

gjithçka në jetë kthehet me prekje gishtash,

gjithçka frymon me ritmin e gjakut tim

dhe të erës që e fshik.

edhe kur dora ime do të thahet,

ajo do të jetojë në kujtimin e një dore tjetër,

dhe e heshtur goja do të ruajë shijen

e gojës që puthi.

 

 

 

 

 

2 . KRIJIMI

 

Zoti s’ekziston ende dhe, s’e di  

kur do të pohohet së paku një përvijim i ngjyrës së tij

Në modelin rrëmujë të peizazhit

Të brezave të pafundme mbi këtë rruzull.

 

Asnjë shenjë s’humbet dhe asnjë gjurmë,

Sepse kuptimi i jetës është ky pikërisht:

Të bëjmë nga toka një Perëndi që na meriton,

Dhe t’i japim Universit Perëndinë që pritet.

 

 

 

 

 

3 . TË TË THËRRAS  ROZË …

 

 Të të thërras rozë, aurorë, ujë që rrjedh,

S’janë veç fjalë të mbledhura mes mbeturinash

të gjuhëve të tjera, nga gojët e tjera ?

Misteret nuk janë ato që shfaqen,

ose nuk arrijnë t’i thonë fjalët:

në hapësirën e thellë, yjepak . “

 

 

 

 4 . THUHET SE …

 

 

Thuhet se çdo njeri është një ishull,

Po s’është e vërtet,

çdo njeri është një heshtje,

kjo po,

një qetësi,

secili me heshtjen e vet,

secili me heshtjen që është e tij.

 

                     

5 . TANI

 

Eci nëpër rrugët e tendosura të dritës

Së përhapur të agimit të gjatë,

dielli nuk mungon në takimin  e lënë

në heshtjen e natës që zbehet.

 Siguria e diellit, agimi,

 trupi im prej dheu,

i zbuluar në këtë  trëndafil të praruar

që shumë i afrohet vdekjes jeta.    

 

( Nga, Mbase gëzimi )

   

6 . Intimitet

 

Në fundin e minierës më të fshehtë,

në brendësi të frutit më të largët,

në vibrimin e shënimit më  të rezervuar,

në guaskën e spërdredhur dhe tingëlluese,

në shtresën e ngjeshur të pikturës

në damarin që na depërton më tepër në trup,

në fjalën që të thotetë përcjell më shumë ëmblësi,

në rrënjën që sa më thellë zbret poshtë, më shume e fshehtë bëhet

në heshtjen më të thellë të heshtjes

në të cilën jeta bëhet përjetësi,

në heshtjen më të thellë të heshtjes

në të cilën jeta bëhet përjetësi,

kërkoj dorën tënde, deshifroj motivin

e mosbesimit e mosdashjes, në fund, intimiteti.

 

 

 

 

 

  1. ÇAJ  NJË BRAZDË  NË  TOKË

 

Çaj një brazdë në breg të detit;

dhe batica  e mbulon menjëherë.

kështu është dhe Poezia.

I njëjti fat që i takon rërës, i takon dhe asaj,

vajtje-ardhjes së baticës, vajtje-ardhje së vdekjes .

 

 

 

8 . GRATË

 

 

Dhe e gjatë e pambarimtë biseda e grave,

duket diçka e parëndësishme,

kështu mendojnë burrat;

as ata s’e imagjinojnë

që kjo

është biseda

që e mban botën në orbitën e saj.

Po të mos ishin gratë

që flasin me njera – tjetrën

tani burrat do të kishin humbur

ndjenjën e shtëpisë

e të planetit. që përndrit.

 

 

 

 

  1. GJYSMËSHOLLËT

 

E di mirë se këpucët e arnuara

me gjysmëshollë nuk i rezistojnë kalldrëmit të kohës

ku unë kaloj.

 

Solid, mbase, këpucët e mia rezistonin,

Po kush rri dot i qetë,

duke ditur që kësaj rruge mbase vdes.

                             

 

 

  1. VËLLAZËRI

 

Kush gënjen nga ne të dy,

Nëse unë të quaj vëlla në këta vargje?

Nuk janë gjethet motra që nga toka

Shikojnë gjethet e tjerat mbi degë atje lart.

 

Më mirë të pranosh këtë vetmi,

të jetosh i tërbuar si një qen

që kafshon turirin e tij.   

 

  1. ARSYE MOS KËRKONI

 

 

Mos më kërkoni arsyet, nuk i kam,     

ose do t’i jap me bollëk: ne e dimë.

Arsyet janë fjalë të lindura të gjitha

nga mitet prej të cilave mësojmë.

 

Mos kërkoni arsyet për të kuptuar

forcën e baticës që më mbush gjoksin,

të ndodhurit keq në botë dhe në këtë ligj:

ligjin s’e kam bërë unë, botën s’e pranoj.

 

Mos kërkoni arsyet, as të falurat.

Sipas meje të dashuruarit dhe të rrënuarit:

kur nata është e gjatë arrin agimi

i pranverës që do të dojë të lindë

 

 

Përktheu: Faslli Haliti