VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

NJË PASDITE NË ZYRIH Nga ISMAIL KADARE

By | September 14, 2017

Komentet

PERKUJTOJ DON KOLEC PRENNUSHIN… – Përgatitë nga Fritz RADOVANI

 

Në 70 vjetorin e vdekjes…

Kjo pjesë letrare asht shkrue nga Don Koleci me pseudonim Mujs Polemi dhe, asht botue në antologji “Rreze Drite” në vitin 1941.

 

TË VËRSHUEMIT

 

Buna asht breg në breg. Bora maleve asht de prej erës së jugut e ka ajë lumin. Me madhni të njij ngallnjyesi, të cilit s’ka forcë qi i ban ball ulët rryma e gjanë pa pushue. Gjindja janë strukë nëpër shtëpija. Ndonji bari i rrall qi nget kah shtëpija kqyrë pa da at element të mnershëm, qi vjen tue u shtri me kërcnim. Në të tanë katundin zotnon nji qeti vorresh porsi në nji qytet të mundun qi pret tue u dridhë kur të derdhet ushtrija me ba rrufi.

Qielli asht terratisë. Ret e zeza si male vigane njiten prej gryke. Duket se të tanë kupa e qiellit asht tue u dyndë si të njitej deti mbi horizont. Së largu ndihet gjama e ndryme e bumbullimës qi dridhë shtëpijat me themel. Deti, i tollovitun si përbindsh i egërcuem buluron për mnerë.

Mbi horizontin e ximë kah gryka shpërthejnë prej gojve të reve të zeza porsi gjarpij rrufet vetuese e futen vrap në gjinin e zymtë.

Nji fishkullimë e thekshme shiroku kalon nëpër shelqe e plepa porsi piskamë orësh qi ikin prej katundi.

Mandej nji hingllim e ulurim i tërbuem nëpër gembat e landvet qi shpërvilen e përkulen si vigaj, qi luftojnë me elementa të shpranguem e mbrapa shtërgata me trollim të frigueshëm. Shiu me shena ka veshë shtëpijat e landët. Tushti i stuhisë e ka pështjellë katundin mbarë. Rêtë janë bashkue me uj poshtë qi ka nisë me lëshue.

“U thye penda e madhe!” ndihet nji vigëm e tretun nëpër ushtimë të motit. Uji derdhet nëpër rruga të katundit porsi pushtues krenar mbi plaçkën e vet.

Rrugat nji metër e ma nën trollin e shtëpijavet e të kopshtijevet mbushen me uj qi shkon tue u rritë pa da. Ndihet kushtrimi i ndonjij bariu qi ka mbetë me gja në fushë qi e bredh ushtima e valvet me ndërlikim të zymtë. Valët e harlisuna dirgjen si aradhet e rrebta t’ushtrisë ngallnjyese. S’ të dallon syni përveç shtëpija të zhytuna n’uj.

Errej nji mbramje e ftoftë. Qelqet e dritores n’odë të zjarmit krisshin prej pikave të shiut qi shkrepshin pa pushue. Era e fortë, hove-hove kthente tymin e tymtarit teposhtë qi na pshtielltë për rreth votre.

Zjarmi strukej herë në njenën në anë, herë në tjetrën. Tjegullat kërsitshin në pullaz. Shtëpija mbarë gjimonte prej duhmë s’erës qi frynte me tërbim.

Përjashta ushtonte zhaurima e ujnavet qi bajshin rrjedhat e trumhasuna, e rridhte zymtas krah për krah me gjamën e stuhis.

N’errsinë e heshti të natës gjithkah prej ujnash edhe mjedis shtëpijave të njij katundi e ndien njeriu vetmin e trishtueshme, si të gjindej mbi nji gumë mjedis detit e pa fuqin e vet para këtij elementi të tmershëm.

Të nesërmen në mëngjes mendimi i parë qi m’erdh kje nji.

Dola në dritore. Kishte dalë nji ditë prandvere. Natën kishte çue murrla e ra borë bjeshkvet. Malet e kaltërta kah veriu ngrehshin në horizont majat e mbulueme në borë, qi vetojshin në rreze të diellit. Përmbi majën e Rumis endej hija e rêve të bardha qi velizojshin në kupen e qiellit.

Poshtë ujnat e ndyta të Drinit qi kalojshin me shushurimën e trishtueshme e shkulmet qi rrihshin me sulmet e veta muret e shtëpijavet hidhshin në kreni porsi trofe plaçkën e bame: cokla, cunga, trupa e bagti të mbytuna. Nëpër dritore burrat i bajshin za shoqishojt tue pyetë si kishin gdhi. Nëpër katund shkojshin e vijshin lundrat tue u bajtë tagji bagtive. Vetë sulja e vogël me nji njeri dy gisht mbi ujë, dukej porsi shigjetë rrymës teposhtë me u dridhë tue e pa.

Dam të pamatun ban të vërshuemit në katund.

                                          MUIS POLEMI

***

Shënim (FR): Don Kolec Prennushi asht le me 1 Janar 1902, në Shkoder. Asht kenë i pesti Meshtar i Familjes Prennushi në Shek.XX. Mbasi perfundoi seminarin e Jezuitve në Shkoder, vazhdoi studimet në Linz t’ Austrisë. U shugurue Meshtar me 25 -6- 1925.

Ka sherbye si famullitar në Barbullush, Mal të Kolaj dhe Dajç të Bregut Bunës.

Asht Autor i disa librave me karakter filozofik dhe letrar. Perkthyes i perkryem.

Don Koleci, ka shumë artikuj të një rendsie të veçantë në revistat: “Leka”, “Kumbona e së Diellës”, “Hylli i Dritës”, “Cirka”, “Zani i Shna Ndout”, “Lajmtari i Zemrës së Krishtit” etj., ku, shpesh  përdor edhe pseudonimin Mujs Polemi.

Nuk ishte dakord me nenshkrue “Statutin e Kishës Katolike Shqiptare”, prandej edhe u arrestue me 5 Dhjetor 1948. Mbas 11 mujsh hetuesi në Shkoder, u lirue me shpresë se do të firmojnë… Në muejn Qershor 1950, u keqsue me shndetin e zemres, që i ishte shkatrrue në hetuesi dhe me 2 Korrik 1950, vdiq në Shkoder, ku edhe u vorrue.

Prof. Ernest Koliqi transmeton nga Italia: “Shuhet edhe një penë e artë e letersisë sonë, vdiq në Shkoder pa pritmas Don Kolec Prennushi, letrar i shpresave të mëdhaja…”

At Zef Valentini e ka cilsue: “Kardinali i ardhshem i Kishës Katolike Shqiptare”(1938).

At Pjeter Mëshkalla shkruen nder kujtime:“…Dhimbja ma e madhe që kam ndie në zemër kur ishe në burgun e Burrelit, asht kenë ajo e vitit 1950, kur mora vesht vdekjën e shokut dhe mikut tem të vetëm të të gjithë jetës, Don Kolec Prennushit.”

Gjithshka parashikoi Don Kolec Prennushi, u ba realitet në Shqipni…

Melbourne, Korrik 2020.

Më 2 korrik 1923 lindi poetja nobeliste polake Wisława Szymborska

VOAL – Poetja e madhe Wisława Szymborska u lind më 2 korrik 1923 në Krakov, Poloni. Fëmijëria dhe adoleshenca e saj kanë qenë fatale që nga shpërthimi i Luftës së Dytë Botërore. Wisława e re është e detyruar, në fakt, për të vazhduar studimet fshehtas, dhe kështu arrin të diplomohet në vitin 1941. Në vitin 1943, duke qenë nëpunëse hekurudhore, arrin të shmangë dëbimin në Gjermani si punëtore e detyruar. Në të njëjtën periudhë filloi edhe karrierën e saj artistike: iu dedikua ilustrimit të një libri shkollor në gjuhën angleze.

U regjistrua në universitet në vitin 1945 në fakultetin e letërsisë dhe më pas u zhvendos në sociologji, por kurrë nuk do të përfundojë studimet. Pas tre vjetësh i duhet ta braktisë përfundimisht për shkak të problemeve serioze ekonomike. Megjithatë, ka fat të mjaftueshëm të takohet me eseistin dhe poetin Czeslaw Milosz, Çmim Nobel për Letërsi në vitin 1980, i cili e përfshin në jetën kulturore të kryeqytetit polak.

Ajo është e punësuar si ilustruese dhe sekretare në një revistë dyjavore, dhe në vitin 1948 martohet. Martesa është jetëshkurtër, dhe Wisława divorcohet pas gjashtë vjetësh dhe pastaj rimartohet me shkrimtarin dhe poetin Kornel Filipowicz.

Poema e saj e parë, “Duke kërkuar një fjalë”, u botua në një gazetë në vitin 1945. Fillimisht të gjitha shkrimet e saj vuajnë të njëjtin fat, pasi para se të botoheshin në format letre, duhet të kalonin shqyrtimin e censurës. Përmbledhja e saj e parë e vërtetë poetike, “Për këtë jetojmë”, do të publikohet shumë më vonë në vitin 1952, favorizuar nga poemat që lavdërojnë regjimin socialist. Një përmbledhje e mëparshme, në të vërtetë, nuk iu botua, pasi u konsiderua se i mungonte së tepërmi përmbajtja socialiste. Megjithatë Wisława, si shumë intelektualë të tjerë në atë kohë, përqafon ideologjinë socialiste në mënyrë zyrtare, nëpërmjet pjesëmarrjes aktive në jetën politike të vendit të saj. Ajo gjithashtu u bashkua me Partinë e Punëtorëve Polakë, duke mbetur anëtare deri në vitin 1960.

Më vonë largohet nga këto pozita të saj ideologjike, të cilat ajo i quan “Një mëkat i rinisë” dhe i bën publik reflektimet e saj në përmbledhjen e poezive, “Pyetjet e paraqitura për veten time”, 1954. Megjithatë largimi i saj përfundimtar nga partia daton në vitin 1960, edhe para se të ketë kontakt me disidentët, ajo mohon atë që ka shkruar në dy përmbledhje e saj të para poetike.

Ndërthur veprimtarinë poetike, të bekuar me arritjen e mirë në vitin 1957 me përmbledhjen “Thirrje për Yetin”, me punën e redaktores në revistën “Literary Life”, në të cilën botoi një seri esesh “Leximet fakultative”, më vonë të përmbledhura në një vëllim. Në të njëjtën periudhë gjithashtu bashkëpunon me revistën “Kultura”, të drejtuar nga emigrantët polakë në Paris.

Poezitë e saj, shpesh shumë të shkurtra, përbëhen nga vargje të lira, të shkruara në mënyrë të thjeshtë dhe me zgjedhje të kujdesshme të fjalëve. Wisława Szymborska përdor armën e ironisë dhe të paradoksit për të adresuar problemet etike dhe njerëzore me ndikim të gjerë të cilat kanë motiv ankesën për jetën që bën njeriu në këtë botë. Të gjitha poemat e saj lidhen me aktualitetin e kohës së saj historike. Në fakt, shkruan tema që kanë në qendër hartimin e biografisë ose që portretizojnë fëmijërinë e personazheve si Adolf Hitleri.

Në vitet tetëdhjetë angazhohet në favor të sindikatës Solidariteti Lech Walesa. Në vitin 1996 u nderua me çmimin Nobel për letërsi. Motivimi që shoqëron çmimin thotë: “Për një poezi që, me saktësi ironike, lejon që konteksti historik dhe biologjik të dalë në dritë në fragmente të realitetit njerëzor”.

Poetja mirëpret çmimin me habi dhe emocion, ajo pyet veten se si një sukses i tillë është i mundur.

Ajo kontribuon në përhapjen e poezisë franceze në Poloni falë përkthimit të disa poetëve barok dhe harton një antologji të poezisë hebraike. Përmbledhja e saj e fundit, botuar në vitin 2005, është jashtëzakonisht e suksesshme me dyzet mijë kopje të shitura në një javë.

Wisława Szymborska vdes më 1 shkurt 2012 në Krakov pas një sëmundjeje të gjatë. Në poezitë e saj ajo është përballur me temën e vdekjes disa herë duke thënë: “Nuk ka jetë që për një moment nuk ka qenë e pavdekshme”./Elida Buçpapaj

DORË, MENDJE DHE SHPIRT – Cikël me poezi për fëmijë nga SHKËLZEN ZALLI

DORË, MENDJE DHE SHPIRT
I hapi themelet,
Ku mbaron një arë…
Te dora e Xhaxhit,
Mbiu guri i parë…
Kush djersës, me djersë,
I shton dhe një dorë,
I shtohet respekti,
Quhet “PUNËTOR”

Fletëzës prej ari,
I jep punë e mendje,
Sjell te unaza,
Zëmërzat me gdhendje,
I mbushi me ojna,
Frerët për atllarë…,
Thanë,-Vuri mendjen,
Ndaj quhet “Zejtar”

Të gjithë hedhin ngjyra,
Por ky, u jep shpirt,
Me penel e mbjell,
Pishëzën e blertë,
S’e këput nga mali
Por e rrit dyfish
E ushqen me shpirt,
Ndaj quhet “ARTIST”

PAK SHI ME MJEGULL

Shkoj në fshat, sa ikën vera,
Kur liqenin rrethon era.

(Si e mban lugina vallë,
Me kaq, trofta,hije, valë…)

Pak shi edhe pak mjegull,
Peshk i bardhë pjekur në tjegull.

Me komshinë pi dhe nëna,
Verë mjalti me gështenja.

Këtu demi, kurriznxirë,
I drejton lopët me brirë,

Te një derë me lugje stani,
Ku pi viçi e… bidoni.

Thana, më plaka në lagje,
Vulat rozë më lë në faqe.

Të del dhelpra nga një ferrë,
E s’ia bën hiç syri “tërr”

Rrëmben pulën mendjelehtë,
Sikur ble në një market.

NXJERR PENA E POETIT NË LETËR
Një flutur që i bën fresk elefantit,
Një hënë që bëhet akrep
i orës së xhamit.
Dhjetë re që luajnë me trompa
një muzikë,

Një Patë që lyen me të bardha një rikë.
Ca flokë ku ulet veshi i lepurit,
si piramidë.
Një diell që pushon
mbi lulediellin, në mesditë.

Lepuri me kitarë,
kërmilli që bën garë në pishinë.
Majmuni që ngre lart
një re e një vetëtimë.
Një kokë tullace,
ku në vend të flokëve
mbjell lule,
Ca njerëz prej balte
e një qiell si daulle.

Valë që bëhet vajzë,
e hipur në varkën e patokut.
Përralla me këmbë lejleku,
tigër, sa thonjtë e maçokut.
Bletë që godet sythet,
e sythet bëhen lule.
Arka plot me yje,
derra të mbushur si baulle.

Një mi që gjuan mace,
lepur që dirigjon me veshë.
Gisht që prek një faqe,
e faqja që bëhet pjeshkë.
Ketër mbi një rrotë,
çakall me dhëmbë të rënë.
Kec vesh-me-push,
Lopë që trokasin me këmbë,
Ç’mund të mbjellë tjetër poeti,
mbi letrën e thjeshtë…

Po, shto këtu një lëng “prej vërteti”
Të frutave në vjeshtë…

Grimca kujtimesh për Shkëlzen Zallin – In memoriam nga Xhevat Beqaraj*

Ai u shqua si poet për fëmijë për stilin lirik, temat interesante, mendimin filozofik, edukues dhe atdhetar, leksikun e veçantë dhe figuracionin plot fantazi dhe shpesh me ironi, ndaj veseve të shoqërisë tonë.

 

Mëngjes i 17 majit 2020.
Isha në koridor. Po bëhesha gati për të dalë. Nga dhoma e pritjes më vjen zëri i sime shoqeje, tepër i shqetësuar:
– Bobo, paska shembur Teatrin Kombëtar! Natën. Në fshehtësi.
Pas pak, përsëri Mira, me zë më të lartë:
– Ua, Xhevat! Paska vdekur Shkëlzeni!
U befasuam. U tronditëm e u pikëlluam thellë.
Me Shkëlzenin jam njohur gjatë viteve të punës sime te revista “Fatosi”, në vitet 1982-1990. Jam njohur nëpërmjet shkrimtarit Sokol Jakova, me të cilin punonim bashkë.
Shkëlzeni, sa herë vinte nga Tropoja në Tiranë, do të trokiste me një lloj droje në redaksinë tonë. Sillte me vete edhe ndonjë cikël vjershash, të cilat priteshin mirë e pëlqeheshin edhe nga redaksia, edhe nga lexuesit e revistës.
Të tre zbrisnim poshtë te Goni, në klubin e gazetarëve, apo shkonim diku tjetër. Pinim ndonjë kafe. Shkëlzeni e Sokoli kishin qejf të hidhnin edhe ndonjë gotë.
Nuk ua prishja. Ata, ishin edhe më të dhënë pas saj. Unë më i kursyer.
Si më i rritur, u jepja edhe ndonjë këshillë:
– Edhe rakia, si çdo gjë, duhet me masë. Me tepri të dëmton. Jeni krijues të dy. Ti, – i drejtohesha Shkëlzenit, – edhe pse dukesh shëndet pakët, do të rrosh shumë. Mendoj se arsyet janë dy: mban emrin e një mali të njohur, Shkëlzenit. E dyta: je poet. Poezia të shton jetën. Të rinon.
Ai, si ndonjë cucë e turpshme, ulte sytë dhe, atë ulje sysh, e shoqëronte me një buzëqeshje fëmijërore.
***
Më vonë, Shkëlzeni erdhi në Tiranë.Punoi në Radio Tirana.
U njohëm më mirë e u afruam edhe më shumë me njëri-tjetrin. Shkëmbenim edhe mendime për kohën dhe letërsinë. Ai mendimet i shprehte hapur. Nuk dinte të shirej. As të përgojonte. As të fliste për vete. Ishte njeri i thjeshtë. I dhënë pas punës. I dhënë pas letërsisë.
Nga librat që botonte, disa prej tyre, më tepër i kam jo prej Shkëlzenit, po prej Vjollcës, tek e cila kam njohur një grua me një përkujdesje të veçantë ndaj krijimtarisë së të shoqit.
Shkëlzeni u shua. U shua në vlugun e moshës. Në vlugun e krijimtarisë. Ishte vetëm 61 vjeç.
Iku duke na lënë poezinë.
Është e çiltër, e sinqertë ajo poezi. Vjen e flet natyrshëm me ne, me lexuesin, se burimi nga ajo rrjedh është shpirti i poetit.
Dhe do të mbetet e freskët, e bukur ajo.
E freskët, e bukur, si Valbona e Tropojës, vendlindjes së Shkëlzenit.
***
Gjatë karrierës së tij, Zalli u bë shumë i njohur për emisionet e fëmijëve si “Mikrofoni i qershizave”, “Kolovajsa e pasdites”, “Në vallen e rritjes sonë”. Disa nga titujt më të njohur të shkruar prej Zallit janë: “Gjergji takon Skënderbeun”, “Ditari i maces”, “Pësimet e Benit”, “Treni me gaztorë” etj.
Shkëlzen Zalli ishte fitues i shumë çmimeve kombëtare të Letërsisë për Fëmijë. Shkelzen Zalli e filloi karrierën letrare në vitet 1980 me poezi për të rritur dhe si autor i teksteve të shumë këngëve të bukura të kompozuara nga Kolë Susaj dhe sidomos Skëndër Dozhlani.
Pas viteve 1990 ai do të lëvronte me sukses të madh poezinë për fëmijë duke u shndërruar në një nga poetët më të mirë për fëmijë.
Ai u shqua si poet për fëmijë për stilin lirik, temat interesante, mendimin filozofik, edukues dhe atdhetar, leksikun e veçantë dhe figuracionin plot fantazi dhe shpesh me ironi, ndaj veseve të shoqërisë tonë.
Shkelzen Zalli u bë pjesë e jetës së fëmijëve shqiptarë për shumë breza, duke i mësuar përmendesh poezitë e tij të bukura dhe plot elementë stilistikë që ishin pjesë e individualitetit të tij jetësor dhe letrar.
*Shkrimtar. Ish-kryeredaktor i revistës “Fatosi”

PRANVERA E VETMISË SË MADHE Nga Inis Jorgo

Venave më rrjedh shqetësimi
të djeshmen dua ta kthej
qyteti i ndryshuar, i muzgët
Pas fatit , njerèzit “burgosur” gjithandej…!

Mos rrugën e kam humbur?
spiraleve të sè çuditèshmes endem
rrathëve tè saj ngjitem e zbres përhumbur
liria edhe ajo, ndihet e trembur !

Përreth asgjè, u fsheh shkëqimi !
pas tij dhe varfëria fshehur diku
sa hutuar ndihet jeta
“burgosur” pas fatit, njerëzit kuturu!

Qepenat gërrnjarë s’i zgjojnë mè mëngjeset
të voglat gëzime, aq letargjike
spiraleve të dyshimit vazhdoj e endem
gllënqka jete që me fund pihen !

e thyer mbèrriti, erdh’ e pafaj
pranvera e vetmisë së madhe
si lulja qè nèn dèborè çel e vetmuar
Zhurmèn e saj do e pres tè kthehet rrèmbyer!

Inis A. Jorgo

ATDHEU Nga Zhuliana Jorganxhi

ATDHEU

Të duash Atdheun,
do të thotë shumë:
të punosh për të,
të flijosh për të,
pa zhurmë!
1979

 

S’ ISHTE HERO, ISH VETËM NJERI! Nga Zhuliana Jorganxhi

S’ishte hero, ishte vetëm NJERI
dhe shok nuk kishte një të dytë.
Foli kur heshtëm unë dhe ti,
sa çeli gojën, i mbyllën sytë…

Dhe thanë: “Vdiq i harruar
në burg të errët, në qeli…”
A kish të vdekur, të pambuluar,
se të pagojët si unë dhe ti?!

S’ishte hero, ishte vetëm NJERI!

Shkurt 1990

KËDO E BART ERA E RRUGËS… – Skica poetike nga Mustafa SPAHIU

 

 

LARGËSITË E ËNDËRRUARA

 

Gjithnjë i kam dashur largësitë me pamjen e tyre lirike që të shlodhin sytë. Janë tablo që të vinë përtej lumenjve, përrenjve, lugajave dhe maleve të Anamoravës kaltëroshe. Dhe kridhem në mendime: Çfarë deti është ky, shkuma e kujt ka qenë e ankoruar në gjenetikën time?

Verë dhe diell. Atje është fati më i virgjërt në të cilin kam nxituar dhe në të cilin kam shpresuar, mirëpo, kur çatis në afërsi të fushalogjeve të Anamoravës, ajo më ka dhënë kënaqësinë e vendeve të fshehura, në të cilat gjatë kam ndenjur dhe kam medituar për kotësinë e padobishme. Sepse, sa më shpesh kam ardhur, ende më shumë jam përmalluar, ndonëse fati ka qenë gjithnjë e më larg, tej largësive, i paaritshëm në cak!

Kush e di se si do isha vërsulur në atë mashtrim të përhitur. Thonë se peshku, kur zihet në karremin e mashtrimit, ka frikë, madje, edhe prej jetës së fluturës. Vetëm unë kam qenë i mashtruar, gjatë dhe dhembshëm, krejt, derisa s’e kam njohur si ka qenë fati i largësisë në zemrën time, i cili në djalërinë time më ishte kaq i largët… se  rrahjet e tij më ishin të huaja.

Moteve, pse kaq shumë po më zjarrmon djalëria?

 

 

 

SHPIRTI

– Tim ungji, Abdullah Sylës (1870-1912)-

 

Njeriu, më të shpeshtën e rasteve, thonë se i sëmbon loçka e shpirti e, që para saj, s’pyetet fare.

Çka është me të vërtetë shpirti? Prej çka është ndërtuar dhe çfarë është materja e tij dëshmuese? Epo, çfarëdo qoftë, në atë pjesëzën e tij psikologjike vendoset mjegulla, pikërisht sikur në vjeshtë vendoset gjithë mbushullimi i gjelbërimit në lugjet e luginat e stërthella të bjeshkëve. Të gjitha ato gazele të suvalëve dhe shkumëbardhat e freskisë së përroit, tulaten aq mirakëndshëm, deri në magjepsjen e shpirtit… I tillë është shpirti i munduar dhe i lumtur i njeriut, i kësaj qenieje të përsosur.

Në të nuk ka bukuri, as shëmti, po vetëm mjegullnajë. Shkretëtirë dhe dëshpërim! E  mjafton vetëm një çikëz, sall një fjalë e ngrohtë që erërat e jetës të fryjnë dhe ta bartin atë tis mjegulle dhe do të shihni si do të shkëlqejë në një shndritje arkadike me kënaqësinë e fatit të dritës… Prandaj, kur rastësisht ndeshemi në njeriun e halinosur, bëhemi të gatshëm ta gjejmë fjalën e vërtetë se si shpirti tij të parajsohet…

Dhe në shpirtin tim ka dhe do të ketë një fashë mjegulle, një lifqer fati.

Trimi, thonë, fishekun e fundit e ruan për vete…

 

 

 

 

 

KUR TË NISESH NËPËR BOTË…

 

 

E madhe është bota dhe e pakuptueshme. Kur të nisesh nëpër botë, mos e hidh shikimin vrikthi në largësi! Mbaji sytë përdhè, ku i ke dhe gishtat. Vetëm në çastet e pushimit, në vështrimin e parë, ngulite thellë shikimin, por, deri sa të rrugëtosh, kthehu ta shikosh edhe gjurmën tënde. Ndoshta s’je i vetmi që në të njejtën rrugë ke kaluar edhe atëherë kur nuk sheh askënd, asgjë prej gjëje që s’do të të përgjëronte fare, që do të të paralajmëronte për të atë, të kudogjendurin, se aty është i pranishëm dhe ai tjetri, ndaj, dysho bindshëm! Ndoshta nuk e ke njohur gjurmën, e cila, pikërisht ty ta kanë gjahtuar për të të futur në dhokan.

Të shkosh nëpër botë, do të thotë të pështjellohesh në hapësirën e zbrazët, duke mos e gjetur vetveten… ah, është humbje pa fjalë. Prandaj, kujdes në çdo shikim! Dhe shiko edhe përmbrapa! Mbase, mund të jetë, kushedi, në gjurmën tënde dhe ti e njeh  dhe e gjen vetveten e pastaj kthehesh prej nga je nisur. Frikësimin tënd askujt mos ia rrëfe as me pëshpërimë… kush të dojë le ta lëçisë nëpër ninëzat e syve të tu!

Kujdes kur të nisesh nëpër botë! Fute dritën në zemër, hape katinarin e heshtjeve dhe unazën le ta ruajë gjarpëri i shtëpisë, peng – libreto për gjenealogjinë e ujit! Deti këndon në zemrën tënde…

 

 

S’E KALOVA RRUGËN TËNDE!

 

 

Nuk je i detyruar aspak të bisedosh, nëse besimin e bart thellë në shpirt. Vetëm atij jepi leje, se ai do të të shpjerë në sarajin e besimit. Atje do ta përjetosh këngën, të cilën asnjëherë s’do ta mbash ndër mend, po as do ta harrosh kurrë. Përngahera do të përkujtohesh se ke qenë, je e do të jesh e Ti bëhu i “pendueshëm” dhe mos u lavdëro se ke qenë ai që ke qenë: i paepur, i pathyeshëm, granit dhe i palakueshëm. Vetëm nëse dikush të shquan, në mënyrë lakonike përgjigju: Po! Jam i tëri dhe i bëri, poet me taban!

Аi që ka intelektin e të kuptuarit, do ta marrë vesh seriozisht, ndërsa ai që nuk ka haber, s’do ta kuptojë as me shpjegime të stërgjata. Sepse, në se i beson vetëm besimit tënd në vetvete, atëherë edhe të tjerët do të të besojnë. Vetëm mosbesimtarët ndahen zëshëm në sinore arash në përkatësinë e tyre, përderisa shpirtin e nuk dijë se ku e kanë?!

Në rrugën e jetës mua mos më beso fare, sepse unë asnjëherë s’e kalova rrugën tënde të ferrit nëpër kampet e tmerrit të Spaçit e Qafë-Barit, siç e pasqyron nëpër faqet e librave të burgologjisë…

Amen!

 

LUTJE PËR TY, O LUM POETI!

– Latif Berishës (1931-1999)-

 

Kur të ecësh rrugëve tokësore, mos harro qiellin dhe lakadredhimet e pëllumbave të bardhë nën retë muroshe. Atëherë vështro ndonjë shembje të papritur në vetë njeriun, mbuluar nga drita e yjve. Yjet nuk janë vetëm për poetët. Yjet janë gjerdan me margaritarë të çmuar në qafën e kaltërt të vashëzave qiellore. Velloja e tyre e vetme është drita e zbehtë e hënës. Prandaj, o njeri i mirë, gjithmonë bëhu i kujdesshëm në mes të tokës dhe qiellit! Pikërisht aty është jeta jote e, kur të të vijë, larg qoftë, koha e kobshme, toka e qielli edhe ashtu e kështu e kërkojnë hisen e tyre. Toka, natyrisht truin, qielli shpirtin. E po, ku jemi?…        Si ta them me drejtpërsdrejti, o lum poeti, o lum rrëmeti? Me çka nipërve e stërnipërve tanë do t’ua dëshmojmë ekzistencën tonë? Ose do të ngelim në atë mençurinë e pazgjidhshme: Vallë, kush është më e vjetër, veza apo pula?

Ja, kështu, o njeri i mirë! Tani më thuaj ti mua, ku dhe si duhet të vemi nëpër jetë? Mundet me lëvizjen e duarve, sepse tepër jam i sigurt tek Ty se ku do të arrijmë. Kush është i mençur, e kupton vetë…

E, për Ty, thonë filozofët, nuk ka Tokë të Premtuar! Të gjeta, i plotpërhirshmi poet, në Tri gota:

“N’livadh të jetës tri gota i gjeta,

Dy janë të mbushuna, asht bosh e treta…

Të parën e mora, në buzë e afrova,

Ish’ idhtë si pelini, mejherë e largova…

Të dytën e mora, me gjuhë pak e preka,

Prej s’ambli më dogj, mejherë e hjeka…

I zbraza të dyja në të tretën gotë,

U ba idhtë e ambël, si asht vet’ kjo botë…”

… Ave, i pavdekshmi Poet! Ave!

 

 

PËRPIQU…

– Mikut tim, Lulzim Logu, Tropojë-

 

Përpiqu ta kuptosh atë çka e ke më pranë! Ndoshta jetën ta stërmbush me gëzim, ë?… Atë çka e ke më të largët, kushedi, jeta ta merr e të mbjell në të thellin trishtim…  Prandaj, kujdes në çdo tentim! Ndonjëherë, më e afërta është më e largët e, ke parë ti, ndonjëherë, e përtejshmja – më përpara: hipermetropi.

Përpiqu! Përsiat!

Mos lejo, me çdo kusht, që të ngashërejnë dhe të të futin në grindje por, për të gjithë merr vendimin dhe gjykimin e mprehtë e përfundimtar e, nëse e meriton patjetër, mos hiq aspak dorë!

Ta kesh në dijeni, vëth në vesh, se këshilla ime s’është përfundimtare.

Kërko nga stërgjyshe Urtia: “Pvet Kolë e Metë, bôn si të dijsh vet!”

Çohu këngëtar! Kështu e lëshonte kushtrimin poeti i pafat mbarëkombëtarë, L.B., në vjershën emblematike “Kangëtarit”, në strofën e pestë:

“Këndo kangëtar, këndo, se kanga e jote

asht nxitje e madhe për ngritjen e botës së re,

këndo, se e presin zemra dëshirëplote

jehonën e saj, ma të amblën mbi dhe…”

 

 

DITA E RE – FATI I RI

– Sime bijë, Jehonës-

 

Çdo ditë e re është fitore, po aq edhe njëfarë zhgënjimi! Nëse e përmbarojmë punën e filluar, mund të jemi të kënaqur me fitoren, por ne lodhja na paralajmëron se jemi të rraskapitur dhe të munduar e ia futim gjumit, në të cilin endemi ëndërrave të bardha e të mëndafshta.

Ditën që e mbarojmë me buzëqeshje kaltëroshe, le të jetë fitorja jonë më e madhe, me melodi e simfoni jehonash. Të jehonshme…

Kur të zgjohemi të sëndisur, lemë vend dhe për pak ide e shikojmë diellin, bimët, i dëgjojmë zogjtë, kandrat dhe pyetemi për ditën e tyre të re, pas natës së pagjumtë. Në trupin e brishtë të fluturës është ndalur frika e njerëzimit. Ai asnjëherë s’është i sigurtë. Në të gjithmonë përgjojnë sytë e uritur. Prandaj frika e tij është e madhe.

Rrymimin e ajrit, si vetë freskinë e mëngjesit, shikimin që mundemi t’ia drejtojmë dikujt, mendimin pozitiv që, gjithashtu, mundemi t’ia dërgojmë larg dhe një të panjohuri, le t’i përcjellim këndshëm e me mirësjellje njerëzore, stërpikur me polenin e luleve. Ai pluhur i imtë i jep krahë si të mundet dendësisë, për t’i shërbyer verës. E dëgjojmë atë mendim të brishtë, se dikush do t’ju dëgjojë patjetër dhe do të fluturojmë në lulen e ndonjë zemre.

Dhe ne jemi pluhur në gishtat e dikujt…

Nuk është sukses që ditën e re ta fillosh me buzëqeshje, përkundrazi, të presësh paqësimin e saj.

Dhe poeti stisi një metaforë: “Kur buzëqeshin bukuritë – hapen sezamet!”

 

 

 

 

 

FRIKA KA LINDUR PARA TRIMËRISË

 

Asnjëherë s’do ta dija se a kam mundur? Frika ka qenë kaq e fuqishme, saqë, madje, as që e kam provuar. Tevonës vetë e kam analizuar ngjarjen: Ç’do të bëhej… po sikur të bëhej… ah, sikur të mos ishte frika! Frika përcakton e, ai që s’ka frikë, që në nisje e ka vetëpercaktuar Humbjen e Madhe…! Atëherë, si duhet përcaktuar përballë rolit dhe veprimtarisë tënde? Ose duhen lëshuar që të gjitha në të njëjtën radhë të kalojnë, si zogjtë e rrëzuar përtej pllakave të çelikëta të qiellit. Sepse zogjtë e dinë rrugën dhe pikëarritjet, por shumica e tyre ngordhin në hava. Disa, sikurse pikat e mëdha të shiut, pikojnë në ujërat e gjëra dhe qetësisht fundosen. Disa syresh kanë fatin e vuajtjes më të shkurtër dhe, sa çel e mbyll sytë, në çast i kapërdijnë peshqit e uritur…

Kështu është jeta e zogjve!

Lum për ata, krahët e të cilëve palohen në lutje nga lart e pikojnë kryengulthi të vdekur në tokën nënë e i bart era me amësimet e jugut.

Secilin e bart era e rrugës së vet. Krejtësisht, përderisa forca, dobësisht ka menduar për Zotin por, kur, i papërkulur i palon krahët mbi tunxhin e ujërave të thella, Zoti është fjala e parë në buzët e mavijosura…! Ja, kështu është njeriu. Si zogu! Rruga, gjatë së cilës shkon, është e pafund. Vetëm njeriu në atë rrugë është i qëndrueshëm prej frikës nga ujërat e mëdha dhe nga mospasja e krahëve për fluturim.

Mendja, njeriut i bëhet barrë e tmershme, sepse gjithnjë është në sprovë në mes të asaj që e ka bërë vetë atë dhe asaj tjetrës që ka mundur të bëjë e s’e ka bërë! Një frikë e këtillë gjithnjë e gjen vendin e vet tek njeriu… Por ndonjëherë frika bën çudira. Kalon në dëshpërim dhe e nxit njeriun të bëjë vepra të papërfytyrueshme. Kreshnikërisht! Merr mbi shpatulla një punë që meriton admirim. Dhe, përderisa të gjithë mburren me guximin e tij, ai, vetmitar dridhet, si thupra në ujë, nga vetëfrikësimi.

Këtë e kuptojnë vetëm ata, të cilët, në rrugën e vet kanë përjetuar lodhjen e krahëve mbi çivitin e deteve dhe, kur kanë vdekur edhe shpresat me përendimin e diellit, atëherë është shpalosur dhe gjerësia e butë e tokës së panjohur.

Kush e njeh këtë frikë, është vëllai im.

Vetëm prej tokës mund të fillohet.

Frika ka lindur para trimërisë.

Frika si numëron hapat…

 

Në Vendlindje

E premte, 15/24 nëntor 2013

Afrika e bardhë – Poezi nga Antonieta Luli

 

 

Afrika e bardhë,

Mallngjyese si perëndimi i diellit

E freskët si vesa e mëngjesit

Ftyrëqeshun si foshnja e pafajshme

Afrika plot ngjyra.

 

Ti m’ ndalon frymëmarrjen,

m’ ban me qa, me qesh, me vrapue,

me ulërit pafund, sa me shembë qiellin.

Para teje ndjehem asgja.

 

Sa i vogël m’ duket mbreti para teje,

sa e pavlerë m’ duket madhështia e botës,

sa e zbehtë, e pakët drita e diellit

para shkëlqimit të syve të fmijëve  tu.

Shikimi i tyne ngulitës në zemër e në mendje

Të shkund, të ban të përmendesh.

Bebja e synit tand Afrikë asht ba njish me synin tem.

E tash unë shoh me sytë e tu, jo të mitë.

 

Tue t’kujtue me dhembje e dashuni,

Dhe me lotët që m’ bien mbi faqe,

due t’laj ftyrën tande të bukur.

Sa mall për ty !

 

              Tiranë, më 5 qershor 2020      

Më 29 qershor 1861 u nga jeta Elizabeth Browning, poete e shquar angleze

VOAL – Elizabeth Barrett Browning (Durham, 6 mars 1806 – Firence, 29 qershor 1861) ishte një poeteshë angleze, gruaja e poetit Robert Browning.


Biografia

Elisabeth Barrett ka lindur në 1806 në Durham. Jetoi një fëmijëri të privilegjuar me njëmbëdhjetë vëllezërit e saj. Babai kishte bërë pasuri falë plantacioneve të sheqerit në Xhamajka dhe kishte blerë një pronë të madhe në Malvern Hills, ku Elizabeta e kalonte kohën duke hipur dhe duke ngritur luajtje me familjen e saj.

Elizabeth, ende jo e rritur, kishte lexuar tashmë Miltonin, Shekspirin dhe Danten. Në moshën dymbëdhjetë vjeçare, ajo shkroi një poemë epike. Pasioni i saj për klasikët dhe metafizikët ishte e balancuar nga një frymë e fortë fetare.

Midis 1832 dhe 1837, si rezultat i problemeve financiare, familja Barret u zhvendos tri herë dhe pastaj u vendos në Londër. Më 1838 u botua përmbledhja The Seraphim dhe Other Poems. Gjatë së njëjtës periudhë, Elizabeth Barrett kishte probleme serioze shëndetësore që e bënte të pavlefshme në gjymtyrët e poshtme çka e detyroi të qëndronte në shtëpi dhe të komunikonte vetëm dy ose tre persona përveç anëtarëve të familjes.

Më 1844, krijimtaria poetike e bëri atë një nga shkrimtaret më të njohura të momentit. Leximi i përmbledhjeve të saj e nxiti poetin Robert Browning të shkruajë për të shprehur vlerësimin e tij. Në vitin 1845 ata u takuan dhe, duke qenë babai i Elizabetës rreptësisht kundër martesës së tyre, ata fshehurazi u martuan dhe ikën së bashku në Firence ku patën një djalë Pen. Në Firence ata banonin në Piazza San Felice, në një apartament në Palazzo Guidi i cili sot është bërë muzeu i Casa Guidi, i dedikuar për kujtimin e tyre.

Elizabeth Barrett Browning më vonë botoi Sonnets from the Portuguese (1850), Casa Guidi Windows (1851), Aurora Leigh (1856) e Poems before Congress ( 1860).

Ajo ishte një përkrahës e madhe e Lëvizjes Kombëtare Italiane, të cilin e përshkroi me saktësi, sidomos ngjarjet e 1848-1849 në Casa Guidi Windows. Ajo e vlerësoi shumë Camillo Benson kontin Cavour dhe u trishtua nga vdekja e tij.

E rënduar nga pikëpamja shëndetësore, vdiq në Firence më 1861 (në moshën 54 vjeçe). Ajo është varrosur në Varrezat Britanike në Firence./ Elida Buçpapaj (Wikipedia)

NJË KËNGË PËR FUNDIN E BOTËS – Poezi nga CZESLAW MILOSZ – Përktheu SKËNDER BUÇPAPAJ

Në ditën kur bota mbaron
Një bletë i vjen rrotull një tërfili,
Një peshkatar hedh një rrjetë të ndritshme.
Delfinë të lumtur hidhen në det,
Me ajrin e shiut harabelët e rinj po luajnë
Dhe gjarpëri ka lëkurë të artë si gjithmonë.

Në ditën kur bota mbaron
Gratë ecin nëpër fushat nën çadrat e tyre,
Një pijanec e merr gjumi buzë një lëndine,
Shitësit e perimeve bërtasin në rrugë
Dhe një varkë e verdhë vjen afër ishullit,
Zëri i një violinë zgjatet në ajër
Dhe na çon në një natë xixëlluese.

Dhe ata që pritën rrufe dhe bubullima
Janë të zhgënjyer.
Dhe ata që pritën shenja dhe trumpeta kryeengjëjsh
Nuk besojnë se po ndodh tani.
Për sa kohë që dielli dhe hëna janë lart,
Për aq kohë sa bletët punëtore vizitojnë një trëndafil,
Për aq kohë sa foshnjat lindin të trëndafilta
Askush nuk beson se kjo po ndodh tani.

Vetëm një plak i moçëm flokëbardhë, i cili duket të jetë një profet
E prapë nuk është një profet, sepse ai është shumë shumë i zënë,
Tek po përsërit ndërsa lidh domatet e tij në kopsht:
Nuk do të ketë tjetër fund të botës,
Nuk do të ketë fund tjetër të botës.

DETYRË – Poezi nga CZESLAW MILOSZ – Shqipëroi ASTRIT LULUSHI

Në frikë dhe dridhje, mendoj, do ta përmbush jetën
Vetëm nëse e bind veten të rrëfehem publikisht
Duke zbuluar mashtrimin, timin dhe të epokës time:
Ne u lejuam të bërtisnim në gjuhën e djajve
Por fjalët e çiltra dhe bujare ndaloheshin
Nën dënim aq të ashpër sa kush guxonte
Veten e konsideronte të humbur.