VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

NJË EMËR I EKLIPSUAR QË BËN DRITË NË FAQET E HISTORISË SONË – Nga MUHAMET SHATRI

By | July 19, 2019

Komentet

20 vjet më parë u nda nga jeta Bettino Craxi, politikan i shquar italian

VOAL – Udhëheqësi historik socialist, Bettino Craxi (Betino Kraksi) mbajti fjalimin e tij të fundit në Parlament, si deputet i akuzuar, më 29 prill 1993. Pastaj do të vijë restoja, gjyqet, dënimet, mërgimi i trishtuar në Hammameth, sëmundja, vdekja. Një parabolë që në gjashtëmbëdhjetë vjet do ta kalojë atë nga altari në baltë.

Pas shumë vitesh nga revolucioni drejtësivënës i duarve të pastra, figura e Craxit fillon të vlerësohet nga shumë anë me qetësi më të madhe, në dritën e një gjykimi më të ftohtë historik.

Benedetto (Bettino) Craxi lindi në Milano në 24 shkurt 1934, në një periudhë në të cilën Fashizmi po vendoset me shpejtësi, duke tërhequr konsensus gjithnjë e më të qartë nga i gjithë populli italian. I pari i tre fëmijëve të Vittorio Craxit, një avokat nga Sikiliani që u transferua në Veri (për tu bërë prefekt i Milanos dhe më pas prefekt në Como), dhe Maria Ferrarit një shtëpiake me origjinë nga Sant’Angelo Lodigiano, Bettino përkundrazi edukohet në vlerat e antifashizmit dhe të socializmit liberal.

I regjistruar në Rininë Socialiste, ai hyn në Federatën Milaneze gjatë shkollës së mesme. Në vitet 1950 ai ishte zyrtar në Sesto S. Giovanni. Ai do të anëtarësohet në Komitetin Qendror të PSI në kongresin e Venecias të ’57. Në moshën njëzet e tre vjeçare fusha e tij e veprimit janë universitetet. Ai vetë rrëfeu se nuk i pëlqente të studionte kur ishte i ri. Në shkollën e mesme ai i mori promovimet me vështirësi. Ai mezi mori diplomën e shkollës së mesme klasike, por në Universitet ai nuk do të kishte fat të barabartë: ai ndoqi edhe Fakultetin e Drejtësisë në Milano dhe atë të Shkencave Politike në Perugia. Në moshën nëntëmbëdhjetë  vjeç ai njihet me Anna Maria Moncini, e cila do të bëhet gruaja e tij.

Nennian i hekurt dhe antikomunist i bindur, ai vazhdon si këshilltar i qytetit në Milano ku, në vitin 1965, ai hyn në udhëheqjen e partisë. Tre vjet më vonë, Craxi u zgjodh deputet dhe u transferua në Sekretariatin Kombëtar si Zëvendës Sekretar i Giacomo Mancini, pastaj i Francesco De Martino. Në ato vite, ai vendosi marrëdhënie me partitë evropiane motra, ndërsa më vonë, në fillim të viteve 1970, ai mbështeti dhe financoi të gjitha partitë socialiste që ndodheshin nën regjimet diktatoriale (Greqia, Spanja, Portugalia).

Më 1976 ai u zgjodh Sekretar i PSI në vend të De Martino, i shikuar si sekretar i tranzicionit. Përkundrazi, Craxi dëshmon jo vetëm që të ketë shumë aftësi, por edhe ide novatore dhe krejtësisht të qarta ndaj status-quosë politike italiane të kohës. Në Kongresin e Torinos të vitit 1978, për shembull, ai kundërshtoi “Strategjinë Alternative” ndaj “kompromisit historik” të shqiptuar nga kreu i PCI Enrico Berlinguer, parti me të cilën Craxi do të fillojë një polemikë të ashpër.

Më 1978 vjen një tjetër ngjarje themelore për karrierën e politikanit më vendimmarrës italian të dekadave të fundit: është skandali i Lockheed, një skandal që detyroi Presidentin e atëhershëm të Republikës Giovanni Leone të jepte dorëheqjen dhe të sigurojë që PSI të arrin të imponojë, për herë të parë në historinë e saj, një socialist në Quirinale: Sandro Pertini. Përplasja me komunistët vazhdon. Ndërsa Berlinguer ndahet me Moskën, duke filluar “rrugën e tretë”, në të njëjtën periudhë Craxi braktis Lenin dhe Marksin për të forcuar mendimin e Proudhon dhe ndryshon simbolin e Partisë: nuk ka më drapër dhe çekiç në libër dhe diell në rritje, por një karafil të kuq.

Gjatë rrëmbimit të Moros, demokratët e krishterë dhe PCI nuk duan të dinë për hyrjen në negociata për lirimin e Aldo Moro. Linja e zgjedhur nga dy partitë kryesore për t’u përballur me 55 ditët dramatike të rrëmbimit të burrit të shtetit të DC është ajo e qëndrueshmërisë: asnjë lëshim për Brigadat e Kuqe. Në vend të kësaj Bettino Craxi do të zgjedhë linjën e negociatave, por pa asnjë dobi.

Më 4 gusht 1983 ai formoi qeverinë e tij të parë: i përbërë nga Dc Psi, Psdi, Pri dhe Pli. Ai do të qëndrojë në detyrë deri më 27 qershor 1986. Një periudhë që do të mbetet më e gjata e regjistruar ndonjëherë në historinë e Republikës. Përveç rekordit të tij të qëndrueshmërisë, Craxi ishte i pari socialist që u bë Kryeministër në Itali. Më 1984 (18 shkurt) u nënshkrua rishikimi i Concordat midis Italisë dhe Vatikanit. Me Kryeministrin nënshkruan marrëveshjen Sekretari Kardinal i Shtetit Agostino Casaroli.

Ndarja tjetër me PCI është nga viti 1984 kur, me propozimin e tij, dekreti i ligjit u miratua për prerjen e disa pikave të shkallës lëvizëse, pa pëlqimin e sindikatave.

Më 10 shtator 1985, një aeroplan egjiptian që transportonte Abu Abbas, një anëtar i PLO, një nga ndihmësit e tij dhe 4 rrëmbyesit e anijes lundruese italiane Achille Lauro, u kap nga aviacioni ushtarak amerikan i cili kërkon uljen e tij në Sigonella (Siçili). Craxi nuk pranon të dorëzojë në SHBA rrëmbyesit palestinezë të Achille Lauro duke deklaruar se krimet janë kryer në tokën italiane dhe, prandaj, i takon Italisë të ndjekë penalisht krimet. Ushtria italiane e Sigonellas kundërshton, me armë, trupat speciale amerikane.

Më 8 dhjetor 1989 Sekretari i Përgjithshëm i KB e emëroi atë si përfaqësuesin e tij personal për borxhin e vendeve në zhvillim. Në vitin 1990 ai paraqiti raportin e tij në Asamblé.

Sekretari i Përgjithshëm e emëron atë si Këshilltar Special për zhvillimin dhe konsolidimin për paqen dhe sigurinë. Për të nënshkruar fjalimet e tij në “Avanti!” Craxi fillon të përdorë pseudonimin affibbiatogli nga drejtori i Republikës Eugenio Scalfari, i frymëzuar nga “masnadiero di Radicofani”: Ghino di Tacco.

Në fakt nuk është një pseudonim lakmues, duke pasur parasysh që ai ishte një hajdut (edhe pse ka nga ata që pretendojnë se ai ishte një lloj Robin Hood), por Craxi me një sens të shkëlqyeshëm humori, e pranon talljen.

Sidoqoftë, Craxi vazhdon punën e tij për afrimin e Partisë Socialiste në qendër, me qëllimin për ta bërë atë gjilpërën e ekuilibrit të politikës italiane. Këto janë vitet e CAF-it të famshëm, boshti Craxi-Andreotti-Forlani, qeveria pesë-palëshe e fillimit të viteve ’90. Të tre rrëzuan liderin Irpian, Ciriaco De Mita duke hequr Sekretariatin e DC dhe qeverinë. Por Craxi nuk do të jetë më në gjendje të marrë qeverinë. Fillimi i krizës politike të Bettino Craxi daton më 1992.

Orteku fillon me arrestimin e administratorit socialist të një shtëpie pleqsh për të moshuarit në Milano, Pio Albergo Trivulzio: Mario Chiesa, i cili është i bllokuar ndërsa mbledh një ryshfet nga një kompani pastrimi. Craxi e quan atë “një mariuolo”, një hajdut që nuk ka asnjë lidhje me PSI. Por nga ai episod fillon Mani Pulite, një hetim i kryer nga prokurori Antonio Di Pietro. Fillon Tangentopoli. Më 15 dhjetor 92 mbërriti njoftimi i parë për garanci për hetimin në Metro Milano. Pool, e udhëhequr nga Francesco Saverio Borrelli, i dërgon njoftimin e parë të marrjes nën hetime.

Në gusht 1993, përpara një Parlamenti të nemitur, ai bëri fjalimin historik që tingëllon si një sfidë për të gjithë klasën politike italiane: “Të ngrihen në këmbë ata prej jush që nuk kanë marrë fonde të paligjshme në këtë vend”. Pastaj ai kujton paratë e paguara nga Sovjetikët në PCI dhe aparatin paramilitar të KGB në Itali.

Sidoqoftë, i pushtuar nga skandalet gjyqësore dhe i ndjekur nga urdhrat e arrestimit të pishinës së Mani Pulite në Milano, Craxi vendos që të mos përballet me gjyqet dhe më 1994 arratiset në vilën e tij në Hammamet, Tunizi, ku dikur kishte pritur krerët e shteteve dhe politikanët nga e gjithë bota. Për gjashtë vjet Italia pretendon ta harrojë atë: pak politikanë që e vizitojnë, po aq pak janë miqtë që kanë mbetur në krah të tij.

Ai vdiq në Tunizi më 19 janar 2000.

Për miqtë dhe të afërmit ai ishte një mërgimtar.

Për drejtësinë italiane një i arratisur.

“Craxi ishte sigurisht një lider partiak shumë mendjemprehtë, ai ishte një njeri i vlefshëm i qeverisë sepse ai dinte të vendoste; se çfarë ishte shteti, si një socialist i mirë, ai nuk e dinte.” (Indro Montanelli në Craxi)/Elida Buçpapaj

Sot i mbush 100 vjet Javier Pérez de Cuéllar, ish Sekretar i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara

VOAL – Javier Pérez de Cuéllar Guerra lindi në Lima të Perusë më 19 janar 1920.

U diplomua në Drejtësi dhe u bë ambasador në vitin 1962.

Pérez de Cuéllar është një avokat i një politike të botës së tretë dhe punon për futjen e Perusë në grupin e vendeve të paangazhuara.

Në vitin 1969 ai ishte ambasadori i parë peruan që udhëtoi në Bashkimin Sovjetik.

Më 1973 ai u delegua në Këshillin e Sigurimit të Kombeve të Bashkuara. Ai u emërua më pas Sekretar i Përgjithshëm i KB, një pozicion që Javier Pérez de Cuéllar mbajti nga 1 janari 1982 deri më 31 dhjetor 1991.

Politikani peruan vlerësohet për aftësitë e tij diplomatike, aq sa ai u rizgjodh më 1986, dhe më pas arriti sukses të madh në 1988 me aktivitetin e ndërmjetësimit për armëpushimin në konfliktin midis Iranit dhe Irakut.

Më 1995 ai vendosi të garojë kundër Alberto Fujimorit për postin e Presidentit të Perusë, por ky i fundit fitoi.

Në karrierën e tij politike brenda kufijve të vendit të tij, pas rënies së qeverisë Fujimori, Pérez de Cuéllar ishte President i Këshillit të Ministrave dhe në të njëjtën kohë Ministër i Punëve të Jashtme të Perusë nga 22 nëntori 2000 deri më 28 korrik 2001./Elida Buçpapaj

Më 18 janar 1995 u nda nga jeta Musa Morina, ish i burgosur politik nga diktatura komuniste

U lind më 26.02.1937 në fshatin Pus i Thatë, atëherë rrethi Kukës.

Me aspiratën e fortë të shkollimit në moshën 16-vjeçare, fillimisht kundër dëshirës së

Familjes, siguron një të drejtë studimi në Shkollën e Mesme Infermieri Shkodër.

Pasi mbaron shkollën e mesme në këtë qytet punon si infermier në Dragobi, Tropojë për

2 vjet derisa moblilizohet në shërbim ushatarak.

Pas një viti shërbimi në Korçë, arrestohet për tentativë arratisjeje dhe agjitacion e

propagandë dhe dënohet me 8 vjet burgim. Vuan 5 vjet burg në vitet 1956-1961 në burgje

të ndryshme të vendit. Në burg mëson anglisht nga eruditi dhe përkthyesi i mirënjohur

Jusuf Vrioni.

Në vitin 1962 rimerret në punë si infermier për shkak edhe të zbutjes së luftës së klasave

në atë vit.

Për 30 vjet punon si ndihmësmjek në Spitalin e vjetër të Kukësit, fshatrat Brrut, Gjinaj,

Pus të Thatë deri në vitin 1992. Është i përkushtuar në punë, punon për ngritjen

profesionale, mban marrëdhënie shumë të mira me njerëzit dhe kjo ia zbut disi barrën e

rëndë të persekutimit megjithë letrat e shumta anonime që iu shkruan.

Për një vit, 1974-1975 punon si inspektor fitosanitar në qytetin e Kukësit, por e largojnë

për biografi jo të përshtatshme për atë vend pune.

Në vitin 1992-1995, emërohet Sekretar i Këshillit të Rrethit Has, detyrë të cilën e kryen

me përkushtim deri kur ndërron jetë më 18 janar 1995.

I dhënë shumë pas leximeve nga letërsia dhe fusha të tjera, ai të jepte menjëherë idenë e

një njeriu me kulturë dhe humanizëm në komunikim me të. Mbante ditare të rregullta

ditore për mbi 30 vjet. Qendra shëndetësore ose siç quhej “ambulanca” e tij në

fshatin e lindjes në Pus të Thatë ka qenë shembulli më i mirë në rrethin e Kukësit për

ilaçet që mbante dhe shërbimin mjekësor që ofrohej. Memorie.al

I paharruari Aktori i Merituar Roland Trebicka lindi më 18 Janar 1947

Sot është 73 vjetori i lindjes së aktorit të madh Roland Trebicka, Artist i Merituar.

Këtë datë të shënuar e ka kujtuar edhe Teatri Kombëtar përmes një postimi në rrjetet sociale.

Roland Trebicka lindi në Korçë më 18 Janar 1947. Karriera e tij si aktor fillon me rolin e Kostës, në filmin “Debatik”, më 1961. Ndoshta, që këtu e ardhmja e tij ishte vendosur. Humori spontan, i cili i buron dhe në momentet më të vështira u shqua që në kohën e shërbimit ushtarak, ku shërbeu si aktor në Estradën profesioniste të SHQUP (Shtëpia Qendrore e Ushtrisë Popullore), e njohur si “Estrada e Ushtarit”.

Vitet në këtë trupë profesioniste ishin për Trebickën stazhi i nevojshëm, që i hapi më pas rrugën drejt Teatrit Popullor, sot Teatri Kombëtar. U bë anëtar i trupës së Teatrit Kombëtar më 1971dhe punoi aty deri në vitin 1999. Pas një përvoje trevjeçare me kompaninë “Publimedia”, u kthye në Teatrin Kombëtar. Në jetën e tij artistike, kulmin e suksesit në publik e arriti me rolin e Jovan Bregut në komedinë “Pallati 176”. Por rolet e aktorit Roland Trebicka në teatër janë të shumtë. Shikuesit e kujtojnë me nostalgji në rolet e Xhenarinos tek “Magjia e madhe”, Zganarelit tek “Don Zhuani”, Hlestakovit tek “Inspektori” (“Revizori”), te “Një burrë me trandafil”, “Ne të gjithë këndonim Margaritën”, “Darka e të marrëve”, “Jashtë bie borë”, “Stjuardesat”, Kontin Almaviva “Berberi i Seviljes”, Vinsenti “Të gjithë me huqe”, “Një tablo absurde”, “Endrra e Ismail Qemalit” etj. Në vitin 2002, për rolin e Rojës te “Mbreti po vdes”, Trebicka ishte kandidat për Çmimin “Aktori më i Mirë Mbështetës” në Festivalin Ndërkombëtar të Teatrit Eksperimental, Kajro. Ka luajtur edhe në disa filma, ndër të cilët vlen të përmenden “Ëndërr për një karrige” (Vaska) dhe “Koncert në vitin 1936” (Nesti). Për kontributin e tij në skenë, ai është nderuar me titujt “Artist i merituar”, “Mjeshtër i Madh” dhe së fundmi, Bashkia Korçë i akordoi titullin “Nder i qytetit”.

82449994_10156565487417121_5767519755674058752_n.jpg

82347378_10156565487617121_6768924851416596480_n.jpg

82628124_10156565487497121_7031829476166074368_n.jpg

Më 18 janar 1904 lindi aktori Cary Grant, i pashoq në Hollywood për sharmin, bukurinë dhe ironinë

VOAL – Nuk ka terma shterues për të përshkruar një person të shkëlqyer, artistikisht dhe individualisht, si Cary Grant (Keri Grant). Ai ishte një artist i rafinuar dhe i gjithanshëm, i aftë të kalonte, me aftësi dhe elegancë ekstreme, nga regjistri i shkëlqyeshëm në aktrimin dramatik, duke ruajtur gjithnjë vetësigurinë magjepsës që e dallonte. Ai lindi me emrin Archibald Alexander Leach në Bristol, Angli, më 18 janar 1904.

Pjesa e parë e fëmijërisë së tij nuk është shumë e qetë: nëna është shtruar në spital në një klinikë të sëmundjeve mendore kur është vetëm nëntë vjeç; megjithatë, fakti do të mbahet i fshehur prej tij dhe ai do ta shohë atë përsëri vetëm pas një kohe të gjatë. Archibald i ri zhvillon një karakter rebel dhe kokëfortë, dhe në pesëmbëdhjetë ai largohet nga shkolla, për t’u bashkuar me kompaninë e akrobateve të Bob Pender, duke falsifikuar firmën e babait të tij për autorizim.

Kompania vizitoi Anglinë, dhe Archie i ri pati mundësinë të mësojë bazat e para të aktrimit, ndërsa zhvilloi një aftësi të mirë akrobat dhe ekuilibrist. Gjithmonë me kompaninë e Penderit, në vitin 1920 ai u nis për në Amerikë me qëllim që të marrë pjesë në një shfaqje, me titull “Good Times”, në Broadway.

Falë aktrimit të tij të gjallë dhe të rafinuar dhe pamjes së tij të mirë fizike, ai fiton një sukses të mirë; kështu që ai vendos të qëndrojë në Amerikë dhe, për të mbajtur veten, ai përshtatet për të kryer punët më të larmishme.

Pas tre vjetësh u kthye në Angli dhe më në fund u largua për në Shtetet e Bashkuara disa muaj më vonë. Këtu ai performoi në skenat amerikane duke kërcyer, kënduar dhe aktruar deri në fillim të viteve 1930, kur u bashkua me kompaninë e prodhimit të filmit Paramount si personazh dhe faktotum. Këtu emri i tij është ndryshuar në Cary Grant.

Filmi i tij i parë është nga viti 1932 dhe titullohet “This is the night” – “Kjo është nata”, por është vetëm një rol i vogël. Ai shquhet në “Venus Bjonde” (Venus Blonde “, 1932) të Josef von Sternberg, në rolin e një milioneri të rafinuar dhe të shkëlqyeshëm, i cili i vardiset Marlene Dietrichit. Një vit më pas, Mae West, aktore tërheqëse e specializuar në pjesë vampa cinike dhe sarkastike, dëshiron që ai të jetë pranë saj në dy filma shumë të suksesshëm “She done him wrong” nga Lowell Sherman dhe “I’m no angel” –  “Unë nuk jam një engjëll” nga Wesley Ruggles. Roli është gjithmonë ai i dandës tërheqëse dhe simpatike, kjo figurë që do ta tregojë atë në sytë e regjisorit George Cukor, i cili vendos të nxjerrë në pah talentin e tij të shquar si një aktor brilant, duke i besuar atij personazhin e ekscentrikut dhe mashtruesit Jimmy “Monk” Monkley në filmin “Djalli është femër” (Sylvia Scarlett, 1935), përkrah një Katharine Hepburn po aq të gjallë dhe të lehtë.

Falë Cukor pra Cary Grant më në fund del nga ato role sentimentale pak stereotipe, duke demonstruar kështu tiparin e fuqishëm si dhe të rafinuar, dhe një bukuri tej mase tërheqëse, të cilën ai vetë kurrë nuk do ta marrë seriozisht, ndonjëherë duke fituar, pikërisht për këtë arsye, admirim të pamasë.

Harmoni dhe dashuri e madhe do të vendoset midis aktorit dhe Katharine Hepburn, partneres së në disa filma pasues dhe mikesha e dashur në jetë. Me Cary Grant ndan të njëjtin sens humori delikat dhe elegant, si dhe të njëjtin talent në zhanrin e komedisë brilante.

Përveç Cukor (i cili do të drejtojë Grantin në dy kryevepra të tjera të sofistikuara të komedisë, si “Magjepsja”, Festa, nga viti 1938, dhe “Skandal në Filadelfia”, The Philadelphia Story, nga 1940), Grant do të krijojë një lidhje të gjatë dhe të thellë me një dy drejtorë të tjerë të rëndësishëm, si Howard Hawks dhe Alfred Hitchcock.

Hawks thekson më tej stresin e tij të jashtëzakonshëm komik në komedi qesharake si “Susanna” (Bring up up baby, 1938), në të cilën ai mishëron një paleontolog të trembur dhe të ngathët, jeta e qetë e të cilit shtrembërohet nga një trashëgimi e çuditshme dhe e befasuar (luajtur nga Katharine Hepburn) dhe leopardi i tij, dhe “Zonja e së Premtes” (vajza e tij e premte, 1940), e cila e sheh atë nën maskën e redaktorit sarkastik dhe despotik të një gazete të madhe, i cili bën gjithçka për të rifituar dashurinë për të bukurën e tij dhe ish-gruaja e pakënaqur (luajtur nga Rosalind Russell); por ai gjithashtu dinte të përfitonte nga aspekti i ndjeshëm dhe dramatik i aktrimit të tij në “Aventurierët e ajrit” (Vetëm engjëjt kanë krahë, 1939).

George Stevens gjithashtu shfrytëzoi temperamentin e fortë dramatik të Cary Grant për rolin e vështirë të Sergeant Archibald Cutter në një kryevepër të zhanrit të filmit aventurë, siç është “Gunga Din” (Gunga Din, 1939). Në vend të kësaj, Alfred Hitchcock tërheq Cary Grant në një zhanër krejt të ri për të: thriller. Ai do të jetë në gjendje të përfitojë plotësisht nga aftësitë e tij të aktrimit, ta bëjë atë një personazh të paqartë dhe të errët në ekran, në disa nga filmat e tij më të mirë, siç janë “I Dyshuari” (Dyshimi, 1941), “Famshëm – Dashnori i humbur” (famëkeq, 1946 ), përkrah Ingrid Bergman “Për të kapur një hajdut” (1955) dhe “Intrigë ndërkombëtare” (North by Northwest, 1959). Në filmin e fundit, aktori portretizon me admirim një agjent të moshuar reklamash, i cili, duke gabuar për një agjent federal, është rrëmbyer nga një organizatë spiunazhi që përpiqet ta vrasë atë, dhe megjithëse ai arrin të shpëtojë, askush nuk do të dëshirojë ta besojë historinë e tij.

Në vitin 1944 arrin një sukses tjetër të jashtëzakonshëm me interpretimin e “Arseniku dhe Dantella e Vjetër”, me regji nga Frank Capra, një komedi e zezë qesharake e bazuar në veprën homonime të Joseph Kesselring. Këtu Cary Grant është në kulmin e tij, i tërbuar dhe qesharak si kurrë më parë, në pjesën e një kritiku të teatrit i cili zbulon se dy hallat e tij të mira dhe miqësore, në realitet vrasin me helm plak të vetmuar dhe të trishtuar, duke menduar t’i çlirojë ata nga dhimbje jete. Filmi është një nga komeditë më të mira të bëra ndonjëherë, dhe sigurisht prova më e mirë e Grantit.

Si nuk mund ta kujtojmë atë, më pas të drejtuar nga Leo McCarey në romantik “Një dashuri e shkëlqyeshme” (Një lidhje për të kujtuar, 1957) ose, i zhgënjyer dhe shkëlqyes, në “Shaka madhështore” (Biznesi Monkey, 1952) nga Howard Hawks, “Operation petticoat” ( Operacioni Petticoat, 1959) nga Blake Edvard, “Bari i fqinjit është gjithmonë më i gjelbër” r, 1960) dhe “Charade” (Charade, 1963), të dy nga Stanley Donen.

Sa i përket jetës së tij private, Cary Grant është martuar pesë herë. Nga gruaja e katërt, Dyan Cannon kishte një vajzë, Jennifer. Me gruan e tij të pestë, Barbara Harris, ai do të mbetet për pesë vitet e fundit të jetës së tij.

Në vitin 1966, pas interpretimit të tij të shijshëm të “Walk not run” nga Charles Walters, Cary Grant vendos të tërhiqet, i bindur, për ca kohë tani, se ai kurrë nuk është vlerësuar me të vërtetë. Në vitin 1970 atij iu dha Oskar për Arritjet e Jetës, një njohje e merituar e një karriere fantastike, e cila e pa atë dhjetëra herë në ekran, gjithmonë në shfaqje të shkëlqyera.

Pas përfundimit të veprimtarisë së tij kinematografike, aktori iu përkushtua menaxhimit të një fabrike të mirënjohur kozmetike, Fabergé. Por thirrja e artit është më e fortë se ai, kështu që Cary Grant kthehet në teatër, dashuria e tij e parë: por në skenën e Teatrit Adler në Davenport, Iowa, gjatë përfaqësimit të “Një mbrëmje me Cary Grant “, një sulm në zemër do t’i japë fund jetës së tij. Është 29 Nëntori 1986. Atë ditë një artist i madh dhe një njeri i madh u zhduk përgjithmonë, i cili për bukurinë e tij, ironi, hijeshinë dhe bujarinë e tij, do të mbetet përgjithmonë në zemrën dhe themelin e kinemasë Hollywood. .

Më 18 janar 1892 lindi komiku i jashtëzakonshëm Oliver Hardy

VOAL – Lindur në Gjeorgji më 18 Janar 1892, Oliver Norvell Hardy, Illie ose Babe për miq, është djali i fundit i një familje plotësisht të huaj për botën e argëtimit. Babai i tij, një avokat, vdiq shumë shpejt dhe nuk arriti të ishte në ndihmë të familjes së tij të madhe (tre djem dhe dy vajza) dhe mbi të gjitha për djalin e tij të vogël. Nëna, Emily Norvell, një grua energjike, vendosi të transferohej nga Harlemi në Madison, ku, duke punuar si menaxhere e një hoteli mjaft elegant, ajo mundi të mbante familjen.

Prindërit e tij së pari e regjistruan atë në akademinë ushtarake të Xhorxhisë, pas konservatorit të Atlantës ku arriti rezultate të mira. Por vështirësitë financiare të familjes së tij e pengojnë atë të ndjekë një karrierë si këngëtar.

Pas moshës 18 vjeç ai u tërhoq në mënyrë të pashpjegueshme drejt kinemasë dhe shfaqjeve, duke iu përshtatur vetes për të bërë ndonjë gjë për të qëndruar në atë botë që ai e do. Më 1913 Oliver Hardy u paraqit në Lubin Motion Picture dhe mori një kontratë si aktor në Jacksonville. Ai do ta bëjë të ligun për pesë dollarë në javë.

Më 1915 Oliver luan filmin e tij të parë komedi si protagonist, me titull “Ndihmësi sulmues”. Në Kaliforni, ku po përqendrohet prodhimi i filmit, Oliver Hardy është punësuar nga kompania e prodhimit Vitgment. Pikërisht në Kaliforni ai takohet për herë të parë Stan Laurel (i cili më vonë do të bëhet Stanlio i famshëm), por është një bashkëpunim i ngathët, për një film të vetëm: “Qen me fat”. Stan është protagonist dhe Oliver luan pjesën e një vjedhësi që nuk mund të jetë mjaft bindës, sepse vena komike tashmë mbizotëron tek ai.

Jemi në vitin 1926, viti i takimit të shkëlqyeshëm me Hal Roach, një prodhues filmi që në atë kohë i kishte besuar, rastësisht Stan Laurelit, drejtimin e filmit “Love’em and weep” (“Duaje dhe qaj”). Për pjesën komike Oliver Hardy është në fakt i fejuar. Sidoqoftë, një të diel, ndërsa Oliver po binte në kuzhinë për të përgatitur diçka për miqtë e tij, ai djeg seriozisht krahun, aq sa nuk mund ta gjejë veten në grup ditën tjetër. Në këtë pikë pjesa ndryshuar për t’ia dhënë Stanit mundësinë për të zëvendësuar Oliverin për ditët e para. Në fund të dy e gjejnë veten përsëri rastësisht. Prandaj partneriteti gradualisht konsolidohet derisa të arrijë sukses të madh.

Në “vitet e arta”, ato të Hal Roach’s Studios, nga viti 1926 deri në 1940, Stan Laurel dhe Oliver Hardy prodhuan 89 filma, nga të cilët 30 filma të shkurtër të heshtur dhe 43 filma të shkurtër me zë.

Rënia e karrierës në këtë pikë duket se është e afërt. Pas kaq shumë suksese është e pashmangshme që të shfaqet parabola e zbritjes. Stan u sëmur gjatë bërjes së filmit të tyre të fundit “Atoll K”, i vetmi film i xhiruar në Evropë, larg studios së Hollivudit, ku ata konsumuan tërë përvojën e tyre kinematike.

Shëndeti i Oliver është gjithashtu i keqësuar: në këtë rrethanë ai ndihmohet nga gruaja e tij e tretë Lucille, e njohur në serinë e “The flying deuces”  – Djajtë fluturues  (1939) dhe që i ka qëndruar besnik tij për shtatëmbëdhjetë vjet rresht. Më 7 gusht 1957 Oliver Hardy vdiq përfundimisht.

Laurel i mbijeton atij tetë vjet, duke vdekur më 23 shkurt 1965. Atë ditë vdekja e Laurel i jep fund dy historive paralele të filluara shtatëdhjetë vjet më parë në anët ekstreme të oqeanit dhe pastaj afroheshin derisa ato përkojnë në mënyrë të përkryer duke i dhënë jetë njërit nga çiftet më të jashtëzakonshëm komikë të të gjitha kohërave./Elida Buçpapaj

Më 18 janar 1940 lindi këngëtarja e shquar italiane Iva Zanicchi

VOAL – Iva Zanicchi (Iva Xaniki ) lindi në Vaglie di Ligonchio në provincën e Reggio Emilia më 18 janar 1940. Milva, “pantera” e ardhshme të cilën Iva do ta gjejë kur debuton në Festivalin e Sanremos në 1965, e preferon atë për një audicion të parë në fund të viteve 1950. Mësimet e kantos, pjesëmarrja e saj si konkurruese në transmetimin televiziv “Sera Campanile”, realizuar nga Mike Bongiorno, një turne në sallat e vallëzimit Romagna. Të gjitha në pak vite.

Në vitin 1963 ajo interpretoi si konkurrente në Festivalin Castrocaro me këngën “6 ore”. Arrin të hyjë në finale. Por një laringjit i shëmtuar nuk i lejon asaj të nxjerrë zërin e shkëlqyeshëm “të zi”: fiton vendin e tretë.

Falë vendosmërisë së saj të jashtëzakonshme interpretuese, Iva Zanicchi pushton kompanitë e regjistrimit të etiketës së re të Ri-fi Records në Milano që e bëjnë atë të nënshkruajë një kontratë. Albumi i saj i parë u botua në maj 1963 dhe përmban këngët “Zero in amore” dhe “Come un tramonto”, shkruar për të dhe orekstruar nga Maestro Gorni Kramer.

Suksesi i parë i madh erdhi me këngën “Come ti vorrei”, versioni italian i “Cry to me” (“Qaj me mua” – nga Bert Russel). Falë kësaj kënge ai bëri debutimin e saj në Sanremo në vitin 1965 me “Non pensare a me” “Vitet tuaja më të bukura”. Por dy vjet më vonë, në vitin 1967, Iva Zanicchi arrin fitoren e saj të parë në Festivalin e Sanremo me këngën “Non pensare a me”-  “Mos mendo për mua”.

Falë zërit të saj të bukur, me një ton të pakuptueshëm, në vitin 1969 ajo fitoi qartë Festivalin me një këngë që ende konsiderohet simbol i saj, “Zingara” e famshme, të cilin Iva prezanton së bashku me Bobby Solo.

Pas pjesëmarrjes së saj në Eurofestival në Madrid në Mars të po këtij viti, me këngën “Due grosse lacrime bianche” – “Dy lot të mëdhenj të bardhë”, në Paris ajo është protagoniste e  një shfaqje në Olimpiadë, e cila pasohet nga një turne intensiv i cili e sheh Iva Zanicchin në shumë koncerte midis Amerikës së Jugut, Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara. Në Hotelin Plaza në New York ajo u takua me Frank Sinatran.

Midis viteve 1970 dhe 1971, pika e kthesës: ajo vendosi t’iu kushtohej këngëve të kompozitorit Grek Mikis Theodorakis. Gdhendja e një prej rekordeve të tij më të bukura “Caro Theodorakis … Iva”, e cila shet më shumë se një milion e gjysmë kopje. Por viti 1970 është gjithashtu viti i pjesëmarrjes së tij të tretë në një nga konkurset më të rëndësishme të këndimit italian, “Canzonissima”. Rrathët e saj të mëdhenj të qafës (para, mbrapa dhe anët) shkaktojnë një ndjesi. Një nga këngët e prezantuara prej saj është “Un fiume amaro” – “Një lum i hidhur” (kënga e lartë e LP “I dashur Theodorakis … Iva”). Suksesi është i pashembullt.

Sidoqoftë, gjërat nuk do të shkojnë ashtu siç duhet. Në Torino, gjatë një ekspozite në vendin e quajtur “Le Roi”, një admirues fillon ta ngacmojë atë, deri në atë pikë sa të dalë në skenë dhe të shqyejë cepin e veshjes së saj. Shërbimi i sigurisë ndërhyn duke e bërë njeriun të padëmshëm, të armatosur me një thikë të gjatë dhe në një gjendje të dukshme të konfuzionit mendor.

Midis 1972 dhe 1973 dy hite të tjera të mëdha, “Coraggio e paura”  – “Guximi dhe frika” dhe “Mi ha stregato il viso tuo”- “Unë u mahnita nga fytyra jote”. Ai rikthehet të interpretojë në “Un disco per l’estate” – “Një disk për verën”, por, gjatë provave të mbrëmjes finale, ajo dëgjon se nuk ka më kohë për të provuar këngën e saj  “I mulini della mente-  “Mullarët e mendjes”. Nga tensioni i tepëruar, Iva vuan nga një sëmundje dhe është dërguar në hotel. Provimet shtyhen për pasdite por ajo prapë vendos të heqë dorë nga finalja e televizionit.

Më 1974, falë fitores së saj të tretë me këngën “Ciao cara Come stai?”, Iva pushton një rekord të jashtëzakonshëm në panoramën e muzikës italiane: ajo është gruaja e vetme që ka fituar tri herë Festivalin e Sanremos. Menjëherë pas kësaj, një tjetër sukses i madh: kënga “Testarda io” është futur nga regjisori Luchino Visconti në filmin e tij “Gruppo di famiglia in un interno” – “Grupi i familjes në një të brendshme”.

Më 1976 ajo u nda nga burri i saj Tonino Ansoldi (djali i Giobatta Ansoldi, pronar i kompanisë së regjistrimeve Ri-fi). Iva do të deklarojë “Kam pasur një mosmarrëveshje në fund të martesës sime dhe kam trdhtuar burrin tim. Unë ende uroj veten time. Ishte hera e parë që u dashurova”.

Në vitin 1983 ajo u paraqit në Mostra del Canzone në Riva del Garda me “Aria di luna” dhe vitin tjetër u kthye në skenën e Sanremo me këngën “Chi (mi darà)” – “Kush (do të më jap)”. Nga ky moment, Iva Zanicchi do të ndërmarrë një aventurë të re profesionale: në vitin 1985 ajo bëri debutimin e saj televiziv si prezantuese me programin “Facciamo un affare” – “Le të bëjmë një marrëveshje”. Vetëm një vit më vonë ajo fitoi drejtimin e një prej programeve televizive më me fat dhe jetëgjatë në historinë e televizionit italian, “Ok, il prezzo è giusto!” – “Ok, çmimi është i saktë!”.

Pas viteve të pasivitetit në vitin 2001,  doli singoli “Ho bisogno di te” “Unë kam nevojë për ty”, botuar nga Sugar. Në të njëjtin vit ajo botoi edhe një libër; quhet “Polenta di castagne” – “Miell gështenje” në të cilën ai tregon historinë e familjes së tij në një çelës ironik.

Në 2002 MBO publikoi koleksionin “Testardo io… e altri successi” – “Unë kryeneçja… dhe suksese të tjera” i cili përmban të gjitha pjesët historike.

2003 shënon kthimin e Iva Zanicchit në dashurinë e saj të madhe, muzikën. Ajo rishfaqet me Sugar në edicionin e 53-të të Festivalit Sanremo me me këngën e sofistikuar “Fossi un tango”, prodhuar nga Mario Lavezzi. Iva deklaron “Dikush në të kaluarën kishte provuar të më bindte të kthehesha në Sanremo, por ishin të gjitha përpjekjet për hir të vetes së tyre. Këtë herë është ndryshe, sepse ka një projekt rreth kësaj pjesëmarrjeje: një album dhe një turne teatri. Unë jam shumë e lumtur për këtë dhe më pas, siç thotë Lavezzi, gjëja e rëndësishme është që ne po argëtohemi ”.

Në zgjedhjet e vitit 2004, ajo u paraqit si kandidate për Parlamentin Evropian në listat e Forza Italia, por përvoja dhe rezultatet nuk janë më të lumturat.

Në fillim të vitit 2005 Iva Zanicchi kthehet në TV në Canale 5 me programin “Il Piattoforte”.

Në të njëjtin vit ajo ishte në mesin e konkurrentëve, protagonistë të shkëlqyeshëm të shfaqjes së realitetit televiziv RaiDue “Music Farm”.

Pas rezultateve zhgënjyese të zgjedhjeve të zgjedhjeve evropiane të vitit 2014, ajo vendosi të braktisë përfundimisht veprimtarinë politike.

Projektet e ardhshme do ta shohin atë të angazhuar në disa fusha: teatër, muzikë dhe letërsi.. /Elida Buçpapaj

Ahmet Krasniqi, strateg i shquar ushtarak, hero i kombit shqiptar

Ahmet Krasniqi nga Zhilivoda, Vushtrri e Dardanisë, ushtarak shqiptar, hero.

Kolonel Ahmet Krasniqi është lindur më 15 janar 1948, në fshatin Zhilivodë të Vushtrrisë, Kosovë, në gjirin e familjes së patriotit të mirënjohur Aziz Zhilivoda. Shkollën Fillore katër vitet e para i kreu në fshatin e lindjes, pastaj e vazhdoi shkollimin deri ne klasën e tetë ne Hade ku banoj tek dajtë, lagjja Avdijaj (Grajqevcët) ndërsa shkollën e mesme teknike në Prishtinë (1964-1969), ku banoi tek mbesa Elife Grajqevci, pasi mundësitë e udhëtimit nga vendlindja në atë kohë ishin të pamundura, gjatë kësaj kohe dallohet për veprimtarinë e tij patriotike, si bashkëpunëtor i afërt i patriotit të devotshëm, Metush Krasniqi dhe pjesëmarrës aktiv në demonstratat studentore të ‘68-tës në Prishtinë.

 

Pas kryerjes së shkollës së mesme Ahmet Krasniqi arrin të regjistrohet në Akademinë Ushtarake të Ushtrisë Tokësore në Beograd, ku dallohet si njëri nga kadetët më të aftë dhe arrinë të diplomojë me sukses të lartë, në afatin rekord (1969-1973). Oficeri i ri shqiptar nuk kënaqet me kaq dhe, i vazhdon studimet në Akademinë Komanduese të Shtabit Komandues, që e kryen me sukses të plotë (1981-1983). Pas kësaj e fillon karrierën ushtarake në Zagreb, e pastaj caktohet komandant në Garnizonin e Gospiqit, ku e zë lufta kroato-jugosllave. Si njohës i mirë i historisë, i realitetit të kohës, i përbërjes dhe mënyrës së funksionimit të federatës jugosllave, eksperti ushtarak, Kolonel Ahmet Krasniqi, i kishte plotësisht të qarta qëllimet e luftës së nxitur nga hegjemonizmi serbosllav, prandaj, në rastin e parë që i krijohet mundësia e ikjes, dezerton nga radhët e APJ-së dhe vihet në anën e luftës kroate, së cilës i bën shërbime të larta e shumë të dobishme, çfarë nuk kishin mundur t’ia bënin as institucionet ushtarake kroate. Mirëpo, puna dhe mundi i tij i jashtëzakonshëm, jo vetëm që nuk i vlerësohen, por përçmohen dhe përbuzen deri në denigrim të plotë nga ana kroate, që pasi kryen punën e vet, ia kthen shpinën dhe e le në pamëshirën e armiqve serbë, të cilët e hetojnë aktivitetin pro-kroat të Kolonelit Krasniqi, prandaj e burgosin, me akuzën për “Rrënimin e fuqisë mbrojtëse të Forcave të Armatosura të RSFJ-së” !

Pas hetimeve të para në burgun e Rijekës, Koloneli Krasniqi ekstradohet në Beograd. Bie në gojën e ujkut, dhe kur gjithçka duket se po i afrohej përfundimit, në rrëmujën e luftës serbe kundër Kroacisë, Kolonelin e nxjerrin nga burgu dhe dërgojnë në frontin e luftës, ku i punon fati : arrin të ikë dhe përkohësisht strehohet në Kosovë, pastaj kalon në Maqedoni, në Shqipëri dhe nga Shqipëria prapë kthehet në Kroaci.

Pushteti i Tuxhmanit dhe individë të lartë ushtarak, edhe pse e dinin kontributin e Ahmet Krasniqit në luftën kroate, kthimin e tij nuk e mirëpresin, sepse e kishin vështirë të t’ia pranonin meritat madhështore një oficeri shqiptar, prandaj e lënë nën hije, si një qytetar të rëndontë, i cili duhet të luftojë për kafshatën e bukës, të cilën e fiton si punëtor fizik.

Në këtë kohë, Kolonel Ahmet Krasniqi kontakton me Qeverinë e Republikës së Kosovës, e cila duke e njohur mirë personalitetin e tij të lartë patriotik dhe profesional, e emëron Ministër të Mbrojtjes dhe Komandant të Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura të Kosovës. I vetëdijshëm për situatën në Kosovë dhe i lumtur që iu dha rasti për t’i shërbyer atdheut të tij të robëruar, Ahmeti i rreket punës me përkushtim të zjarrtë, për krijimin e Forcave të Armatosura të Kosovës. Mirëpo, këtë objektiv nuk arrin ta realizojë deri në fund, sepse duke parë angazhimin e tij serioz dhe dëshirën e vërtetë, për të ta bërë Kosovën me ushtri sa më të mirë, një dorë e zezë, (padyshim dorë tradhtie) e qëllon fshehtazi dhe e vret, në natën e vonë të 21 shtatorit 1998, në Tiranë.

Ishte ky një atentat i kurdisur tradhtie, që e indinjoi opinionin e gjerë liridashës shqiptar, i cili, tek Kolonel Ahmet Krasniqi kishte mbështetur shpresën e luftës çlirimtare dhe çlirimin e definitiv të Kosovës. Pjesëmarrja tepër masive e njerëzve në ceremonialin e përcjelljes mortore, që iu organizua në kryeqytetin e Shqipërisë, ishin dëshmi e dashurisë dhe adhurimit të figurës madhore të Ahmet Krasniqit, ushtarakut dhe luftëtarit të devotshëm atdhetar, oficerit me përgatitjet me te larta shkollore dhe ekspertit të dëshmuar për aftësi të jashtëzakonshme në artin luftarak, që spontanisht dhe pa asnjë dilemë ia ofruan zgjedhjen Ministër i Mbrojtjes së Republikës së Kosovës dhe komandant i Forcave të Armatosura të Republikës së Kosovës – FARK, në të cilat detyra u vra me atentat, për t’u përjetësuar në dhembjen krenare duke zënë vendin e nderit në panteonin e figurave më të shquara të kombit shqiptar.

Kolonel Ahmet Krasniqi është autor i shumë punimeve studimore e publicistike, që janë botuar nëpër gazeta e revista profesionale. Gjithashtu, ka lënë të pabotuara edhe disa dorëshkrime dhe një ditar, që janë interesante dhe me interes. Nga shënimet e tij shihet se ka qenë një lexues i pasionuar i krijimtarisë letrare, ka shkruar vjersha dhe ka qenë adhurues shumë i madh i pikturës. Nga shokët dhe miqtë, bashkëpunëtorët dhe të gjithë ata që e kanë njohur nga afër, mësohet se ka qenë një njeri i tepër i vacant, me virtyte të larta njerëzore, human, trim i vendosur, guximtar e besnik, optimist dhe modest, një patriot i pastër, besimtar i madh në forcën e popullit të tij. Ahmet Krasniqi la pas dy fëmijët e tij Florentin dhe Teuten.

Më 15 janar 1960 lindi poeti dhe studiuesi i shquar shqiptar Basri Çapriqi

Basri Çapriqi u lind më 15 janar 1960 në vendlindjen e tij në Krythë të Ulqinit. Ndërroi jetë Prishtinën e tij të dashur, më 14 janar 2018. Një ditë pa i mbushur të 58-tat iku nga kjo botë tokësore, për të hyrë dhe për të mbetur përgjithmonë në botën e pavdekshme të vlerave letrare të letërsisë shqipe.

Basri Çapriqi ishte poet i mrekullueshëm, eseist brilant, studiues i thellë i letërsisë, mësimdhënës i veçantë në Fakultetin e Filologjisë të Universitetit të Prishtinës. Gjatë punës së tij më shumë se tridhjetëvjeçare ka botuar studime letrare në revista të ndryshme brenda dhe jashtë vendit. Gjithashtu, ka botuar veprat e tij poetike në disa gjuhë botërore dhe është përfshirë në dhjetëra antologji të poezisë në gjuhë të ndryshme të botës.

Vlera e poezisë së tij, si dhe e studimeve letrare, pastaj kontributi e tij në fushën e kulturës, profesionalizmi në projekte të rëndësishme kërkimore e shkencore, aftësia për udhëheqje akademike, ligjërimi e tij në universitet në të gjitha shkallët e studimeve, si dhe rezultatet e punës së tij në përgjithësi, të gjitha këto dhe natyrisht se edhe të tjera ka shumë, dëshmojnë për një personalitet, ndër më të rrallët në tërë hapësirën shqiptare.

Basri Çapriqi shkollimin fillor dhe gjimnazin klasik i mbaroi në Ulqin. Studioi letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës dhe diplomoi në vitin 1983. Vijoi studimet e magjistraturës në Prishtinë, ndërsa magjistroi me temën “Format antitetike të tekstit letrar në poezinë e sotme shqipe”.Në vitin 1994 mori diplomë në Universitetin e Edinburgut për letërsi skotlandeze. Doktoroi në Prishtinë në vitin 2004 me temën “Simboli në poezinë e sotme shqipe”.

Basriu ka nisur punën në vitin 1986 si asistent në Degën e Letërsisë Shqipe, në Universitetin e Prishtinës. Në periudhën 1988 – 1992 ka qenë kolumnist në gazetën “Fjala” të Prishtinës.Në vitin 1996 zgjedhet ligjërues për lëndën Stilistikë dhe më 1999 edhe për lëndën Semiologji, ndërsa në vitin 2005 zgjedhet prof. asistent për lëndët e lartpërmendura. Në studimet master në Degën e Letërsisë Shqipe ka ligjëruar Letërsinë aktuale. Nga viti 2004 ishte kryetar i PEN Qendrës së Kosovës. Basriu ishte anëtar i redaksisë së revistën rajonale për letërsi, kulturë e arte “Sarajevske sveske”(“Fletoret e Sarajevës”).

Në dy mandate (2006-2012) ishte Kryetar i Këshillit Drejtues të Universitetit të Prishtinës.

Në vitin 2010 zgjedhet profesor i asocuar për lëndët mësimore: Stilistikë, Semiologji, Semiotikë e medies dhe Letërsi aktuale, ndërsa në vitin 2016 zgjedhet profesor i rregullt në Universitetin e Prishtinës.

Në vitin 2012 zgjedhet Anëtar i Akademisë Shqiptare të Arteve dhe Shkencave dhe po në këtë vit zgjedhet edhe nënkryetar i kësaj akademie.

Poezia

Krijimtaria poetike e Basri Çapriqit shquhet me veprat e tij me poezi: “Ulli me dy mijë unaza” (1983),“Në fund të verës” (1986), “Ma qet gjuhën”(1989), “Frutat bizare”(1996),“Grass on the Window(1996),“Burimi nën gjuhë” (2005),“Zbutja e gjarprit” (2006),“Deschiderea scoicii” (2010), “Përkryerja e shiut” (2013), etj.

Poezia e Basri Çapriqit sjell një sensibilitet të veçantë krijues në poezinë bashkëkohore shqipe, me idetë, stilin, figuracionin poetik, etj. Duke qenë njëri ndër autorët më të njohur të brezit letrar të viteve ‘80 të shekullit XX, Çapriqi ka arritur ta ndërtojë dhe ta sistemojë një lirizëm të fuqishëm poetik, i cili mbështetet në filozofinë e tij krijuese përbrenda koncepteve të qarta moderne dhe postmoderne.

Poezia e Basri Çapriqit frymëzohet nga perceptimi i një realiteti ekzistues, ku përmbajtja antonimike shtresohet përbrenda një strukture të re ligjërimore.Natyrisht, një poet me vokabular mesdhetar, siç e ka cilësuar Ali Podrimja, Basri Çapriqi ka arritur të trajtojë tema dhe motive interesante në poezinë e tij për të dëshmuar veçantinë e individualitetit krijues.

Nga libri i parë poetik “Ulli me dy mijë unaza” e deri te libri i tij i fundit me titullin “Përkryerja e shiut”, Basri Çapriqi ofron materien krijuese me qasje individuale, kryesisht nëpërmjet leksikut dhe sintaksës së zgjedhur poetike, ku mbizotëron ironia e dialogut lirik, e cila, jo rrallë, del në rrafshin kontekstual dhe në njëfarë mënyre bëhet, po ashtu, bartëse e ideve dhe e kuptimeve të kësaj poezie.

Studiues shqiptarë dhe të huaj e kanë vlerësuar lart poezinë e Çapriqit, pikërisht për temat e veçanta që trajton, të ndërlidhura me aktualitetin, mitin, historinë, pastaj për veçoritë figurative që i shtreson dhe i funksionalizon kjo poezi, për ligjërimin, stilin, gjuhën, etj., duke dhënë mjaft shembuj karakterizues për vlerën letrare dhe estetike të poezisë së këtij autori në kuadër të poezisë bashkëkohore shqipe në përgjithësi.

Studimet letrare

Basri Çapriqi ka botuar vepra me studime letrare, kritikë, ese, monografi. Në veprat e tij më të njohura, siç janë:“Mikrostruktura e tekstit” (1990), “Aksidenti i orës shqiptare”(1993),“Përmasat e kontekstit”(1998),“Simboli dhe rivalët e tij”( 2005) dhe “Paradigma kadareane” ( 2006) Çapriqi ka dëshmuar nivel të lartë profesional dhe dije të sistemuar letrare e teorike në paraqitjen dhe vlerësimin e fenomeneve të ndryshme të letërsisë. Shumica e çështjeve dhe dukurive i përkasin fushave të caktuara të interesimit të tij hulumtues e shkencor, siç janë: poezia e sotme shqipe, letërsia aktuale, stilistika, semiologjia, etj.

Në veprat e tij me ese dhe studime letrare Basri Çapriqi ka sjellë analiza dhe interpretime interesante, të cilat ndërlidhen me konceptet e tij teorike, kritike, estetike, etj. Duke dhënë mendime me interes për prodhimin letrar shqiptar, për veçoritë dhe karakteristikat e veçanta dhe të përgjithshme të letërsisë, Basri Çapriqi ofron vlerësime profesionale shkencore në fushën e studimeve letrare shqiptare.

Në librin e parë me ese dhe shkrime kritike “Mikrostruktura e tekstit”(1990), Basri Çapriqi dëshmon përkushtimin dhe dijen e tij për t’u marrë me tema të caktuara letrare, duke arritur të bëjë studime analitike dhe krahasimtare për probleme të ndryshme të letërsisë. Më tutje, pikëpamjet e tij për fatin e shqiptarëve, pas të gjitha thyerjeve të mëdha në hapësirën europiane, i shfaq në librin “Aksidenti i orës shqiptare”(1993), ndërkaq në librin e eseve të tij me titullin “Përmasat e kontekstit”(1997), Basri Çapriqi trajton tema, të cilat ndërlidhen me politikën e shkrimit, me efektet dytësore të gjuhës, me civilizimin shqiptar, etj.

Dy librat e tij më të rëndësishëm, të cilët dallohen për objektin e studimit, për kërkime të avancuara shkencore dhe për rezultate të dëshmuara teorike dhe kritike janë: “Simboli dhe rivalët e tij”(2005) dhe ”Paradigma kadareane”(2006).

Në librin “Paradigma kadareane”, Basri Çapriqi ka trajtuar praninë dhe ndërtimin e simboleve mitike në poezinë dhe prozën e Kadaresë, duke dhënë shembuj karakterizues për funksionin e tyre përbrenda universit krijues kadarean. Gjithsesi, shquhet qasja e veçantë eseistike, e cila dëshmon mendimet e qarta dhe të argumentuara të Çapriqit përbrenda një dialogu kritik me veprën e Kadaresë.

Në veprën monografike “Simboli dhe rivalët e tij”, e cila mund të konsiderohet projekti më i realizuar dhe më i suksesshëm shkencor i studiuesit Basri Çapriqi, trajtohen një varg e vistër çështjesh dhe problemesh teorike, kritike dhe estetike, të cilat ndërlidhen me simbolin dhe interpretimin, simbolin dhe psikanalizën, simbolin dhe mitin, simbolin dhe kodin, simbolin dhe metaforën, etj., duke shkuar më tutje në konkretizimin e analizave të rëndësishme studimore që kanë të bëjnë me letërsinë shqipe përballë simbolit mitik, historisë dhe realitetit.

Për më tepër, studimet e veçanta për autorët: Martin Camaj, Rrahman Dedaj, Dritëro Agolli, Fatos Arapi, Ali Podrimja, Azem Shkreli, Ismail Kadare, etj., dëshmojnë për vlerën studimore dhe shkencore të këtij libri monografik, i cili mund të konsiderohet si njëri ndër librat më të rëndësishëm në studimet letrare shqiptare.

Rekujem për Reshat Kripën – Historia e një të burgosuri politik 15 vjeç – Nga Ylli Polovina

VRASJA E LEJLEKUT

Historia e një të burgosuri politik 15 vjeç

Kur u çlirua Shqipëria bashkë me familjen e vet jetonte në Tiranë dhe ishte në klasën e tretë fillore. Po i afrohej moshës së nëntë vjetëve, sepse pati lindur në Vlorë në 28 janar 1936. Kaq i vogël sa qe, nuk mund të gjykonte se çfarë realisht po ndodhte ato çaste. Pushtetarët e rinj bënë në kryeqytet, nën fluturimin dhe përshendetjen e disa bombarduesve anglo-amerikanë, një parakalim të madh dhe thoshin se në Berat, në një mbledhje të tyre, patën shpallur një lloj Karte e të Drejtave të Njeriut dhe ngritur një Qeveri Demokratike.
Thjesht për moshën e vogël po ashtu nuk mund të ishte i qartësuar pse qe vendosur nga fuqitë e mëdha fitimtare të Luftës së Dytë Botërore që Shqipëria t’i kalonte nën ndikim Bashkimit Sovjetik dhe “Mustaqes”, siç me këtë nofkë atë kohë i thoshin Stalinit dhe jo “Çibukut”, siç thërritej Çurçilli.
Ky moshë-vogël dhe trupimtë quhej Reshat dhe ishte njëri nga shtatë fëmijët e Qazim Kripës. Mbiemrin e kishin nofkë. Gjyshi i tyre, Hamdiu, pati qenë për një kohë shumë të gjatë (katër dekada) drejtor i Kripores në Vlorë dhe aq fort peshë dhe autoritet pati pasur ky fakt saqë njerëzit, kur e citonin, i binin shkurt: Hamdiu i Kripës.
Kur qe dy vjeç e gjysmë Reshati për pak sa nuk kishte vdekur. Në korrik 1938 qenë me pushime familjarisht në vilën e plazhit, kur një pasdite, ndërsa gjyshi dhe gjyshja qëndronin në verandën duke pirë kafe, i shpëtoi kontrollit të prindërve dhe u nis për tek deti. Ai kishte valë të mëdha, të cilat i hidhte me shkulm drejt bregut.
Vocraku u ndal në buzë të ujit, vështrimi iu përpi nëpër trazimin e dallgëve dhe nuk ndjeu se ato po ia lagnin këmbët njomzake. Njëra prej tyre krejt befas u përplas me forcë mbi trupin e tij, por ai, ende në këmbë, i parrëzuar, qeshi nga kënaqësia që mbi vrullin e saj doli fitimtar. Bëri dy hapa përpara, tani për ta sfiduar me të vërtetë detin. Një dallgë tjetër, më e madhe, e goditi, e shkundi fort dhe e rrëzoi. Pastaj e gëlltiti brenda masës së shkumbëzuar të ujit.
Po mbytej, jeta e tij qe në fill sekondash.
Fati iu shfaq në formën e një karrocieri, të cilin vlonjatët e thërritni “Zdrypni“, sepse ishte me origjinë nga veriu dhe kur mbërrinte në stacionin e Skelës thoshte gjithmonë “zdrypni, zdrypni!” Sillte në plazh pushuesit. Ai e pa vogëlushin që po mbytej, u hodh në det dhe e ngriti vetëtimshëm. U mblodh tërë plazhi. I nxorrën ujin që kishte pirë dhe e përmendën.
Reshat Kripa shkruan (sepse Reshat Kripa vitet e fundit ka botuar edhe disa libra): “Pas disa ditësh kaloi andej një arixhofkë, nga ato që parashikonin fatin. Nëna e pyeti për të ardhmen time dhe ajo, pasi mori një fije nga flokët e mi, tha: “Djali do të kalojë një rini të rëndë, një burrëri të vështirë dhe një pleqëri të qetë”.

Për PKSH ishte borgjez, edhe pse vetëm dhjetë vjeç

Babai i këtij imcaku në moshë dhe në shtat që i kishte shpëtuar njëherë vdekjes, gjashtë vjet shkollë të mesme i pati përfunduar në Selanik. Këtu bashkë me të qe edhe Avni Rustemi, të cilit i lutej të mos merrej me politikë se prej saj kishte për të ngrënë kokën. Pas shkollimit në Selanik Qazim Kripa kreu dy vite studimi në kolegjin “Robert College“ të Stambollit.
Në 1920 u martua me Myneveren, bijën e Mehmet Radhimës, një avokat i njohur i asaj kohe, ish-drejtor dogane në Vlorë në motet 1913–1914. Banesën prindërore Qazimi e kishte patur tek Kriporja, por vitin e dasmës përfundoi ndërtimin e një shtëpie të re dykatëshe”. “Ndërsa në vitin 1929, shkruan në kujtimet e tij Reshati, ndërtoi një fabrikë për prodhimin e vajit të ullirit. Ndërtoi edhe një dyqan të madh ku tregëtonte vajin…Në vitin 1936, së bashku me të vëllezërit, përfunduan së ndërtuari një vilë tjetër në plazhin e Vlorës, si dhe një shtëpi verore prej druri në Llogora. Ndërsa në vitin 1941 blenë një truall në Lagjen e Re, ku filluan ndërtimin e një fabrike të re vaji, më të madhe dhe më moderne se e para”.
I pasionuar pas veprimtarisë së bisnesit Qazimi ishte tërësisht indiferent ndaj politikës dhe çdo posti që të jepte ajo. Nuk e kishte kursyer këtë qëndrim edhe kur u shpall Pavarësia dhe qeveria e Ismail Qemalit i ofroi disa nëpunësi.
Çifti Qazim-Mynevere lindi katër vajza dhe tre djem. Fëmijës së parë, e cila qe vajzë, i vunë emrin kuptimplotë Liria. Të tjerëve: Drita, Agim dhe Besnik. Për tre të tjerët u përdorën kujtime të shtrenjta të së shkuarës familjare: Qamile, Fatushe dhe Reshat.
Në skaj të viteve tridhjetë hapën një dyqan për tregtim vaji në Tiranë, ku edhe u vendosën familjarisht në një banesë me qera tek Rruga e Kavajës, karshi Radio-Tiranës. Pas një bombardimi të aleatëve antifashistë kundër aerodromit ushtarak italian shkuan në një vend më të sigurt, tek lagjia me emrin “Pazari”, në katin e dytë të vilës së një mjeku të njohur të kryeqytetit.
Vitet e luftës i ndanë shqiptarët në kahe të ndryshme, madje edhe politikisht kundërshtare, por tek familja Kripa kjo nuk ndodhi. Asnjë prej tyre nuk u lidh me Ballin Kombëtar apo me Legalitetin. Drita dhe Fatushja, nxënëse tek “Nëna Mbretëreshë”, u aktivizuan me grupet ilegale të drejtuara nga Fronti Nacionalçlirimtar. Shkruan Reshat Kripa: “Po ashtu dy djemtë e hallës, Bardhyli dhe Petriti, kishin qenë partizanë. Dajo Nuriu dhe teze Zyhraja gjithashtu. Sinan Gjoni dhe Shyqyri Alimerkua, që më vonë u shpall hero, dy nga komunistët e parë të qytetit të Vlorës, ishin kushërinjtë e parë të nënës”.
Gjatë vitit 1945 familja Kripa ndihej e sigurt se pushteti i ri, i cili po i shpërsonte qëndrimet ndaj mospajtuesve me të, nuk i konsideronte shenjë goditjeje. Ndërsa Drita qe martuar me këngëtarin bariton Hysen Pelingu, një veprimtar i njohur i Lëvizjes Nacionalçlirimtare, tashmë pjesëmarrës në Filarmoninë e Shtetit, u punësua në Teatrin e Shtetit, duke u bërë njëra prej themeluesve të tij. Ndërkaq Liria qe kthyer në Tiranë, sepse i shoqi ishte emëruar në Bankën Kombëtare të Shtetit. Motra tjetër, Qamilja, qe fejuar me Muharem Çoratin nga Libohova, bërë zëvendësministër i Industrisë dhe i Minierave.
As në rrethin e saj më të afërt Familja Kripa nuk kishte ndonjë të arratisur jashtë shtetit apo ilegal në male.
Në mes të majit 1946 Reshat dhjetëvjeçar pa mbi tavolinën e shtëpisë, sjellë prej të atit, gazetën “Bashkimi”. Në faqen e parë qe një dekret i Presidiumit të Kuvendit Popullor, sipas të cilit shtetëzoheshin pa asnjë shpërblim të gjitha fabrikat e vajit. Në mënyrë të vetëtimtë kuptoi se tani do të humbnin tërë pronën e tyre të vënë me punë të ndershme sipërmarrjeje.
Për herë të parë ndjeu mbi vete peshën e fjalës “borgjez”.

Ai me kostum blu është Bahri Omari!

Për herë të parë e kishte dëgjuar atë fjalë, “borgjez”, kur u bë Gjyqi Special. Qe, me një bashkëmoshatar, ai edhe ai tjetri vetëm nëntë vjeç, mes grumbullit të kuriozëve jashtë godinës kinema të shndërruar në gjykatore. Kur ata që do të dënoheshin, i zbrisnin nga makinat e burgut dhe i futnin në sallë, njerëzia më shumë i kishin ngulur sytë tek kunati i Enver Hoxhës, Bahri Omari. “Po pushkatoi atë, ka për t’i bërë kërmë të tjerët” thoshin ata, duke shtuar njëkohësisht se ai do të vritej pikërisht që të pranohej vrasja në masë e të tjerëve.
Ishte e lehtë ta identifikoje me sy Bahri Omarin: qe i veshur me një kostum blu.
Përreth ndërtesës-gjykatore mbështetës së Partisë Komuniste, kapur dore për dore, vallzonin dhe këndonin: “Përpara në luftë, përpara, urra, urra!/ Ndër barrikadat proletare urra, urra!/Rendin borgjez do ta shkatërrojmë!”… “Mbi kufomat e tradhtarëve do marshojmë!”
Borgjez, tradhtar…Këto dy fjalë iu ngulën në tru si të qenë gozhdë.
Pas shtetëzimit të fabrikës së vajit në Vlorë si edhe të godinës së fabrikës së dytë po aty, e cila qe ende në ndërtim (me muret e vetëm katit të parë), po ashtu edhe shlyerjes së detyrimit të një tatimi të jashtëzakonshëm, nga Ministria e Brendshme në fundtetor të të njëjtit vit, 1946, mbërriti urdhri që brenda dhjetë ditësh familja Kripa duhej të largohej nga Tirana për t’u rikthyer në Vlorë.
U dërguan edhe kamionin. Qe një “Trentaquattro”.
Udhëtimi zgjati pothuaj tetë orë. Rrugët dhe urat qenë ende të shkatërruara dhe në çdo hyrje dhe dalje qyteti postblloqe të policisë kontrollonin pa rreshtur dokumentet e udhëtarëve.
Në Vlorë katin përdhes të shtëpisë së tyre këshilli i lagjes ia kishte dhënë një familjeje nga Tragjasi. Ata u sistemuan në katin e sipërm. Qazimin e punësuan si teknik në ish-fabrikën e tij. Në nëntor Reshati filloi klasën e gjashtë tek shkolla shtatëvjeçare “Naim Frashëri”.
Në një nga ditët e zakonshme në koridor, tek “Gazeta e Murit”, gjeti një karikaturë të pamjes së tij. Poshtë nxinin me laps të trashë fjalët “Poshtë borgjezia!” Në mbrëmje thuri poezinë e tij të parë. Qenë pesë strofa. Titulli ish “BORGJEZ…!?” Disa nga vargjet: “Pse ky term po më përndjek?/Jam i vogël, jam fëmi,/Kudo shkoj para e gjej,/Si demon prapa më rri./E dëgjoj kudo në shkollë,/Dhe nga njerëzit në rrugë,/Më tmerron, fikson në kokë,/Një mendim që s’dua unë./Pse s’e lini botën time,/Botën time shpirtërore,/Po e ndrydhni me fiksime,/Më prishni ëndrrat rinore?/Lermëni të ëndërroj,/Të këndoj si zog i lirë,/Jetën time ta ndërtoj,/Më të bukur, më të mirë./Porse termi më përndjek,/Që nga mbrëmja në mëngjes,/Dhe në gjumë më thërret,/Ti s’je yni, je borgjez…..!?”
Shkruan në kujtimet e tij Reshat Kripa: “Ishte vetë shteti që po na hidhte në kampin kundërshtar. Po na bënte armiq të tij pa dëshirën tonë”.

Një porosi e Stalinit për Enver Hoxhën

Në 23 mars 1949 Enver Hoxha u takua në Moskë me Josif Visianoroviç Stalinin. Ky, mes të tjerash, i tha: “Në vendet e demokracisë popullore, borgjezia kombëtare është e njollosur me lidhjet e saj me pushtuesit gjermanë dhe italianë. Prandaj kur ushtria sovjetike hyri në këto vende, borgjezia ia mbathi me gjermanët. Në territorin e Shqipërisë nuk pati as ushtri sovjetike dhe as ushtri jugosllave. Prandaj dikush nga borgjezia kombëtare ka mbetur, në qoftë se shokët shqiptarë nuk e kanë likuiduar”.
Pastaj: “Të përçmosh një borgjezi të tillë, që është për pavarësinë e vendit, nuk është gjë e mirë”.
Pak minuta më vonë Stalini mëshoi fjalët: “Në qoftë se do të ketë në Shqipëri kapitalistë të vegjël, që do të hapin ndërmarrje të vogla, dyqane apo punishte, atëherë u duhet dhënë atyre patenta, t\’u vendosen taksa, por atyre u duhet krijuar mundësia të merren me tregti dhe veprimtari industriale gjersa të forcohet ekonomia e Shqipërisë. Kur kjo gjë të realizohet, atëherë do të krijohet një situatë tjetër dhe mund të dalë përsëri çështja e borgjezisë”.
Por në 23 mars 1949 Stalini, megjithëse në atdheun e vet kishte bërë kërdi të brendshme, ka menduar se në takimin që bëri me Enver Hoxhën, ky porosinë e tij për një taktikë të kujdeshme ndaj borgjezisë kombëtare, sapo të rikthehej në Tiranë, do ta vinte në jetë.
Gabohej. PKSH e kishte shfarrosur brenda vitit 1946 të gjithë atë shtresë dhe kush shpëtoi nga progromi i parë, u zerua në 1947. Një vit më pas Shqipëria nuk kishte më as borgjezi të madhe (të cilën nuk e kishte pasur kurrë), as të mesme (kjo sa pati lëshuar sythet e parë) dhe as të vogël (që ishte fare pak dhe si forcë ekonomike nuk kërcënonte asnjë pushtet politik).

Arrestimi i të vëllait

Nga takimi Enver Hoxha-Josif Visianoroviç Stalin, ku ky e porositi të fortin e Tiranës të mos e persekutonte tani për tani borgjezinë kombëtare, por ta licensonte për të punuar me sipërmarrjen e saj ekonomike, pati kaluar një vit i tërë kur në 15 prill 1950, Reshat Kripës i arrestuan të vëllanë, Besnikun. I vunë prangat edhe dy të tjerëve, bashkëpunues me të. Nëpërmjet trakteve kishin zhvilluar veprimtari propagandistike klandestine kundër pushtetit në fuqi. Pas gjashtë muajsh hetimi u dënua me njëzetë vite burgim. Në gusht 1950 “borgjezin” Qazim, që ishte vetëm një teknik me rrogë shteti në ish-punishten e tij, e larguan nga puna. Arsyeja iu tha troç: “Pushoheni për shkak të aktivitetit armiqësor kundër Pushtetit Popullor të djalit tuaj Besnik Kripa”.

Në shtator të vitit 1950, kur i arrestuan të vëllanë, Besnikun, Reshati filloi klasën e parë në gjimnazin “Ali Demi”. Katërmbëdhjetë vjeçari e kishte kuptuar çfarë pati ndodhur në vetëdijën e të vëllait që befas qe shndërruar në kundërshtar të rreptë të regjimit shoqëror komunist. Tashmë i njëjti proces ndryshimi kishte nisur edhe tek ai. E ndjente se po tjetërsohej. Megjithatë kjo gjendje e re nuk e frikonte, përkundrazi po e heroizonte. I dukej vetja si dragua.

Kundër komunizmit me frymëzim vetë librin komunist “Garda e Re”

Në 1951 ende kishte në shtëpi, përveç librin “Nëna”, edhe “Garda e Re”. Rinia e reshtave të këtij qe nxitëse për të përmbysur tërë padrejtësitë e botës. Por ai shihej si një i papërshtatshëm për atdheun e tij. Kur në gjimnaz iu kërkua nxënësve të paraqitnin kërkesat për t’u anëtarësuar në organizatën e rinisë dhe bëri një të tillë edhe Reshati, nuk ia miratuan. Dy-tri muaj më pas një avion i angloamerikanëve fluturoi mbi Vlorë dhe hodhi trakte. Mori njërin dhe e lexoi. Bënte thirrje që shqiptarët të organizoheshin në grupe me jo më shumë se tre veta, ku anëtarët të mos njihnin në fytyrë kryetarin dhe ky as drejtuesit apo pjesëtarët e grupeve të tjerë. Misioni i këtyre celulave klandestine treshe: përmbysja e regjimit komunist.
I hyri “krimbi”.
Në fund të tekstit udhëzues në trakt qenë fjalët “Për liri, për Shqipëri, për flamurin kuq e zi!” Kjo e ndezi me entuziazëm.
Në janar 1915 mbushi pesëmbëdhjetë vjeç. Një ditë shkurti, kur një shok i tij gjimnazist qe i revoltuar se pas humbjes aksidentale të triskës së bukës familjes së tij ia kishin ndaluar zëvendësimin e saj me një tjetër dhe kështu për një muaj të tërë nuk kishin çfarë të hanin, bashkë me një të tretë, vendosën krijimin e organizatës ilegale “Atdhetari”. Që atë ditë bënë me shkrim dore tre copë traktesh me të njëjtën përmbajtje: “Le të sulemi, nën flamurin e kuq, në flakë të luftës, që të na drithësohet trupi nga dehja e barutit, që të na ndizet shpyrti nga zjarri i shenjtë i lirisë dhe le të vdesim duke thirrur: RROFTË SHQIPËRIA!”
Me brum i ngjitën në lagjet gjithsecilit: një trakt në Tophana, të dytin në Muradie dhe të tretin në Vrenez.
Vazhduan kështu, me intensitet çdo dy-tri ditë, deri në maj. Qenë të ngazëllyer. Shkruanin dhe shpërndanin lehtësisht thirrjet “Poshtë Stalini dhe satelitët e tij! Poshtë këlyshi i Stalinit, duhanxhiu Enver Hoxha! Poshtë satrapi Mehmet Shehu!”
Por erdhi papritmas dita e gabimit fatal. Dikush i pa duke ngjitur një trakt dhe i spiunoi. Qe 24 maj 1951. Thirrja e asaj dite, e bërë vetëm në dy kopje, ishte më e ashpra e shkruar deri atëherë: “…Komunistët na torturojnë dhe na persekutojnë; Ata vrasin më të mirët nga ne, për të na kallur frikën, për të na vënë në gjumë, por ne nuk ju përulemi këtyre të poshtërve! Vrajini këta mizorë të mallkuar!…”
Njerëzit e Sigurimit i erdhën në shtëpi Reshat Kripës në orën dhjetë të natës së 24 majit. Ai kishte ende në xhepin e jashtëm të xhaketës njërin nga dy traktet e asaj dite. Kur në Degën e Brendshme e nisi hetimin vetë nënkryetari dhe të porsa arrestuarit përpara i patën nderur një dosje të tërë me të gjitha traktet që të tre kishin shpërndarë, ndërsa po e goditnin me grushte deri në alivanosje, kreu instiktivisht një gjest për ta bërë të mosdallueshëm copë-letrën e mbetur në xhep. Tjetri, nënkryetari i degës së Punëve të Brendshme, i stërvitur në punë të tilla, e diktoi dhe ia mori. Ky do të qe edhe çasti kur pesëmbëdhjetë vjeçari do t’i pranonte të gjitha akuzat.
Në një natë tjetër shtrëngimi dhe gjaku të pafund nga hundët, nga ndjenjë humbur i sjellë në vetëdijë me një kovë ujë, pyetjes këmbëngulëse “A je penduar për aktivitetin e zhvilluar?”, iu përgjigj “Aspak”. “Atëhere bëj një deklaratë për sa the!”, i bërtiti nënkryetari. I vuri para letër dhe penë dhe pesëmbëdhjetë vjeçari shkroi: “Dekllaratë. Unë, Reshat Kripa, nga Vlora dhe banues po në Vlorë, në lagjen Vrenez, mbasi u pyeta prej hetuesit që proçedohem si pjesmarës dhe element kryesor i grupit me pseudonim “Atdhetari” që përbëhet prej meje, Myrteza Baboçit dhe Jorgo Beshos, në se jesh penduar për fajet e kryera kundër pushtetit ju përgjegja si më poshtë: Unë Reshati deklaroj se rrugën që kam ndjekur duke treguar aktivitet kundër pushtetit, e quaj të drejtë për deri sa gjendja në vëndin tonë nuk ka ndryshuar dhe se unë këtë ndryshim e pres nga t’arratisurit e jashtë shtetit anglo-amerikanët etj. Këtë dekllaratë e shkruaj dhe e nënshkruaj vehtë pa u imponuar sepse janë deponimet e mija. Deklaron i burgosuri Reshat Kripa. Vlorë më 11-VIII-1951”.
U dënuan që të tre me vendimin numër 111 të datës 11.12.1951. Pesë vjet për të: “Si element i shtresës së prekur nga reformat e pushtetit popullor, i pandehuri Reshat Kripa, ndonse në moshë të re, bëhet i vendosur në rrugën antipushtet”. Një rekurs në Gjykatën e Lartë Ushtarake nuk iu pranua. Erdhi përgjigja “Rrezikshmëria e veprimtarisë së tyre është e theksuar”.

Vrasja e lejlekut

Në 12 Dhjetor 1951 u transferuan në burgun e Vlorës, prej këtej, në gusht 1952, në kampin e punës të Urës Vajgurore. Këtu po ndërtohej aerodromi i parë ushtarak i vendit. Aty Reshati u takua me të vëllanë e burgosur që më parë, Besnikun. Pas dy muajsh u erdhi si operativ i Sigurimit togeri me emrin Adem. Qe njeri i zi. Por aty kishte po ashtu edhe një njeri të bardhë. Ishte mjeku i burgosur Isuf Hysenbegasi nga Pogradeci. Të vëllanë ia kishin dënuar me pushkatim, pastaj i qe shndërruar në prangosje shtetërore të përjetshme. Shumë shpejt pati vdekur në burg. Me pushkatim ishte dënuar edhe ai, por ia kishin shndërruar në burgim deri në fund të jetës.
Një vit më pas, në 1953, të dënuarit politikë të aerodromit të Urës Vajgurore i çuan në Vlashuk, ku po hapej një kanal për të bonifikuar kënetën e Tërbufit. Ai duhej bërë i thellë, shpesh deri në tridhjetë metra. Dheu më së shumti ngrihej me krahë, duke e hedhur nga skela në skelë.
Qe fillimi i vjeshës kur nga qielli erdhi një tufë lejlekësh. Ata u ulën, mbase për t’u shlodhur pak. Pas disa orësh u bënë gati të ngriheshin sërish. Mes tyre qe edhe një lejlek i vogël, i cili nuk po fluturonte dot. Të mëdhenjtë u përpoqën disa herë ta ngrinin, por ishte e pamundur. Herën e fundit bënë me të pak metra në ajër, por më në fund ai ra në mes të kampit dhe shpezët, edhe pse leshuan piskama, u larguan. Doktor Isufi vrapoi menjëherë, e mbështolli në krahë zogun e vogël, e çoi në infermierinë e tij dhe e mjekoi. I vuri emrin Sait, në kujtim ndoshta të ndonjë personi të dashur. E ushqeu nga racioni i tij i pakët dhe ai u rrit. U zbut. Nuk iku. Kur të burgosurit iknin për në punë lejleku Sait shkonte në fluturim me ta. Qëndronte gjithë kohën aty, herë në ajër dhe herë në tokë. Kthehej bashkë me të burgosurit në fund të ditës.
Në shkurtin e vitit 1954 i transferuan në kampin e Shtyllasit, një fshat afër Levanit të Fierit. U nisën makinat, e filloi fluturimin pas tyre edhe lejleku. Gjatë rrugëtimit të të burgosurve, mes të cilëve qe edhe doktor Isufi, ai herë rrihte krahët në ajër, herë pushonte mbi ndonjë pemë apo breg toke. Gjithsesi Saiti nuk i humbte nga sytë miqtë e tij dhe as këta, që nga karoceritë e kamionëve, nuk ia ndanin vështrimet.
Kur makinat me të dënuarit politikë hynë në kampin e porsangritur të Shtyllasit, lejleku Sait kishte mbërritur atje pak minuta më parë dhe bënte rrotullime gëzimi mbi sheshin e kapanonet. Të burgosurit po uleshin nga karroceritë kur u dëgjua një krismë pushke, pastaj edhe një tjetër. Doktor Isufi klithi i pari. Rënkuan njëherësh gjithë të tjerët. Lejleku Sait, tashmë me krahë të mpirë, po binte drejt tokës. E kishte qëlluar njëri nga rojet e portës kryesore të kampit. Kur Isuf Hysenbegasi vrapoi dhe e mori në krahë, ai tashmë kishte vdekur. Qau. Gjeti një kuti kartoni, e mbështolli me të dhe e varrosi.

Toger Ademi

Ishte ditë e nxehtë vere kur një mëngjes i dënuari politik Sulejman Dizdari u gdhi me temperaturë. Doktor Isufi dha urdhër ta shtronin në infermieri, por menjëherë u shfaq toger Ademi dhe e ndaloi: “Është në forcën e atyre që duhet të shkojnë në punë!” Kështu i sëmuri u nis me të tjerët. Udhës marramendej. Kur mbërritën te kanali nuk qëndronte dot më në këmbë. Besniku propozoi që t’ia bënin ata, të tjerët, normën. Roja që i shoqëronte, u dha leje. Mirëpo kur afroi dreka u rishfaq toger Ademi. Dielli digjte. E pa Sulejmanin shtrirë dhe e urdhëroi të ngrihej për të shtyrë karron e dorës. Të burgosurit politikë i thanë se normën e tij po e bënin ata. Tjetri refuzoi. Sulejmani u çua me mundim, e shtyu karrocën disa metra, pastaj edhe pak, deri sa më në fund mbërriti te vendi ku shkarkoheshin. Këtu fuqitë iu prenë dhe ra përtokë. Toger Ademi urdhëroi të burgosurit e tjerë politikë që, ashtu të shtrirë, ta mbulonin me dhe. Këta nuk pranuan. Atëherë ky solli një skuadër me të burgosur ordinerë, të cilët e mbuluan në pak minuta. I lanë jashtë vetëm fytyrën. Deri në fund të turnit, që ishin plot katër orë, Sulejmani vetëm rënkoi. Nuk nxirrte dot fjalë, mbase nga që dheu ia shtypte krahërorin dhe mushkritë. Kur erdhi orari i kthimit për në kamp shokët ia hoqën dheun, e morën në krahë dhe doktor Isufi përkushtoi gjithë përvojën e tij profesionale që ta shpëtonte nga një vdekje e sigurt. Atë mbrëmje, i revoltuar, ai i tha toger Ademit “As nazistët nuk kanë bërë tortura të tilla”. “Ky desh ta ndëshkonte, por e shpëtoi ndërhyrja e komandantit të kampit”, shkruan në kujtimet e tij Reshat Kripa. Ndërkohë një nga të burgosurit politikë me emrin Allamani thurri vjershën “Miku im”. Një strofë e saj thoshte “Ty të mbuluan dje,/ Diku në Myzeqe,/Të gjallë në një fushë,/Me dhe, o vlla me dhe!”
Nga mesi i nëntorit 1954 të burgosurit politikë që patën qenë në Urën Vajgurore, pastaj në Vlashuk dhe tashmë prej tetë muajsh në Shtyllas, i transferuan në Bulqizë. Qenë pesë kamionë “Skoda” dhe ata të lidhur dy nga dy. Në këtë kamp pune të ri ardhja e të burgosurve vazhdoi për disa ditë rresht, gjersa arritën në mbi dymijë e pesëqind vetë. Pozicioni i kampit në një grykë malesh, kishte katër deri pesë orë diell vetëm në verë. Pjesën tjetër të motit nuk depërtonte asnjë reze. Dimri zgjaste pothuaj gjashtë muaj, temperatura zbriste deri në minus njëzet gradë.
Në një ditë të tillë, janar 1955, një i burgosur nga Mirdita, i ri shtatëmbëdhjetë vjeçar, të cilit ia kishin pushkatuar të atin dhe atë burgosur, po priste tek menca të merrte racionin e supës. Iu afrua toger Ademi dhe e pyeti përse nuk kishte realizuar normën. Tjetri nisi t’i përgjigjej, por operativi i Sigurimit nuk e la as të shpjegohej dhe as të hante bukë, por e mbylli në birucën e izolimit. Në mbrëmje një nga të burgosurit politikë hoqi nga goja një pjesë të ushqimit të tij dhe ja çoi të riut mirditor. Toger Ademi e mori vesh, erdhi rëmbimthi në qeli dhe i kërkoi shtatëmbëdhjetë vjeçarit t’i kallzonte cili qe personi që i pati dhënë ushqim. Malësori nuk e hapi gojën. Atëherë togeri e nxorri në obor dhe e lidhi fort në një shtyllë telefoni. Gjithë natën, nga që po ngrinte, i riu thërriste “Ftoma! Ftoma!” Me kalimin e kohës rënkimi gjithnjë e më shumë iu fik, deri sa ndaj të gdhirë nuk iu dëgjua më. Kur u lejua dalja e të burgosurve në obor ata vrapuan tek ai, por shtatëmbëdhjetëvjeçari ishte i pajetë.

Jeta, megjithatë, është e bukur

Reshat Kripa u lirua në 11 dhjetor 1955 dhe tek porta dalëse e burgut oficeri i rojes i tha: “Një porosi ke nga unë. Vuri drynin gojës se përndryshe do të kthehesh përsëri këtu!” Veproi ashtu si e këshilluan. E donte jetën, por edhe e dinte që, duke qenë i ri, diktatura do të shembej para syve të tij. Siç edhe ndodhi. Që në fund të vitit 1990 u bashkua me Lëvizjen e Dhjetorit. Rinisi, pa u lëkundur nga pikëpamjet e mëparshme, të merrej me politikë. E kishte pasion dhe këshillat e të atit për Avni Rustemin nuk e ndikuan.
Shumë ngjarje ia shënuan jetën ndërkohë, përveç parashikimit të saktë të fallit të harixhofkës kur qe vetëm dy vjeç e gjysmë. Ra në dashuri dhe u martua me Idën, bijën e Ago Agajt, inxhinier agrar diplomuar në Vjenë, pjesëmarrës në luftën e Vlorës më 1920, në vitet e luftës prefekt në Mitrovicë dhe në shtator 1943 Ministër i Ekonomisë Agrare.
Ngjarja tjetër e spikatur i ndodhi në vitin 1992. Rastësisht takoi toger Ademin. Tashmë ishte me një gradë të lartë dhe punonte në Ministrinë e Punëve të Brendshme.

Ylli Polovina

Tiranë, më 20 tetor 2015

Lamtumirë Reshat!

U nga jeta më 5 dhjetor 2019 në moshën 83-vjeçare Reshat Kripa një intelektual dhe aktivist i përkushtuar, ish i burgosur politik, anëtari i kryesisë kombëtare dhe themelueses i Shoqatës së ish të përndjekurve në Shqipëri,shkrimtar e publicist.

Zoti Reshat jetoi një jetë plot andralla e vuajtje përgjatë gjithë viteve të regjimit komunist. U arrestua që në moshën 15 vjeç, i akuzuar se kishte ngritur një organizatë antikomuniste dhe me në grup shokësh shkolle shpërndanin trakte kundër regjimti të Hoxhës në Vlorë,

Ka lindur mё 28 janar 1936 nё qytetin e Vlorёs. Rjedh nga njё familje intelektuale qytetare. I ati, Qazim Kripa ka kryer studimet nё “Robert College”, nё Stamboll. U kthye ne atdhe nё prag tё shpalljes sё Pavarёsisё kombёtare, mё 1912. Pas kthimit nё atdhe u mor me tregti, fillimisht me njё kafe dhe mё pas me ngritjen e njё fabrike pёr prodhimin e vajit tё ullirit dhe tregtimin e tij.

Nёna, Mynevere Kripa, ishte e bija e njё avokati tё njohur nё qytet, Mehmet Radhimёs, i cili ishte drejtor dogane nё qeverinё e Ismail Qemalit. Nё vitin 1942 familja e Reshat Kripёs u shpёrngul nё Tiranё dhe vazhdonin me tregtinё e vajit. Nё vitin  1946 pas shtetёzimit tё fabrikёs sё vajit, me vendim tё Ministrisё sё Brendshme dёbohen nga Tirana pёr motive politike. Shpёrngulen sёrish nё Vlorё, ku fillojnё tё trajtohen si armiq tё popullit.

Mё 1950, vёllai i Reshat Kripёs, Besniku krijoi njё grup tё fshehtё sё bashku mё dy shokёt e tij, Alajdin Alemin dhe Lavdosh Beqon dhe shpёrndanin trakte nё gjimnazin e qytetit. Ata u dёnuan me 15 vite burg.

Nisur nga kjo situatё, Reshat Kripa nё moshёn 15 vjecare nis njё revoltё kundёr pushtetit. Sё bashku me dy shokё tё klasёs, Myrteza Babocin dhe Jorgo Beshon, nё vitin 1951 krijuan njё grup tё fshehtё qё shpёrndante trakte nё qytet. Pas katёr muajsh, mё 24 maj 1951 ata arrestohen. Akuza e dёnimit ishte : “Pёr Agjitacion dhe Propagandё”. Pёr shkak tё moshёs sё mitur ai dёnohet me 5 vite burgim.

1942 familja e Reshat Kripёs shpёrngulet nё Tiranё, ku vazhdojnё tregtinё e vajit.

1946 pas shtetёzimit tё fabrikёs sё vajit dёbohen nga Tirana nё drejtim tё Vlorёs pёr motive politike.

1950 vёllai i Reshat Kripёs, Besniku dёnohet me 15 vite burg

1951 Reshat Kripa nё moshёn 15 vjecar krijoi njё grup tё fshehtё pёr tё shpёrndarё trakte nё qytet.

 

Poezi nga Reshat Kripa

Vargje zemre

KONFUZ?

Mendja ime çoroditur,
Zemra ime e habitur,
Shqetësuar po mendon,
Flakë e zjarr përvëlon.

Po përse do pyesni vallë,
Të ka zënë ty ky hall?
Më ka zënë miqt’e mi,
Për të shtenjtën Shqipëri!

Që dhe sot mbeti pa zot,
Nëpër vaj e nëpër lot
Nëpër lot e nëpër vaj,
Askërkush nuk mund ta qajë.

Zemra ime e lënduar,
Po vajton e pikëlluar,
Ca përpiqen ta ndërtojnë,
Ca të tjerë ta shkatërrojnë.

Po kur fjalën do ta gjejnë,
Po kur fjalën do ta mbajnë,
Të mos ketë më mëri,
Të mendojnë për Shqipëri?

Oh, kjo pyetje bërë thjeshtë,
Më le pa besim e shpresë,
Pa besim dhe pa drejtim,
E ardhmja e vendit tim!

Tiranë, korrik 2003

QYTETIT TIM

Atje lart në Qafë të Topit,
Hedh vështrimin mbi qytet,
Sytë më lagen prej lotit,
Zemër vrarë oh, medet!

Ç’ke moj zemër që vajton?
Pse më rri e pezmatuar?
Vlora ime më kujton,
Atë kohën e kaluar.

Më kujton fëmininë time,
Frymëzime dhe pasion
Plot me brenga, hidhërime,
Shpirtin po ma torturon.

Pse këto mendime vallë,
Zemrën time e pushtuan?
Unë për ty sot kam një mall,
Vlora ime adhuruar

S’të ndërroj me asnjë tjetër
O qyteti im i rrallë.
O vendlindja ime vjetër,
Jeta më duket përrallë.

Si parajsë je, o Vlorë,
Si parajsë je ndërtuar,
Ku ullinjtë rreth kurorë,
Perëndit t’i kanë dhuruar!

Vlorë, prill 1992

SHITËSI I BAJAMEVE

Të dy ulur në kafe, me një mikun tim të vjetër,
Bisedonim sy për sy, për hallet e botës tjetër.
Asaj bote të panjohur, jashtë luksit dhe shkëlqimit,
Ku sundonte tragjedia, hija e rëndë e mjerimit.

Miku, mësues i njohur, nëpër rrethet arsimore,
Më tregonte pikëlluar, plagët tona shoqërore,
Plagët e brezit të ri, plagët që shumë e lëndonin,
Për të ardhmen vendit tonë, zemrat tona përvëlonin.

Krejt papritmas që nga prapa, u dëgjua zëri dridhur
– Doni bajame zotni, doni ndonjë gjë të kripur?
Po vështronim nga djaloshi, që bajamet na ofronte,
Ishte fare njomëzak, njomëzak që të punonte.

Porsa ne i kthyem kryet, djaloshi ngriu në vend,
Si një shtatore mermeri, as që merret dot me mend,
Nga syt po lotonin lotët, buzët dridheshin me dhimbje
Gjithë bajamet që nga dora, u përhapën tokës shqime.

– Zoti mësues, më falni! – foli djali nëpër lot,
Zëri i tij po i dridhej, ne s’ishim në këtë botë,
Kishim fluturuar tutje, në botën e dhimbjes prore,
Po përse, përse të ketë, kështu dhimbje shpirtërore?

– Sa kushtojnë ato bajame? – foli mësuesi urtë,
Por djaloshi s’fliste dot, zemre tij tepër e butë,
Ishte vrarë, ishte plagosur, turpi e kishte mbuluar,
Pranë mësuesit të tij, po qëndronte turpëruar.

– Mos u skuq, mos u ndro, puna gjithmonë është nder,
Je nxënës i mrekullueshëm, je simbol për të tjerë. –
Nxorri një grusht me monedha, e djaloshit ia drejtoi,
Ia dhuroi me dashuri dhe në dorë ia dorëzoi.

Djali gjorë turpëruar, monedhat në dorë mori,
– Faleminderit për ju! – Dhe me vrap jashtë doli,
Ky mësuesi tronditur, foli me një zë të rëndë:
– Është nxënës i shkëlqyer, ka vetëm të zezën nënë!

S’folëm më, nuk biseduam, goja na ishte bllokuar,
Po kujtonim djalin mbarë, ngjarja na kishte shokuar,
Po vështronim gjithë bajamet, an’e kand në dysheme,
Përse kjo ngjarje e rëndë, të ndodhë këtu te ne?

Tiranë, qershor 2005

DUA!

Dua detin, dua malet,
Dua fushat, dua pyjet,
Dua lumin, dua zallet,
Dua diellin, dua yjet!

Dua dhe të zbehtën hënë,
Dua edhe gjithësinë,
Mbi të gjitha hije rëndë,
Dua shumë Shqipërinë!

Ndonëse është sakatosur,
Për mua mbetet e bukur,
Leqendisur e plagosur,
Atje ndiej veten të lumtur.

Veten të lumtur e ndiej,
Sepse ky është vendi im,
Në çdo kënd të tij unë gjej,
Paqen edhe dashurinë.

Këtu kam miq edhe shokë,
Edhe truallin ku kam lerë,
S’dua të jetoj në botë,
Dua këtu ku kam nderë!

Tiranë, korrik 2007

KËRKOJ
Kërkoj në qiell dhe në dhe,
Kërkoj në diell dhe në yje,
Kërkoj dhe lart përmbi re,
Kërkoj poshtë nëpër pyje.

Kërkoj dhe ku nuk kërkoj?
Në çdo cep në këtë botë,
Fusha male i përshkoj,
Që të gjej një vend pa lot.

Jam i lodhur, i trishtuar,
Nga brengat e kësaj jete,
Jetën shkoj duke menduar,
Duke bredhur nëpër dete!

Kërkoj dhe pak dashuri,
Por atë nuk e gjej dot,
Nuk gjej dot pak mirësi,
Kërkoj dhe kërkoj më kot.

Botë, moj botë barbare!
Ti bari dhe ti o bujk,
Qytetarë dhe fshatarë,
Njeriu për njerin ujk.

Andaj sot unë po mendohem,
Që më kot të mos kërkoj,
Të mos lodhem, përgjërohem
Për atë që dëshëroj.

Tiranë, gusht 2007

LULE “ MOS MË PREK “

Po shetisja në lulishte, nga zambakët i rrethuar,
Nga begonjat, trëndafilat, karafilat lulëzuar,
Nuk mendoja, nuk besoja isha apo jo në botë,
Isha si në një parajsë, isha në një vend pa lot.

Tek qëndroja i mahnitur, në atë botë përrallore
Ndieja zemrën të gëzonte, kënaqësinë shpirtërore,
Si pa dashur zgjata dorën, lulen pranë për të këputur,
Lule jo si gjithë të tjerat, ishte lule shumë e bukur.

Për çudi lulja më foli, zëri i saj më habiti,
Seç më solli nëpër botë, më hutoj dhe më goditi,
– Ik or djalë mos më nga, se jam lule “Mos më prek“,
Më e mira nga të gjitha, jam një lule, lule mbret.

Hoqa dorën turpëruar, isha sjellë si fëmi,
E sodita lulen bukur, lulëzonte mrekulli,
Atë çast seç u mendova, kësaj lule madhështinë,
Nuk do mundin dot t’ia prekin, nuk ia thyejnë krenarinë.

Tiranë, gusht 2008

Shenide Bilalli, gazetarja heroinë që konkuroi në Festivalin e Kanës – Dëshmitarja e grevës së urisë të minatorëve të Stan Tërgut & helmimit të fëmijëve të Kosovës tregon…Intervistoi Elida Buçpapaj

Shenide Bilalli, gazetare e luftës të ish-Jugosllavisë që më 1991 me dokumentarët e saj kundërshton regjimin e Milosheviçit

 

Shenide Bilalli, gazetarja nga Prishtina ka plot 24 vjet që jeton në kryeqytetin e Kroacisë, Zagreb. Ajo është e njohur si skenariste e regjisore televizive në programin Dokumentar, por edhe si gazetare e programit informativ me tema aktuale të Kroacisë.

Shenide Bilalli është shqiptarja e parë nga Kosova që ka kryer Akademinë për Teatër, Film dhe Tevizion në Zagreb, më 1983. Ajo ka realizuar më tepër se 300 filma dokumentarë, dramat Gjenerali i ushtrisë së vdekur dhe Monologu i Teutes.

Publikun në Kosovë e bëri për vete me tema të guximshme sociale, por shpejt e zotëroi edhe tregun e ish Jugosllavisë me filmin „ Krahu i thatë“, i cili flet për gjendjen e rëndë të Kosovës në vitin 1989, ku intelektualët, për shkak të papunësisë shitnin krahun e punës si hamallë. Me mjeshtri dhe stil të veçantë autorja hyn në konkurrencën më të ngushtë për shpërblimin në festivalin televiziv në ish Jugosllavi. NEUM 1990.

Aty mori ftesën nga TV Zagrebi, për të punuar për programin Dokumentar dhe emisionin e femijëve. Në 1991 sipas skenarit dhe regjisë së saj, xhiron serinë “Çka ?Kush? Ku ?” me motive nga Bibla, ne 10 episode me aktorët më të njohur të Kroacisë.

Gjatë xhirimit në Kroaci, prindërit e porosisin të mos kthehet në Kosovë, se është në listën e zezë. Ndërkohë bashkëshorti dhe 3 fëmijët i bashkohen në Zagreb, ku dhe filluan të jetojnë.

Në vitet 1990 mediumet dhe televizioni kroat ishin plot lëvdata dhe shumë vlerësues për talentin e shqiptares 30 vjeçare, por Shenide Bilalli, nuk e harroi kurrë vendlindjen e saj dhe më 1991 xhiron filmin dokumentar për shpërnguljen e shqiptarëve nga Kosova „Kur e humbi vendlindjen“.

Në filmin plot skena të trenave kundërshton regjimin e Milosheviçit dhe paraqet gjendjen reale në Kosovë, dëbimin e rinisë dhe forcës mashkullore që largohen nga Kosova për shkak gjendjes së keqe, emigrojnë dhe bëhen njerëz pa status në botë.

Ky film ishte jashtëzakonisht guximtar, por ndërkohë ia hap autores dyert e mëdha. Programi Dokumentar TVK e caktoi regjisore dhe gazetare në emisionin informativ „Për Liri „ ku ishin angazhuar gazetarët dhe regjisorët më të dalluar të Kroacisë për ta mbrojtur shtetin nga agresioni i Milosheviçit.

Me stil të veçantë dhe me një sensibilitet tepër të hollë, Shenide Bilalli iu bashkohet nënave Kroate „Bedem Lubavi“ –“Muri i Dashurisë” të shpëtojnë djemtë nga ARJ, dhe kështu fiton simpatinë e teleshikuesve kroatë.

Nuk ndalet asnjë çast. Vazhdon të xhirojë temën e luftës në vijën e parë, ku personazhë të saj janë luftëtarë refugjatë, të lënduar, fëmijë, femra të dhunuara, sensibilizon botën për gjendjen në Kroaci dhe i ndihmon familjet për t’i gjetur të zhdukurit.

Filmi „Muri i dhimbjes“, 1997, Shenide Bilallin e ngjiti në skenën botërore ku përfaqësoi Kroacinë në Kanë. Me këtë film tërhoqi vëmendjen jo vetëm të kritikës por edhe të politikës botërore, ku shpejt doli në dritë e vërteta për të zhdukurit dhe pa vonuar, u hapën gropat e të vdekurve në Vukovar dhe u gjet shumica e të zhdukurve.

Filmi „Muri i dhimbjes“ theu të gjitha rekordet e shitjes së filmit në festivalin e Kanës dhe në Kroaci . Autorja ua dhuroi prindërve të të zhdukurve të drejtat e autoriale për të ngritur lapidarin të cilit ia dhanë emrin simbas filmit të saj, “Muri i dhimbjes”. “Muri i dhimbjes” hyri në antologjinë e filmit Kroat.

Por Shenide Bilalli në Kosovë mbeti si heroina-dëshmitare e grevës së minatorëve të Stari Tërgut që zbriti 900 metra nën tokë.

 

QËNDRIMI I MINATORËVE TË STAN TËRGUT ISHTE GUROR, SHUMË I VENDOSUR, KUNDËR MILOSHEVIÇIT

 

Shpejt m’u thyen ëndrrat e gruas së re, me ngjarje të përditshme: demonstrata, dënime, burgosje, procese të montuara, arkivole të blinduara me djem të rinj që vinin nga ushtria jugosllave…

ELIDA BUÇPAPAJ: E dashur Shenide, tash në shkurt, u mbushën 24 vjet nga greva e minatorëve të Stan Tërgut, si i kujton ato ditë dhe ku ishit? (Kjo intervistë është marrë në shkurt të vitit 2013 – Shënimi i voal.ch)
SHENIDE BILALLI: Pyetja e minatorëve dhe Kosovës është më komplekse se ç’duket. Kemi një histori të gjatë të vuajtjeve të popullit shqiptar nga pushtimi serb që sundonte në Kosovë nga viti 1912. Por këto vuajtje u kulmuan në vitet 1950 me shpërngulje të mëdha të shqiptarëve deri në vitet 1980 ku mbërrin caku tjetër dhe ndryshon fati i shqiptarëve mbas vdekjes së Titos.

Minatorët janë thjesht një zë i kundërshtimeve të popullit shqiptar ndaj dhunës në Kosovë. Muaji nëntor dhe shkurt tek unë zgjojnë kujtime të thella për Kosove e viteve 1983-90.

Posaçërisht më mbeten në kujtim sorra të zeza mbi qiellin e Prishtinës. Në atë kohë isha grua e re, nënë e djalit të tretë, forca e re e Kosovës. Kam punuar në rubrikën Dokumentar si regjisore dhe skenariste në emisionin për gra „Ato „ me tendencë të ndihmojmë emancipimin gruas shqiptare.

Në atë kohë bota ime ishin lulet, rregullimi i banesës, moda dhe edukata e fëmijëve.

Po shpejt m’u thyen ëndrrat e gruas së re, me ngjarje të përditshme: demonstrata, dënime, burgosje, procese të montuara, arkivole të blinduara me djem të rinj që vinin nga ushtria jugosllave, fëmijët që mbyteshin nga frika, në çdo hap veç vuajtje dhe varfëri e pafund.

Jetonim me orë policore. Në heshtje zhdukeshin njerëz, sidomos studentët dhe intelektualët. Ajri ishte tepër i dendur, nuk mujshim frymë me marrë nga presioni dhe tortura psikike e fizike, që e ushtronin përditë mbi popullin shqiptar… Si sot më kujtohet kur gazetarët tanë në programin e TV Prishtinës fillonin çdo emision Ditar ose Lajme me ‘irredentista’, ‘separatista shqiptarë’, ‘represion’, ‘iredencë’… ‘separatizëm’… Na shpëlanin trurin. Por kur dilja nga ndërtesa e TV, sorrat e zeza mbulonin qiellin e Prishtinës. U sillshin në një rreth pa fund. Si me pasë parandjenja, ose si me paralajmërue që do të ndodhë më e keqja mbi popullatën e Kosovës.

Në Has e mora edhe përgjigjen pse të gjithë meshkujt e fshatit ishin furrtarë

ELIDA BUÇPAPAJ: Në atë kohë keni xhiruar edhe filma dokumentarë me tema sociale?
SHENIDE BILALLI: Interesante është se më 1983 kam diplomuar me një dokumentar me tematiken sociale për nënën vetushqyese. Gjithmonë më ka interesuar bota e femrës, por jeta gjatë studimeve në Zagreb ka pasë ndikim të madh te unë, për shkak të imazhit që na shoqëronte në botë.

Më mundonte fakti se të gjithë shqiptarët përfytyrohen si furrtarë ose vetëm si punëtorë të punës fizike. Unë rjedh nga një familje e vjetër intelektuale qytetare prishtinase. Kur jam kthyer nga studimet më 1983 kam filluar të punoj në montazhin e filmit, por prirja ime ndaj skenarit dhe ngjarjeve të përditshme si dhe puna ime e suksesshme, më ndikuan që unë të emërohem në ekipin e programit Dokumentar 1984.

Fillova të punoj si regjisore dhe skenariste dhe jam marrë me hulumtimin se ku jetojnë furrtarët dhe me çfarë jetese kanë gratë e tyre. Xhirova filmin „ Hasi i Thatë“ simbas skenarit të Agim Mehmetit, me asociacion nga kënga e Sinan Vlaslijut „Niset trimi ne gurbet“. Kur kam mbërri në fshatin e Hasit afër Shqipërisë, gjeta plot gra pa burra, ishin vetëm me fëmijë. Jetonin në kushte të papërfytyrueshme, pa ujë, pa rrugë, pa mjek. Edhe ata meshkuj që kishin mbetur në fshat ishin të gjithë furrtarë. Gratë, edhe pse ishin të veshura vetëm me veshje kombëtare të Hasit, dukej se ishin shumë të bukura. Po e mora edhe përgjigjen pse të gjithë meshkujt e fshatit ishin furrtarë. Tregimet e grave dhe e të rinjve nga Hasi më qartësuan se shqiptarët e atyre anëve nuk kanë pasë mundësi të shkollohen, se ishte politika sistemit jugosllav ashtu. Me mijëra njerëz përditë janë larguar nga Kosova, kjo ishte e vetmja mundësi për ta ushqyer familjen, por ishte edhe shkatërrim i familjes. E kam shkruar shpejt e shpejt skenarin e filmit për gratë e Hasit, të cilat gjithë jetën e kalonin në vetmi. Por për fat të keq filmi ka mbetë në arkivin e Kosova filmit dhe kolegë të dashur e kanë coptuar skenarin e famshëm pjesë-pjesë dhe me to kanë krijuar spote. Sot filmi do të kish pasë një vlerë shumë të madhe, sepse ky fshat është shfarosur.

Pas atij filmi kam xhiruar tema të tjera të ndryshme sociale dhe në fund e bëra filmin për Grevën e minatorëve të Trepçes. Nga 1980-1989 Kosova vlonte, ishte flakë e gjallë sepse jeta e shqiptarit nuk kishte kurrfarë vlere

 

Nga 1980 e sidomos nga 1989, Kosova vlonte, ishte flakë e gjallë

 

ELIDA BUÇPAPAJ: Çka ka ndikuar tek ju të përfshiheni në dramën e grevistëve të Stan Tërgut 900 metra nën tokë?
SHENIDE BILALLI: Në ato vite, nga 1980 e sidomos nga 1989, Kosova vlonte, ishte flakë e gjallë. Jeta e shqiptarit s’kishte kurrfarë vlere. Më dhimbseshin nënat që i humbnin djemtë para syve, në demonstrata, në rrugë, në prag të shpisë, të varfër, as kafshatën e bukës nuk kanë pasë mundësi t’ua jepnin. Fëmijët dhe rinia e Kosovës vdisnin nga uria. Përditë forcat policore të Serbisë ushtronin forcën mbi popullin shqiptar. Populli duronte provokime të jashtëzakonshme. Gazetarët dhe krijuesit nuk kanë pasë shumë mundësi të bëjnë diçka! Por në shpirt unë jam dokumentariste. Dhe argumentet e fuqishme më shtyjnë dhe më motivojnë të reagoj. Kjo ndodhi përkisht në shkurt. Ndjenjat e mia ishin akumuluar për shkak të padrejtësisë së pafund. Dhe, në ato rrethana, kam përfunduar 900 metra nën tokë, ku jam bërë pjesë e ngjarjes epokale, në grevën e minatorëve të Stan Tërgut.

Minatorët – një forcë e pasfidueshme, ata ishin një grusht njerëzish kundër njësive speciale të policisë e cila i bllokoi rrugët krejtësisht

 

ELIDA BUÇPAPAJ: Greva e minatorëve ishte mishërim i zemërimit të njerëzve të Kosovës ndaj padrejtësive të pushtimit serb.
SHENIDE BILALLI: Muaji shkurt bënte ftohtë… Ishte natë e vonë, mbas orës 2:00. E kisha djalin e tretë në gji. Banonim në qendër të Prishtinës në një apartament në katin e 8. Djali ishte pa qejf, por heshtjen e mesnatës me mjegull e thyen zërat e minatorëve. Ecnin përgjatë rrugës, me kapelat dhe me uniformat e punës, në duar mbanin portretet e Titos. Dëgjoheshin jehonat e zërave të tyre: Tito… Jugosllavi…

Kurrë nuk e harroj atë skenë. Ishin aq pak, një grusht i vogël, kundër njësive speciale të policisë, e cila i bllokoi rrugët krejtësisht. Policët ishin në çdo ndërtesë, në çdo çati, në çdo rrugë. Atë natë minatorët kanë zgjuar tek unë një forcë të pasfidueshme. Kam filluar me qajtë me një zë shumë të çuditshëm…

Me të dyja duart e mbyllja gojën që të mos ndihet piskama ime. I thashë tim shoqi:„Duhet bërë diçka. E çfarë intelektualësh jemi nëse nuk reagojmë dhe nuk iu bashkangjitemi minatorëve. Nëse minatorët marrin parasysh me e rrezikue atë rrogë të vogël, me të cilën i ushqejnë fëmijët, edhe ne duhet me e kundërshtue këtë terror.“ Im shoq më tha: „Shiko punën tënde“. Aty ndjenjat e mia janë thyer. Në mëngjes kam marrë kamerën dhe me lejen e Smajl Smakës, kryeredaktorit të programit të informimit, kam shkuar në Stan Tërg.

Qëndrimi i minatorëve ishte guror, shumë i vendosur, së pari, kundër regjmit të Milosheviçit që ishte instaluar të shkatërronte autonominë e Kosovës

ELIDA BUÇPAPAJ:Minatorët e Stan Tërgut ishin luftëtarët e parë të lirisë në Kosove më 1989. Cilat ishin kërkesat që bënë grevistët e Stan Tërgut?
SHENIDE BILALLI: Ajo skenë e minatorëve ishte historike dhe madhështore, 900 metra nën tokë, në horizontin 11… ku mbizotëronte vetëm terri dhe zëri i minatorëve, i cili kërkonte të drejtat e njeriut në emër të 1300 grevistëve dhe në emër të popullit të Kosovës.

Grevistët kërkonin të plotësohen kushtet politike: të kthehet kushtetuta e Autonomisë së Kosovës e vitit 1974. Kërkonin dorëheqjen e parevokueshme të politikanëve Ali Shukria, Rahman Morina e tjerë dhe të ndalet agresioni ndaj popullit. Skena 900 metra nën tokë nuk harrohet. Shiheshin vetëm hije të kapelave të bardha të minatorëve, të cilët qëndronin të ulur nëpër korridore të ngushta, të pandriçuara, veç me drita të vogla të kapelave.

Janë skena dhe ndjenja që nuk harrohen. Mbizotnonte heshtja, heshtja dhe vetem heshtja. 1300 minatorë duke pritur çdo moment se çka do të bëhet. Minutat bëheshin orë e orët bëheshin vite. Fytyrat e tyre tregonin mërzinë për familjet. Lotët iu rridhnin nëpër fytyrat e tyre pa i pyet, ata asnjë zë nuk e leshonin… Dhimbjen dhe mërzinë për më të afërmit, sidomos fëmijët, e mshefshin në emër të grevës. Ua parashtronin kushtet gazetarëve dhe politikanëve që vinin në vizitë.

Qëndrimi i minatorëve ishte guror, shumë i vendosur, së pari, kundër regjmit të Milosheviçit që ishte instaluar të shkatërronte autonominë e Kosovës . Konstant parshtronin 9 kushte cilat përsëriteshin: „Nuk dalim nga zgafella deri sa agresioni i Milosheviçit nuk ndalet ndaj popullit shqiptar, dhe të ndalohet çdo orvatje e mëtejshme për shuarjen e Autonomisë së Kosovës. Nëse nuk e ndalni këtë zjarr, ai do të përhapet në tërë Jugosllavinë. Këto ishin fjalët e grevistëve. Isha e habitur çfarë disipline dhe rregulli ka pasur në mesin e tyre, pa kurrfarë skenari, gjithçka funksiononte për mrekulli.

Me minatorët isha tri ditë dhe tri net. Por ata kuptuan që janë të rrethuar nga njësitë speciale të Jugosllavisë, poashtu edhe nga armata e Jugosllavisë, e cila ishte përgatitur për intevenime më të rënda. Stan Tërgu ishte bombë e cila pritke çdo moment të shpërthente. Minatorët, qëllimisht, më larguan nga zgafella me këto porosi: “Të lutem shko dhe shiko sa kemi perkrahje nga studentët dhe populli.“

Dola me mendimin se do të kthehem shpejt. Por isha e habitur pse të gjithë minatorët, para se të largohem, më afroheshin e përshëndeteshin me mua. Disa më përqafonin me fjalë dhe lotë: Rruga e mbarë të qoftë, motra jonë, ishalla Zoti të ruan! Dhe shpejt largoheshin. Atëherë nuk kuptoja se po përshëndeten me mua dhe unë nuk do t’i shihja më. Minatorët më shpëtuan, duke sakrifikuar jetën e vetë. Këtë e kuptova kur dola zgafella. Çdo hap ishte plot e përplot me polici.

Shfrytëzoj rastin të lëvdoj Skënder Buçpapaj për komentin „Populli e di kë ka cub kë hero“, që risjell në kujtesë vargjet e poezisë të pavdekëshme të poetit Qerim Ujkani… „Populli i di të gjitha“…

ELIDA BUÇPAPAJ: Minatorët e Stan Tërgut fituan solidaritetin e gjithë Kosovës, a mund të na sjellësh detaje, si regjisore që e përcolle këtë grevë drejtpërdrejtë!
SHENIDE BILALLI: Kosovën e kam lënë në ato skena dhe me ato vdes. Më kujtohet solidarizmi një për të gjithë dhe të gjithë për një, ende e përjetoj ashtu Kosovën. Skenat në zgafellë kanë qenë shumë të rënda. Më kujtohet vetëm hyrja në zgafellë dhe e shfrytëzoj rastin të lëvdoj Skënder Buçpapaj për komentin „Populli e di kë ka cub kë hero“, që risjell në kujtesë vargjet e poezisë të pavdekëshme të poetit Qerim Ujkani… „Populli i di të gjitha“…

Atë e kam përjetuar dhe vërtetuar disa herë, prandaj i besoj popullit. Kam hi në zgafellë dhe, pa ndihmën e minatorëve të cilët më njihin në bazë të punës së mëparshme, asgjë nuk kisha mundë të bëja. Populli shumë mirë e di kush punon me shpirt e kush shet patriotizëm. Por desha të cek hyrjen në oborr të Stan Tergut. Pakëz është komike. Po vërtet është. Së pari, duke iu falënderuar dukjes time shumë moderne, kam hyrë në oborr të zgafellës. Në atë kohë nuk ka pasë shumë femra shqiptare bjonde. Të gjithë mendonin se jam gazetare e huaj. Policia serbe ka menduar se jam gazetare e huaj, ndoshta ka menduar se jam gazetare serbe. Nuk kanë kërkuar letërnjoftim, çka ka qenë e detyrueshme, me siguri për shkak të qëndrimit tim shumë të vetësigurt. Me vetëdije e pa vetëdije e kam bër këtë, për shkak të vendimit që kisha marrë. Isha me një xhaketë prej lëkurë antilope dhe ecja si manekene, a thua se nuk më intereson asgjë tjetër… vetem moda dhe bukuria. E në të vërtetë isha e frikësuar, e vetmja femër në 1000 e sa meshkuj….

 

U krijua LDK më në krye Ibrahim Rugovën – ka qenë një lëvizje e hatashme madhështore që kurrë nuk përsëritet, ku intelektualët më të mëdhenj të Kosovës kanë qenë unikë të vendosur si kurrë më parë, së bashku me popullin Kosovar. Nuk kemi të drejtë dhe as guxim të harrojmë meritat dhe emrin e dr Ibrahim Rugovës dhe intelektualëve të LDK, si dhe të gjithë atyre që u përkushtuan dhe u flijuan për lirinë. Ata janë themeli i pavarësisë dhe demokratizimit të Kosovës

ELIDA BUÇPAPAJ:Greva e minatorëve të Stan Tërgut tregoi pjekurinë e popullit të Kosovës, që do t’i paraprinte pluralizmit politik që do të shpallej në Kosovë në fund të atij viti me krijimin e LDK-së, si mendoni ju?
SHENIDE BILALLI: Atëherë u formua LDK me në krye Ibrahim Rugovën – ka qenë një lëvizje e hatashme madhështore që kurrë nuk përsëritet. Intelektualët më të mëdhenj të Kosovës kanë qenë unikë të vendosur si kurrë më parë, së bashku me popullin Kosovar, i cili ishte guximtar. Në kushte krejtësisht të pabarabarta e kundërshtonin me politikë paqësore makinerinë e egër pushtuese. Ajo është diçka aq e madhe! Ishim të rrethuar nga njësitë speciale serbe, pastaj jugosllave, të armatosura deri në dhëmbë, kudo, në çdo hap, në tokë, në ajër. Por populli vazhdonte të jetonte jetën e përditshme me idealin… e pavarësisë. Ajo lëvizje kurrë nuk përsëritet kurrkund në botë. Ibrahim Rugova dhe LDK me popullin shqiptar i treguan botës se Kosovarët nuk janë agresorë, por popull që don paqe…

Ajo lëvizje demokratike kërkonte sakrificë të madhe nga populli shqiptar. Më në fund u shpërblye, por çmimi i lirisë ishte shumë i shtrenjtë. Një milion shqiptarë nga Kosova u shpërngulen, me mijëra të vrarë dhe shumë të zhdukur. Shumë fëmijë të Kosovës sot janë jetima… Por luftën dhe imazhin për shqiptarë në botë fituam. Meritat e LDK dhe të Ibrahim Rugovës, këtij mendimtari të rrallë në botë, janë të mëdha. Prandaj nuk kemi të drejtë dhe as guxim të harrojmë meritat dhe emrin e dr Ibrahim Rugovës dhe intelektualëve të LDK, si dhe të gjithë atyre që u përkushtuan dhe u flijuan për lirinë. Ata janë themeli i pavarësisë dhe demokratizimit të Kosovës.

SHENIDE BILALLI – PËR HATËR TË VIKTIMAVE TË PANUMËRTA QË KEMI PASUR, DUHET TA RUAJMË TOKËN TONË SI SYTË E BALLIT

Jam befasuar si ndodhi të harrohen minatorët. Gjeja arsyetim se ishte kohë lufte, por mbas luftës askush nuk u kujtua për minatorët

ELIDA BUÇPAPAJ: Megjithëse gjithë reflektorët e botës u fokusuan tek minatorët grevisë dhe ishte ngjarja më e madhe, sot e kësaj dite mbulohet me heshtje, si është e mundur?
SHENIDE BILALLI: Jam befasuar si ndodhi të harrohen minatorët. Gjeja arsyetim se ishte kohë lufte, por mbas luftës askush nuk u kujtua për minatorët.

Nuk jam pajtuar me këtë realitet. Dhe në vitin 2000, me ekipin e TV Kroacisë, xhirova reportazhin për minatorët – „Ku janë heronjtë e Kosovës“. Ishte dhjetor, dimri shume i ftohtë, akull, ekipi ynë nëpër borë mezi ka mbërri në fshatin Kolonija Angleze. U takova me minatorët dhe familjet tyre që jetonin në kushte shumë të vështira. Larg civilizimit, në mal dhe në varfëri. Por minatorët u gëzuan shumë kur më kanë pa, dhe nuk më kishin harruar… Për mua ka qenë një gezim i veçantë.

Reportazhi ka zgjuar shumë interesim të madh në Zagreb dhe tek gjithë populli Kroat. Pa vonuar organizuam një aksion humanitar nga Kroacia për ndihmën ndaj fëmijëve të minatorëve. Por aq sa simpati kam zgjuar, aq edhe i kam hidhëruar disa. Në reportazh e kam cekë se fati i minatorëve dhe i Kosovës është fatkeq, për shkak të pasurisë të madhe që e ka Kosova. Minatorët u harruan, Ibrahim Rugovën filluan ta shajnë, të gjitha vlerat e vërteta të kombit u muarën nëpër këmbë. Posaçërisht në tekstin e reportazhit kam theksuar se më të merituarit për lirinë e Kosovës, Ibrahim Rugova dhe minatorët, ata që hapën të parët rrugën për lirinë e Kosovës, nuk po nderohen. Mbas atij reportazhi ka filluar kalvari im në Zagreb, nga një grup i shqiptarëve, të cilët kanë ndikuar mjaft në opinion për shkatërrimin e autoritetit tim dhe mohimin e punës sime në Kroaci, po edhe në Kosovë.

 

Minatorët jetojnë në Koloninë e Anglezëve, emër që tregon se Trepçen e kanë shfrytëzuar të gjitha perandoritë: Roma, Bizanti, Otomanët, Anglia, Serbia, por jo shqiptarët

 

ELIDA BUÇPAPAJ: Grevistët e Stan Tërgut e rrezikuan jetën e tyre në të mirë të drejtës për liri të popullit të Kosovës – ku janë këta njerëz sot, për të cilët duket se nuk kujtohet kush?
SHENIDE BILALLI: Minatorët në jetën time kanë status të posaçëm dhe mendoj se ngjarja minatorve nuk ka përfunduar. Përsëri kam marrë iniciativën dhe kam shkuar direkt në Trepçë, në Stan Tërg më 2009, kam shkuar në vendin e ngjarjes mbas 14 viteve. Me produksion të TV Kroacisë kam xhiruar filmin dokumentar me titull „Horizonti i nëntë i Kosovës“. Jam takuar përsëri me minatorët. Zoti ka dashtë që atë ditë minatorët kanë qenë në grevë dhe kanë pasur takimin me përfaqësues evropianë. Përfaqësuesit e huaj nuk më lejuan të xhiroj në sallën ku ishte takimi. Por, me dëshirën dhe këmbënguljen e minatorëve isha në mesin e tyre përsëri. Përsëri zbrita 900 metra nën tokë në horizontin 11. Ishte shumë i rëndë momenti i hyrjes në zgafellë. Kur më lajmëroi drejtori që lejohem të hyj në zgafellë, jam gëzuar aq tepër, por para hyrjes, mjekët ma maten tensionin: ishte 200. Nuk preferonin të zbres, po unë nuk i ndigjova, shkova në zgafellë. Shok të madh kam përjetuar para hyrjes në garderobën e minatorëve, e cila gjindet para zgafellës. Ishte e zbraztë, por veç disa tesha të vjetëruara të minatorëve që kujdesen për mirëmbajtje Trepcës… Skenat ishin e trishtuese. Veç zinxhirë, numra dhe zbraztësi. Në dhomën tjetër na priti një skenë shokuese -afër 1000 kapela të bardha të minatorëve të gjuajtur nëpër tokë, të përzieme me ujë… Dukeshin si kokat e minatorve. Por mblodha forcën dhe xhirova kapela te bardha. Ato skena janë më të fortat në film.

Kur zbritëm në horizontin e 11 kam ndier një zbrazëti të jashtëzakonshme: skenat në zgafellë ishin krejt të tjera. Korridoret të zbrazëta. Veç ekipi i tv dhe i mjekëve që ishin me ne. Në zgafellë nuk ishin ata që më jepnin forcë më 1989. Uka… Xhemali… Nexhmedini dhe shumë të tjerë. Unë kërkoja fytyrat e minatorëve.

Trepça është plaçkitë tërësisht, të gjitha makineritë për punë në zgafellë i ka marrë Serbia. Minatorët tregonin se, në kohën kur kishin punuar, përditë i nxirrnin nga 15 kilogram ar, dhe kalonin tortura speciale nga rojet se mos po e marrin ndonjë gram ar me vete. Para se të shkonin në shtëpi i zhveshnin lakuriq dhe ua matnin peshën, ndërsa arin e çonin në Beograd. Ndërkohë minatorët sot e kësaj dite janë pa punë dhe në kushte shumë të vështira, të harruar nga të gjithë. Ata jetojnë në Koloninë e Anglezëve, emër që tregon se Trepçen e kanë shfrytëzuar të gjitha perandoritë: Roma, Bizanti, Otomanët, Anglia, Serbia, por jo shqiptarët.

Me vite kisha jetuar me frikë shumë të madhe se do të vijë dita dhe do ta sulmojnë Kosovën mbas Kroacisë dhe Bosnjës

ELIDA BUÇPAPAJ: Greva e Stan Tërgut do t’i printe UÇK, por me një ndryshim thelbësor, formacioni ushtarak do të reflektonte përçarjet e thella politike, minatorët e Stan Tërgut fituan besimin e gjithë popullit të Kosovës, çfarë do të shtonit?
SHENIDE BILALLI: Sa i perket UÇK, per mu ajo ka qenë një fenomen i panjohur. Jam marrë me çështjen e Kosoves me vite, dhe kur kam dëgjuar së pari per UÇK, kam menduar se është një provokim i madh për Kosovën nga ana e serbëve, duke menduar sa njerëzit ishin larguar në mërgim dhe në Kosovë kanë mbetur veç pleq dhe gra. Parashtroja pyetje: Kush e mbron Kosovën? Me vite kisha jetuar me frikë shumë të madhe se do të vijë dita dhe do ta sulmojnë Kosovën mbas Kroacisë dhe Bosnjës. Kisha një përvojë të madhe e të hidhur nga lufta e Kroacisë dhe e Bosnjes. Kisha xhiruar shumë filma nga Vukovari deri te Srebrenica. Prej frikës se mos po përhapet lufta në Kosovë, çmos kam bërë nëpërmjet tryezave të rrumbullakta dhe projeksioneve të filmave të jepja mesazhin „Ndalni Luftërat „. Politikanë, gazetarë dhe shoqatat humanitare kroate më të njohura në atë shtet së bashku me mua kanë ngritur zërin për Kosovën. Politikanët Stipe Mesiq, Ivica Račan, Slaven Letica …Gazetari Goran Miliq, drejtor televizionit Miko Galić dhe shumë të tjerë.

UÇK-së duhet t’ia japim vlerat e vërteta, duhet t’ia japim vlerat e vërteta çdo heroi të kombit pa marrë parasysh nga i cili vend është. Kryesore është të jetë shqiptar, dhe në atë mënyrë jemi popull madh, i cili i i di dhe i njeh meritat e të gjithëve

ELIDA BUÇPAPAJ: Ju, Shenide, nuk jeni mjaftuar të kërkoni në Kroaci ndihmë për Kosovën dhe të tregoni vërtetën, por keni shkuar edhe në qytete të Europës?
SHENIDE BILALLI: Kam qenë e lidhur me shumë shoqata botërore të grave dhe kam pas premieren e filmit tim autobiografik „Ndalni luftërat“ në Vjenë, Paris, Bernë, Bruksel, Pragë dhe shumë shtete të tjera europiane ku e kam ngritur zërin për Kosovën dhe kam gjetur mbështetje. Në atë kohë kam pasur përkrahje të madhe nga gratë e Ambasadorëve të SHBA (Mongomeri), Anglisë (Monro),Gjermanisë dhe shteteve më të forta të botës. Mbrëmjen kur ndërhyri NATO në Kosovë, në qytetin bregdetar Rovinje ambasadat kanë oganizuar promovimin e filmit tim KOSOVA 1.2. Të gjithë gëzoheshin e unë qaja si fëmijë duke mos e ditë se ku i kam më të afërmit.

Por e kur kam kuptuar që UÇK me të vertetë ekziston atëherë i kam mbështetur me filmin Kosova, ku e kam përkrahur UÇK-në, dhe e kam paraqitur si një forcë të madhe të Kosovës. Pas filmit, në Zagreb nuk kam mundë me kalue prej njerëzve që donin të më takonin. Dhe shumë djem janë nisur për t’u rreshtuar në UÇK.

Mendoj se duhet me e respektue ushtrinë tonë të parë të Kosovës dhe viktimat aq të shumta që i patëm… Aty ka shkuar rinia jonë, forca jonë. Shumë nëna kanë mbetur pa femijë, shumë gra kanë mbetur pa burra, shumë fëmijë kanë mbetur pa etërit e tyre.

UÇK-së duhet t’ia japim vlerat e vërteta, duhet t’ia japim vlerat e vërteta çdo heroi të kombit pa marrë parasysh nga i cili vend është. Kryesore është të jetë shqiptar, dhe në atë mënyrë jemi popull madh, i cili i i di dhe i njeh meritat e të gjithve. Për hatër të viktimave të panumërta që kemi pasur, duhet ta ruajmë tokën tonë si sytë e ballit. Mërgimtarët e dinë çka është vuajtja e vërtetë, e dinë kur je dhe ndihesh i huaj.

 

Minatorët e kanë ndryshuar jetën e Kosovës, sistemin e Jugosllavisë, Ballkanit, Europës, dhe Botës

 

ELIDA BUÇPAPAJ: Çfarë ndikimi pari greva e minatorëve në jetën tënde si profesioniste dhe njeri ?
SHENIDE BILALLI: Minatorët e kanë ndryshuar jetën e Kosovës, sistemin e Jugosllavisë, Ballkanit, Europës, dhe Botës. E kanë ndryshuar qëndrimin e fuqive më të mëdha botërore ndaj shqiptarëve. Por ata kanë pasur ndikim të madh edhe në jeten time personale dhe në qëndrimin tim jetësor. Deri në atë kohë isha e prirur ndaj modës dhe ndaj botës së femrës, të cilat i mendoja se ato ishin thelbi i jetës. Por kur e pashë qëndrimin burrëror të minatorëve 900 metra nën tokë duke sakrifikuar familjen për çështjen e të mirës së tërë popullit dhe atdheut atherë e kam kuptuar çka është jeta. Familja, atdheu dhe populli. Unë e kam vazhduar rrugën e tyre.

 

Të gjitha këto ndodhën në Horizontin Njëmbëdhjetë. 900 metra nën tokë, të rrethuar me qindra njësi speciale dhe policë nga tërë Jugosllavia. Ajo është trimëri e minatorëve

 

ELIDA BUÇPAPAJ:Juve, e dashur Shenide, si figurë publike ju ka pagëzuar greva e urisë e minatorëve të Stan Tërgut. A ka mbetur diçka pa rrëfyer prej atyre ditëve që duhet të mbeten të fiksuara edhe në memorien kombëtare?
SHENIDE BILALLI: Shumë gjëra ndodhnin mbas kamerës …. Drama e minatorëve në çdo moment ndryshonte, kushtet e minatorëve nuk plotësoheshin. Vinin delegacione të ndryshme, asgjë nuk u plotësohej. Dëshpërimi më i madh i grevistëve ishte kur erdhi presidenti i Jugosllavisë Stipe Shuvar, i cili tha disa fjalë dhe shkoi. Minatorët e kuptuan të vërtetën që është Milosheviçi kryesori. Skenat mbrenda zgafellës kanë qenë shumë të rënda. Prisnim çka po ndodh. Minatorët filluan të verbohen. Mbas një kohe gjatë që rrinin në këmbë, çizmet e gomës iu shkaktonin plagë të gjalla. Disave iu binte të fikët, një minator afër nesh vdiq nga zemra. Të gjitha këto ndodhën në Horizontin Njëmbëdhjetë. 900 metra nën tokë, të rrethuar me qindra njësi speciale dhe policë nga tërë Jugosllavia. Ajo është trimëri e minatorëve. Kanë pasë një ngrohtësi të posaçme dhe kujdes ndaj meje. Mërziteshin për mua e jo për veten. Shumë kam qajtë deri sa kam qenë në zgafellë. Më ka mbytë mirësia e tyre. Më besuan shumë dhe më zgjodhën të përcaktoja kush mundet me hy në zgafellë e kush jo nga gazetarët. Vinin edhe provokues. Televizionit të Kroacisë i dhamë përparësi… Edhe ditën e sodit, kur ndigjoj zërin e rrotave dhe zinxhirëve të liftit, më trishtojnë… Por në zgafellë asnjë moment nuk jam frikësuar. Kam qenë gjithë kohën e zhytur në mendime… Unë isha aty disa ditë, ndërsa ata tërë jetën e kalojnë në këtë mënyrë. Kur kam dalë nga zgafella kam qajtë shumë dhe e kam kuptuar çka do të bëhet me minatorët. Shoferi më tha: Po si po qan ti gazetare je dhe regjisore, aq shumë lotë…. Mbas asaj kam pritë që do të më thërrasë policia dhe do të më marrë në pyetje. Gjatë gjithë kohës më vonë policët civilë më kanë shoqëruar në çdo hap dhe jeta ime private ndryshoi totalisht… Një ditë kuptohet… pse…

 

Pas grevës së minatorëve ndodhi helmimi masiv i fëmijëve, diçka edhe më e rrezikshme, edhe më provokuese për shqiptarët. Helmoheshin fëmijët në çerdhe e shkolla. Në fillim nuk besoja, por shpejt u binda

 

ELIDA BUÇPAPAJ: Greva e urisë e minatorëve të Stan Tërgut do të shënonte kulm në jetën tuaj dhe në karrierën tuaj profesionale, por do të shënonte edhe një kthesë përfundimtare për ju?
SHENIDE BILALLI: Pas grevës së minatorëve ndodhi helmimi masiv i fëmijëve, diçka edhe më e rrezikshme, edhe më provokuese për shqiptarët. Helmoheshin fëmijët në çerdhe e shkolla. Në fillim nuk besoja, por shpejt u binda. Në Podujevë kanë filluar rastet e para të helmimeve. Fëmijët e helmuar dukeshin pa vedije dhe me levizje të duarve pa kontroll. Lart fluturonin pa pushim helikopterët e Serbisë… Atëherë e kam parë sa forcë të madhe ka populli shqiptar, sa askush në botë… Të helmuarit kanë qenë një masë e madhe, nja 1000. Ishte moment i rrezikshëm edhe për mua. Disa do të mendonin se mos isha gazetare serbe. Isha e veshur në mënyrë të veçantë, se po dilja në terren për xhirim.

Isha para televizionit kur kalonin vetura duke iu rënë sirenave, ishin plot me fëmijë pa vetëdije. Sa e kam parë çka po ndodhte e kam marrë kamerën pa pyetë dhe drejt e në Podujevë. Por i ndieri xhiruesi Fatos Kastrati më shpëtoi mua, duke iu thënë njerëzve: Hej, është shqiptare… Kasetën me materiale e solla në TV Prishtina dhe, me këngëtaren Violeta Rexhepagiq, lajmin e përhapëm në botë. Pastaj kasetën e kam dorëzuar në LDK, në dorë të Bujar Bukoshit… Por, për çudi, kurrë askund nuk më ka përmendë. E unë, pra, e kisha rrezikuar jetën./ www. voal-online.ch /Shkurt 2013/ Shenide Billalli/ Elida Buçpapaj

———–

Me minatorët e Stan Tërgut

 

Me albanologun e shquar Prof.Dr.Aleksandër Stipçeviç

 

Me Vasfije Krasniqi Goodman

PS Në shkurt të vitit 1989, rreth 1300 minatorë të Trepçës kishin hyrë në grevë të urisë për të mbrojtur Kosovën nga regjimi i Sllobodan Millosheviçit, duke shënuar kështu preludin e zhbërjes së Jugosllavisë së atëhershme.

Lamtumirë atdhetari i lirisë Selman Fetaj – Nga Neki Lulaj

 

(Një burr energjik, stoik, guximtarei papёrkuluri ishte Selman Fetaj)

 

Pas një smundje te rendë ne qytetin e Örebro ne një Spital shtetror të Suedis me 6 Janar është ndarë nga jeta  në moshën 66 vjeçare veprimtari një burr energjik,stoik guximtar dhe i pa përkulur,Selman Isuf Fetaj nga fshati Strellc i epërm i Deçanit.

 

Selmmani, është i lindur me 26 shtator 1954 ne fshatin Strellc,ku kreu shkollën fillore kurse Gjimnazin „Vëllazërit Frashër“me sukses te shkëlqyeshëm e mbaroi në Deçan.

 

Pas kryerjes se Gjimnazit u regjistru ne Fakultetin Juridik të Universitetit të Prishtinës dega Gazetari-Marrëdhenje Ndërkombëtare .Selmani , studimet deri ne vitin e katërt i kreu me sukses për çka shquhej si student i dalluar shumë i sjellshëm dhe organizator i mirë ne mësime ligjerata dhe ushtrime .Gjithëçka do te ja ndryshoi rrjedhat e jetës se tij e qe para përfundimit te semestrit te tetë studimet ne vitin e katërt ja nderperu një Ftesë nga APJ,i cili qe i detyruar te shkojë në Sherbim Ushatrak.

 

Jeta studentore dhe ajo e ushtarake ishin krejtësisht te ndryshme,por me zgjuarsi dhe mençuri i përballoi te gjitha sfidat si ushtar shqiptarë . E kështu ne ditët e fundit kur duhej ta perfundonte sherbimin e rregullt ushtarak dhe duhej te kthehej ne gjirin e ngohët familjar në shtëpi, e ditët i numëronte me gishtat e njerës dorë,por edhe kur i kishte marrë nga prinderit edhe Rrobet civile. Një kurthë e pa parashikuar një thikë pas shpinde pa e me deshmitar genjështar spiun te shkinisë të cilët nuk i kishte parë kurrë me parë e me një inskenim fallso- fashist të pa pritur Selmani përfundoi ne burg.

 

Selmani, ishte dënuar në Burgun Ushtarak të ish-Jugoslavise me 1982 ne Lubjanë me 13 vjet burg, bashkë me Abedin Balaj dhe Hasan Kurtin.

Selmani, mbajti vujatjen e denimit pa u përkulur fare por në shpirtin e tij do te lindte urrejtja edhe ma e madhe për at sistem dhe për ata njerëz qe e privuan pa fakte nga liria.

 

Pas vuajtjës se denimit kthehët ne Kosovë dhe kontakton me miq e ish kolegë te studimeve, kisha kontakte te vazhdueshme me te dhe ne banesën time ne Vushtrri i cili pa hezitim mi ka treguar te gjitha vuajtjat dhe persekutimet shtazarake gjatë kohës se burgut te cilat ishin shnjerzore dhe fashiste çka mundet me përjetue as kafsha por i perjeton një i burgosur shqiptarë ne kazamatet e ish Armates jugosllave. Dhe mes tjerash nga vitet 90-ta kishte vendos te mergonte ne Suedi.

 

Burgjet politike, përndjekjet e te rive dhe mërgimi ishin fat i qindrra shqiptarëve që nuk u nënshtruan e nuk u ndalën kurrë duke punuar, kontribuar dhe sakrifikuar për atdheun e tyre, te dashur këtë rrugë të sakrificës e kishte zgjedhur atdhetari Selman Fetaj .

 

I cili fillimisht ishte strehuar ne qyteti Örebro te Suedis,ku pas një kohe të shkurtër hapi Shkollën shqipe për nxenësit mergimtarë te cilën punë e ushtroi disa vite rresht.Ne anën tjetër u Regjistru ne shkollat suedeze të cilat i përfundoi me sukses te shkëlqyeshme dhe fitoi titullin Përkthyes Shtetror një herit ishte i punësuar si nepunës Zyrtar ne Komunë e Örebros, te cilën punë e kreu deri ne ditët e fundit te jetës se tij

 

Ishte prijjetar dhe Organizatorë i shkëlqyer në te gjitha Ndihmat karrshi Kosovës,dhe gjerat tjera qe i ka kërku atdheu. Ai ishte gjithëmonë shembull ishte i pari por kishte autoritet te madh edhe të mërgimtaret tjerë shqiptarë. Selmani shpesh thonte“Ne kemi deviju një herë dy herë nuk guxojmë te devijojmë se na mallkon Kodi i atdheut“

 

Miq te dashur …

 

E kam shumë të vështirë ne këto çaste pikëllimi ti vjeli fjalët nga sinorët e thellësisë së shpirtit e të ja u them këtu sot para jush për me të dashurin  dhe me të respektuarin  me të urtin tim  të shtrenjëtit Selman Fetaj.

 

Selman Fetaj ishte dhe mbeti një burr krenar , energjik e stoik, guximtare dhe e papёrkulur. Me vendosmëni të pashoqe, u ba shembull qëndrese dhe u përballi vuejtjeve, survejimeve dhe sakrificave. Sigurisht nji viktimë ndër mija viktimash të shumta shqiptarësh, por sigurisht një hero midis herojve si shumё bashkëmoshatarë te tjerë të burgosur , mes tё cilave Selman Fetaj , spikaste me shpirtin e tij tё pamposhtun, si një bir i Kosovës martire

 

Bashkëshortja vëllau fëmijët e tij, e gjithë familja Fetaj, ruejnë respektin, nderimin dhe kujtimin e tijj, si njeri të dashtur dhe i sakrifikuem, si prind dhe baba,e gjysh i shembullor, që do tё mbetet e paharrueme në historinё e kёsaj familje dhe e mbarë fshatit Strellc.

 

Ne u shprehim bashkëshortës,vellaut,fëmijëve, dhe gjithё familjes të Selman Fetaj, ngushёllimet ma të ndieme e ma të thella..

 

Pushoftë në Paqë! –