Kapacitetet hapësinore janë rritur ndjeshëm në vitet e fundit, me misionin Artemis II të NASA-s që çoi në Hënë astronautët Reid Wiseman, Christina Koch, Victor Glover dhe Jeremy Hansen në misionin e parë hënor në më shumë se 50 vjet.

Tani, agjencia hapësinore amerikane po synon një qëllim edhe më ambicioz: të vendosë reaktorë bërthamorë në Hënë deri në vitin 2030 përmes Projektit të saj të Energjisë Sipërfaqësore Fission, me plane për të lëshuar në orbitë një reaktor me fuqi mesatare deri në vitin 2028.

Për këtë detyrë të vështirë, NASA do të duhet të bashkojë forcat me Departamentin e Energjisë të SHBA-së dhe Departamentin e Mbrojtjes.

Zyra e Shkencës dhe Teknologjisë e Shtëpisë së Bardhë (OSTP) ka ndarë tashmë udhëzime të reja për agjencitë federale për të zhvilluar një plan veprimi për teknologjinë bërthamore hapësinore.

“Energjia bërthamore në hapësirë ​​do të na japë energjinë elektrike, ngrohjen dhe shtytjen e qëndrueshme, thelbësore për një prani të përhershme në Hënë, Mars dhe më gjerë”, tha OSTP në një postim në X.

Pse energjia diellore është e kufizuar në hapësirë

Ky ndryshim ndodh kryesisht sepse energjia diellore dhe burimet e tjera tradicionale të energjisë nuk do të jenë të mjaftueshme për të mbështetur në mënyrë të besueshme vendbanimet njerëzore afatgjata në Hënë ose në planetë të tjerë, siç është Marsi.

Nata hënore është një arsye kryesore për këtë, pasi një natë e vetme në Hënë zgjat rreth 14 ditë në Tokë. Gjatë kësaj kohe, panelet diellore nuk mund të përdoren dhe bateritë nuk kanë kapacitet të mjaftueshëm për të mbështetur një bazë të tërë gjatë periudhave të ftohta dhe të errëta.

Mbështetja vetëm në energjinë diellore e bën gjithashtu më të vështirë për programe si Artemis të eksplorojnë rajone të errëta përgjithmonë, siç është poli jugor hënor, i cili nuk sheh kurrë rrezet e diellit, por përmban akull uji të vlefshëm.

Në të kundërt, reaktorët bërthamorë ofrojnë kryesisht energji të vazhdueshme dhe të bollshme për vite me radhë përmes ndarjes bërthamore, pavarësisht nga moti, rrezet e diellit apo vendndodhja. Shtytja elektrike bërthamore mund të ndihmojë gjithashtu anijet kozmike të kryejnë misione komplekse dhe afatgjata pa rrezikuar shterimin e karburantit .

“Ka ardhur koha që Amerika të fillojë me energjinë bërthamore në hapësirë”, shkroi administratori i NASA-s, Jared Isaacman, në X.

Projekti i Energjisë Sipërfaqësore Fission pritet të ketë një kapacitet projektimi prej 40-100 kilovat energji elektrike, i cili duhet të jetë i mjaftueshëm për të mbështetur një habitat të vogël hënor me laboratorë shkencorë dhe pajisje për nxjerrjen e burimeve për disa vite.

Ky projekt pritet të ndihmojë SHBA-në të forcojë pozicionin e saj në teknologjinë hapësinore në krahasim me Kinën dhe Rusinë, ndërkohë që ofron një platformë testimi hënor për të avancuar teknologjitë për misionet e ardhshme me ekuipazh në Mars.

Sistemi pritet të funksionojë në mënyrë autonome me mirëmbajtje minimale të kërkuar nga astronautët, duke mbetur i shkallëzueshëm dhe modular. Do të duhet të marrë parasysh aplikimet që mund të mbështesin si shtytjen hapësinore ashtu edhe jetën e ardhshme në Hënë.bw

Shtëpia e Bardhë ka njoftuar emrin zyrtar të një monumenti që do të ngrihet në Uashington për 250-vjetorin e pavarësisë së SHBA-së : ” Harku i Triumfit të Shteteve të Bashkuara “.

Kjo u njoftua nga sekretarja e shtypit e Shtëpisë së Bardhë, Caroline Levitt , duke theksuar se monumenti do të ndërtohet me rastin e 250-vjetorit të Deklaratës së Pavarësisë së SHBA-së, një përvjetor që do të festohet më 4 korrik.

“Në nder të këtij rasti historik”, Presidenti Donald Trump dhe administrata e tij do të paraqesin planet për “Harkun e Triumfit të Shteteve të Bashkuara”, tha Levitt.

Duke prezantuar një poster me një përshkrim artistik të saj – fillimisht duke e mbajtur përmbys – Levitt shpjegoi se harku do të jetë 250 metra i lartë (mbi 76 metra), duke iu referuar 250 viteve të pavarësisë së SHBA-së.

Me një Statujë të Lirisë në majë, monumenti do të jetë më i lartë se Harku i Triumfit në Paris, i cili është 50 metra i lartë.

Synohet të bëhet struktura më e lartë e këtij lloji në botë, duke tejkaluar Monumentin e Revolucionit në Meksikë (67 metra) dhe duke e lënë Harkun e Triumfit në Korenë e Veriut (60 metra) në vendin e tretë.

Planet për harkun në Uashington u zbuluan për herë të parë në tetor, kur gazetarët e AFP panë një model në Zyrën Ovale.

Përshkrimet e para realiste të monumentit të ardhshëm u bënë publike të premten.

Harku është një nga disa projekte arkitekturore të frymëzuara nga Presidenti Trump, duke përfshirë një sallë banketesh shtetërore në Krahun Lindor të Shtëpisë së Bardhë.

Harku i veshur me ar do ta bëjë Memorialin e Linkolnit aty pranë, i cili është vetëm 30 metra i lartë, shumë të gjatë. Kritikët e projektit thonë se nuk do të jetë gjë tjetër veçse një monument për kotësinë e presidentit 79-vjeçar.

Edhe pse kostoja totale nuk është zbuluar nga Shtëpia e Bardhë, ndërtimi do të financohet pjesërisht nga taksapaguesit amerikanë.

Sipas Caroline Levitt, “Harku i Triumfit i Shteteve të Bashkuara” do të ngrejë lart krenarinë kombëtare. “Fëmijët dhe nipërit tanë do të vazhdojnë të frymëzohen nga ky monument kombëtar”, siguroi sekretarja e shtypit e Shtëpisë së Bardhë. BW

• Hapja fillestare (5 qershor 1996): Shtetet e Bashkuara hapën zyrën e parë zyrtare në Kosovë, të njohur si Zyra e Shërbimit Informativ të SHBA-së (USIS), në lagjen Dragodan (Arbëria) të Prishtinës. Ky ishte hapi i parë i pranisë diplomatike amerikane në Kosovë.
• Në foto Kongresmeni Eliot Engel duke ngritur Flamurin e SHBA bashkë me Rugovën
• Shndërrimi në Ambasadë (8 prill 2008): Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës dhe vendosjes së marrëdhënieve diplomatike (më 18 shkurt 2008), statusi i misionit ndryshoi zyrtarisht nga “Zyra e SHBA-së” në Ambasada e SHBA-së në Prishtinë.

Konferenca për shtyp pas rikthimit të suksesshëm të kapsulës Orion përmbylli një nga momentet më të rëndësishme për programin Artemis II, me drejtuesit e NASA-s që e cilësuan këtë mision si një pikë kthese për eksplorimin njerëzor të hapësirës.

Menaxheri i programit Orion, Howard Hu, deklaroi se dita e sotme shënon “fillimin e një epoke të re të eksplorimit të hapësirës nga njeriu”, duke nënvizuar rëndësinë historike të këtij misioni.

Ndërkohë, drejtori i fluturimit, Rick Henfling, bëri të ditur se misioni i radhës është “tamam në cep”, duke konfirmuar se fluturimi i ardhshëm pritet të zhvillohet vitin e ardhshëm.

Sipas të dhënave zyrtare, ekuipazhi i Artemis II përshkoi rreth 700,237 milje gjatë misionit, duke arritur një shpejtësi maksimale prej 24,664 milje në orë – një performancë që demonstron kapacitetet e avancuara të teknologjisë së re hapësinore.

Gjatë konferencës u rikujtuan edhe momentet më mbresëlënëse të udhëtimit. Administratorja e përkohshme, Lori Glaze, veçoi vëzhgimin e një eklipsi diellor nga hapësira, duke e përshkruar atë si një “përvojë krejtësisht unike”.

Ajo shtoi se, përveç imazheve mahnitëse të dërguara nga ekuipazhi, janë mbledhur edhe të dhëna të shumta shkencore që do të analizohen në javët në vijim, duke ndihmuar në përmirësimin e misioneve të ardhshme.

Në një moment më personal, Hu ndau emocionet e tij, duke thënë se përjetimi i sotëm ishte “mijëra herë më i mirë” se Star Wars, një film që ai kujtoi se e kishte parë dikur me babanë e tij të ndjerë.

Me këtë sukses, NASA po i afrohet gjithnjë e më shumë objektivit për të rikthyer njeriun në Hënë dhe për të ndërtuar një prani të qëndrueshme përtej orbitës së Tokës. bw

Misioni Artemis II është përshëndetur si një sukses i jashtëzakonshëm nga NASA, me drejtuesit që e cilësojnë atë si një hap të madh përpara në epokën e re të eksplorimit hapësinor.

Nga dhoma e kontrollit në Hjuston, atmosfera u përshkrua si “e mbipopulluar” me entuziazëm dhe emocione. Administratori i asociuar i NASA-s, Amit Kshatriya, deklaroi se misioni tejkaloi çdo pritshmëri, duke e quajtur atë një “dhuratë për botën”.

“Shikoni çfarë mund të bëjmë kur punojmë së bashku… nuk ka rëndësi sa të vështira janë problemet, ne mund t’i zgjidhim ato,” u shpreh ai, ndërsa theksoi se suksesi nuk ishte rastësi, por rezultat i punës së mbi një mijë specialistëve.

Sipas Kshatriya-s, astronautët janë në gjendje shumë të mirë shëndetësore dhe pritet të transferohen në qendrën mjekësore për kontrolle të mëtejshme, ndërsa familjet e tyre kanë përjetuar emocione të forta mes ankthit dhe lumturisë gjatë kthimit.

Nga ana tjetër, menaxheri i programit Orion, Howard Hu, e cilësoi ditën si “fantastike”, duke shtuar se ekipi kishte ëndërruar për këtë moment për vite me radhë. “Ky është fillimi i një epoke të re të eksplorimit njerëzor të hapësirës,” tha ai.

Një nga pikat më të forta të misionit, sipas NASA-s, është fakti se janë arritur objektiva që as programi historik Apollo program nuk arriti dot. Kshatriya theksoi se, ndryshe nga periudha e Luftës së Ftohtë, kur gara gjeopolitike përshpejtoi uljen në Hënë, sot agjencia ka ndërtuar një bazë më të fortë, duke përfituar nga më shumë se 25 vite eksperiencë në International Space Station.

Në aspektin teknik, ekipet kanë mbledhur një sasi të madhe të dhënash, veçanërisht mbi performancën e mburojës termike.

Ndërkohë, sytë janë tashmë te misioni i ardhshëm. Sipas zyrtarëve të NASA-s, fluturimi i radhës i programit Artemis pritet të realizohet vitin e ardhshëm. Rick Henfling u shpreh se “misioni tjetër është shumë afër”, duke theksuar se mësimet e nxjerra nga Artemis II do të jenë thelbësore për përgatitjet.bw

Katër vjet më parë, NASA vlerësoi se 93 miliardë dollarë do të shpenzoheshin për Artemis midis viteve 2012 dhe 2025 – shumë më tepër se vlerësimet e mëparshme. Edhe pse programi filloi zyrtarisht në vitin 2017, ndërtimi i raketës filloi shumë më herët.

Por sipas raportit më të fundit të auditimit, kostot janë rritur që atëherë. Edhe pse shfrytëzimi i burimeve të Hënës mund të sjellë shpërblim të mundshëm ekonomik, kjo është ende shumë larg.

Por NASA argumenton se programi në formën e tij aktuale sjell përfitime të konsiderueshme për ekonominë amerikane. Të dhënat e fundit nga organizata tregojnë se ajo punëson gati 20,000 njerëz që gjenerojnë 75.6 miliardë dollarë prodhim ekonomik.

Argumenti i dytë është se SHBA-të nuk mund të përballojnë humbjen ndaj rivalëve të tyre. Në një seancë dëgjimore të vitit 2024 nga Komiteti për Shkencën, Hapësirën dhe Teknologjinë për të vlerësuar programet e NASA-s, Kryetari, përfaqësuesi republikan Frank Lucas tha: “U kujtoj kolegëve të mi se ne nuk jemi i vetmi vend i interesuar për të dërguar njerëz në Hënë. Partia Komuniste Kineze […] ka deklaruar ambicien e saj për të pasur astronautë njerëzorë në sipërfaqe deri në vitin 2030. “Vendi që do të ulet i pari do të ketë aftësinë të vendosë një precedent nëse aktivitetet e ardhshme hënore do të kryhen me hapje dhe transparencë apo në një mënyrë më të kufizuar.” bw

Zëvendëspërfaqësuesja e Shteteve të Bashkuara në OKB, Tammy Bruce.

Detaje të reja janë zbuluar në lidhje me operacionin e shpëtimit të pilotit të rrëzuar në Iran.

New York Post raporton se CIA përdori një teknologji sekrete gjatë operacionit. Bëhet fjalë për sistemin e quajtur “Ghost Murmur”, që mund të zbulojë sinjalin elektromagnetik të një rrahjeje zemre njerëzore dhe ta izolojë atë duke përdorur inteligjencën artificiale.

Peizazhi i shkretëtirës së Iranit u bë një terren ideal testimi për përdorimin e parë të pajisjes në botën reale.

Sipas raportit, sistemi është i aftë të lokalizojë një person në një zonë të madhe me ndërhyrje minimale. Thuhet se “Ghost Murmur” është zhvilluar nga një degë sekrete e Lockheed Martin. Një rol tjetër kyç luajti sinjali i emergjencës Combat Survivor Evader Locator. Teknologjitë plotësonin njëra-tjetrën: njëra ndihmoi në përcaktimin e përafërt të vendndodhjes së pilotit, ndërsa tjetra konfirmoi pozicionin e saktë. bw

Donald Trump ka reaguar sërish për Iranin me një deklaratë të fortë në Truth Social, ku paralajmëron zhvillime dramatike dhe flet për fundin e një periudhe të gjatë tensionesh.

Presidenti amerikan deklaron se “një qytetërim i tërë mund të zhduket sonte dhe të mos rikthehet më kurrë”, duke shtuar se nuk dëshiron që kjo të ndodhë, por e konsideron si një mundësi reale.

Megjithatë, ai lë të hapur edhe një dritare për një marrëveshje të mundshme, duke theksuar se me një ndryshim të plotë të regjimit dhe me ide më të moderuara, mund të ndodhë diçka “revolucionare dhe pozitive”.

Në mesazhin e tij, Trump shprehet se bota ndodhet përballë një prej momenteve më të rëndësishme në historinë moderne, ndërsa shton se 47 vite shantazh, korrupsion dhe dhunë mund të marrin fund. Në përfundim, ai shpreh mbështetje për popullin iranian, duke uruar që zhvillimet të sjellin një të ardhme më të mirë. gsh

BBC raporton se, njëri nga krateret duhet të emërohet Integrity sipas anijes së tyre kozmike Orion, ra dakord ekuipazhi ndërsa një tjetër duhet të emërohet sipas gruas së ndjerë të astronautit Reid Wiseman, Carroll, e cila vdiq në vitin 2020.

SHBA-  Dje në kapsulë pati një moment prekës kur biseda u përqendrua te propozimi i emrave për krateret në Hënë për të përkujtuar këtë udhëtim rekordthyes.

BBC raporton se, njëri nga krateret duhet të emërohet Integrity sipas anijes së tyre kozmike Orion, ra dakord ekuipazhi ndërsa një tjetër duhet të emërohet sipas gruas së ndjerë të astronautit Reid Wiseman, Carroll, e cila vdiq në vitin 2020.

Propozimet për emrin do të duhet të dorëzohen zyrtarisht në Unionin Ndërkombëtar Astronomik, i cili rregullon emërtimin e karakteristikave në hapësirë ​​ por dyshojmë se ata do të jenë të hapur ndaj sugjerimit./Dosja.al