Letra e plotë:

Kongresi i Shteteve të Bashkuara

Uashington, D.C. 20313

22 tetor 2026

I nderuar Marco Rubio

Departamenti i Shtetit i SHBA-së

2201 C Street NW

Uashington, D.C. 20520

I nderuar sekretar Rubio,

Ju shkruajmë për të shprehur shqetësimin tonë lidhur me gjendjen e demokracisë dhe shtetit të së drejtës në Republikën e Shqipërisë, një aleate e NATO-s dhe vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Shtetet e Bashkuara kanë investuar ndjeshëm në reformën në drejtësi në Shqipëri dhe kanë një interes të fortë që ajo të ketë sukses. Ngjarjet e fundit tregojnë se përparimi është i brishtë dhe, në fusha kyçe, rrezikon të zhbëhet. Ju bëjmë thirrje të përdorni kompetencat e Departamentit për kufizimin e vizave, në bazë të nenit 7031(c), ndaj zyrtarëve shqiptarë të përfshirë në korrupsion të rëndë.

Vlerësimet e pavarura japin sinjale të përziera. Freedom House e klasifikon Shqipërinë si “Pjesërisht të Lirë”, me 69 pikë nga 100 në vitin 2026. Vëzhguesit i vlerësuan zgjedhjet parlamentare të majit 2025 si “konkurruese dhe të zhvilluara në mënyrë profesionale”. Megjithatë, Shqipëria mori vetëm 39 pikë nga 100 në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit për vitin 2025 të Transparency International. Raporti i vitit 2026 për Demokracinë i Institutit V-Dem tani e klasifikon Shqipërinë si një autokraci elektorale.

Korrupsioni mbetet pengesa kryesore. Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK), e krijuar me mbështetjen e Shteteve të Bashkuara dhe Evropës, ka treguar pavarësi të mirëfilltë. Komisioni Evropian e ka vlerësuar punën e saj, ndërsa ka vënë në dukje se institucionet e tjera kanë mbetur prapa. Zyrtarët kanë ushtruar gjithashtu presion ndaj SPAK-ut dhe Inspektorit të Lartë të Drejtësisë, organit që mbikëqyr gjyqtarët dhe prokurorët.

Hetimet e SPAK-ut tashmë kanë mbërritur në nivelet më të larta të qeverisë. SPAK ka akuzuar Belinda Ballukun, e cila ka shërbyer si zëvendëskryeministre, për ndërhyrje në prokurimet publike për ndërtimin e rrugëve. Në dhjetor 2025, prokurorët i kërkuan Kuvendit t’i hiqte imunitetin, në mënyrë që ajo të mund të arrestohej. Kryeministri Edi Rama e cilësoi kërkesën antikushtetuese dhe Kuvendi nuk ka lejuar që arrestimi të procedojë. Rama mohon të gjitha akuzat për korrupsion ndaj tij. SPAK po heton gjithashtu ish-drejtuesen e Shërbimit Informativ të Shtetit të Shqipërisë, Vlora Hyseni, për përdorimin e pretenduar të paautorizuar të aksesit të saj në informacion për të ndihmuar një person të dyshuar për veprimtari kriminale.

Pakënaqësia publike ka shpërthyer në protesta në rrugë. Akuzat ndaj Ballukut ndihmuan në nxitjen e protestave masive në Tiranë në janar 2026, ku u kërkua dorëheqja e Ramës dhe zhvillimi i zgjedhjeve të parakohshme. Deri në verë, protestat kundër një resorti luksoz pranë një zone të mbrojtur natyrore ishin shndërruar në një lëvizje më të gjerë, të njohur si “Revolucioni i Flamingove”.

Kriza ka ushtruar presion edhe mbi median. Peizazhi mediatik shqiptar karakterizohet nga përqendrimi i pronësisë, financimi jotransparent dhe pronarë me lidhje politike. Më 30 korrik 2026, dhjetë organizata për lirinë e shtypit paralajmëruan për pengesa, kërcënime dhe sulme ndaj gazetarëve që mbulonin protestat.

Ato përmendën 15 kërcënime dhe sulme vetëm gjatë muajve qershor dhe korrik, si dhe vunë në pikëpyetje përdorimin e autobotëve me ujë dhe gazit lotsjellës kundër demonstruesve.

Institucionet shqiptare kundër korrupsionit nuk mund të kenë sukses kur udhëheqësit politikë mbrojnë zyrtarët që ato hetojnë. Për këtë arsye, ju bëjmë thirrje të përdorni kompetencat e Departamentit sipas nenit 7031(c) të ligjit vjetor për ndarjet buxhetore të Departamentit të Shtetit, operacionet e jashtme dhe programet përkatëse. Konkretisht, i kërkojmë Departamentit të shpallë publikisht si persona të padëshiruar zyrtarët shqiptarë dhe, kur është e përshtatshme, familjarët e tyre të afërt, për të cilët disponon informacione të besueshme mbi përfshirjen në korrupsion të rëndë.

Ky shqyrtim duhet të përfshijë zyrtarët e akuzuar nga SPAK-u dhe ata që kanë përdorur pozitat e tyre për të penguar hetimet e tij. Zbatimi i këtij instrumenti në mënyrë të njëtrajtshme, pavarësisht përkatësisë partiake, do të ndihmonte përpjekjet e Departamentit kundër kleptokracisë. Gjithashtu, do të tregonte se Shtetet e Bashkuara qëndrojnë në krah të shqiptarëve që kërkojnë llogaridhënie.

Ju kërkojmë gjithashtu të përgjigjeni për pyetjet e mëposhtme deri më 5 nëntor:

1. A do të angazhohet Departamenti për të shqyrtuar rastet e zyrtarëve shqiptarë për shpalljen e tyre si persona të padëshiruar në bazë të nenit 7031(c), dhe brenda çfarë afati kohor? A do të shqyrtojë gjithashtu vendosjen e sanksioneve sipas programit Global Magnitsky, në rastet kur provat e mbështesin një masë të tillë?
2. Çfarë ndihme po i ofron Departamenti SPAK-ut, Inspektorit të Lartë të Drejtësisë dhe reformës më të gjerë në drejtësi në Shqipëri? Si do t’i mbrojë këto institucione nga presioni politik?
3. A e ka ngritur Departamenti me qeverinë shqiptare çështjen e mosveprimit të Kuvendit lidhur me kërkesën e SPAK-ut për arrestimin e znj. Balluku? Cila ishte përgjigjja?
4. Si po bashkëpunon Ambasada Amerikane në Tiranë me autoritetet shqiptare lidhur me mënyrën e menaxhimit policor të protestave dhe sigurinë e gazetarëve? A i mbështet Departamenti hetimet e pavarura për incidentet e dokumentuara gjatë kësaj vere?

Kërkojmë gjithashtu organizimin e një seance informuese për stafin tonë lidhur me këto çështje.

Ju falënderojmë për vëmendjen ndaj kësaj çështjeje. Presim me interes të bashkëpunojmë me ju për të mbështetur institucionet demokratike të Shqipërisë.

Me respekt,

Joe Wilson

Anëtar i Dhomës së Përfaqësuesve

Bashkëkryetar i Komisionit të Helsinkit të SHBA-së

Keith Self

Anëtar i Dhomës së Përfaqësuesve

Kryetar i Nënkomisionit për Evropën