Tetori sjell një program mbresëlënës ngjarjesh qiellore, duke përfshirë një planet që zhduket, dy shira meteorikë dhe një Hënë të plotë të ndritshme, pikërisht në kohë për Halloween-in. Ndërsa ditët e vjeshtës shkurtohen dhe errësira bie më herët, qielli i natës ofron më shumë mundësi për të vëzhguar disa pamje të jashtëzakonshme astronomike.

NASA ka veçuar katër ngjarje që ia vlen të ndiqen këtë muaj, duke filluar nga zhdukja e përkohshme e Jupiterit pas Hënës deri te yjet që bien, të krijuar nga mbetjet e kometës së Halley-t. Me mbrëmjet e freskëta të vjeshtës dhe pak fat, vëzhguesit e qiellit mund të shijojnë disa prej këtyre dukurive pa pasur nevojë për pajisje të posaçme.

Jupiteri zhduket pas Hënës më 6 tetor

Para lindjes së Diellit, të martën, më 6 tetor, vëzhguesit e qiellit në disa pjesë të Amerikës së Veriut patën mundësinë të dëshmonin një dukuri të pazakontë qiellore, në të cilën një trup qiellor zhduket përkohësisht nga pamja. Jupiteri, planeti më i madh në sistemin tonë diellor, kaloi pas gjysmëhënës së hollë dhe mbeti i fshehur për rreth një orë, përpara se të shfaqej përsëri.

Astronomët e quajnë këtë dukuri mbulim hënor. Ajo ndodh kur Hëna kalon drejtpërdrejt midis Tokës dhe një objekti më të largët, duke na e bllokuar përkohësisht pamjen e tij. Pavarësisht emrit që mund të tingëllojë misterioz, mbulimi thjesht i referohet rastit kur një trup qiellor fsheh një tjetër.

Ngjarja mund të vëzhgohej me sy të lirë, megjithëse dylbitë ofronin një pamje më të detajuar. Vëzhguesit që përdornin pajisje optike mund të ndiqnin gjithashtu zhdukjen e disa prej hënave të Jupiterit pas skajit të Hënës dhe rishfaqjen e tyre.

Mundësitë për ta vëzhguar këtë dukuri vareshin nga vendndodhja, pasi mbulimi ishte i dukshëm në disa pjesë të Amerikës së Veriut lindore dhe qendrore. Koha ndryshonte sipas zonës gjeografike, ndërsa ngjarja ndodhte në orët e para të mëngjesit, rreth orës 4:00 sipas orës verore lindore (EDT) në disa vende.

Shiu meteorik i Drakonidëve arrin kulmin më 8 dhe 9 tetor

Ngjarja e radhës qiellore vjen mbrëmjen e së enjtes, më 8 tetor, kur shiu meteorik i Drakonidëve arrin kulmin. Kushtet e favorshme për vëzhgim nisin rreth orës 21:00 sipas orës verore lindore (EDT), ndërsa dukuria vazhdon deri në orët e para të së premtes, më 9 tetor.

Ndryshe nga shumë shira meteorikë, të cilët vëzhgohen më mirë pas mesnatës, Drakonidët ofrojnë një mundësi të përshtatshme për të parë yje që bien menjëherë pas rënies së natës. Kjo i bën ata veçanërisht tërheqës për vëzhguesit e rastësishëm, të cilët preferojnë të mos qëndrojnë zgjuar deri në agim.

Kushtet këtë vit janë veçanërisht premtuese, sepse Hëna po i afrohet fazës së re. Me pak dritë hënore që ndriçon qiellin, edhe meteorët relativisht të zbehtë duhet të jenë më të lehtë për t’u dalluar.

Shiu meteorik e merr emrin nga Drako, një yjësi që përfaqëson një dragua. Edhe pse emri mund të tingëllojë si diçka e marrë nga një histori horror për Halloween-in, që përfshin një vampir të famshëm, ai në të vërtetë i referohet yjësisë nga e cila duket se vijnë meteorët.

Drakonidët zakonisht përbëjnë një shfaqje modeste, duke prodhuar vetëm disa meteorë të dukshëm në orë. Për të pasur mundësinë më të mirë për t’i dalluar, shkoni në një vend larg dritave të forta të qytetit, lërini sytë të përshtaten me errësirën dhe vëzhgoni qiellin e hapur për të dalluar vijat e shkurtra të dritës.

Shiu meteorik i Orionidëve sjell mbetje nga kometa e Halley-t

Një tjetër mundësi për të parë yje që bien vjen më 21 tetor, kur shiu meteorik i Orionidëve arrin kulmin e tij vjetor.

Këta meteorë kanë një origjinë veçanërisht magjepsëse. Ata janë fragmente të vogla materiali të lëna pas nga kometa e Halley-t gjatë udhëtimeve të saj nëpër sistemin diellor. Kur Toka kalon nëpër këtë gjurmë të lashtë mbetjesh kometare, grimcat hyjnë në atmosferën tonë me shpejtësi të jashtëzakonshme, duke krijuar vija të ndritshme drite ndërsa digjen.

Për vëzhguesit në zonat periferike, ku ka njëfarë ndriçimi artificial, NASA vlerëson se mund të shihen afërsisht 3 deri në 6 meteorë në orë. Ata që vëzhgojnë nga vende më të errëta mund të shohin disi më shumë.

Orionidët e marrin emrin nga Orioni, yjësia e famshme e gjahtarit, sepse meteorët e tyre duket se rrezatojnë nga ajo pjesë e qiellit. Në Orion ndodhet edhe Betelgeuze, një yll gjigant i kuq supergjigant, i dallueshëm nga pamja e tij e kuqërremtë.

Megjithatë, këtë vit ekziston një pengesë e mundshme për vëzhgimin e kësaj dukurie. Hëna do të jetë në fazën e saj rritëse, pas çerekut të parë, që do të thotë se më shumë se gjysma e sipërfaqes së saj të dukshme do të jetë e ndriçuar. Shkëlqimi i saj mund t’i bëjë disa prej meteorëve më të zbehtë të vështirë për t’u dalluar.

Për fat të mirë, kushtet e vëzhgimit duhet të përmirësohen pasi Hëna të perëndojë, rreth orës 3:00 sipas kohës lokale. Deri atëherë, edhe Orioni do të jetë më lart në qiell, duke krijuar një mundësi më të mirë për të dalluar meteorët gjatë orëve para lindjes së Diellit.

Hëna e Gjahtarit e tetorit ndriçon qiellin e Halloween-it

Ngjarja e fundit e madhe qiellore e tetorit është Hëna e Gjahtarit, e cila arrin fazën e plotë më 26 tetor, sipas Kohës Universale (UT). Për vëzhguesit në pjesën më të madhe të Amerikës së Veriut, Hëna do të duket e plotë mbrëmjen e së dielës, më 25 tetor.

Emri Hëna e Gjahtarit vjen nga traditat që lidhen me ndryshimin e stinës së vjeshtës. Ndërsa të korrat mblidheshin, fushat hapeshin dhe orët e dritës së ditës shkurtoheshin, gjuetarët mund të përfitonin nga drita e fortë e Hënës për të dalluar dhe ndjekur kafshët pas perëndimit të Diellit.

Hëna do të mbetet një element i spikatur i qiellit të natës edhe në ditët pas fazës së saj të plotë. Ndërsa afrohet Halloween-i, ajo do të kalojë gradualisht në fazën zbritëse, pas Hënës së plotë, duke e zvogëluar dalëngadalë pjesën e ndriçuar çdo natë.

Shkëlqimi i saj i vazhdueshëm do të krijojë një sfond të përshtatshëm për mbrëmjet e fundit të tetorit, duke i dhënë një përfundim të paharrueshëm muajit të NASA-s, plot me surpriza dhe mrekulli qiellore./ScienceDaily