Protesta kundër qeverisë vijon edhe këtë të mërkurë, duke shënuar ditën e 165-të të saj. Për sot, në orën 14:00, është paralajmëruar mbajtja e një proteste kombëtare, ku pritet të marrin pjesë studentë dhe qytetarë nga Tirana dhe qytete të tjera të vendit.

Tubimi do të nisë përpara Ministrisë së Arsimit, ku protestuesit do të mblidhen për të shprehur kundërshtimin e tyre ndaj qeverisë. Më pas, ata do të marshojnë në drejtim të Kryeministrisë, ku pritet të vijojë protesta.

Organizatorët kanë bërë thirrje për pjesëmarrje në këtë tubim, i cili synon të mbledhë së bashku studentë dhe qytetarë në një protestë të përbashkët kundër qeverisë. bw

Situata politike në Shqipëri është diskutuar sot në mbledhjen e Komisionit për Punët e Jashtme të Parlamentit Evropian, ku kreu i këtij komisioni, David McAllister, ka ngritur shqetësime për zhvillimet e fundit në vend.

Gjatë fjalës së tij, McAllister iu referua protestave në Shqipëri, duke thënë se qytetarët kanë dalë në rrugë kundër abuzimit me pushtetin, korrupsionit dhe rritjes së kostove të jetesës.

“Kemi marrë mesazhe të shumta shqetësuese rreth situatës politike në Shqipëri. Shqiptarët dolën në rrugë kundër abuzimit të pushtetit, rritjes së korrupsionit dhe rritjes së kostove të jetesës”, u shpreh ai.bw

Eurodeputeti bullgar Andrey Kovatchev, anëtar i Grupit të Partisë Popullore Evropiane (EPP), ka kërkuar që Parlamenti shqiptar të bëjë hetim mbi përdorimin joproporcional të dhunës ndaj protestuesve dhe të trajtojë gjobat që Autoriteti i Mediave Audiovizive (AMA) ka vendosur nga televizioneve pse të ftuarit kanë bërë deklarata kundër Edi Ramës.

Në qëndrimin e tij të mbajtur në Komitetit të Marrëdhënieve me Jashtë të Parlamentit Europian, Kovatchev thekson se shqetësimet e protestuesve janë legjitime dhe se e drejta për të protestuar në mënyrë paqësore duhet të garantohet. Ai kërkon gjithashtu që opozitës t’i jepet mundësia të ngrejë në Kuvend çështjet që lidhen me dhunën dhe përdorimin e forcës.

“Shqipëria mund dhe duhet t’i përfundojë negociatat e anëtarësimit deri në fund të vitit 2027, por kjo kërkon rezultate konkrete, pavarësi të gjyqësorit, forcim të sundimit të ligjit, një luftë të mirëfilltë kundër korrupsionit dhe mbrojtje efektive të mjedisit.

Dera e Evropës është padyshim e hapur dhe, siç është thënë shumë herë tashmë, edhe protestuesit nuk janë kundër anëtarësimit në Bashkimin Evropian.

Ata kanë shqetësime legjitime dhe këto shqetësime duhet të dëgjohen. E drejta për të protestuar në mënyrë paqësore duhet të garantohet.

U përmend gjithashtu nevoja për një dialog konstruktiv dhe unë do të dëshiroja vërtet të shihja gatishmëri nga të gjitha palët për një dialog të tillë.

I gjithë ky monitorim dhe mbikëqyrje e përdorimit joproporcional të forcës duhet të kryhet gjithashtu nga Parlamenti shqiptar.

Unë bëj thirrje gjithashtu që opozitës t’i jepet mundësia që, ashtu siç ka kërkuar, çështjet që lidhen me dhunën të trajtohen në Parlamentin shqiptar.

Kjo vlen edhe për çështjet që lidhen me lirinë e shprehjes, veprimtarinë e Autoritetit të Mediave Audiovizive dhe të gjitha aspektet që kanë të bëjnë me dhunën.

Sigurisht, dhuna është e papranueshme edhe kur vjen nga protestuesit, të cilët kanë shkatërruar prona private dhe publike. Kjo është diçka që gjithashtu duhet të hetohet.

Projektet mjedisore, turistike apo infrastrukturore duhet t’i nënshtrohen një vlerësimi të pavarur të ndikimit në mjedis dhe konsultimeve të duhura publike, në përputhje me standardet e Bashkimit Evropian.

Turizmi i qëndrueshëm nuk duhet të zhvillohet në kurriz të trashëgimisë natyrore.

Përafrimi i plotë me Kapitullin 27 të acquis-së së Bashkimit Evropian është thelbësor. Dhe legjislacioni i BE-së nuk duhet vetëm të miratohet, por edhe të zbatohet.’, deklaroi Andrey Kovatchev Eurodeputet bullgar, Grupi i Partisë Popullore Evropiane (EPP). bw

Nga Eduard Zaloshnja

Para ca javësh drejtova një sondazh rigoroz në territorin e Tiranës urbane (ku u intervistuan ballëpërballë qytetarë të rastësishëm në 11 ish-minibashkitë origjinale të kryeqytetit). Ndër 71 pyetjet e pyetësorit, ishin edhe disa për situatën ekonomike të familjeve të të intervistuarve.

I vetmi lajm i mirë nga përgjigjet e pyetjeve ekonomike familjare ishte se 84.3% e të anketuarve banonin në shtëpitë e veta dhe vetëm 15.7% duhej të paguanin qira për banimin e tyre (ndër votuesit socialistë, ky raport ishte 90.7% me 9.3%).

Pyetjes “Sa janë afërsisht të ardhurat mujore të familjes tuaj në lekë të vjetra – pa përfshirë dërgesat që ju vijnë nga jashtë vendit?”, pothuaj gjysma (duke përfshirë edhe shumë votues socialistë) iu përgjigjën nga 250 mijë deri në 999 mijë lekë të vjetra në muaj (mesatarja e këtyre familjeve ishte 3 pjestarë nga 210 mijë lekë në muaj për secilin). Kush psonis rregullisht e di se çfarë mund të blihet gjatë një muaji me të ardhura të tilla në Tiranë…

Dhe në fakt, pyetjes “Si ia del familja juaj për të mbuluar shpenzimet mujore?” plot 73% iu përgjigjën “me vështirësi” ose “me shumë vështirësi”. Ndër votuesit socialistë, këto përgjigje kapën nivelin 58%.

Po a kanë ndonjë ndihmë familjet urbane të Tiranës për të mbuluar shpenzimet mujore? Plot 45% e gjithë të anketuarve deklaruan se marrin dërgesa valutore nga të afërm në emigracion. Ndërkaq, 66% e familjeve urbane të Tiranës kanë mesatarisht 2.1 pjestarë në emigracion (pa përfshirë daja, xhaja, teze, halla, apo kushërinj).

Dhe ndoshta prandaj 49% e të anketuarve u përgjigjën se kishin shkuar me pushime këtë vit, ndërkohë që 33% nuk kishin shkuar dot prej pamundësisë financiare. Ndërkaq, 18% thanë se nuk shkuan me pushime për arsye të tjera.

SHËNIM: Nga sondazhet që u kryen me pjesëmarrës të zgjedhjeve të fundit kongresuale në SHBA, rezultoi se vështirësia në përballimin e kostos së jetesës ishte faktori kryesor që shkaktoi humbjen gjigande të partisë së Predidentit Trump.

Aktori dhe aktivistiC ka konfirmuar kandidimin e tij për Bashkinë e Tiranës në zgjedhjet vendore të 9 majit. I ftuar në emisionin “Minuta e Parë” në News24, Binaj deklaroi se do të garojë si kandidat i pavarur, duke qëndruar në të njëjtin qëndrim që kishte shprehur edhe në nëntorin e kaluar, kur zgjedhjet u anuluan

Ai bëri të ditur se u ka shtrirë dorën e bashkëpunimit të gjitha partive opozitare, me synimin për të krijuar një front të përbashkët, pavarësisht dallimeve në mënyrën se si ato synojnë të arrijnë objektivat e tyre.

“E konfirmoj pa diskutim kandidimin. I qëndroj asaj që kam thënë në nëntorin e kaluar, kur u anuluan zgjedhjet. Jam kandidat i pavarur që ua kam shtrirë dorën e bashkëpunimit të gjitha partive të opozitës, për të krijuar një bashkëpunim që ka të njëjtin qëllim, por mënyra të ndryshme”, deklaroi Binaj. BW

Ka reaguar sot në Facebook Erjon Vishkulli, djaloshi 28 vjeçar që nuk mungoi asnjë ditë në protesta i cili u qëllua me plumb gome në sy. Pamjet e lëndimit të tij me fytyrë të mbuluar nga gjaku bënë bujë në rrjetet sociale dhe solidaritet të madh qytetar ndaj Erjonit. Erjoni u është nënshtruar dy ndërhyrjeve kirurgjikale në Spitalin Genelli, Romë dhe çdo gjë ka shkuar mbarë.

Erjon Vishkulli ka përfunduar studimet për gazetari dhe është një figurë e njohur si pjesë e grupit të tifozëve të Kombëtares Shqiptare, “Tifozat Kuq e Zi” dhe figurë e njohur si i ri protestues.

Në rrjetin social sot Erjon Vishkulli shkruante:

“Shqiptari nuk kërkon mëshirë, kërkon respekt e dashuri ! Sepse pas çdo shqiptari qëndron një histori sakrifice, një zemër që nuk dorëzohet dhe një krenari që nuk blihet me asnjë çmim “

Voal.ch i uron Erjon Vishkullit shërim të plotë dhe kthim tek protesta si burim frymëzimi sepse pa Rini nuk ka Shqipëri!

SPAK ka regjistruar një hetim penal pas kallëzimit të depozituar më 12 gusht 2025 nga një grup ekspertësh dhe protestuesish. Burimet bëjnë të ditur se procedimi është regjistruar për disa vepra penale, por deri tani nuk ka emra personash të regjistruar si të dyshuar apo nën hetim.

Kallëzimi i gushtit i është drejtuar kryeministrit Edi Rama, funksionarëve të tjerë publikë dhe subjekteve private të përfshira në projektet turistike në Zvërnec, Rrjoll dhe Divjakë-Karavasta. Ai mbështetet në materialet e njohura si “The Albanian Files”, që përmbajnë hartëzimin e resorteve në zonat e mbrojtura, si dhe në “Dosjet e KKT-së”, një bazë të dhënash me 252 vendime të Këshillit Kombëtar të Territorit.

Në kallëzim kërkohet hetim për veprat penale të shpërdorimit të detyrës, ushtrimit të ndikimit të paligjshëm ndaj funksionarëve publikë, korrupsionit pasiv të funksionarëve të lartë dhe krijimit të një grupi të strukturuar kriminal.

Kallëzuesit pretendojnë se bëhet fjalë për një model të përsëritur, ku ndryshohet ligji, miratohet një instrument i posaçëm planifikimi dhe më pas jepet leja përmes Këshillit Kombëtar të Territorit, i drejtuar nga kryeministri.

Tre rastet kryesore që janë në fokus të kallëzimit janë Baks-Rrjoll, Divjakë-Karavasta dhe Zvërneci. Megjithatë, kallëzuesit i kërkojnë SPAK që hetimi të mos kufizohet vetëm në këto tri projekte. bw

Zv.presidentja e Asamblesë Parlamentare të OSBE-së dhe deputetja e Parlamentit austriak, Dr. Gudrun Kugler, ka reaguar për protestat studentore në Shqipëri, duke dënuar përdorimin e forcës ndaj protestuesve dhe duke kërkuar hetim të menjëhershëm e të pavarur për pretendimet për abuzime policore.

Po ashtu, deputetja austriake ngre shqetësimin për raportimet se studentët dhe familjarët e tyre po gjobiten dhe intimidohen për ushtrimin e të drejtave të tyre.

Deklarata e plotë e Gudrun Kugler:

“Protesta paqësore është një e drejtë themelore, e cila duhet të respektohet plotësisht. Të rinjtë që dalin në rrugë për të kërkuar llogaridhënie, fundin e korrupsionit dhe një të ardhme në vendin e tyre meritojnë të dëgjohen, jo të përballen me forcën. Iu bëj thirrje protestuesve të vazhdojnë të tregojnë vetëpërmbajtje.

Raportimet për përdorim joproporcional dhe të paligjshëm të forcës ndaj protestuesve, përfshirë të rinj dhe të mitur, janë thellësisht shqetësuese. Kemi marrë gjithashtu raportime se studentët dhe familjet e tyre po gjobiten dhe po intimidohen për ushtrimin e të drejtave të tyre, gjë që është po ashtu e papranueshme. Të gjitha këto pretendime duhet të hetohen menjëherë, në mënyrë të plotë dhe të pavarur, duke respektuar standardet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut. Përgjegjësit duhet të mbajnë përgjegjësi.

Dhuna dhe sulmet ndaj njerëzve dhe pronës nuk kanë vend në një demokraci dhe duhet të dënohen. Aktet që cenojnë lirinë e shprehjes dhe lirinë e tubimit nuk janë në përputhje me standardet moderne të të drejtave të njeriut.

Shqetësimet e ngritura nga protestuesit meritojnë përgjigje të besueshme. E ardhmja e Shqipërisë qëndron në rrugën demokratike dhe europiane, dhe kjo rrugë kërkon sundimin e ligjit, lirinë e tubimit dhe një luftë serioze kundër korrupsionit.

U bëj thirrje autoriteteve shqiptare, të gjitha palëve të përfshira dhe protestuesve të tregojnë vetëpërmbajtje dhe të veprojnë me drejtësi e në mënyrë paqësore. I bëj thirrje policisë t’i japë fund çdo forme intimidimi ndaj protestuesve dhe të zhvillojë një dialog të vërtetë me studentët, pedagogët dhe shoqërinë civile.” Panorama

Buxheti 2027 rrit më tej barrën e taksave ndaj konsumatorit teksa shpenzimet publike lënë pas në kapitalin njerëzor. 62% e të ardhurave tatimore shtesë do të sigurohen nga TVSH-ja dhe akcizat, ndërsa tatimi mbi fitimin e bizneseve kontribuon me vetëm 2.4% të shtesës. Investimet kapitale rriten me 14.4%, duke përthithur mbi një të pestën e buxhetit, por financimi i arsimit rritet me vetëm 4%, ndërsa fondi i sigurimeve shëndetësore me 1.5%. Nuk parashikohet rritje e përgjithshme pagash në administratë, teksa 81% e fondeve shtesë për pensionet jepen si bonuse që nuk janë të sigurta në vijimësi. Deficiti buxhetor zgjerohet në 68.2 miliardë lekë në vitin 2027, megjithëse në nëntëmujorin 2026, buxheti regjistroi një suficit rekord prej 70.3 miliardë lekësh, kryesisht për shkak të mosrealizimit të shpenzimeve. Ekspertët vlerësojnë se kjo strukturë e buxhetit rëndon mbi konsumin dhe punën, ndërsa arsimi, shëndetësia dhe bujqësia mbeten të nënfinancuara.

Nga Blerina Hoxha – Monitor/

Buxheti i vitit 2027 do të mbështetet gjithnjë e më shumë te taksat mbi konsumin, që përballohen kryesisht nga qytetarët, ndërsa në shpërndarjen e fondeve publike, përparësi vazhdojnë të kenë investimet në infrastrukturën fizike, përkundrejt financimit relativisht të ulët të arsimit dhe të shëndetësisë.

Teksa konsumatorët do të kontribuojnë më shumë në rritjen e të ardhurave fiskale, shërbimet publike që ndikojnë drejtpërdrejt në cilësinë e jetës dhe zhvillimin e kapitalit njerëzor nuk po përfitojnë të njëjtin ritëm zgjerimi të fondeve.

Sipas treguesve fiskalë nga projektbuxheti 2027, nga çdo 100 lekë të ardhura tatimore që qeveria parashikon të mbledhë në vitin 2027, rreth 42 lekë do të vijnë vetëm nga TVSH-ja dhe akcizat, kundrejt 40 lekëve në vitin 2026.

Në të kundërt, pesha e tatimit mbi fitimin e bizneseve do të ulet nga 7.6% e totalit të të ardhurave në 7.3% vitin që vjen. Nga rreth 55.4 miliardë lekë shtesë të ardhurash tatimore, 34.3 miliardë lekë, ose 62%, pritet të sigurohen vetëm nga TVSH-ja dhe akcizat, taksa që mblidhen drejtpërdrejt mbi konsumin dhe transferohen në çmime.

Në anën tjetër të buxhetit, shpenzimet publike parashikohen të rriten me 69.3 miliardë lekë në krahasim me vitin 2026, duke arritur në 976.1 miliardë lekë, shifër që për herë të parë i afrohet vlerës së 10 miliardë eurove.

Mbi një e treta e kësaj shtese do të orientohet drejt investimeve kapitale, të cilat rriten me 14.4%, duke arritur në 201.5 miliardë lekë. Ndërkohë, financimi i disa programeve të arsimit dhe shëndetësisë rritet më ngadalë se inflacioni i parashikuar prej 3%, duke kufizuar fuqinë reale të fondeve të disponueshme për këto shërbime.

Kjo pabarazi në ritmet e financimit është veçanërisht e rëndësishme për vendin tonë, që po përballet me tkurrjen e popullsisë, emigracionin dhe mungesën e fuqisë punëtore.

Shqipëria vijon t’u kushtojë investimeve kapitale 20% të burimeve publike, shumë më tepër sesa vendet e krahasueshme të rajonit, teksa arsimi, shëndetësia dhe mbrojtja sociale marrin një peshë shumë të ulët.

Sipas Bankës Botërore, gjatë periudhës 2015–2024, këta tre sektorë përthithnin së bashku pak më shumë se gjysmën e shpenzimeve publike në Shqipëri, kundrejt 56% në Ballkanin Perëndimor dhe 71% në Bashkimin Europian.

Edhe në mbrojtjen sociale, një pjesë e konsiderueshme e fondeve shtesë për pensionistët do të shpërndahet përmes bonuseve, që nuk përbëjnë rritje të përhershme të pensionit bazë. Ndërkohë, financimi i kujdesit shëndetësor dhe arsimit bazë mbetet nën presionin e kostove dhe nevojave në rritje.

Sipas ekspertit të ekonomisë, Pano Soko, buxheti vijon të mbështetet në një model fiskal që rëndon kryesisht mbi konsumin dhe punën, ndërsa nuk adreson mjaftueshëm taksimin e pasurisë dhe luftën kundër evazionit fiskal të grupeve të mëdha ekonomike.

“Barra fiskale vijon të rëndojë mbi konsumin e gjerë dhe punën e ndershme, duke anashkaluar taksimin real të pasurisë dhe mbylljen e shtigjeve të evazionit tek oligopolet”, shprehet z. Soko.

Sipas tij, edhe investimet publike mbeten të përqendruara kryesisht në infrastrukturën rrugore, me kosto të larta për kilometër dhe me ndikim shpesh të diskutueshëm në produktivitetin afatgjatë të ekonomisë.

Ndërkohë, sektorë thelbësorë si arsimi, shëndetësia dhe bujqësia vijojnë të kenë financim të pamjaftueshëm.

Ekspertët shprehin shqetësimin se modeli i shpërndarjes së buxhetit shfaq deformim të raportit ndërmjet kontributit fiskal të qytetarëve dhe përfitimit që ata marrin përmes shërbimeve publike.

Rritet pesha e taksave mbi konsumatorët, ulet ajo mbi fitimin e bizneseve

Buxheti i vitit 2027 do të mbështetet gjithnjë e më shumë te taksat mbi konsumin, ndërsa pesha e tatimit mbi fitimin e bizneseve në të ardhurat fiskale do të vijë në rënie.

Sipas treguesve fiskalë të projektbuxhetit 2027, të ardhurat nga TVSH-ja dhe akcizat do të zënë 41.7% të totalit të të ardhurave tatimore, pa përfshirë kontributet shoqërore dhe shëndetësore, nga 40.3% që parashikohen për vitin 2026.

Në vlerë absolute, qeveria parashikon të mbledhë 356 miliardë lekë nga TVSH-ja dhe akcizat në vitin 2027, nga 321.7 miliardë lekë në vitin 2026, me një rritje prej 34.3 miliardë lekësh, ose 10.7%. Tatimi mbi fitimin e kompanive pritet të sjellë 62.1 miliardë lekë, nga 60.7 miliardë lekë në vitin 2026, me rritje prej vetëm 2.2%.

Diferenca është e ndjeshme edhe në kontributin që këto kategori do të japin në shtesën e të ardhurave fiskale. Nga rritja prej rreth 55.4 miliardë lekësh e të ardhurave tatimore në vitin 2027, rreth 34.3 miliardë lekë, ose 62%, pritet të sigurohen vetëm nga TVSH-ja dhe akcizat.

Tatimi mbi fitimin do të kontribuojë me rreth 1.35 miliardë lekë, ose vetëm 2.4% të shtesës së parashikuar.

TVSH-ja, e cila është burimi më i madh i të ardhurave tatimore, përfshihet në çmimet e mallrave dhe shërbimeve dhe përballohet në një masë të konsiderueshme nga konsumatorët.

E njëjta gjë vlen edhe për akcizat mbi karburantet, duhanin dhe pijet alkoolike. Për rrjedhojë, një pjesë e rëndësishme e financimit të buxhetit sigurohet përmes shpenzimeve të përditshme të familjeve.

Rritja e të ardhurave nga këto tatime lidhet pjesërisht me ndryshimin e normave tatimore që u bënë në Paketën Fiskale 2027. Arkëtimet buxhetore nga taksat mbi konsumin, ashtu si edhe vitet e shkuara, po vijnë në një masë të madhe nga rritja e çmimeve.

Shqipëria, më e varur nga taksat mbi konsumin se mesatarja europiane

Struktura e të ardhurave fiskale në Shqipëri ndryshon ndjeshëm nga ajo e vendeve të Bashkimit Europian, ku një pjesë më e madhe e financimit të buxheteve sigurohet nga tatimet mbi punën dhe kapitalin.

Sipas të dhënave më të fundit të Eurostat për strukturën e taksave, në vitin 2024 tatimet mbi konsumin përbënin mesatarisht 26.8% të të ardhurave tatimore në BE. Për shembull, të ardhurat nga TVSH-ja në 27 vendet e BE-së zunë në vitin 2024 rreth 18.3% të të ardhurave tatimore, teksa në Shqipëri pesha e TVSH-së në të ardhurat tatimore është më shumë se 30%.

Në Shqipëri, vetëm TVSH-ja dhe akcizat parashikohet të sigurojnë 41.7% të të ardhurave tatimore në vitin 2027. Diferenca prej rreth 15 pikësh përqindjeje kundrejt mesatares europiane është domethënëse.

Sipas OECD-së, në vitin 2023, tatimi mbi fitimin përbënte mesatarisht 11.9% të të ardhurave tatimore në vendet anëtare, kundrejt 7.3% që parashikohet për Shqipërinë në vitin 2027.

Edhe struktura e tatimeve në vendet e OECD-së tregon një mbështetje më të shpërndarë mes burimeve të financimit. Në vitin 2023, TVSH-ja përfaqësonte mesatarisht 20.5% të të ardhurave tatimore, ndërsa taksat e tjera mbi mallrat dhe shërbimet 10.8%.

Së bashku, këto kategori siguronin 31.3% të të ardhurave, krahasuar me 41.7% që Shqipëria pret të mbledhë vetëm nga TVSH-ja dhe akcizat.

Gjysma tjetër e të ardhurave, nga puna dhe taksat e tjera

Përveç tatimeve mbi konsumin dhe fitimin, rreth 51% e të ardhurave tatimore të parashikuara për vitin 2027 pritet të sigurohen nga burime të tjera. Pjesën më të rëndësishme e përbëjnë kontributet e sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore, si dhe tatimi mbi të ardhurat personale.

Në vitin 2027, të ardhurat nga tatimi mbi të ardhurat personale parashikohen në 107.4 miliardë lekë, ndërsa kontributet shoqërore dhe shëndetësore në rreth 210.3 miliardë lekë. Të marra së bashku, këto dy kategori përfaqësojnë rreth 37% të të ardhurave tatimore.

Në të ardhurat tatimore shtesë prej 55 miliardë lekësh, tatimet mbi punën përllogariten në 17.3 miliardë lekë, duke kontribuar me 31% të shtesës.

Një pjesë e këtyre detyrimeve paguhet drejtpërdrejt nga punonjësit, ndërsa një pjesë nga punëdhënësit. Parashikimet e buxhetit tregojnë se rritja e arkëtimeve fiskale në vitin 2027 do të mbështetet kryesisht te konsumi, ndërsa kontributi relativ i tatimit mbi fitimin do të vazhdojë të zvogëlohet.

Rishpërndarja defektoze

Buxheti i vitit 2027 parashikon një rritje të ndjeshme të shpenzimeve publike, por shpërndarja e fondeve vijon të favorizojë investimet në infrastrukturën fizike dhe forcat e luftimit, ndërsa arsimi, shëndetësia dhe zhvillimi i kapitalit njerëzor mbeten relativisht të nënfinancuara.

Nga rreth 69 miliardë lekë shtesë që qeveria planifikon të shpenzojë vitin e ardhshëm, mbi 25 miliardë lekë do të shkojnë për rritjen e investimeve kapitale. Në të kundërt, financimi i disa shërbimeve bazë rritet më ngadalë se inflacioni, duke kufizuar mundësitë për përmirësimin real të tyre.

Sipas projektbuxhetit, shpenzimet publike pritet të arrijnë në 976.1 miliardë lekë në vitin 2027, nga 906.8 miliardë lekë në planin e rishikuar të vitit 2026. Rritja prej 69.3 miliardë lekësh, ose 7.6%, krijon hapësirë për financim shtesë në ekonomi, por përparësitë e shpërndarjes tregojnë se investimet fizike vazhdojnë të marrin një pjesë të konsiderueshme të burimeve të reja.

Investimet kapitale parashikohen në 201.5 miliardë lekë, me një rritje prej 14.4% krahasuar me vitin 2026, pothuajse dyfishin e ritmit të zgjerimit të shpenzimeve të përgjithshme. Ato do të përfaqësojnë rreth 20.6% të buxhetit dhe 6.9% të Prodhimit të Brendshëm Bruto.

Pjesa më e madhe e investimeve orientohet drejt infrastrukturës së transportit, energjisë, mbrojtjes dhe projekteve të tjera ndërtimore. Në listën e projekteve me financim të brendshëm dhe të huaj, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë administron rreth 75 miliardë lekë vitin që vjen, me rritje vjetore 23%, ndërsa Ministria e Mbrojtjes ka një buxhet prej 76 miliardë lekësh, me rritje vjetore 11%.

Vetëm për transportin rrugor janë planifikuar 35 miliardë lekë, për hekurudhat rreth 9.4 miliardë lekë dhe për transportin detar 10 miliardë lekë. Projekti i Portit të ri Tregtar në Porto Romano merr rreth 9.9 miliardë lekë financim në vitin 2027.

Këto investime mund të përmirësojnë lidhjet e transportit dhe kapacitetet logjistike, por përqendrimi i fondeve në projekte të mëdha fizike krijon një kontrast me ritmin e financimit të sektorëve që ndikojnë drejtpërdrejt në cilësinë e fuqisë punëtore dhe produktivitetin afatgjatë.

Për z. Soko, veçanërisht tek arsimi, për të cilin financimi prej 2.3% të Prodhimit të Brendshëm Bruto mbetet më pak se gjysma e objektivit prej 5%, të premtuar prej vitesh.

Sipas tij, ky nivel është shumë më i ulët se mesatarja rajonale dhe nuk u përgjigjet nevojave për reformimin cilësor të shkollave dhe universiteteve. Shpenzimet e ulëta për kërkim dhe zhvillim dëshmojnë gjithashtu mungesën e një vizioni për formimin e një fuqie punëtore të kualifikuar, çka, sipas ekspertit, është një nga faktorët që nxit largimin e të rinjve jashtë vendit.

Një situatë të ngjashme ai evidenton edhe në shëndetësi, ku financimi prej vitesh luhatet në 2.9-3.1% të PBB-së, kundrejt një niveli prej rreth 7% që z. Soko e konsideron të nevojshëm.

Eksperti thekson se një pjesë e rëndësishme e fondeve shtesë shkon për pagesat e kontratave koncesionare dhe Partneriteteve Publike-Private, duke kufizuar burimet që mund të përdoren drejtpërdrejt për shërbimet shëndetësore.

Për pasojë, qytetarët vijojnë të përballojnë nga të ardhurat e tyre një pjesë të konsiderueshme të kostove të shërbimeve dhe medikamenteve bazë.

Arsimi dhe shëndetësia, rritja e financimit gati sa inflacioni

Ekonomia e vendit dhe të ardhurat buxhetore kanë vijuar të rriten vit pas viti, mirëpo ato nuk kanë pasur një shpërndarje të barabartë ndërmjet sektorëve.

Për vitin që vjen, shpenzimet buxhetore do të rriten mesatarisht me 7%, teksa shpenzimet për arsimin dhe shëndetësinë rriten me vetëm 4%. Ndërsa investimet kapitale do të shënojnë rritje vjetore prej 14.4% në buxhetin e vitit 2027, financimi i programeve të arsimit dhe shëndetësisë zgjerohet me ritme shumë më të ulëta, pak më shumë se inflacioni.

Krahasuar me planin e këtij viti, financimi i Ministrisë së Arsimit në vitin 2027 është rritur me rreth 2.7 miliardë lekë, ose 4%. Rreth 1.2 miliardë lekë nga kjo shtesë shkojnë për arsimin universitar, ndërsa financimi i arsimit bazë dhe parashkollor ka rritje shumë më të ulët, me vetëm 1.6%.

Kjo shpërndarje është veçanërisht e rëndësishme në kushtet kur Shqipëria po përballet me tkurrjen e popullsisë, emigracionin dhe mungesën e punonjësve të kualifikuar.

Investimi në arsimin e hershëm, cilësinë e mësimdhënies dhe formimin profesional është rruga kryesore për të përmirësuar produktivitetin e brezave që hyjnë në tregun e punës. Sipas Bankës Botërore, Shqipëria shpenzon për edukimin e hershëm vetëm rreth 0.08% të PBB-së, një nivel afërsisht dhjetë herë më i ulët se mesatarja e vendeve të OECD-së.

Situatë e ngjashme vërehet në financimin e shërbimeve shëndetësore. Sipas tabelave të projektbuxhetit, fondi i sigurimeve shëndetësore, që financon shërbimet shëndetësore, parashikohet të rritet nga rreth 69.3 miliardë lekë në vitin 2026 në 70.3 miliardë lekë në vitin 2027, ose vetëm 1.5%. Kjo rritje është sa gjysma e inflacionit të parashikuar.

Financimi i shëndetësisë duhet të përballojë jo vetëm nevojat për infrastrukturë dhe pajisje, por edhe kostot e personelit mjekësor, barnave, materialeve dhe trajtimit të pacientëve. Ndërkohë, projektbuxheti parashikon rritje të volumit të shërbimeve spitalore dhe trajtimeve të specializuara gjatë viteve të ardhshme.

Diferenca mes rritjes së fondeve për infrastrukturë dhe pajisje luftarake ngre shqetësimin se zgjerimi i kapaciteteve fizike mund të mos shoqërohet me të njëjtin përmirësim të shërbimeve, pa një kapital njerëzor të përgatitur dhe të arsimuar.

Pabarazia në shpërndarjen e fondeve është veçanërisht e dukshme në bujqësi.

Sipas z. Soko, megjithëse sektori gjeneron rreth 15% të PBB-së dhe punëson mbi 30% të fuqisë aktive punëtore, ai përfiton vazhdimisht më pak se 0.6% të PBB-së nga buxheti i shtetit.

Kjo mungesë mbështetjeje, sipas tij, po kontribuon në tkurrjen e blegtorisë, braktisjen e tokës bujqësore dhe rritjen e varësisë nga importet e produkteve ushqimore bazë.

“Në thelb, ky buxhet konsolidon privilegjet e sektorëve të lidhur ngushtë me kontratat shtetërore, ndërsa lë pa mbrojtje dhe pa perspektivë shtyllat e mirëqenies qytetare”, shtoi ai.

2027 pa rritje të përgjithshme pagash, pensionistët mesatarisht 1,500 lekë shtesë në muaj

Buxheti i vitit 2027 parashikon rritje të të ardhurave dhe shpenzimeve publike në nivele rekord, si dhe zgjerim të deficitit buxhetor, por pa një rritje të përgjithshme të pagave në administratën publike, ndërsa fondet shtesë për pensionet dhe bonuset përkthehen në një përfitim teorik mesatar prej rreth 1,500 lekësh në muaj për pensionistët e pleqërisë.

Rritja e të ardhurave do të mbështetet edhe nga paketa e re fiskale, e cila parashikon ndryshime në tatimin mbi dividendin, Tatimin mbi Vlerën e Shtuar dhe taksa të tjera, duke rritur barrën fiskale për kategori të caktuara biznesesh dhe konsumatorësh.

Megjithatë, zgjerimi i burimeve financiare në dispozicion të qeverisë nuk do të shoqërohet me një rritje të përgjithshme të pagave të administratës. Fondi i pagave për vitin 2027 parashikohet në rreth 122 miliardë lekë, vetëm 1.7% më shumë se në vitin 2026, ose një shtesë prej rreth 2 miliardë lekësh.

Kjo shënon ngadalësim të fortë krahasuar me vitin 2026, kur fondi i pagave u rrit me 12.8%, ose rreth 13 miliardë lekë. Përjashtim bëjnë kategori të veçanta, si punonjësit e Policisë së Shtetit, për të cilët parashikohen rritje të diferencuara të pagave.

Nga ana tjetër, për pensionistët, fondet e parashikuara për politikat e reja dhe bonuset rriten nga 11.6 miliardë lekë në vitin 2026 në 24 miliardë lekë në vitin 2027.

Shtesa prej 12.3 miliardë lekësh, nëse do të shpërndahej në mënyrë të barabartë mes rreth 673 mijë pensionistëve të pleqërisë që priten vitin e ardhshëm, do të përfaqësonte mesatarisht 1,529 lekë në muaj, ose rreth 18,350 lekë në vit për pensionist.

Por kjo shumë nuk është e barasvlershme me rritjen e përhershme të pensionit mujor. Nga financimi shtesë, 10 miliardë lekë shkojnë për rritjen e fondit të bonusit dhe vetëm 2.35 miliardë lekë për politikat e reja të pensioneve.

Rreth 81% e shtesës financiare lidhet kështu me bonusin, ndërsa vetëm 19% me politikat e reja të pensioneve.

Edhe pse buxheti parashikon më shumë para për pensionistët, pjesa dërrmuese e financimit shtesë nuk përfaqëson automatikisht një rritje të përhershme të pensionit bazë. Përfitimi konkret do të varet nga mënyra e shpërndarjes së fondeve dhe kategoritë përfituese.

Deficiti në rritje për 2027, ndërsa qeveria nuk realizon shpenzimet e planifikuara

Qeveria ka planifikuar të rrisë më tej deficitin buxhetor në vitin 2027, në 68.2 miliardë lekë, nga 63.7 miliardë lekë që është programuar për vitin 2026, ndonëse të dhënat e realizimit të buxhetit tregojnë se institucionet nuk po arrijnë të shpenzojnë fondet që kanë në dispozicion.

Në fund të nëntëmujorit 2026, buxheti regjistroi një suficit rekord prej 70.3 miliardë lekësh, rreth 45 miliardë lekë më shumë se niveli i planifikuar. Rreth 95% e kësaj diference erdhi nga mosrealizimi i shpenzimeve dhe vetëm 5% nga të ardhurat shtesë.

Për të realizuar deficitin e programuar vjetor prej 63.7 miliardë lekësh, qeveria duhet të kalojë nga suficiti prej 70.3 miliardë lekësh në fund të shtatorit në një deficit prej 134 miliardë lekësh vetëm gjatë tre muajve të fundit të vitit.

Megjithëse përqendrimi i shpenzimeve në fund të vitit është karakteristikë e buxhetit, përmasat e diferencës ngrenë pikëpyetje mbi realizueshmërinë e programimit fiskal.

Kontradikta bëhet më e dukshme tek investimet publike. Për vitin 2027, qeveria synon t’i rrisë ato me rreth 22 miliardë lekë, duke i çuar në 201.5 miliardë lekë, ndërkohë që në nëntëmujorin e vitit 2026 kishte realizuar vetëm 75.2% të planit të investimeve kapitale.

Planifikimi i një deficiti më të lartë nominal nuk përbën në vetvete problem për qëndrueshmërinë fiskale, pasi pesha e tij ndaj PBB-së mbetet rreth 2.3%.

Por të dhënat e ekzekutimit të buxhetit shtrojnë një pyetje më thelbësore: Sa realiste është të programohen vazhdimisht më shumë shpenzime dhe financime, kur një pjesë e fondeve të miratuara nuk arrin të kthehet në investime dhe shërbime publike?

Paaftësia për të ekzekutuar buxhetin u thellua më tej këtë nëntëmujor, duke vënë në pikëpyetje synimet e qeverisë për të rritur më tej barrën fiskale dhe të ardhurat buxhetore nëpërmjet saj, në një kohë kur aftësia për të shpenzuar këto fonde po përkeqësohet vit pas viti.

Qeveria, në vend që të rregullojë këtë anomali dhe t’i kthejë taksat në shërbime dhe investime për qytetarët, ka vendosur ta gjuajë sërish topin në njërin krah, duke rritur më tej barrën fiskale për vitin që vjen, të cilën do të duhet ta përballojnë qytetarët dhe ekonomia.

Ndonëse në Paketën e re Fiskale të vitit 2027 parashikohet ulja e TVSH-së së ushqimeve nga 20% në 6%, rritja e TVSH-së nga 20% në 21% për të gjitha produktet e tjera pothuajse e amortizon këtë ulje. Gjithashtu, bizneset do të tatohen për dividendin me 15%, nga 8% aktualisht.

Por, teksa qeveria po e rrit barrën fiskale në nivelin më të lartë në rajon, në anën tjetër po shfaqet defektoze në realizimin e shpenzimeve publike, duke u përkeqësuar vit pas viti.

Të dhënat historike tregojnë se raporti mes të ardhurave dhe shpenzimeve ka ndryshuar ndjeshëm. Në nëntëmujorin e vitit 2019, për çdo 100 lekë të mbledhura, qeveria shpenzonte rreth 101 lekë. Në vitin 2026, për çdo 100 lekë të ardhura shpenzohen vetëm 89 lekë.

Ndërsa shteti arrin të arkëtojë fondet e planifikuara nga taksat dhe burimet e tjera, një pjesë e shpenzimeve të programuara nuk realizohet brenda periudhës, duke shtyrë edhe efektet që këto fonde do të kishin në ekonomi.

Përmasat e mosrealizimit kundrejt planit ngrenë pikëpyetje mbi cilësinë e programimit buxhetor dhe aftësinë e institucioneve për të ekzekutuar fondet brenda afateve.

Ndryshe nga kursimet që mund të vijnë prej uljes së kostove administrative apo përmirësimit të eficiencës së shpenzimeve, mosrealizimi i investimeve publike sipas kalendarit të programuar krijon efekte negative në ekonomi.

Fondet e planifikuara për rrugë, ujësjellës, shkolla, spitale dhe infrastruktura të tjera publike synojnë të financojnë projekte që gjenerojnë aktivitet ekonomik gjatë ndërtimit, përmirësojnë shërbimet dhe produktivitetin, si dhe nxisin rritjen ekonomike në periudhën afatgjatë.

Nëse në të kaluarën, sfida kryesore e financave publike ishte sigurimi i të ardhurave të mjaftueshme për të mbuluar shpenzimet, të dhënat e viteve të fundit e zhvendosin vëmendjen kryesisht te kapaciteti për të realizuar shpenzimet e programuara dhe sidomos tek efektiviteti i fondeve të shpenzuara.

Studenti Orion Çela, i ftuar në emisionin “News24 Fundjavë” me Megi Latifin, deklaroi se protesta e studentëve vijon prej 161 ditësh, ndërsa problematikat ekonomike dhe kushtet e vështira të jetesës mbeten ndër arsyet kryesore të revoltës së tyre. Ai përmendi qiratë e larta, kushtet jo të mira në konvikte dhe detyrimin për të punuar për të përballuar shpenzimet, çka sipas tij i pengon studentët të përqendrohen te studimet.

“Unë kam punuar dhe studiuar që nga dita e parë”, tha Çela, duke shtuar se edhe prindërit janë të shqetësuar për shkak të dhunës policore, por kjo nuk i ka ndalur të rinjtë të vijojnë protestën.

Ai e cilësoi të papranueshme dhunën e policisë, duke pretenduar se më të dhunshëm janë kryesisht efektivët e rinj në moshë, ndërsa ata të një moshe më të madhe janë tërhequr më shumë. “Kjo është për të ardhur keq, sepse jemi të rinj dhe jemi ne ata që do ta gëzojmë Shqipërinë”, u shpreh studenti.

Çela theksoi se protesta kërkon këmbëngulje dhe nuk mund të pritet që të sjellë ndryshime brenda pak ditësh. “Ky nuk është sprint, është maratonë. Nuk mund të dalim dy ditë dhe të shpresojmë se Rama do të rrëzohet”, deklaroi ai.

Studenti bëri të ditur se të rinjtë po vetëorganizohen dhe se vendimet merren bashkërisht, pa pasur një kryesi që drejton protestën. Ai njoftoi gjithashtu se më 28 nëntor pritet të mbahet një protestë masive, ku shpresohet të ketë edhe pjesëmarrje nga diaspora.

Sa i përket kërkesave për dialog, Çela i cilësoi ato si shprehje të dëshpërimit të kryeministrit Rama. Sipas tij, dialogu nuk mund të vijë nga ata që i janë bashkuar protestës vetëm për një ditë. Ai paralajmëroi se Rama mund të përpiqet të përfshijë në skemat e tij politike edhe të rinj e studentë të angazhuar në Partinë Socialiste.

“Kërkesa për dialog, shenjëdëshpërimi nga Rama. Dialogu nuk vjen nga ata që kanë protestues sikur thuajse një ditë. Mund të vijojë nga skemat e politikës dhe Ramës që mund të fusë edhe të rinj e studentë që janë të angazhuar në PS, çfarë nuk pret nga ky kryeministër. Nga Rama nuk duam zgjidhje, për 13 vite nuk na ka zgjidhur gjë, nga Rama duam vetëm të ikë dhe qeveria që do të vijë të vijojë punën”, u shpreh studenti. bw