Ky tekst i Skënder Buçpapajt është një poezi e gjatë moderne me strukturë simbolike, ku realja dhe metafizikja shkrihen në një përjetim të vetëm poetik. Në qendër qëndron “mani i oborrit”, por ai nuk është thjesht një pemë—është kujtesë, trung i qenies, dhe një univers i brendshëm që përthith jetën njerëzore.
Që në fillim, mani zhvendoset nga hapësira intime (“oborri im”) në një hapësirë të huaj. Ky zhvendosim nuk është vetëm fizik, por ekzistencial: njeriu është larguar nga vetja, dhe bashkë me të edhe kujtesa organike e jetës së tij. “Krrokama” e manit bëhet tingulli i kësaj humbjeje, një zë që nuk është më i natyrshëm, por i deformuar nga mërgimi.
Poezia ndërton një univers të dyfishtë: nga njëra anë natyra e gjallë (gjethe, zogj, fruta), nga ana tjetër një trup kozmik i brendshëm i njeriut. Në pjesën 7, ky transformim arrin kulmin: mani nuk është më thjesht pemë, por trup i zgjeruar i njeriut. Degët, rrënjët, frutat, zogjtë shndërrohen në metafora të nervave, gjakut, frymës dhe mendjes. Këtu poeti e bën trupin njerëzor një “orkestër të qenies”, ku jeta dhe dhimbja luajnë si muzikë e brendshme.
Një nga shtresat më të forta është ndarja mes “ëndrrës” dhe “zhgjëndrrës”, që përsëritet si gjendje e paqëndrueshme ekzistenciale. Njeriu nuk është as plotësisht në realitet, as jashtë tij—është në një hapësirë të ndërmjetme ku kujtesa dhe mungesa bashkëjetojnë.
Në pjesët e mëvonshme, “krrokama e parreshtur” shndërrohet në simbol qendror të traumës kolektive dhe shpërfytyrimit të qenies. Ajo nuk është më thjesht zë, por një forcë që gërryen, që ushqehet me shqisa dhe e kthen njeriun në gjendje të përmbysur: “hanë etjen e tyre, pijnë urinë e tyre”. Kjo është një gjuhë e fortë surrealiste që shënon çrregullimin total të botës së brendshme dhe asaj shoqërore.
Poeti përdor një gjuhë të ngarkuar me paradokse (“asgjallë”, “asvdekur”, “gjumë i përjetshëm / zgjim i përjetshëm”), duke treguar një gjendje ku kufijtë mes jetës dhe vdekjes janë shuar. Kjo e bën tekstin një lloj liturgjie moderne të ekzistencës së çarë.
Në fund, mani mbetet i palëvizshëm si simbol i kujtesës së pashlyeshme, por zëri i tij nuk jep më fruta të jetës—jep fruta të helmët të perceptimit të deformuar të botës. Kjo është një metaforë e fortë për gjendjen e njeriut modern: i lidhur me rrënjët e tij, por i zhvendosur nga kuptimi i tyre.
Në tërësi, poezia është një udhëtim nga konkretja drejt kozmikes, nga oborri i vogël drejt universit të brendshëm, ku njeriu, pema dhe kujtesa bëhen një. Ajo është një meditim i thellë mbi mërgimin, identitetin dhe shpërbërjen e qenies në botën moderne.
MANI I OBORRIT TIM
(Këngë me lahutë dhe orkestër)
1.
Mani i oborrit tim
Është bërë krrokamë
Në oborrin e huaj.
Krrokon
Mbi kulmin e huaj.
2.
Gjethet e tij
Shtegtues në prag dimrash,
Kthehen pas fund dimrash.
3.
Frutat e tij të bardhë
Në lejla.
Zogjtë që hanin frutat e tij
Cicëronin ëmbël në lejla.
Zog as njeri nuk kanë lënë
Pa ua njomur gojën
4.
Zogjtë e tij
Nuk shtegtonin kurrë.
5.
Këmisha e shtatë e natës.
Nata e shtatë e javës.
Lëkura e shtatë e bollës.
6.
E shoh e jam në ëndërr.
S’e shoh e jam në zhgjëndërr.
7.
Unë nuk jam brenda trungut të manit
Të oborrit tim.
Janë brenda tij vitet e mia.
Kubaturat e mendjes. Qerthujt e shpirtit. Kacekët e frymës.
Tastat dhe tastaturat e shqisave.
Fyejt e skeletit. Enët e mëdha. Enët e vogla të gjakut.
Lëfytet e limfës.
Kordat e nervave.
Orkestra e qenies.
Motosharra, me zë të brendshëm rropullor,
Lexon solfezhin e rrënqethshëm të rënkimeve.
8.
Më sheh e s’është në jetë.
S’më sheh e s’është në vdekje.
9.
Trungjet nuk janë burra për t’u përleshur.
Degët nuk janë shqelma për të bërë gropa në gjokse.
Rrembat nuk janë duar për të kapur me thonj gryka fytnash.
10.
Hija e tij e hënadielltë
E diellahëntë.
Dielli e lëshonte mbi fushë të Tplanit,
Hëna e lëshonte mbi kullën time,
Harmoni kozmike.
11.
Vetëm kur e lënë ballin pa kokërdhokët e syve
Dhe vetëm pasi ia përcjellin barkut nga balli,
Ata mund të kthehen te oborri i tyre
Me manin tim
Të bërë krrokamë.
12.
Krrokamë e parreshtur
Në oborrin e huaj.
Kobon
Mbi kulmin e huaj.
13.
Çjerrjet e tyre të fytit,
Kërramzat e tyre të gjokseve,
Gurmazjet e tyre të angrrave
Ua mbyt
Krrokama e parreshtur.
14.
Etja e tyre është e untë,
Uria e tyre është e etshme.
Qorrverbtas
Hanë etjen e tyre.
Pijnë urinë e tyre.
15.
Zogjtë
Në kllapi të thellë.
Dielli nuk i lëshon më hijet e manit tim
Mbi fushën e Tplanit.
Hëna nuk i lëshon më hijet e manit tim
Mbi kullën time.
16.
Pasynëballët
Përdorin hyrjedaljet e rrashtave të tyre
Për në oborr dhe kthim.
17.
Më prek e jam andej bote.
S’e prek e jam këndej bote.
18.
Krrokama e parreshtur
Nuk jep fruta të ngrënshëm.
Jep fruta ngrënës.
Ngrënës shqisash,
Ngrënës të brendshmesh
Pasynëballësh.
Frutat e krrokamës së parreshtur kanë shije të helmët
Në të zezë.
19.
E ndiej e jam në gjumë të përjetshëm.
S’e ndiej e jam në zgjim të përjetshëm.
21.
Krrokama e parreshtur nuk lëshon dot hije
Mbi natën e pazbardhshme vorbëverbëse
Të pasynëballëve.