UNË E DUA SHQIPËRINË

(fragment)

S’kam çiflik e s’kam pallate,
S’kam dyqan me katër kate,
Po e dua Shqipërinë
Për një stan në Trebeshinë,
Për një shkarp e për një gur,
Për një gardh e për një mur,
Për kasollen mbi Selishtë,
Për dy ara në Zallishtë,
Për një lopë e për një gomar,
Për një Balo, një manar.
Unë e dua Shqipërinë
Si bari dhe si fshatar.

Unë e dua Shqipërinë,
Për tërfilin mi lëndinë,
Për një vajzë gjeraqinë,
Dhe për ujët që buron
Nga një shkëm e gurgullon
Nëpër lista gjetheshumë,
Edhe zbret përposh në lumë.

Unë e dua Shqipërinë
Për një lule trëndelinë,
Për një zok që fluturon,
Për bilbilin që këndon
Në ato ferra në ato hije
Këngë malli e dashurie,
Këngë shpirti të helmuarë.

Unë e dua Shqipërinë
Si poet i dhemshuruarë.

Unë e dua Shqipërinë
Që nga Korça e Vraninë,
Ku del bujku që me natë
Me parmendë dhe me shatë,
Mbjell e korr me djell, me hënë
Dhe s’ka bukë për të ngrënë,
Ku nallbani dhe samarxhiu
Mjeshtri, kallfa e kallajxhiu,
Krrusen ditë e krrusen natë,
që të hanë bukë thatë,
Ku hamalli nëpër skela
Ngarkon hekur dhe varela,
Këmbë zbathur,  çjerrë
Punon vetëm për të tjerë.

Unë e dua Shqipërinë
……………………………..,
Ku një popull derëzi
Heq e vuan robëri
Po ka shpirtin luftëtar.

Unë e dua Shqipërinë
Si shqiptar e bir shqiptar.

VETVRASJA E NJË TË DASHURIT

Hiqmu nga mendja, vajzë e shënjtëruar
Pse më për ty unë s’jam në këtë botë;
Si një trup i hidhur mbeta i harruar
Që fare s’vlen e drejta sot për sot.

Këtej-andej vete i shkretë duke mejtuar,
Djalërinë e bukur që qaj me lot…
Ajo nën e gjorë t’mos më kish krijuar
Në gojë s’do të kishnja kaq mallkim të plot.

Po ti vazhdo – të lutem n’këtë jetë
Pemët të shijoç me një kënaqsi,
Dhe për mua të shkretin fare mos mejto.

Vetëm nga nj’herë, n’hidhërim, në do
Kësaj bote thueji se një djalosh i ri
Nga faq’ e dheut u çduk… po si ato retë…

SHTRËNGATA

Dëgjoni, dëgjoni,
Nga deti shikoni
Si shfryn e tërbohet,
Si vjen e zgjerohet
Në qiell, në dhé
Kaluar mi ré,
Të zeza si nata,
Shtrëngata.

Nga zalli po ngrihet
Si mal, e përzihet
Me breshër, me shi,
Një pluhur i zi.
Dhe rrotull në det,
Në fshat e qytet
Përhapet rrëmuja
Dhe kuja.

Kush pyet për djalin,
Për lopën a kalin
Një plakë qyqare
Kërkon një manare
Një nuse shikon,
Mos duket përgjon
Në detin e largë,
Një barkë.

Po qielli dhe deti,
Të dy si tërmeti,
Dhe shpesët i ndjek,
Dhe barkat përpjek,
Dhe pemët rrëzon,
Dhe arat shkreton,
Dhe bie mandata
Shtrëngata.

PAS TËRMETIT

S’duken më ar’ e luadhe,
po balt’ e vithisur,
dhe kasoll’ e katundarit
shuar e gremisur.

Po në mes të asaj gremine
ujët rjeth e shkon,
edhe dielli papushuar
rrëmbat i lëshon.

Poshtë e thellë dheu i lashtë
vlagë ka në gji
edhe zemra e njeriut
zjarr e trimëri.

Do të ngjallet prapë jeta
duke lulëzuar
anembanë do përhapet
duke gurgulluar.

Përsëri do të shkëlqejnë
ara dhe bostane
do ja thotë këngës prapë
zemra kapedane.

Do të rrjedhë jeta-plakë
pa fund, pa kufi
dhe do ketë si kurorë
punë e dashuri.

LYPSI PLAK (GJYSHI PLAK)

Po del nga shpella ku e ka hedhur fati,
I mjeri plak i krusur nga mundimet,
I dridhen mjekra, këmbët, gjithë shtati,
Skalitur ka në ballë hidhërimet.
Ja, fill i vetëm udhën merr nga fshati
I urtë, i shëmtuar nga mjerimet.
Trastën në krahë, shkopin mban në dorë,
Shiu me breshër bie e ka dëborë.
Udhës mendon kur ishte si të tjerët:
Me bukë, me kasoll’ e dashuri
Dhe psherëtiu: Oh! S’paska për të mjerët
Në këtë botë vallë Perëndi?
Po ndjen në lukth një posi të prerët
Edhe hedh këmbët plaku me fuqi.
Torbën në krahë, shkopin mban në dorë.
Në një kasolle afër sheh një zjarr,
I ngrohet plakut shpirti si një varr,
Dhe drejt kasolles niset me të katra
Gëzohet edhe qesh edhe makar
Udhës kërcen e hidhet shatra-patra.
Trastën në krahë, shkopin mban në dorë,
Shiu me breshër bie e ka dëborë.
I valon gjaku plakut edhe shikon
Përpara gjithnjë duke çaluar.
Po te dera një djepe ç’e shikon.
I dridhen buzët; buzët duke ngashëryer,
Një gur atëherë këmbët i pengon
Edhe përmbys atje mbetet harruar.
Torbën me krahë, shkopin mban me dorë,
Shiu me breshër bie, e ka dëborë.

KRYENGRITJE NË QIELL 1)

I madhi Zot në qiell të shtatë rrinte
Me engjëjt, kryeengjëj ky rrethuar;
Ish mez’ i natës, flinte e gërhinte
Si një gjyryk vigan i shkatërruar.
Po s’flinte Skënderbeu: me dylbi
Përposh planetin – mëmë ky shikonte,
Dhe sytë i vanë drejt në Shqipëri,
Ku fisi i tij në zgjedhë po lëngonte.
Ja Leshi e Kruja, Mati e Sopoti,
Ja Drini e Vjosa, malet Argjëndare
Ku prapë sokëllinin si qëmoti,
Kudo lëvrinin turma kordhëtare,
Po pa flamur. Sa s’qau Skënderbeu
Shën-Kostantinit, shokut ilirian,
Të gjitha një më një ky ia rrëfeu
I tha kështu viganit ky vigan:
Nga gjum’ i thellë, më duket Arbëria
Sikur po shkundet. A do ngrihet vallë
Që lart nga malet po e ndjell liria
Po njeri s’duket me flamur në ballë,
Sa herë që kam dashur e kërkuar
Të shkoj atje, në ballë të luftoj,
I madhi s’më ka lënë; kam duruar,
Po më nuk më durohet do të shkoj.
U plaka, o Gjergj, – i tha ish perandori,
I fanitet me tmer kudo frëngjia,
Si djaj i duken vapori dhe motori,
Kujton ashtu mos bëhet Iliria.
Eja shkojmë t’i lutemi Shën-Pjetrit
Mos mbyll një sy. E gjetën tejtëhu
Tek po merrej me punën e një tjetri,
Kyçet në bres e mjekrën gjer në gju.
Po nuk dëgjoi. Atëhere si stuhi
Iu hodh Skënderi: “Kur thërret Atdheu,
Nuk pyes për Shën-Pjetr’ e perëndi,
Edhe Shën-Gjergjit ushtën i rrëmbeu
Dhe qerren Shënt-Elliut. Si rrufe
Zbriti në Mat, pështjellë në purpur
Po shkriu me të gdhirë nëpër re:
Mbeti vetëm një usht’ e një flamur.

(1968)

___

1)Shkruar me rastin e nëntëdhjetë vjetorit të Lidhjes së Prizrenit.

POETI

Muor Giove e l’inno del poeta resta

P. Carduçi

Pushoi lahuta, u përgjunj poeti,
Plagët e shpirtit krahët i shkurtuan;
Kundër poetit u vërsul rrëmeti,
Me sharje e shpifje jetën i helmuan.
Po vargu i tij, që popullin ngriti
Në luftë për liri e për fitore,
Që kurdoherë si kushtrim buçiti,
Në zemra u skalit si përmendore;
Dhe, pa lavdi zyrtare e pa kurorë,
Me dritën e Komunës vezullon
Pse zhduken perëndi e perandorë,
Po kënga e poetit s’perëndon.

(1955)

Sejfulla Malëshova u lind më 2 Mars 1900 në fshatin Limar në një familje nënpunësi. I ati Tasim Hoxha, ish nëpunës dogane, në disa pika doganore të Perandorisë Turke. Lame Kodra (pseudonimi i tij letrar), mësimet e para i mori në shkollën turke. Pasi mbaroi mësimet në shkollë unike, i ati e dërgoi në Itali në Gjimnazin e “Shën Mitër Koronës”. Po në Itali filloi studimet për mjekësi. Ai së bashku me studentë të tjerë në Itali, si Anton Ashta, Odhise Paskali etj, themeloi revistën “Shpresa e Atdheut”, revistë cilësore, me tematikë të gjerë dhe tribunë e atdhetarizmës. Aty botoi poezitë e para. Me fillimin e Revolucionit të Qershorit 1924 të udhëhequr nga Fan Noli, Sejfullai ndërpreu studimet dhe erdhi në atdhe, ku megjithë kufizimet e moshës (ish 24 vjeç), u emërua sekretar i përgjithshëm i Qeverisë. Me rënien e qeverisë “Noli” dhe ardhjen e Zogut në fuqi, në dhjetor 1924, si shumë antizogistë të tjerë, shkoi në Bashkimin Sovjetik, Në gusht të vitit 1943 erdhi në Shqipëri. Me çlirimin e vendit drejtoi dikasterin e Arsimit, Propagandës dhe Kulturës Popullore, kurse në Kongresin e I-rë të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve u zgjodh kryetar i saj. Më 1955 internohet në Ballsh dhe pasi bëri 3-4 muaj atje, transferohet në Fier dhe vendoset në punë si magazinier duhani në ish Ndërmarrjen e Grumbullimeve, ku punoi deri sa doli në pension. Vitet e pensionit iu bënë më të vështira, sidomos pas vitit 1966, kur si rezultat i Kongresit të 5-të u thellua “lufta e klasave” dhe mjaft njerëz nuk i bënin më shoqëri. Vetëm më 2 mars 1995 nipit të tij iu dorëzua Urdhri I Flamurit Kombëtar i klasit të parë.

11 Qershori i vitit 1971 për qytetarët e Fierit ka qenë një ditë e jashtëzakonshme! Shumë prej tyre kujtojnë se si ecte përmes qytetit mbi një karrocë një arkivol dhe pas tij 3-4 veta drejt varrezave të qytetit. Përcillte motra e vetme të vëllain e shoqëruar nga miku i mirë e i gjendur, Xhafer Vokshi, nga miku tjetër shekullor Mihal Kasneci etj.

SEJFULLA MALËSHOVA

LIbri” EFEKTI MYZEQE”Siç e shihni,titulli i kësaj eseje,është si një thirrje,sa miqësore,dhe po aq e qëllimshme. Erdhi si rezultat i leximit të librit”EFEKTI MYZEQE” të porsabotuar nga NAUN KULE. Popullli thotë: “Njeriu plaket duke nxënë” dhe,brenda kësaj  thënieje e gjej veten unë. Fllimisht, i propozova: shtoi “LIBOFSHA”,pastaj “ARDENICA”,po rri rehat ai:brrof ia mban dhe përfshin krejt  MYZEQENË. Tani,me pak shpoti,si nën efektin e “drogës” që më serviri ai:”me inat më foli,me inat iu përgjigja”. Ai shkruan nën”EFEKTIN MYZEQE” dhe unë e ndjek,dhe rrok përmjet shkrimeve,mallin që ka ai përmjet gjithë shkrimeve në këtë libër. LIbri është goxha i madh (gati si libër tavoline) dhe nëpër faqet e tij derdhet ky mall me “doza” të rënda:herë të NAUNIt si gazetar; herë si polemist që debutuesin rival.e gozhdon me shpatulla në mur, mbështetur në fakte e dëshmi historike. Polemisti NAUN KULE nuk fyen me fjalë të rënda,po nga ajo natyra myzeqare që ka në gen,shpërthen deri në sarkazëm,sa të kujtohet ajo thënia paksa profetike:-Ruhu nga zemërimi i njeriut të duruar! Tek ndeshet me Patriarkun JANULLATUS,vetëm me batutën:-ZOTI ka folur dhe flet dhe shqip,-ia vë kufirin tek thana dhe as nuk pyet nga  shantazhet a presionet. Nuk sosen polemikat e tij.Me një devizë të përgjithshme,në doni të mos bëni”luftë” me NAUAN KULEN,mos shtrembëroni historinë; mos shtrewmbëroni faktet dhe,tek përgjigjtet,flakë për flakë,rreshton dëshmi; rreshton autorë  dhe nuk  lëshon pe për asnjë lloj kompromisi,ku cënohen të vërteta historike ose cënohen,pa të drejtë,ngjarje të cilat ai e njeh më së miri.

  Mos kujtoni se këto ligjërata të tij,për figura me rëndësi historike,që nga SKËNDERBEU,ISMAIL QEMALI, ISA BOLETINI, të NAUN GRIGOR PRIFTIT,janë me apriori. Jo. Përkundrazi:mbështetet mbi dëshmi autentike,të përftuara prej tij prej studimit shkencor  e  cilësor. Tek i hasë këto”polemika” kaq të nxehta,NAUN KULE më duket se ka dy atribute: së pari është i guximshëm dhe,kur thotë CLARE BOOTHE LUCE:”Guximi është shkalla në të cilën ngrihen gjithë virtytytet e tjera”, dhe,së dyti, ai ka atributin tjetër:mbron të drejtën.  Se,kur thotë, WILIAM SENON.”E drejta është e drejtë edhe nëse të gjithë të tjerët janë kundër; dhe e gabuara është e gabuar dhe,nëse të tjerët janë pro.”  E dini pse ndodh kështu me këtë polemist kaq t veçantë? Kjo ndodh se NAUN KULE ka një forcë  të madhe karakteri. ITALIANI, SILVO PELIKO thotë: ” Pa forcën e karakterit,nuk zotërohet asnjë virtyt”.

Amerikë, dora e Pavarësisë së Kosovës

mike e popullit  më  të  lashtë  të  tokës

flamuri yt sot është  edhe  flamuri  ynë

Amerikë, fatin tonë e kemi lidhur me ty.

Kosovë, më e ëmbla liri  e  atdheut, më

e dashura, më e shtrenjta  më  tragjikja;

festo, kremto, s´e sot u bëre  me  ushtri!

Mbi hirin e lashtë të ilirëve e dardanëve

ngrihet lulja Trojës dhe  e Ipërisë etnike

ngrihet fryma që  ia shtonë fuqinë lirisë.

Shqiptar, ne kot s´quhemi popull hyjnor

Kosova dardane, – dashuri ka Amerikën

prijësit e saj; Klintonët, Bushët, Trampët

Ollbrajtët, Engelët, Blerët dhe Sarkozitë,

janë tanët, të perëndishmit  e  hyjnorëve.

Amerikë, paç faqen e bardhë  e  nderuar,

mbi qiellin e Kosovës sot nuk kemi luftë

zemër, ti je e bekuar  nga Perendia Thoti

nga nipërit e tyre  pellazgo-iliro-dardanë

nga nëna jonë e botës, nga  Nënë Tereza.

Sa më tepër  Amerikë  trojeve  shqiptare

aq më shumë mëngjese  të  dritës me liri,

aq më shumë mbrëmje dashurore, aq më

tepër përqafime midis njeriu dhe natyrës.

Nëpër Amerikë kaloi Pavarësi e Kosovës

nëpër  Amerikë  po  kalon Ushtria e jonë,

nëpër Amerikë  do  të  kaloj çështja çame

me Amerikën, atdheut i kthehet emri Iliri!…

Atdhe Geci – Poezi nga libri, Iliada shqiptare i finacuar nga Ministria e Kulturës Rinisë dhe Sportit të Republikës së Kosovës. Respekt, Kosovë!

VOAL- Alfred Louis Charles de Musset-Pathay (Paris, 11 dhjetor 1810 – Paris, 2 maj 1857) ishte një poet, romancier dhe dramaturg francez, një nga figurat emblematike të romantizmit. Duke i përkitur një familjeje të pasur, të dashur dhe të rafinuar, ai lindi në Paris në vitin 1810. Babai i tij, Victor de Musset, ishte një zyrtar i lartë në Ministrinë e Luftës dhe një njeri i letrave, një njohës i thellë i Jean-Jacques Rousseau, veprat e të cilit ai i redaktoi. Ndikimi i Rousseau do të ishte themelor në edukimin e të riut Alfred. Në moshën shtatë vjeç, ai filloi të ndiqte Lycée Henri-IV prestigjioz dhe filloi të shkruante vargje që në vitin 1824; në vitin 1827, ai fitoi çmimin e dytë për disertacionin latin në Concours général, një çmim vjetor që u jepej studentëve më të mirë. Pasi provoi veten në mjekësi, drejtësi, anglisht dhe piano, Musset shpejt i braktisi këto disiplina, duke u interesuar vetëm për letërsinë.

 Nga viti 1828, ai filloi të frekuentonte sallonin e Charles Nodier në Bibliothèque de l’Arsenal, ku takoi Alfred de Vigny dhe Sainte-Beuve; për shkak të prirjes së tij të madhe për të shkruar, ai shpejt u bë fëmija i mrekullueshëm i Romantizmit Francez. Në moshën njëzetvjeçare, fama e tij letrare në lindje shoqërohej tashmë nga një stil jetese i shthurur, i shënuar nga sjellja e tij si dandy dhe alkoolizmi serioz. Duke iu drejtuar poezisë pjesërisht nga dëshira për shoqëri të lartë, si dhe për thirrje të vërtetë, ai iu përkushtua plotësisht artit vetëm pas vdekjes së babait të tij në vitin 1832, viktimë e një epidemie kolera. Në vitin 1830, vitin e Betejës së famshme të Hernanit në mbrojtje të veprës së Victor Hugo-s, Musset provoi fatin e tij duke shkruar për skenën, i vetmi zhanër letrar në atë kohë që mund t’u garantonte autorëve një të ardhur të caktuar. Megjithatë, pas dështimit të prodhimit të tij të “Nuit Vénitienne”, Musset i tha “lamtumirë skenës (dhe për një kohë të gjatë)” (nga një letër drejtuar Prosper Chalas). Në vitin 1833, në një darkë ku morën pjesë bashkëpunëtorët e Revue des Deux Mondes, Musset takoi George Sand; pas një qëndrimi romantik me të në Fontainebleau, çifti u nis për në Itali. Në Venecia, megjithatë, poeti u sëmur rëndë dhe Sand e tradhtoi duke pasur një lidhje me mjekun e tij, Pietro Pagello. Ai u kthye në Paris vetëm, por ajo iu bashkua vetëm disa muaj më vonë. Pajtimi zgjati pak më pak se një vit, i shoqëruar nga grindje të vazhdueshme, dhe përfundoi në mars të vitit 1835. 

Krijimet kryesore të periudhës së tij më të frytshme, nga viti 1832 deri në vitin 1841, ishin drama romantike Lorenzaccio, botuar në vitin 1834 gjatë marrëdhënies së tij të stuhishme me George Sand, dhe në të njëjtin vit Fantasio dhe On ne badine pas avec l’amour. Në të njëjtën kohë, ai botoi kryeveprën e tij lirike Les Nuits (Netët e Majit, Gushtit, Tetorit dhe Dhjetorit, 1835–1837)—mbi temat e ndërthurura të pikëllimit, dashurisë dhe frymëzimit—dhe romanin autobiografik La Confession d’un son du siècle (1836), ndoshta vepra e tij më e famshme. Bibliotekar në Ministrinë e Brendshme nën Monarkinë e Korrikut, ai u shkarkua nga posti i tij në 1848; më vonë ai u bë bibliotekar i Ministrisë së Arsimit nën Perandorinë e Dytë. Ai mori Legjionin e Nderit më 24 prill 1845, të njëjtin vit që çmimi iu dha edhe Honoré de Balzac, dhe u zgjodh në Akademinë Franceze në 1852, pas dy përpjekjeve të dështuara në 1848 dhe 1850. Midis këtyre dy viteve, ai zhvilloi një lidhje emocionale me aktoren Mlle Despréaux. Në vitet e tij të mëvonshme, ai vazhdoi të shkruante disa tregime të shkurtra dhe komedi: “Il faut qu’une porte soit ouverte ou fermée” (Çfarë dere duhet të jetë e hapur ose Fermée), “Bettine” dhe “Carmosine”. Shëndeti i dobët dhe varësia nga absinthi shënuan vitet e tij të fundit. Shenja “de Musset”, dridhja ritmike e qafës dhe kokës, e përdorur në semiotikë si simptomë e pamjaftueshmërisë së valvulës aortale, është emëruar sipas poetit tek i cili thuhet se është vërejtur për herë të parë.

Vdes pothuaj i harruar më 2 maj 1857, viktimë e tepërimeve të tij. U varros në Père-Lachaise, në Paris. Në amanetin e tij të fundit shkruhej se donte të varrosej nën  një shelg; sot shelgu ndodhet aty<.

Ndёrsa shihte atё pikturё ndjeu njё fllad nostalgjie tё çuditshme. Ishte njё pikturё nё vaj, ku me ngjyra tё kursyera paraqitej njё ditё vere nё qytet. Qielli ishte krejt i kaltёr, rruga sё bashku me sheshin, shprehte falё ngjyrave, atё ndjesi tё pandryshueshme pёrjetёsie qё na ndjell njё mёngjes i qetё vere. Duke u nisur nga hijet e pallateve, dukej qartё qё flitej pёr njё orё fare herёt nё njё mёngjes qytetar. Orё kur njerёzit nuk kanё dalё ende. Ngjyrat, krejt tё kursyera, ndillnin atё ndjesi ngrohtёsie gati familjare qё qyteti tё fal. Gjithçka nё telajo, dukej gjithashtu si e filtruar me njё vel dashurie dhe melankolie. Melankoli e cila shprehej me tё verdhat e kursyera tё godinave, heshtjen e sheshit dhe rrugёn bosh, ku palёvizshmёria e gjelbёr e pishave nё tё djathtё tё telajos tё dёrgon aq larg nё kohё.

Vёrtetё, vite tё tёra kishin kaluar. Tani, ai shihte tё njёjtin shesh, tё njёjtёn rrugё, pemёt pёrreth shatёrvanit, por i shihte siç kishin qenё dikur. Kur ende adoleshent, ajo dashuri e pazakontё, e çuditshme, gati qesharake e kishte pushtuar krejt.

Atё verё tё stuhishme ndjenjash, sapo kishte mbaruar gjithashtu romanin: “Etja pёr jetё!” Librat nё diktaturё ishin si ujёt e bekuar. Gjendeshin me zor sepse diktatura nuk i lejonte. Kishte frikё se njerёzit mos zgjoheshin dhe ndёrgjegjsoheshin. Por ai e kishte blerё atё roman, tё njё piktori moderrn. Ndaj tё verdhat e rrugёve, ngjyrat e ndezura, i ngatёrroheshin nё ndёrgjegje, me forcёn e ngjyrave tё pikturave tё tij. Flitej pёr artistin hollandez: Van Gogh. Dielli e kishte atё forcёn djegёse tё dritёs sё tij.

Ndaj edhe pse, nё 35 vjetёt e fundit, ndryshimet urbane ia kishin tjetёrsuar krejt pamjen sheshit, prap ai ashtu e kishte ruajtur thellё nё zemёr. Siç kish qenё dikur.

Tek shihte pikturёn ai mbylli pak sytё. E pa veten fare tё ri, tek ecte përgjatë bulevardit tё heshtur dhe tё zbrazur. Ishte zakonisht ora 4 pa njёzet. Ato tё dyja do tё kalonin. Kjo ishte e sigurtё. Si ajo dhe motra e saj S.

Kjo ngjarje, ishte pёr tё sa banale, po aq edhe e madhёrishme pёr ndёrgjegjen e tij. Njё ndёrgjegje ende prej adoleshenti tё turpshёm dhe ёndёrrimtarё. Ishin bёrё pёr tё ato tё shtuna nё orёn katёr pa dhjetë mё tё rёndёsishme se gjithçka. Kishin rёndёsinё e njё finalje botёrori, apo tё njё mega koncerti tё grupit mё tё dashur dhe tё adhururar. Ishin ato tё shtuna mbasdite himne perjetësie. Shpirti ishte si nё festё, ndёrsa ngazëllimi vetmitar shprehej me njё hov krejt naiv dhe tё papёrmbjatshёm.

Djaloshit tё ndrojtur dhe heshtak i mjaftonte qё t’i shihte nё ecje dy vajza. As nuk afrohej, as nuk largohej. Aq pra, i mjaftonte. S kёrkonte mё shumё. Edhe pse e dinte qё tё kёrkonte mё shumё ishte krejt e pamundur.

Tё dyja motrat jetonin aq larg nga jeta e tij. E madhja, e cila ishte edhe krijesa qё e ngacmonte, vishej gjithmonё me njё xhaketё blu tё errёt. Vite mё vonё, kur u rrit dhe pak a shumё e kuptoi ç’dramё e madhe i kish ndodhur, ai, kuptonte gjithashtu se kish qenё njё kohё e madhe dashurije. Aq e madhe, me aq ndjenja tё forta. Ndaj ai, po tё kishte mundur, do tj’a kёrkonte atё xhaketё blu, sё bashku me xhinsat, pёr t’i vendosur nё ndonjё muzeum tё dashurisё. Nuk kishte tё tillё.

I kishte dashur aq shumё ato veshjet e saj tё atёhershme sa ai i kishte vizatuar gjithkund. Nё copa letrash, nё fletore vizatimi. Deri edhe mbi muret e lagjes me shkumёs. Atё muze imagjinar, do t’a quante: “Muzeu i pёrjetshёm i zemrёs.”

Tek shihte pikturёn u kujtua se e mbante atё rrobё thjeshtё nё muzeun e zemrёs. Ishte i sigurtё. Ai ishte krijesa e vetme qё ruante njё kujtim aq tё dashur pёr njё veshje tё thjeshtё dimёrore.

“Kur njeriu dashuron, ai dashuron gjithçka. Deri edhe rrobat me tё cilat vishet e dashura e tij. Kishte shkuar edhe mё larg. Ai i donte edhe miqtё e saj, rrugёt, vendet qё e pёrvёluara e zemrёs frekuentonte.  Gjithçka!”

Vajza vishej me xhinsat blu tё gjёra, pak mё tё hapura se ngjyra e xhaketёs. Hidhte nё qafё njё shall tё kuq pambuku dhe ecte ngjeshur me tё motrёn. Tjetra ishte pak mё e shkurtёr. Ashtu si edhe e motra, ajo kishte nё vёshtrim tё njёjtёn ёmbёlsi vrastare e cila vezullonte qё larg.

Veç se e madhja dukej mё e fortё, mё karizmatike, mё leader. Kjo vihej re menjёherё sapo e shihje tek ecte apo tek fliste me shokёt e saj nё plazh.

Kur djaloshi i pasigurtё, krejt i emocjonuar i ndiqte tek kalonin me nxitim, kishte raste kur e motra i hidhte njё vёshtrim tё ёmbёl dhe i buzёqeshte çuditshёm. Kishte nё vёshtrimin e saj kurjozitet, falenderim dhe mirёkuptim. Shenja, tё cilat ia ndiznin akoma edhe mё keq zemrёn, djalit tё mjerё, i cili tashmё ishte nё grackё. Ç ishte ajo buzёqeshje ashtu?! Ndillte lumturi, a mjerim? Djaloshit misterioz, ajo buzёqeshje dukej sikur i thonte: E shikon? Ndoshta ti i intereson sadopak asaj. Je njё tip kurjoz, por ç’e do? Nuk njihemi dot. Dhe as mos prit qё hapin e parё ta bёjmё ne. Bota sheh. Bota gjykon. Bota kёtu tё pёrgojon. Ne jemi vajza tё 1989-tёs. Jo tё 2026-sёs.

Ishte pranverё e po atij viti. Ende nuk kishte ardhur koha e madhёrishme e dashurisё. Stuhia e saj s kish filluar akoma. Ende nё shpirtin e djaloshit frynin erёra tё qeta ёndёrrash, lotёsh tё fshehtё, ёndёrrimesh djaloshare.

Sa e bukur, sa e veçantё kish qenё pёr tё ajo stinё e madhёrishme! Nё pranverё, mendonte, jo vetёm gjithçka rilind, por gjithashtu ajo ёshtё edhe stina e dashurisё. Gjaku vlon, ditёt zgjaten, sytё digjen pёr dashuri, natyra mbushet me lule, ngjyra, aroma, emocjone.

Djaloshi me atё mendjen e tij prej adoleshenti ende tё palexuar mendonte se qenjet njerёzore nuk ishin gjё tjetёr veç se botё, tё cilat pёrjetonin gjithçka thjeshtё falё ndёrgjegjeve tё tyre. Brenda botёve tё tyre imagjinare njerёzit krijonin, perceptonin, gjykonin. Aty pra ndodhte gjithçka. Djaloshi mendonte se njeriu brenda vetes mbante gjithashtu edhe metrin me tё cilin ai maste lumturinё e tij.

Simbas kёtij arsyetimi, njeriu mund tё ishte i lumtur veç falё botёs sё tij tё brendёshme. Ai mund tё ishte fare i varfёr me tё mira materiale, por i pasur brenda. “Fёmija ёshtё i lumtur kur loz me shokё, jo kur i ble gjёra tё shtrenjta por s ka shokё!” mendonte.

Lumturia e tij atё pranverё lidhej me tё. Po ta shihte, prania e saj e bёnte tё lumtur.

Pёr ta parё zinte vend gjithmonё cepave tё rrugёs, nё njё kёnd udhёkryqi, ose ulej tek stolat e parkut. Tashmё i njihte oraret e saj. Rrinte aty fare i heshtur, me njё durim tё pashoq, si njeriu i cili shkon nё kinema pёr tё parё njё film pa zё i cili ka sukses tё madh.

I studjonte tё gjitha pikat kyçe nga ku ajo do tё kalonte me tё motrёn pёr tё rendur drejt kursit tё anglishtes. Nuk i mjaftonte qё ta shihte, mё e rёndёsishme pёr tё, ishte gjithashtu qё edhe ajo ta pikaste. Ta shihte nё ecje, ndёrsa ai e pёrpinte me sy. Kohё kishte sa tё duash. Sapo kishte mbaruar shkollёn e mesme ndaj nё pritje, tek thurte plane mbi tё ardhmen e tij, kishte rёnё krejt pafajsisht, nё dashuri.

Djaloshi ishte i brishtё, i drojtur, krejt i pasigurtё. Por nё mendjen e tij ku ngjanin histori nga mё fantastiket, figura e asaj vajze ishte bёrё aq e madhe, aq e paarritshme, sa ai nisi t’i ngjeshё asaj ca veti tё pavёrteta hyjnore dhe nisi ta shohё me sytё e madhёrishme tё Hyjneshёs. Gjatё javёs, me qetёsi kryente xhiro inspektimi krejt i paturbulluar. Studjonte vendet nga ku mund tё ngulej pёr ta vёshtruar nё ecje. Si njerёzit e thjeshtё tё cilёt qё herёt zejnё vendet kryesore pёr tё kundruar mbretёreshёn nё kalim, edhe ai, me sytё zhbirues studjonte vendet me kujdes. Pёr atё, qё ajo ta shihte, ishte njёlloj si ti thoshte nga larg, tё dua. Kjo e ngushёllonte.

Ishte njё gjueti pa shpesё, pa tё ardhme, krejt e pamundur pёr shumё arsye, por ai nuk dinte si tё sillej ndryshe. E tёrё qenja e tij i thonte ndiqe, duku, shfaqu, dhe ai ashtu bёnte. E bёnte nё mёnyrё instiktive, nuk e bluante mёndjen nga ana racjonale. Nuk donte t’i kuptonte arsyet e sjelljes sё tij.

Ndaj, herё mbёshtetej pas njё porte, herё tek njё pemё, herё ulej tek stolat e kopshtit pranveror pranё Komitetit.

Kush ishte ky djalё misterjoz? Si e kishte emrin? Ç bёnte ashtu? Pse veç shihte, pastaj me sytё e tij donte tё fliste mё shumё se njё libёr 1000 faqёsh, por nga turpi nuk thonte asgjё? Ç donte ashtu? Pse s kishte guximin tё afrohej?

Kur zemra i buçiste fort, rrinte mё larg. Mbёshtetej tek shatёrvani prej guri dhe e shihte tek ajo, njё trup me tё motrёn, e parakalonte nё distancё.

A e kujtonte shatёrvanin? E kush nuk e kujtonte atё shatёrvan me granit tё kuq?! Ai objekt nё mes tё lulishtes sё Komitetit bёnte pjesё tek kujtesa kolektive e qytetit. Otangolare, me vaskёn nё mes dhe shkallaret nё mermer, ai shatёrvan po mbushte gati njё shekull. Buzё atij shatёrvani, njerёzia kishte fotografi bardhё e zi, tё shkrepura nga tё paktit fotografё privatё qё punonin nё qytet.

Ndёrsa shihte ende pikturёn, njё mall pёrzier me pёrdёllim po e kaplonte krejt. Ngjante ky mall djegёs me njё oboe melankolik i cili tringёllonte fare lehtё. Dukej sikur zbriste nga qielli. Nё njё mbasdite tё qetё fund gushti, me rrugёt krejt tё zbrazura nga plogёshtia e vapёs, afshin e rrugёve dhe zukamёn e gjinkallave. Kёnga e kumuriave i shёmbёllente njё nostalgjie gati tё sёmurё.

Tani, djaloshi ndjente njё pёrndritje, njё rrespekt tё thellё pёr atё kohё tё madhe tё dashurisё.

Ishte ajo njё ndjenjё madhёshtore e cila e bёnte njeriun tё provonte tё gjitha drithёrimat mё tё thella tё shpirtit. Tё ndjehej i gjallё. T’i jepte kuptim jetёs sё tij. Si tё ishte karburant shpirtёrorё; qёllimi i vetёm i universit, yshtja, afshi i saj. A ndoshta edhe iluzjoni mё absurd, mё mospёrfillёs, mё ironik i saj.

Vite mё vonё, jashtё shtetit, djaloshi do tё kalonte shumё aventura tё tjera, por ja qё edhe pse kishte flirtuar me vajza shumё tё bukura, ai s kishte ndjerё kurrё mё njё dashuri tё tillё kaq tё fortё.

Kjo ngjarje kish qenё vёrtetё njё pёrqёndrim shpirti, trupi dhe mendimesh, njё shkulm emocjonesh, njё vrundull pasjonesh, fantazishё 28 mujore, tё cilat nuk e kishte lёnё as tё merrte frymё. Gjithkund ku shkonte, gjithçka qё mendonte, çfarё fliste dhe çfarё shijonte, nuk e ndante dot nga prezenca e pandashme e qenjes sё saj hyjnore.

Flitej pёr njё obsesjon. Ai ndihej i sёmurё nё mendje me shijet e saj, me imazhin e saj, me sytё e saj, me tingujt e saj. Nuk kishte qytet pa tё, po ashtu nuk kishte as diell pa tё. Nuk kishte bulevard pa tё, as edhe shije frutash, as aroma lulesh. Nuk kishte mёngjes pa tё, po ashtu edhe nuk kishte muzg pa praninё e heshtur dhe fuqiplote tё saj.

Gjёja mё absurde ishte se ai as nuk e njihte fare.

Nuk kishte folur kurrё me tё.

Veç se kish krijuar njё jetё paralele me figurёn e saj madhёshtore. Mendimi pёr tё, i cili e ndiqte gjithkund si tё ishte njё qen rrugёsh, ia pёrpinte krejt fuqitё.

Ai atё donte. Tё shkrumbohej nё lotё dhe dashuri. Tё digjej krejt duke e ёndёrruar, duke e prekur me afsh, duke e puthur nё vetminё e tij tё ftohtё, ndёrsa rrinte pёrmbys mbi shtrat. Nё kёtё vuajtje tё errёt, tё turbullt, ai ndihej poet, dashnor, kёngёtar i jetёs, i botёs.

Kish qenё ajo, njё moshё e mitur, krejt e pafajshme kur pamundёsia pёr ta patur e kish tejkaluar masёn e saj. Masёn e njё dashurie tё mundshme.

Vite mё vonё e kishte ndjerё dashurinё e vёrtetё. Kishte qenё njё kanadeze e cila ia kishte dhuruar lumturinё me shkulme. Lumturinё e mohuar nga kjo leshverdha. Por ja qё nё fund tё fundit, dashuritё e para, mbeteshin pёr gjithmonё si vrrjaga nё trup dhe shpirt. Shenja tё pashlyeshme.

Pjesa mё e madhe e aventurave, tё cilat i kishte provuar mё vonё, kishin qenё thjeshtё çёshtje mishi, ku njeriu kёnaq veç epshet e tij, por ato nuk kishin arritur kurrё mё t’i preknin shpirtin aq thellё.

Çdo vajzё i kishte falur njё lumturi tё ndryshme. Kjo ndjenjё tё cilёn po e rikujtonte tani, kish patur njё shije zhgёnjimi tё thellё. Por ajo, kishte qenё gjithashtu edhe ndjesia mё e thellё, tronditёse qё provon njё burrё.

Ajo ecte gjithmonё shpejt. Me hapin e bindur sikur tё donte tё ruante sa mё mirё gravitetin. Kur hidhte hapat, shihte gjithmonё drejtё kurrё nuk e kthente kokёn nga ai.

Flokёt e artё i derdheshin bukur mbi supe. Nga ecja krenare si prej dreri, ato i lёkundeshin lehtё. Sa herё qё ato kryqёzoheshin nё ecje, ai i shihte sytё e zinj, teje tё ёmbёl. I shihte faqet e lёmesta, tё bardha, shpatullat e larta, tё hijshme. Gjoksi i saj e dehte krejt. Kishte aty ёndёrr dhe mjerim. Ta pёrkёdhelte, puthte atё gjoks!

I dukej tё gjorit djalosh tё dashuruar vёrtetё si tё shihte njё engjёll veshur me xhaketё dhe xhinsa. Njё nga ato engjёjt qё vite mё vonё do ti haste nёpёr librat e shenjtё. Kur ato vizituan shtёpinё e Lot-it.

Ishte ajo vashё pёr botёn e tij tё atёhershme, vegimi i vetёm nё njё jetё krejt gri. Njё jetё nё burg, ku mjerimit shpirtёror i shtohej edhe mjerimi material.

Vёrtetё kohё e krisur izolimi dhe injorance.

Prania e saj vajze nёpёr udhёt e qytetit ishte pёr tё, e vetmja dritё qё vegonte diku, ishte shpresё jete. Ajo i jepte ushqim ёndёrrёs sё tij. Njё ёndёrr lumturie tё mohuar.

Djaloshi i heshtur dhe enigmatik tashmё e kishte zbuluar kёtё ushqim. Njё ushqim aq i shijshёm pёr fantazinё e tij tё etur pёr dashuri.

Pёr pak kohё, ai pasjon nga larg, i kishte hyrё aq thellё, e kishte mbushur aq shumё, sa ai nё vend qё ti largohej, bёnte krejt tё kundёrtёn. Sa mezor priste qё ta shihte rishtaz edhe pse ajo as nuk ia varte fare.

Ç nuk do tё kishte dhёnё qё tё depёrtonte diku nё botёn e saj tё atёhershme. Atё botёn e saj, ai e imagjinonte tё bukur dhe madhёshtore. Njё botё plot dritё, plot lumturi dhe fare hyjnore.

Bota e saj, pёr fantazinё e tij naive, krejt tё pushtuar nga figura e saj, ishte krejt hyjnore. Ishte parajsa e zbritur nё tokё. Aq e bukur, mbushur me dhurata i dukej atij. Sikur ajo tё kish zbritur vёrtetё nga qielli.

Sa e sa herё, nё vetminё e netёve dimёrore, tek nxiste dhe ushqehej me fantazitё pёr tё, ai kishte imagjinuar shtёpinё e saj nga brenda. Si mund tё ishte ajo e parё nga brenda? Njerёzit qё ajo takonte, kishin pёr tё njё kuptim krejt tё veçantё. Njё vlerё krejt tё paçmuar. Shtёpia e saj ishte streha ku banonte Hyjnesha.

Dhomёn, e cila binte mbi ballkonin e rrugёs, e kishte imagjinuar kushedi sa herё.

Me siguri aty ishte kuzhina dhe aneksi. Ishte ajo: zona e ёndёrrёs. Ishte ajo skena ku djaloshi ndёrtonte filmat e tij. Tek salla e pritjes gjendej biblioteka, kolltuqet, divanet, tv-nё. Mbi tavolinёn e mesit kish imagjinuar çentrot dhe mbulesat mbi divane, orёn e murit; gjithkund varur mbi mure pikturat e babait tё saj. Ato portrete dhe pejzazhe frymёzuar nga shkolla ruse me ngjyra tё errta dhe penelata mjeshtёrore.

Aty ai i afrohej. Ato flisnin, pastaj ai e pёrqafonte dhe e puthte fort duke e shtrёnguar. Ishte ky njё skenar i cili nuk ndryshonte kurrё. Veç se zhvillohej nё varjante pa fund, si artisti qё pёrsёrit tё njёjtin varjant tё suksesshёm.

E shtuna vinte rishtaz. Ajo e shtunё mbasdite mendja e tё cilit punonte gjatё tё gjithё javёs.

Njё nga problemet e mёdha ishte si tё vishej. Donte tё vishej sa mё bukur. Do ta shihte ajo. E si mund t’a shihte ajo, veshur jo bukur?!

Por rrobat e mira gjendeshin me zor. Nuk kishte rroba tё bukura nёpёr dyqanet e diktaturёs.

Ai dilte dhe rishtaz bulevardi i sё shtunёs mbasdite shndёrrohej nё teatrin e madh tё jetёs ku sapo do tё zhvillohej shfaqja mё e madhe e shekullit. Ajo do tё kalonte mbi atё bulevard pёr tё shkuar nё skajin tjetёr tё qytetit. Aty ku ajo ndiqte kursin e Anglishtes.

Sapo ajo dhe motra e saj shfaqeshin pёrgjatё rrugёs, ai i pikaste nga larg. Vajzat nxitonin gjithmonё.

Dielli rrinte pёrjetshёm pezull mbi dhé. Drita fekste mbi qelqe, vetrina, syprina muresh. Nё ato çaste, gjithçka bёhej muzikё hyjnore. “Ti po vjen pёr sё largu magji-plotё e dal-ngadalё, ” kёndonte njё poet i madh.

Nuk e di por shpirtin pёrherё ma pushtove

Mё bёre qё zemra tё mё dridhej thellёsisht,

nuk e dija qё sytё e tu tё ishin aq tё magjishёm

dhe fjalёve tё mia ti humbte çdo kuptim.

Vargjet e para.

Kishte frikё. Po, kishte shumё frikё. Edhe pse tek ajo shkollё ku vajzat futeshin ai kishte hyrё me mijra herё,  – ai kish studjuar aty, – prap ai kishte frikё.

Ai vend aq i dashur pёr djaloshin, ku ai ndihej si nё shtёpinё e vet, tё shtunave mbas orёs katёr, e humbte sigurinё e tij.  Aty kish filluar tё kishte frikё. Frika, droja dhe pasiguria e kaplonte krejt, sidomos kur ngjiste shkallёt.

Ajo gjendej brenda asaj godine. Diku, duke ndjekur kursin e anglishtes. Dhe ai ndjehej hajduti qё donte t’i vidhte hyjnive, njё çast lumturie. Njё çast ngazёllimi.

Tani zemra i rrihte si e tёrbuar. Gjunjёt i priteshin, zbehej krejt. Dridhej si fёmija nё terr. Aty, tek salla e matematikёs, ku jepej kursi i anglishtes, tani ajo ishte ulur diku me tё motrёn. Rrinte ulur mbi njё nga ato bankat ku ai muaj mё parё, ishte ulur kushedi sa herё. Tani rrinte ulur ajo, madhёshtorja, hyjnorja plot dritё.

Motrat, rrinin ulur me tё tjerёt. Kishte nё kurs nxёnёs tё çdo moshe. Aty, ku ai dёshironte tё ishte mё shumё se gjithkund, tani ai nuk mund tё futej dot. Aty, i ishte e ndaluar tё vinte kёmbёn.

E dinte se po tё regjistrohej edhe ai tek kursi do tё bllokohej krejt. Do tё skuqej nga emocjoni. Turpi do ta mbёshtillte krejt. Zemra do ti rrihte fort. Do tё turbullohej, do tё mekej nga tmerri i dashurisё. Kur profesori ta pyeste pёr foljet anglisht ai do ta kyçte gojёn. Tё gjithё do tё qeshnin fort. Do tё talleshin nёn zё.

Sapo e shihte, sapo ndjente praninё e saj rreth e rrotull, djajtё e dashurisё do tё zgjoheshin brenda tij. Do t’ia pushtonin trupin, shpirtin duke e shkundur fort. Ç ishte ajo ndjenjё e tmerrshme ashtu?! Ashtu ishte shkundur edhe Dantja kur shihte Biçen. Botiçeli kur shihte Simonetёn? Petrarka kur shihte Laurёn? Belini pёr Magdalenёn? Leopradi pёr Silvian?

Ç ishte ajo plogёshti ashtu? Si prej tё vdekuri pёr sё gjalli?

Por ah se, tё ndjeje atё plogёshti dashurie, pёr tё ishte edhe lumnia mё e madhe. Gёzimi mё i pafundё qё kishte njohur ndonjёherё.

Ishte ajo ndjenjё gjithashtu edhe ngazёllimi mё i madh. Tё ёndёrroje mbi figurёn e saj ishte sikur dikush t’i dhuronte krejt botёn. Tё vinte drejtё tij me hapa tё matur, t’i thoshte: “Ja, kjo ёshtё bota. Kjo lumnia. Ky ёshtё çelёsi qё hap derёn e Parajsёs!”

Ç Parajsё kёrkonte? Nuk e dinte! Njeriu lind tё dashurojё, kjo ёshtё e natyrshme. Ai ka nevojё pёr tё siç ka nevoja pёr ujё, bukё, strehё. Dikush e gjen atё. Dikush jo. Ka tё tjerё qё bёjnё edhe pa tё. Ende tё tjerё, tё cilёt mendojnё se e kanё gjetur. Njё jetё pa dashuri, ishte pёr tё njё jetё e shkuar kot. Njё konsumim i pёrgjysmuar i qёllimit tё jetёs. Sa e trishtё duhej tё ishte tё shtegtoje mbi kёtё dhé dhe tё mos e ndjeje asnjёherё emocjonin madhёshtore tё dashurisё, rrahjet e tёrbuara tё zemrёs.

Kishin kaluar shumё vite. Ajo tani jetonte nё njё qytet tё madh. Aty ku kombet mblidheshin kokё mё kokё.

Ishte me siguri tjetёr njeri. Kishte ajo, tjetёr botё, tjetёr shpirt, tjetёr lёkurё. Me siguri e kujtonte. Njeriu zakonisht kujton ato ndodhi qё e godasin mё shumё. Kujton emocjonet mё tё forta. Pjesёn tjetёr ai e flak tej nё bodrumet e kujtesёs.

Pёr tё kish qenё ndryshe. Sa mё shumё kalonte koha, netёve nё vjeshtё ai, para se tё flinte e kujtonte fill. Malli dhe nostalgjia e kaplonin krejt.

Vazhdonte tё shihte pikturёn nё vaj. Ja kёshtu mund tё ngrihej nё mit nga asgjёja. Njё pikturё e thjeshtё e dikujt, pёr njё arsye specjale, atij mund ti dukej mё bukur se njё Mone o Van Gogh. Mund t’i dukej sikur mbi tё tё kishin kaluar penelatat e Rembrandit a Gojёs. Ja kёshtu njё pejzazh mund tё shndёrrohej nё mit.

A S

Proteston – nuk e di për çka,
Kundërshton – pa arsye,
Bllokon – për interes të xhepit.

Tregohet i përzemërt
vetëm kur ka nevojë.

Mendon se përjetësisht duhet
të jetë në fron.

Çmenduri…
apo ego e sëmurë?

Deri kur?

Arif Ejupi
Gjenevë, 25 prill 2026