VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Journal des débats politiques et littéraires (1883): «Pashko Vasa, The right man in the right place » – Nga Aurenc Bebja*, Francë – 11 Gusht 2017

By | August 11, 2017
blank

Komentet

blank

Kush më spiunoi mua në burg Nga Gëzim Peshkëpia

Po jua tregoj: Dalip Zhaboli ka qene ushtarak me grade te larte ne ushtri.

Me ju tregue raportimet (spiunlliqet) e tij qe me ka bere vitet e fundit te denimit duhen faqe te tera.

Ai vetë i burgosur, ka qene aktiv dhe shume i rrezikshem deri ne fund te burgosjes.

Mbas rrëzimit të sistemi komunist, ai vendoset ne post te larte: Drejtor i kampeve e burgjeve.

Ky emerim me pruri ne konkluzione me te thella se per nje emërim ne nje post te tille duhet te “sitej” mire ne nje site te imet.

Kjo me ben te besoj fjalet se keta persona vendoseshin ne poste te tilla dhe duhej te sherbenin me zell se ndryshe u tundesh karta e rekrutimit dhe keshtu i priste diskreditimi.

Origjina e tij nuk na thote gje, prandaj fatmirsisht te jene te qete ata qe mund te supozonin se i takonte shtreses qe trashegonte emer, qytetari e ndonje sherbim te bere kombit si prindet e te tjereve qe zuri shoqeri gjate burgosjes.

Pra nje pleh nga i cili nuk mund te pritej kurrgje e jo me shoqeri e besnikeri.

Mbasi doli nga burgu dhe une erdha nga Gjermania kemi ndenjur ne tavoline shpesh me te e shoket e mij. Kemi kaluar prane neper kaq darka familjare.

Vazhdonte hipokrizia me shprese se nuk do merrja vesh nje dite se raportet qe kishte shkulur nga Dosja ime do kishin goje te flisnin.

Vazhdonte te luante rolin qe i dhane ne revolten e Qaf-Barit kur u hap fjala se rrihesh e pelliste.

I vajten me kot gjeneral plehut.

Gjate burgosjes kam njohur dhe njerez te shtreses qe kishin qene kundra asaj times, por qe kishin reflektuar ndaj mashtrimit qe u ishte bere qofte dhe ndaj idealeve per te cilet ata kishin luftuar.

Kam pasur plot miq prej tyre dhe per ta ruaj respekt si njerez me karakter dhe te ndershem.

Çfare pret prej nje njeriu qe te perqafon per te ndare dhimbjen kur ti humb Nenen e me pas ulet e shkruan “raportin” per operativin dhe i tregon rrezikshmerine qe ke ti per tu arratisur.

Vetem rrethanat e prune qe te lirohem duke fituar disa muaj nga amnistia, sepse riarrestimin tim e kishte “qendisur” mire usta Dalipi i cili kishte vene ne aksion duke e perpunuar e udhezuar spiunin e dale boje Z.SH. qe paralel me të, tëe bente te besueshme shpifjet.

Keto raporte kishin kaluar tek dega e brendshme e Fierit (tek Zv kryetari Per sigurimin) i cili i shkruan Komandes që të mos më lenë me pune jashte rrethimit. Pra me kishte çuar shumë prane ridënimit.

Kam sa e sa te tjera per te thene por tani per te nuk ndjej me as meshire por ndot.

Prita se do reagonte.

I dhashe te kuptoje ne ditelindjen e nje shoku ne lulishten “1 Maji” se jam ne dijeni te gjithçkaje dhe u ngrita nga vendi kur mu ul prane, por megjithese kane kaluar shume kohe para me shumë se dy vjetesh, ai ka prapë ka paturpesine te me testoje duke me kerkuar te behemi miq ne Fb.

Gjykojeni vete se çfare specie eshte!

Per kerkese faljeje nuk behet fjale, sepse ajo kerkon qytetari,kerkon te jesh njeri.

Nuk ka vrasje ndergjegje sepse ndergjegja i mungon !

blank

XX – 2021 VITI AT PJETER MESHKALLA S.J. – 120 VJETORI KUR U Lé N’ SHKODER I MADHI AT MESHKALLA! (Përgatiti FRITZ RADOVANI, 2021)

 

Në kampin e krypores së Vlonës…

 

Vazhdonte Kalvarin…

 

Padër Pjeter Mëshkalla gjithnjë doli fitues mbi kundërshtarët.

Ai gjithmonë e kudo i mposhti ata. Ai gjunjëzoi diktatorët ma të mnershëm e të pashokë, që mund të kenë pasë historia e Shqipnisë. Ata, para figurës së Tij, ishin të pafuqishëm edhe për mjeshtrinë e flligtë vrastare të tyne, terrorin, torturën, gënjeshtrën, shpifjën, e sidomos kur para tyne ndodhej i lidhun për karrigë e me duer mbrapa ndër pranga ndonjë Atdhetar apo Klerik, që përsonifikonte virtytin e burrninë e Shqiptarit, siç ishte At Pjetër Mëshkalla. Qendrimi i këtyne burrave nder hetuesi  zbulon misterin… Ja një rasë:

Mbas dënimit, mënjëherë e dërguen në kampin e kryporës së Vlonës. Porsa kishte mbërrijtë, i kishte tregue një mikut: “Jam kenë shumë i lumtun gjatë hetuesisë, se qysh ditën e parë kuptova që gjatë kontrollit të shtëpisë seme, Sigurimi nuk kishte mujtë me e gjetë të Shejtnueshmin Sakramend, që e kam pasë të fshehun!”. Atje Ai do të punonte ndër këneta për me realizue qellimin e komunistëve për të cilin ishin angazhue ata,  –zhdukjën e Tij fizike-… Rinia Shqiptare e prangueme mu në lulen e rinisë dhe pa asnjë shpresë me shpetue nga prangat e diktaturës barbare komuniste nder kampët e shfarosjes ishte krejtë tjeter per ata që mërrijtën me e njohtë nder vuejtje.

Nder ata kampe të mënershme mbrenda Shpirtit tyne ishte brumosë sakrifica… Një dashuni krejt’e pakuptueshme që në shumë rasa perfundonte edhe në vetflijim per shokun. Per ne që s’ e kemi provue ajo asht e panjohun dhe e pakuptueshme.

At Mëshkalla ishte nder njohësit ma të saktë të brumjos s’anës Shpirtnore të rinisë sonë nder hetuesitë e kampet komuniste. Ai fliste me kompetenca per mënyren me të cilen ka punue dhe veprue sigurimi i shtetit per me shrranjosë edukaten qytetare dhe shkollore në Shqipni. Mjetet ishin ma antikombtarët…

At Mëshkalla ishte i pergatitun mirë për djallzitë e sigurimit…

Ai filloi punën me grupin e shokëve ku ishte caktue. Shkonte rreth një ore në kambë larg kampit për me u gjetë në vendin e punës dhe me lopatë do të realizonte normën e caktueme. Mos realizimi i saj sillte pasoja të randa për të burgosunit. Porsa mori lopatën në dorë me fillue punën, çfarë ndodhi?

 

Grupi i djelmëve të rijë, që ishin “bashfajtorë” me té, e që ishin gjetë të gjithë  prej Toskënije, të zgjedhun me qellim për mos me dijtë kush asht “meshtari plak” prej Shkodret.

Ata i kërkuen një nder Pjetrit, mbasi ata nuk dinin në atë çast emnin me të cilin do të njihej ma vonë shoku i punës së tyne, i porsa ardhun në kampin e shfarosjes së Vlonës.

Ata kërkuan prej Pjetrit që ky të shkonte jo fort larg me mbushë ujë për me pi ata gjatë kohës së punës. Atë rrugë ky do ta bante dy-tri herë në ditë. Kohën tjetër do ta kalonte nën hijën e një pemës aty afër, ndërsa normën e punës së Tij (sot krejt e panjohun prej nesh) do ta kryenin djelmtë e rijë.

He pra, gjeni si ndodhi kjo punë!?… -Ata nuk e dinin fare kush ishte  Ky “plak” 66 vjeçar… nga Shkodra.

Ata dinin vetëm një gja; të dërmoheshin e të shkallmoheshin ndër moçale, kanale e këneta për me mujtë me nxjerrë të paktën kockat nga ai vend, mbasi gjithshka humbte në llomin e baltën që përzihej me gjakun e djersën e Tyne, e që sa vinte dhe i thithte përmbrenda për me i kalbëzue, me i tretë, me i zhdukë, për mos me u pa ma kurr në faqe të dheut, përveç karakterit të Tyne, që sa vinte e brumosej me idealin për të cilin kishin hy në atë vend: Antikomunizmin.

E këta djelmë nuk ishin vetëm prej Tiranet apo prej Shkodret, ku kishte punue e jetue Padër Mëshkalla me rininë, por Ata ishin prej krejt Shqipnisë. Kjo ishte arësyeja që ata edhe e respektonin, sepse edhe Ai i përkiste rinisë së mbarë Atdheut.

Nëse sot Rinia Shqiptare mërrinë me e kuptue kush ishte dhe kush mbeti nder fletët e historisë së martirizimit të Popullit Shqiptar, nga barbarizmi i tiranisë komuniste, aty do të gjeni mija e mija Figura të nderueme që koha me siguri njëditë do ti vendosin në vendin e merituem. Janë mija të rijë që sot nuk po i kujtohen emnat e Tyne të nderuem e, shka asht edhe ma keq punohet per me i harrue… Jo, jo, Atdheu per Ata, sot tue fillue nga ma të masakruemit kerkon me vendosë një lule mbi gropen e Tyne të “harrueme”, bash aty nder ferrat e Zallit të Kirit, si dikur… Nanat tona ndeznin një kandil që s’fikej kurr!

Mos harroni se Shqiptarët me gjakun e Tyne kanë çimentue Përmendoren e lavdishme dhe të perjetëshme antikomuniste në kontinentin Europjan…  

Melbourne, 11 Maji 2021.

blank

Revista franceze (1910)- “Festa e Luleve” në Shqipëri i dedikohet heroit kombëtar Gjergj Kastrioti. Ja çfarë bëjnë shqiptarët një ditë para dhe gjatë saj.

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Festa e luleve në Shqipëri – Nuk ka një grua apo vajzë shqiptare që harron t’i bëjë dhuratën e saj të luleve Kastriotit, heroit kombëtar; çdo vit në fillim të Bajramit, ato ngjiten në tarracën e shtëpive dhe hedhin një mori lulesh në drejtim të tokës dhe Lindjes.

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 10 Maj 2021

 

Revista franceze “Mon bonheur” ka botuar, me 10 korrik 1910, një shkrim në lidhje me “festën e luleve” në Shqipëri për nder të heroit kombëtar Gjergj Kastrioti, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Për nder të një heroi kombëtar

Festa e Luleve në Shqipëri

 

 

blank

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Festa e Luleve, për nder të Skënderbeut, zhvillohet në fillim të Bajramit, d.m.th. Pashkëve myslimane. Ka këtë karakter të veçantë, e festuar nga shqiptarët, të cilët janë muhamedanë (myslimanë) dhe të lidhur me Turqinë, për të festuar kujtimin dhe bëmat e heroit të madh kombëtar që çliroi Shqipërinë nga zgjedha e turqve.

 

Një natë para Festës së Luleve, burrat e Shqipërisë, të gjithë luftëtarë, mblidhen së bashku dhe pleqtë u tregojnë të rinjve historinë e Skënderbeut, e cila është përcjellë nga brezi në brez.

 

Emri i vërtetë i heroit është Aleksandër Gergj Kastrioti. Babai i tij ishte një nga zotërit epirotë të cilët u nënshtruan nga Sulltan Amurati II ose Murati II; dhe ai u detyrua t’ia dorëzonte të birin pushtuesit si një premtim të besnikërisë së tij. Kastrioti u rrit në fenë myslimane, në oborrin e Muratit. Trimëria e tij dhe gjeniu i hershëm ushtarak e mahnitën Sulltanin, aq sa ai ia besoi, kur ishte vetëm njëzet vjeç, një ushtri të fuqishme për të shkuar dhe pushtuar Serbinë. Ishte rreth vitit 1424. Por papritmas babai i tij vdiq. Dhe, me nxitjen e shqiptarëve, Kastrioti braktisi turqit dhe u kthye për ta vendosur veten në krye të shqiptarëve; Në fillim ai kishte vetëm treqind ushtarë.

 

Një rapsodi shumë e vjetër tregon se si ai shpiku një mënyrë për të marrë Krujën, kryeqytetin e Shqipërisë, të mbajtur nga turqit. Të gjitha shtëpitë, gjatë Festës së Luleve, kumbojnë me këto tinguj heroikë.

 

Djali i ri dhe i lavdishëm i Shqipërisë hyn me guxim te sekretari i tiranit.

 

— Çfarë dëshiron, Skënderbe i lavdishëm? thërret shërbëtori i Muratit.

 

— Më thërrit Kastriot shqiptari! tha i riu me krenari. Tani e tutje nuk do të kem tjetër titull dhe emër.

 

— Mos vallë je i dehur për herë të parë?

 

— Jam i dehur nga hakmarrja, dhe kam etje për liri!

 

— Ti je më shumë se i dehur : ti je i çmendur!

 

— Ulu qetësisht para tavolinës, sekretar me mendje të rëndë. Shkruaj një urdhër për guvernatorin e Krujës dhe rekomandoji atij të dorëzojë kryeqytetin e Shqipërisë në duart e mia përndryshe do të dënohet me vdekje.

 

— Kurrë!

 

— Po, menjëherë. Ja! ky është tehu i shpatës sime kundër fytit tënd. A e ndjen të ftohtin vdekjeprurës? A e di se kjo shpatë nuk heziton kurrë? Shkruaj! Shkruaj urdhrin.

 

Tani, me urdhrin e shkruar, Kastrioti rend me galop drejt Krujës së shtrenjtë, qytetit, nënës dhe atdheut të tij.

 

— Hej! guvernator! A di të lexosh?

 

Në mbrëmje, Kastrioti dhe treqind shqiptarë kishin shfarosur garnizonin turk.

 

Kjo ndodhi në 1443. Ali Pasha erdhi, me një ushtri prej dyzet mijë burrash, për të rimarrë qytetin; pothuajse të gjithë turqit u masakruan. Disa herë vetë Sulltani e rrethoi Krujën; dhe gjithmonë Kastrioti asgjësoi ushtritë e tij. Kastrioti vdiq në 1467 dhe Shqipëria u rikthye në një anarki e cila përsëri ishte fatale për lirinë e saj.

 

Pasi luftëtarët kanë kaluar natën duke kënduar lavdinë e heroit kombëtar, gratë në agim ngjiten në tarracat e shtëpive. Ato mbajnë në duar shporta plot lule dhe simbolikisht i hedhin ato, si drejt tokës ashtu edhe drejt Lindjes.

 

Midis këngëve antike, të cilat ekzistojnë me bollëk në Shqipëri dhe Maqedoni, ka një që shpjegon këtë simbolikë poetike.

 

Gratë këndojnë, duke hedhur lule :

 

Ti ishe i ri si trëndafilat dhe i bukur si agimi, o hero, kur ti u shfaqe fitimtar para vajzave dhe nënave të Shqipërisë, ti ishe i sinqertë si vesa dhe i fuqishëm si dielli që lind.

 

Ti ndriçove natën ku gjithçka ishte zhytur. Djepet dridheshin nga gëzimi, fëmijët e vegjël belbëzonin këngët e çlirimit, varret dridheshin nga shpresa.

 

Sot djepet gjallërojnë dhe varret janë përgjithmonë në gjumë, lule, bieni butësisht në zemrën e Shqipërisë, në zemrën e heroit!

 

Nuk ka një grua apo vajzë shqiptare që harron t’i bëjë dhuratën e saj të luleve Kastriotit. Lule vërtet bien, por ato thahen dhe, sa herë që popujt e tjerë ballkanikë ngrihen kundër turqve, shqiptarët do të radhiten përkrah shtypësit.

 

Megjithatë një pasardhës i princërve të Shqipërisë po formon, atje, disa komitete sekrete për një rilindje kombëtare. A do të ketë sukses? Lulet bien dhe ato thahen.

 

Léon Charpentier

blank

Rrëfyer nga Vehbi Furxhiu, publicist dhe botues i gazetës “Korça” Dudka, gruaja më e bukur e Korçës, por edhe më e përvuajtura Nga Vepror Hasani

 

Edhe sot shumëkush tregon se pas viteve 1944 në varret e qytetit të Korçës dëgjohej herë pas herë një vajtim gruaje. Ata që njihnin historinë e Dudkës, mendonin se ishin vajtimet e saj. Edhe pse e vdekur ajo ndjente se diçka e keqe po ndodhte me fëmijët e vet. Kishte shpresuar shumë te një Shqipëri e lirë, dhe te të gjithë ata që ishin përpjekur për një jetë më të mirë, por tashmë gjithë patriotët po nëpërkëmbeshin, burgoseshin dhe internoheshin. Po ndodhte ajo që Hafiz Ali Korça kishte shkruar në vitin 1927. Edhe e vdekur ndjente se diçka e keqe e kishte zaptuar vendin e saj. Askush nuk kujtohej më për Fan Nolin, miqtë e tij dhe njerëzit e ndershëm. Dudka kishte lindur për t’i dhënë dashuri kësaj bote. Edhe sot e kësaj dite në varret e Korçës ngjan sikur dëgjohet rrënkimi i saj. Kush ishte Dudka?

Këtë histori e mësuam nga Vehbi Furxhiu, gazetari i mirënjohur, botuesi i gazetës Korça, mik i Dritëro Agollit, një nga themeluesit e Partisë Socialiste të Shqipërrisë, zëvëndëskryetar i përgjithshëm i Lëvizjes Shqiptare për Mirkuptim dhe Paqe.

Dudka

Ajo e kishte emrin Mamudi, por të gjithë e thërrisnin Dudka. Ishte vajza me e bukur e Korçës, një bukuri e tillë si ajo nuk kishte për të zbritur më në rrugët e kalladrëmta të qytetit. Ishte hyjneshë e zbritur nga qielli. Për të linin mendjen myslimanë e të krishterë. Trokitjet e nallaneve të saj çmendnin Korçën e tërë. Ishte kjo arsyeja që të gjithë e thërrisnin me përkëdheli “Dudka”. Askush nuk e dinte kush do të kishte fatin të ishte princ i saj. Gjithkush prej të pamartuarve kishte vetëm një dëshirë: të martohej me të, pa le të vdiste! Dudka rridhte nga familja Gjizma, nga më të vjetrat e Korçës. Djemtë e tregtarëve të mëdhenjë të qytetit bënin çdo lloj përpjekje për t’u afruar me të, por ajo çuditërisht dukej e paarritshme për cilindo. Zjarri i beqarëve ndizej edhe më tepër. Ishte njësoj sikur të thoshe: “Shih me sy e plas me zemër”. Dudka ishte mjeke popullore e talentuar, Këtë dhunti e kishte të trashëguar nga gjyshja. Prekja e duarve të saj e largonte dhimbjen si me magji. Kishte shpëtuar nga vdekja njerëz të sëmurë që kishin zënë shtratin e nuk shpresonin t’i riktheheshin më jetës. Tashmë të sëmurë ishin gjithë beqarët. Për cilin do të bëhej ilaç ajo? Në derën e shtëpisë së saj trokisnin vazhdimisht njerëz të pasur, tregëtarë me emër, myslimanë e të krishterë. Të gjithë kërkonin dorën e saj për djemtë e tyre. por deri atëherë babai i vajzës nuk ia kishte dhënë fjalën askujt. Ëndrra e Dudkës paskësh qenë një nga djemtë e familjes së Tabakëve, Shaqir bej Tabaku. “Ata janë jo vetëm të pasur, – kishte thënë ajo, – por edhe me shkollë, pasurinë e prishin për Shqipërinë; kështu ka bërë edhe stërgjyshi dhe gjyshi im”.
Vehbi Furxhi, rrëfën

Krushqia rriti miqësinë mes dy familjeve më të vjetra të Korçës. Tabakët kishin patur gjithnjë dëshirën për miqësi me familjen Gjizma, por edhe Gjizmat e dëshironte afrimin me Tabakët. Martesa e Dudkës i lidhi përjetësisht dy familjet e mëdha. Miqësia u dha krahë të ndihmonin më shumë Shqipërinë, vendi kishte nevojë për familjet e mëdha. Martesa u bë në vitin 1881, Shaqir bej Tabaku ishte vetëm 20 vjeç, dasma e çiftit mbeti e paharruar, edhe sot mbahet mend si një nga dasmat më të mëdha të Korçës. Ditën e dasmës nuk mbeti njeri pa hyrë në familjen e Tabakëve, urimi i të gjithëve ishte: “Shaban, djali të të trashëgohet dhe u bëftë me një rreth fëmijë!” Dhe ashtu ndodhi vërtet, Shaqir bej Tabaku dhe Dudka patën 7 fëmijë; katër djem dhe tri vajza. Shpresonin të ishin gjithnjë të lumtur, dhe ashtu si prindërit e tyre, të ndihmonin Shqipërinë. Nuk u shkoi kurrë nëpër mend se mund të vinte një ditë që mund të përballeshin me shkatërrimin, burgosje dhe internime. Dasma e çiftit vazhdoi deri në mëngjes, njerëzit po largoheshin me fjalët “Çiftit jetë të lumtur!”

Më shumë se pasurinë vlerësonin arsimin

Dudka ishte e kënaqur me djalin që kishte përzgjedhur. Më shumë se pasuria asaj i pëlqente shkollimi, në fisin e saj kishte patur gjithnjë njerëz të arsimuar. Edhe Shaqir bej Tabaku, bashkëshorti i saj, kishte përfunduar shkëlqyeshëm gjimnazin turko- francez të Manastirit dhe fliste disa gjuhë të huaja. Dudka e dinte këtë. Çdo vit priste që biri i Shaban bej Tabakut të kthehej nga Manastiri. Ajo e dinte me saktësi kur përfundonte viti shkollor dhe ditën kur kthehej i adhuruari i saj. Për Dudkën, Shaqiri ishte djali më i mirë i Korçës. Të gjitha këto i tregonte kur ishte e martuar. Edhe babai i Shaqirit, Shaban bej Tabaku, ishte njeri arsimdashës. Gjithnjë kishte ëndërruar që biri i tij të shkollohej dhe më në fund ia kishte mbërritur qëllimit. “Më shumë se pasuria, duhet shkolla”, – thoshte Shaban bej Tabaku. Fisi i Tabakve rridhte nga familjet më të vjetra dhe të pasura të Korçës. Tabakët që nga gjysh-stërgjyshi ishin marrë me prodhimin dhe tregtimin e lëkurës e të shollës. E tregtonin në Greqi, Maqedoni dhe vende të tjera, kurse një pjesë të mirë të mallit e shisnin në vend. Familja e Tabakve ishte në ortakëri me familjen e Vani Çevos, një nga prodhuesit e mëdhenj të lëkurës. Myslimanë dhe të krishterë punonin bashkë, madje thuhet se hanin bukë me një lugë dhe pinin ujë në të njëjtën gotë. Pasuria e tyre shtohej vit pas viti. Tabakët njiheshin edhe për patriotizmin e tyre. Ashtu si Shaban bej Tabaku edhe biri i tij, Shaqiri, kishte nisur të ëndërronte për një Shqipëri ndryshe që të kishte shkollën dhe gjuhën shqipe. Gjatë kohës që studionte në Manastir ishte njohur me Halil Bërzeshtën, Jashar Bitinckën dhe shumë të tjerë; me ta mbeti mik i përhershëm.

Shkolla shqipe

Edhe pse kishin kaluar disa vjet nga martesa e tyre, Shaqiri dhe Dudka vazhdonin të mbeteshin çifti më i adhuruar i qytetit të Korçës; ishin gjithnjë të dashuruar. Dudka gjatë gjithë kohës vazhdonte të mbetej shtatzënë. Nga kjo martesë lindën katër djem: Hasani, Arifi, Seiti, Refati dhe tri vajza. Deri atë çast askush nuk e dinte se jeta e fëmijve të Tabakëve do të ishte më e tmerrshme se skëterra; i priste një fat i keq. Dudka ëndërronte që edhe në Korçë të kishte një shkollë në gjuhën shqipe, të njëjtën ëndërr kishte edhe Shaqir bej Tabaku. “Do të ishte mirë, – që fëmijët të mësonin këtu dhe të mësonin shqip, do të shpenzoja gjithë floririn, – i thoshte ajo të shoqit, – vetëm të kishim shkollën tonë.” E mbështeste bashkëshortin në çdo iniciativë të tij. Shaqir bej Tabaku pas përfundimit të gjimnazit turko-francez në Manastir nisi të bënte gjithçka mundte për gjuhën shqipe. Përveç takimeve me Halil Bërzeshtën dhe Jashar Bitinckën në familjen e Tabakve kishte filluar të hynin Orhan Pojani, Vani Cico Kosturi, Thimi Marko e njerëz të tjerë të rëndësishëm. Ata ishin ndër veprimtarët e parë të gjuhës shqipe. Më në fund, më 8 mars 1887 u çel Mësonjtorja e parë Shqipe. Më pas, në mësonjëtoren e parë punoi si mësues edhe kushëriri i parë i Dudkës, Afiz Ali Korça. Dudka nuk përmbahej nga gëzimi.
Festuan çeljen e mësonjëtores
Më të vjetrit tregojnë se ditën e çeljes së mësonjtores, në lagjen e Tabakve u festua gjithë ditën. Kishte ardhur aty dhe familja Gjizma e Dudkës, ortaku, Vani Çevo dhe shumë familje të tjera. Tabakët porositën orkestër në Leskovik dhe Manastir. Tabakët dhe Mytevelinjtë ishin lagjet më të njohura të Korçës. Atë dtë festoi gjithë Korça, Dudka dukej edhe më e bukur se çdo herë tjetër. Nuk reshti asnjë çast për të qirasur mysafirët. Një vit më pas, bashkëshorti i saj, i aktivizuar prej kohësh me Rilindjen, u zgjodh anëtar i Këshillit të Mësimit Shqip. Dudka gjithnjë kishte shpresuar te zotësia e bashkëshortit të saj. Shpresonte edhe atëherë kur refuzonte dorën e kërkuar nga familjet e mëdha myslimane dhe të krishtera, sepse priste trokitjen e familjes së Tabakëve. “Tashmë ndihem mëse e kënaqur” – thoshte Dudka. E ardhmja dukej sikur do të ishte edhe më e mirë për të dhe familjen e saj.

Arrestimi i Shaqir bej Tabakut

Shaqir bej Tabaku bëri gjithçka mundi për gjuhën shqipe, por përkushtimi i tij ra në sy të Patriarkanës së Stambollit dhe Portës së Lartë. Në vitin 1902 e arrestuan në mesnatë dhe mes errësirës e morën me vete pa thënë asgjë se ku po e çonin. Ditë më pas u mor vesh se Shaqir bej Tabaku kishte përfunduar në Manastir në burgjet e Anadollit. Qëndroi atje për tre vjet me radhë. Ndoshta nuk do të kishte dalë kurrë prej andej, nëse nuk do të ishin përpjekur patriotët shqiptarë. U kthye në Korçë në vitin 1905. Për tre vjet me radhë, Dudka nuk doli nga shtëpia, qëndroi me fëmijët e vet duke iu lutur Zotit që burri i saj të kthehej shëndoshë e mirë. Për tre vjet edhe ajo qëndroi mbyllur si i shoqi. Në rrugët e Korçës e panë vetëm ditën kur Shaqir beu u kthye nga burgjet e Manastirit. Dolën bashkë, ashtu siç dilnin pas martesës. Lumturia e tyre ishte rikthyer. Dudka përsëri i kërkoi të shoqit të vazhdonte me gjuhën shqipe. “Përkrahja ime nuk do të mungojë kurrë” – i thoshte ajo. Fati i familjes Tabaku mbeti i lidhur me fatin e Shqipërisë. Në vitin 1908, Shaqir bej Tabaku, u zgjodh anëtar i Kryesisë së shoqërisë “Përparimi”, e cila synonte hapjen e shkollave shqipe në rajonin e Korçës. Gjatë kësaj kohe u çel shkolla e Radanecit, e Dvoranit, e Qatromit, e Ravonikut dhe disa shkolla të tjera. Në vitin 1912 tabakët festuan përsëri, kësaj radhe festohej Pavarësia e Shqipërisë. Shaqir bej Tabaku përshëndeti aktin e shumëpritur të ngritjes së flamurit në Vlorë. Tashmë shpresat ishin të mëdha.

Fan Noli kërkoi ndihmën e Tabakëve

Që nga viti 1912 kaluan katër vite të tjera. Korça u shpall Krahinë Autonome. Shaqir beu u zgjodh anëtar i Kryesisë prej 17 vetash. Roli i tij qe i rëndësishëm sepse ishte njohës i mirë i gjuhës frënge dhe mik i ngushtë i gjeneralit francez, De Kuen. Krahina Autonome e Korçës nuk zgjati shumë, por i mbështetur gjithnjë nga Dudka, Shaqir Tabaku vijoji rrugën patriotike. Në vitin 1923, në familjen e Tabakve mbërriti Fan Noli, hyri në shtëpinë e Shaban bej Shaqirit për një gotë raki dhe për të kërkuar përkrahjen e tyre. Tabakët e siguruan Nolin se do të ishin me të. Në familjen e Tabakëve erdhën edhe njerëzit e Afiz Ali Korçës, ky i fundit që nga viti 1920, kishte qenë kryetar i Komunitetit Mysliman për gjithë Shqipërinë, kishte dhënë shumë për tolerancën fetare, respektohej nga myslimanët dhe të krishterët. Brez pas brezi kishin shpresuar për një Shqipëri të lirë, ndoshta tashmë po gjendeshin pranë saj. Ajo ditë mbeti e paharruar edhe për hyjneshën e zbritur nga qielli që mbante emrin Dudkë. Ashtu si ajo që shëronte njerëzit me mjekime popullore edhe Noli iu duk si shëronjës i madh i Shqipërisë. Vitet kaluan shpejt, më 1927 Shaqir beu vdiq. Dudka nuk e përballoi dot dhimbjen, s’kaloi shumë kohë, vdiq edhe ajo. Ashtu si Shaqir Tabaku edhe Dudka u përcollën në banesen e fundit nga e gjithë Korça. Pas lanë 7 fëmijë, shumë nipër dhe mbesa.

Rrënimi i familjes Tabaku

Me fillimin e Luftës Nacionalçlirimtare 10 nipër dhe mbesa të Shaqir bej Tabakut luftuan për lirinë e vendit, por fatkeqësitë që përjetuan ishin të mëdha. Sabaedin Tabaku vdiq nga torturat e gjermanëve. Të zhgënjyer mbetën edhe nga ata që erdhën në pushtet: Refati, djali i Shaqir bej Tabakut u dënua dy herë radhazi: herën e parë sepse, sipas komunistëve, Tabakët nuk tregonin floririn që kishin fshehur, kurse herën e dytë për agjitacion dhe propagandë kundër pushtetit popullor; vdiq në burgun e Laçit, as sot nuk dihet ku janë eshtrat e tij, la pas tri vajza jetime. Por e keqja nuk përfundoi këtu: djali i vajzës së Shaqir bej Tabakut, u pushkatua pa gjyq në vitin 1943, u akuzua për pikëpamje perëndimore dhe qendrim antibolshevik. Hakmarrja përfshiu edhe fisin e Dudkës: Hafëz Ali Korça, njeriu i disa shoqërive patriotike, autori i 23 botimeve letrare dhe shkencore, u burgos dhe u internua; vdiq në internim në qytetin e Kavajës në vitin 1957, u dënua sepse në vitin 1927 kishte dalë kundër bolshevizmit; sot është qytetar nderi i qytetit të Kavajës. Edhe dhëndri i Shaqir bej Tabakut, bashkëshorti i Cetka Tabakut, u burgos si shumë tabakë të tjerë. Që nga viti 1944, pasuria e tyre, floriri, banesat e gjithçka tjetër u sekuestrua. Megjithatë, fisi Tabaku la pas një sërë intelektualësh: Belul efendi Korçën, Nexhip Thëllimin, Idajet Thellimi, Osman Thëllimin, Muamer Liço Panaritin, Xhevat Korçën, por edhe jeta e tyre pati peripeci të shumtat, kështu e përfundoi tregimin e tij të trishtuar, dhe publicisti i njohur Vehbi Furxhiu
Mbyllje

Çifti Tabaku, nuk arriti t’i shihte tmerret e komunistëve, nuk i panë burgosjet e fëmijve të tyre, por edhe të mbesave dhe të nipërve. Nuk i panë sekuestrimet dhe grabitjen e floririt, pasuri që e kishin vënë që nga gjysh-stërgjyshi. Megjithatë shumë kush në Korçë tregon se pas viteve 1944 në varret e qytetit të Korçës vazhdimisht dëgjohej një vajtim gruaje. Ata që kishin dëgjuar historinë e Dudkës, mendonin se ishin rënkimet e saj. Edhe pse e vdekur ajo ndjente atë çka po ndodhte me fëmijët e saj dhe me njerëzit me të cilët ishte rritur. Kishte shpresuar shumë te një Shqipëri e lirë, dhe te të gjithë ata që ishin përpjekur për të, por tashmë gjithë patriotët po arrestoheshin, burgoseshin dhe internoheshin. Këtë fat pati dhe fisi Tabaku. Edhe e vdekur ajo ndjente se diçka e keqe e kishte zaptuar vendin e saj. Po ndodhte ajo që kishte shkruar në vitin 1927 Hafëz Ali Korça për bolshevizmin. Ndaj edhe pse të vdekur ndjenin çfarë ndodhte me pasardhësit e tyre, ndaj here pas herë në varrezat e Korçës degjohej një vajtim i dhimbshëm, thoshin se ai vajtim ishte i Dudkës.

 

blank

Kush është Vehbi Furxhiu

 

Vehbi Furxhi u lind në qytetin e Korçës në një familje nga më të vjetrat e këtij qyteti. Babai i tij ka qenë mësues, gjyshi patriot dhe mik i Fan Nolit, pjesë e parisë së Korçës.Vehbi Furxhi përfundoi studimet Në Universitetin e Tiranës, Fakultetin e Shkencave të Natyrës dhe Kursin pasuniversitar për Filozofi. Ka punuar si mësues, drejtor shkolle, drejtor i Pallatit të Kulturës Korçë, shef Arsimi-Kulturës dhe Sportit për Korçën dhe Devollin, Drejtor i Radio Korça. Në korrik të vitit 1989 botoi në revistën Hosteni Nr.13, në 2 faqe tregimin satiriko-humoristik me titull: “Tre refenjza të VËRTETA” . Mbas botimit të këtij tregimi i cili pati një jehone të madhe, për botuesin e saj u morën masa të rrepta nga pushteti i asaj kohe. Vehbi Furxhiu është i njohur si publicist. Ështe Zv/kryetar i Përgjithshem i Lëvizjes Shqiptare për Mirkuptim e Paqe dhe Kryetar i Kësaj Shoqate për Prefekturën e Korçës. Ka përfaqësuar Shqipërine në 2 kongrese të paqes në Athinë dhe Selenik. Që nga dhjetori 1992 e deri më sot boton pa ndërprerje Gazetën e Pavarur “Korça”. Si publicist ai ka shkruar e shkruan në shtypin qendor, përveç shkrimeve në gazetën “Korça”.

 

blankblankblank

 

blank

(Video) 21 vite nga rënia e heroit Ekrem Rexha – Komandant Drini

blank
Djali, Drin Rexha, ishte vetëm 10 muajsh kur i vranë të jatin
THIRRJE PËR DREJTËSI EDHE NË 21 VJETORIN E PËRKUJTIMIT TË VRASJES SË EKREM REXHA- KOMANDANT DRINI
Të shtunën, me rastin e 21 vjetorit të vrasjes së Ekrem Rexhës- komandant Drini, janë bërë homazhe në varrezat e dëshmorëve në fshatin Landovicë të Prizrenit dhe në Memorialin e tij që ndodhet para Shtëpisë së Bardhë. Edhe në këtë përvjetor, u bë thirrje për drejtësi në rastin e vrasjes së një prej strategëve më të shquar të luftës së UÇK-së në Kosovën e pasluftës.
Në 21 vjetorin e vrasjes, është nderuar jeta dhe vepra e heroit të Kosovës, Ekrem Rexhës- komandant Drini, nga familjarë të tij, bashkëluftëtarë, qytetarë, si dhe drejtues e përfaqësues të institucioneve të ndryshme.
Bashkëshortja, Hajrije Rexha dhe djali Drini, thonë se në këtë përvjetor, me emocione të përziera mes mallit e krenarisë e kujtojmë komandant Drinin, i cili përkundër sakrificës mbinjerëzore në shërbim të çlirimit të vendit, padrejtësisht është vrarë në Kosovën e çliruar.
Bashkëshortja dhe djali i komandant Drinit, edhe në këtë përvjetor bëjnë thirrje për drejtësi, dhe autorët e vrasjes të marrin dënimin e merituar.
Kryetari i komunës së Prizrenit, Mytaher Haskuka, tha se veprat e komandant Drinit gjatë luftës së UÇK-së dhe angazhimet e tij në Kosovën e pasluftës, janë shembull i një figure të lartë që ka buruar nga populli ynë i shumë përvuajtur, dhe apeloi tek organet kompente që të zbardhin rastin e vrasjes së tij, dhe kriminelët të vihen para drejtësisë.
Zbulimin e vrasësve të ish komandantit të tij dhe ideatorit të themelimit të Asociacionit të Veteranëve të UÇK-së në Prizren , e kërkoi edhe sekretari i kësaj organizate, Isa Berisha. Ndërkaq, kryetari i PDK-së në Prizren, Shaqir Totaj, e vlerësoi lartë figurën e komandant Drinit në shërbim të luftës për çlirimin e Kosovës. Ndryshe, komandant Drini, është vrarë para shtëpisë së tij në lagjen “Bazhdarhane” në rrethana misterioze, në mëngjesin e 8 majit të vitit 2000, në kohën kur po punonte si drejtor komunal për Emergjencë në Prizren.
Në 21 vjetorin e vrasjes tinëzare të Ekrem Rexhës komandant Drinit, së bashku me familjen Rexha, përfaqësuesit e Shoqatës së Veteranëve të Luftës dhe drejtorët komunalë, bëmë homazhe në varrezat e dëshmorëve në Landovicë dhe pranë memorialit të Komandant Drinit – Ekrem Rexha.
Komandant Drini ishte një ndër figurat më të shquara të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe po ashtu ishte strategu i çlirimit të Prizrenit. Në përkujtim të jetës dhe veprës madhështore të tij, në nëntor të vitit të kaluar, e patëm përuruar memorialin e tij në qendër të qytetit, edhe pse ndoshta kjo ishte më e pakta që qeverisja jonë lokale ka arritur të bëjë për këtë hero që vjen rrallë herë.
Edhe pse kanë kaluar plot 21 vite nga kjo vrasje makabre, drejtësia ende nuk e ka gjetur vendin e duhur. Sot e asaj dite, familja e komandantit, qytetarët e Prizrenit dhe e gjithë Kosova, jemi duke e pritur drejtësinë e vonuar andaj, uroj që institucionet e reja të vendit të punojnë maksimalisht për zbulimin e atyre që e kryen këtë krim mizor.
Lavdi jetës dhe veprës së komandant Drinit!
Lavdi gjithë martirëve dhe dëshmorëve të kombit!
Kryetari i Prizrenit Mytaher Haskuka
Më 8 maj 2000 ish-komandanti i UÇK-së, Ekrem Rexha-‘Drini’, qe vrarë para shtëpisë së vet në Prizren

Më 8 maj 2000 ish-komandanti i UÇK-së, Ekrem Rexha-‘Drini’, qe vrarë para shtëpisë së vet në Prizren. Kjo vrasje pati ndodhur në rrethana misterioze. Drejtësia vendore dhe ndërkombëtare, edhe pas angazhimit, ka dështuar për gjetjen e vrasësve të tij.

20 vjet pas vrasjes së tij, familjarët ende kërkojnë zbardhjen e vrasjes së “Drinit”. Ruzhdi Rexha, vëllai i “Drinit”, tregon se dëshira e familjes është që kjo vrasje të ndriçohet sa më shpejt. “Ne ua kemi lënë institucioneve të drejtësisë që ta zbardhin këtë vrasje”, thotë Rexha, shkruan “PrizrenPress”.

Ish-komandanti i UÇK-së, Ekrem Rexha-‘Drini’, u vra para shtëpisë së vet në lagjen “Bazhdarhane”, në mëngjesin e 8 majit të vitit 2000, sa po punonte drejtor për Emergjencë në Komunën e Prizrenit. Sapo kishte dalë në oborr ta ndezte veturën për të shkuar në punë dhe po shikonte gomën e parë të veturës, nga ana e shoferit e cila ishte shpuar qëllimisht, ishte qëlluar me armë automatike.
Për zbardhjen e vrasjes, nën drejtimin e ndërkombëtarëve në Prizren, janë mbajtur dy procese gjyqësore, por në mungesë provash, të akuzuarit, ish-pjesëtarë të UÇK-së, por edhe ish-shokë të “Drinit”, janë liruar. Procesi për ta zbardhur vrasjen më vonë u zhvendos në Prishtinë, ku në një proces tjetër me drejtësinë u përball ish-komandanti i Zonës së Dytë të TMK-së, gjeneral Sali Veseli, që ishte akuzuar për bashkëpunim në vrasje. Shkalla e Dytë e Gjykatës e pat prishur aktgjykimin e Gjykatës në Prizren që, siç është thënë, në mungesë provash liroi të akuzuarit.

Gjykata Speciale pritet ta rikthejë rastin e vrasjes së “Drinit”. Ajo në dhjetor të vitit 2018 ka ftuar dëshmitarin kryesor të këtij krimi, Remzi Shalën. Ai nuk i ishte përgjigjur ftesës. Në vitin 2002 Shala ishte dëshmitari kryesor në gjykimin e kësaj vrasje, ku i dyshuari kryesor kishte qenë një komandant, gjithashtu i njohur i luftës, Sali Veseli.

Shala gjatë luftës kishte bashkëvepruar me Veselin, ndërsa pas luftës ishte bërë shofer i tij. Pas vrasjes së komandant “Drinit”, Shala u bë dëshmitari kryesor kundër mikut dhe shefit të tij. Remzi Shala nga Suhareka u pat vetëdeklaruar se është ftuar nga Gjykata Speciale për të shkuar në Hagë.

Njëra nga vrasjet më misterioze që pati tronditur Prizrenin pas luftës ka qenë vrasja e komandantit të UÇK-së, Ekrem Rexha-‘Drini’.

Vëllai i “Drinit”, Ruzhdi Rexha, ka humbur besimin në drejtësi. “Në atë kohë ishte UNMIK-u. Edhe pse i mbajti dy procese, dështoi në zbardhjen e vrasjes së ‘Drinit’. Ne jemi djegur dhe nuk e di a mund t’i besojmë më profesionalizimit të drejtësisë ndërkombëtare”, shprehet ai për “PrizrenPress”.

Ai thotë se drejtësia ndërkombëtare ka dështuar dy herë në gjetjen e vrasësve të “Drinit”. “Ne kemi pasur dhe kemi dëshirë që kjo vrasje të zbardhet nga organet tona. Ne ua kemi lënë institucioneve të drejtësisë që ta zbardhin këtë vrasje. Për ne është e rëndësishme që të zbardhet vrasja, pavarësisht se kush e bënë, vendorë apo ndërkombëtarë“, shprehet ai.

 

 

 

 

 

 

 

blank

VIRUSI PYET PO KET A E DINI SE “SHQIPNIA KISHTE FILOZOF..!” – Nga Fritz RADOVANI

Profesori i madh i matematikës Petro Fundo, nga Korça, ka pasë krye studimet universitare në Francë, dhe në vitin 1946 e sollën në Shkoder…

E larguen nga Shkodra, ku erdhi prap në vitin 1954. Në vitin 1956 kur unë kam dhanë provimet e maturës në shkollen Pedagogjike, Prof. Fundo, kje perfaqsues i ministrisë nder provime… Nga martesa e Tij në Shkoder, mu dha rasa me u njohtë afer dhe, me kuptue se Prof. Fundo jo vetem, që ishte Profesor i madh i matematikës, po ishte edhe Filozof i perkryem.

Tregonte njëherë i nderuemi Prof. Fundo: Ishim duke ngrënë në një trapez, kur ishim studentë në Francë, unë dhe Foto Bala nga Himara. Erdhi aty edhe Enver Hoxha, ky ishte i rregjistruar në universitet, por nuk di mëse merrej. Provime nuk jepte. Ishte i pashëm. Pak mbasi u ul, pyeti Foton, çfarë do të dëshroje të bëje kur të mbarosh shkollën? Foto iu përgjigj, do të doja të tregëtoja me Francën. Më pyeti edhe mua, po ti Petro? – Unë i përgjigja, Profesor. Mbas pak u kujtova ta pyes edhe unë atë, po ti Enver, çfarë do të bëhesh? – Ai u përgjigj: “TERRORIST”!

Edhe sot nuk e di sësi më shpëtoi nga dora piruni që isha duke ngrenë.., e, për çudi, vetëm atij ia plotësoi Zoti dëshirën!!..” 

Dhe e plotsonte mendimin e Tij Profesor Fundo, se “me të vertetë Enver Hoxha ishte një terrorist i lindur aqsa edhe imoral…”

Ndersa, nga pikpamja filozofike persëriste shpesh mendimin e saktë se: Diktatorët si ay, vazhdojnë për të sunduar edhe pas vdekjës!”. Kjo asht një thanje e Profesor Petro Fundos, që koha e ka vertetue plotsisht sot në Shqipni! Kanë kalue 36 vjetë që diktatori ka ngordhë, dhe Shqiptarët po vazhdojnë me votue per te, si në vitet e diktaturës së pashoqe komuniste!

Votimet e 25 Prillit 2021, janë votimet e shperbamjes së Shqipnisë!

Shqiptarët e Gjergj Kastriotit nuk duhet të pranojnë asnjëherë skllavninë komuniste, mbasi per me mërrijtë në 2021… Asht derdhë shumë gjak!

O sot o kurr, emnat e sundimtarve terrorist fshini nga faqja e Dheut! “Ata do të vazhdojnë për të sunduar  Shqiptarët!”, thonte Prof. Fundo…

            Melbourne, 8 Maji 2021                                  

blank

Gazeta franceze (1881)- Zbulimi i fjalorit të shifrave që shërbente për korrespondencën e fshehtë të Abdyl Frashërit dhe arrestimi i shqiptarëve të Epirit

Abdyl Frashëri (1839 – 1892)

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 8 Maj 2021

 

“Journal des débats politiques et littéraires” ka botuar, të shtunën e 11 qershorit 1881, në faqen n°2, një shkrim mbi zbulimin e fjalorit të shifrave që shërbente asokohe për korrespondencën e fshehtë të Abdyl Frashërit dhe arrestimin e shqiptarëve të Epirit, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Turqi.

blank

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Korrespondenca Politike merr nga Janina detajet e mëposhtme mbi arrestimet e fundit në Epir :

 

Pas shtypjes së kryengritjes në Shqipërinë e Epërme, Dervish Pasha telegrafoi në Konstandinopojë se fjalori i shifrave për korrespondencën e fshehtë të Abdyl Frashërit kishte rënë në duart e tij dhe se shkresat e deshifruara zbuluan një komplot të vërtetë kundër sovranitetit të Portës dhe një marrëveshje midis shqiptarëve të Epirit.

 

Në të njëjtën kohë, Dervish Pasha kërkoi kompetenca të plota me qëllim arrestimin e Abdyl Frashërit dhe i dërgoi valit të Janinës një kopje të çelësit të shifrave përkatëse, me ndihmën e të cilës ai mundi të deshifronte dërgesat e gjetura në zyrat telegrafike dhe kështu të zbulojë bashkëpunëtorët.

 

Ai i ftoi këta të fundit, nëntë në numër, të vinin dhe të bisedonin me të në Prevezë. Ata e pranuan këtë ftesë, por menjëherë u arrestuan dhe u transportuan në bordin e një anije luftarake turke. Na sigurojnë se Porta synon t’i internojë ata në Bagdad.

 

blank

La Tradition- Kënga e shitësit të misrave nga Prizreni në rrugicat e errëta të Kostandinopojës në tetor të 1886

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 7 Maj 2021

 

“La Tradition” ka botuar, me 1 janar 1906, në faqet 15-17, një këngë të veçantë popullore shqiptare, kënduar asokohe rrugicave të Kostandinopojës nga një djalosh 17 vjeçar nga Prizreni me emrin Osman Mustafa, të cilën, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Këngë popullore nga Konstandinopoja dhe Arkipelagu

  1. Kënga e shitësit të misrave

blank

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Gjatë mbrëmjeve të gjata të dimrit, të rinjtë shqiptarë, nëpër rrugicat e errëta të Kostandinopojës, shesin pije freskuese dhe misra të pjekura. Për të tërhequr vëmendjen, ata këndojnë me zë të lartë ;

 

I

Ndërsa pjekja misrin,

Dhe po shfryja avujt prej tij.

Zëri im u ngjir i ulëritur nëpër rrugë:

Misër i sapo pjekur !

Pronari përgatit misrin;

Djali kujdeset për shitjen,

Nëse ai nuk e shet atë,

Ai (shefi) do t’i administrojë shkopin!

 

II

 

Kjo është kokrra e bizeles së pjekur e shqiptarit;

Ky është hobi i Hanumëve.

Misri i sapo përgatitur.

Shefi përgatit misrin;

Djali kujdeset për shitjen,

Nëse ai nuk e shet atë,

Ai do t’i administrojë shkopin!

 

blank

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

III

 

Unë nuk e shita misrin tim;

Unë nuk mund të shpëtoj nga shporta ime;

Sonte në shtratin tim, nuk do të jem në gjendje të pushoj në qetësinë time.

Misër i sapo pjekur…

 

 

IV

 

Unë gjithashtu e shita misrin tim;

Këtë mbrëmje e hoqa qafe shportën time;

Këtë natë në shtratin tim, pushova i qetë.

Misër i sapo pjekur…

 

 

V

 

E kam lexuar Elifin (1) ; Unë e njoh atë përmendësh;

Natën dhe ditën blini shumë misrin tim.

Nesër në mbrëmje, kush e di nëse do të kthehem!

Misër i sapo pjekur…

 

 

VI

 

Nuk shes më boza (2); misri im është shumë i mirë tani.

Nëse nuk e besoni, shijojeni, do ta shihni!

Çdo kokërr peshon njëqind drame (3).

Misër i sapo pjekur…

 

 

VII

 

Kam sjellë misrin nga Selaniku;

Kërcëllon nën dhëmb: ai është shumë i freskët;

Këto janë bilbilat e sarajeve, trëndafilat e Kostandinopojës!

Misër i sapo pjekur…

 

 

VIII

 

Sinan trimi merr hua, duke menduar se nuk do të paguajë;

Pronari im është me të vërtetë i pari në Kostandinopojë;

Ai pjek kokrra bizeleje të një cilësie të lartë dhe i shet me çmim të ulët,

Sepse ai synon të mos shlyejë paratë që merr hua …

Bejlerët janë klientët e tij!

Misër i sapo pjekur…

 

 

IX

 

Misër i sapo dalë nga furra !

Mund të numërojmë kokrrat;

Pas meje fëmijët ndihen keq.

U vjen keq që nuk blenë ca tek unë!

Ata nuk kanë para; nënat e tyre i qortojnë.

Misër i sapo pjekur…

blank

 

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

X

 

Shporta ime po digjet; avulli del prej saj :

Misrat janë shumë të freskët!

Fëmijët i shikojnë nëpër dritare: janë misra për tu admiruar!

Misër i sapo pjekur…

 

 

XI

 

Shitësi i misrit ka ardhur; ai po largohet.

Të gjithë blerësit e vlerësojnë atë

Nëse blini ndonjë; paguajini çmimin.

Ja po largohet tregtari i misrit.

Misër i sapo pjekur…

 

 

(Kënduar në tetor 1886, në Konstandinopojë, nga Osman Mustafa, atëherë 17 vjeç, tregtar misri, i lindur në Prizren të Shqipërisë).

 

(1) Alfabeti.

(2) Një lloj pije alkoolike e marrë nga meli me anë të fermentimit, e shitur në dimër nga shqiptarët në rrugët e Kostandinopojës.

(3) Më shumë se 300 gram.

 

 

blank

XIX – 2021 VITI AT PJETER MESHKALLA S.J. – 120 VJETORI KUR U Lé N’ SHKODER I MADHI AT MESHKALLA! (Pergatiti FRITZ RADOVANI, 2021)

 

SANT’  ELENA – Poezi nga At Pjeter MËSHKALLA S.J

blank

                            Në 100 vjetorin e vdekjës së Napoleon Bonapartit      (1821 – 1921) në Sant’ Elena. Për këte vjerrshë përshkrimin në prozë poetike në  italisht, ma dhá At J. Pasinetti.

                                                        Shkodër, 1921.

 

   Larg, e në vetmi trishtuese krejt’i mbshtjellun

nën të tjera klimë, të zjarrta e mjegullore,

gjendët një i vogel ishull mes valësh déti,

    Atje, e thepisun, kryet zbulon e hovet,

drejtë qiellit një buzë shkambi çveshë blerimi,

si të donte shoqëni me lypë ndër diella.

    I lodhun syni përmbi dét të pamatun

kërkon, por kot, përrreth bregore të tjera

sa grima të mund pushojë, pse, kah të sillesh

mbi horizont, veç ndanë rrafshinë qiellngjye.

 

 Prej së drejte, mëni të Amëshuemit i vérbtun

dukët ai shkamb atjé, dhe valët shkumbuese

njêna mbas tjetrës, rrebtas tue gjimue,

turren mbi té, por ato sulme të kota

shkambi krenisht përbuzë, kè porsi sógje

a monument të përjetëshem ma se bronxi,

Zoti i fitores mbi njâtë vend e ruejti.

   Shkâmbit jetik përbri e për nën gêmba

të njâj shelqnâje vajtuese, një varr gjendët;

landë e ngâllënjimit, lari i rri mbi krye:

Ky’i ditë vigan mbi rê na’e hidhte shtatin,

por sot, rruféja djegun zhari, varet

e shkyeme degësh; por, zjarri që prej së nalti

mbi té u plandos, s’ia kish’ pasë sosun jetën,

se, gêmbat e cunguem, stolí e begatëshme

 i mblon prej gjethësh të blerueshëm  e, shkulmet

(ké të furisë së tyne në dorë kjo landë kjé lëshue)

m’e shkulë pa kurrë dobi rropatën: të forta

e të thélla rranjë kish’ngulun në atë bregore.

   

    Kështu, deshti Qielli të largëtave breznina,

kujtim tue u lanë të pashlyeshëm, me u tregue

kryenalta si mbaron mbi tokë  m a d h ë s h t i a !

 

Shenim nga F.Radovani: Kjo poezi e At Meshkallës botohet në rastin e

e 100 vjetorit që asht shkrue nga Autori, dhe 200 vjetorin e vdekjes Napoleonit.

Melbourne, 5 Maji 2021.

blank

Rrëfimi i rrallë për helmimin e Tuk Jakovës në spital, ç’ndodhi me dy shokët që ai u besonte shumë Nga Agim Tuk Jakova

“Deri para arrestimit të tij, Enverit, i kishin plasur dy bomba politike”/ Rrëfimi i rrallë për helmimin e Tuk Jakovës në spital, ç’ndodhi me dy shokët që ai u besonte shumë

 

Kush urdhëroi eleminimin, Enveri apo Mehmeti?

Nga fundi i vitit 1956, deri në prishjen me Moskën, karrigia e Enver Hoxhës, lëkundej në ajër. Në të gjitha vendet komuniste, udhëheqësit stalinistë, ishin ndëruar dhe dënuar.

Përveç përpjekjes për të gjetur një degë ku të kapej, në mungesë të saj, Enveri, njëkohësisht me më shumë preokupim, mendonte për një rënie sa më të butë nga karrigia. Ai preferonte më mirë një zëvendësues nga nomenklatura, të besuar, se sa një zëvendësues oponent të goditur nga ai.

Nga kontributi dhe popullariteti, kandidatë mund të ishin Mehmet Shehu dhe Tuk Jakova. Në raport me Moskën, Mehmeti, ishte më i preferuar. Fakti që Mehmeti kishte studiuar në Moskë dhe ishte prezent në Legatën Ruse, ndërsa Tuku aspak, flet bindshëm.

Në linjën shtetërore, Mehmeti ishte i pa konkurueshëm nga Tuku dhe nga askush. Mehmeti dhe Tuku respektonin kontributin, trimërinë dhe sakrificat e tyre në luftë. Ambiciet për protagonizëm dhe karakteret e tyre, ishin diametralisht të kundërta.

Tuku, njerëzor, i drejtë dhe amnistues; Mehmeti i egër, radikal, ushtarak veprues dhe cilësor. Ambicia për protagonizëm është njerëzore kur bëhet me mjete njerëzore. Mehmeti karshi Tukut këtë e bënte, duke përdorur si mjet aftësinë pushtetare dhe ky mjet është njerëzor.

Mehmeti dhe pjesa tjetër e nomenklaturës nuk kishin keqdashje deri në asgjësim për Tukun, përkundrazi. Mehmeti ndihej i konkurruar nga Tuku, vetëm në rrugë partie. Kështu Mehmeti me Moskën dhe Tukun ndihej komod, ndaj nuk kishte arsye të eleminonte fizikisht Tukun. Tuku, nuk pranoi dhe ju kundërvu enverizmit, ndërsa Mehmeti u përkul dhe i shërbeu deri në fundin e tij.

Të dy, një e nga një, Enveri i eleminoi. Të dy bashkë e eleminonin Enverin. Në këtë pikë, mentaliteti individual krahinor dhe ndoshta fetar, për fatin e keq të tyre, nuk mundi të sjellë mirëkuptimin telepatik.

Nga albumi i Arkivit të Shtetit, botuar me rastin e 70 vjetorit të Çlirimit, në krijimin e Partisë Komuniste, në 8 nëntor 1941, Tuku është zgjedhur sekretar organizativ (jo sekretar i parë), ndërsa Enveri u zgjodh sekretar për financat. Tuku këtë fakt dhe meritë nuk e përmendi asnjëherë.

Si ndodhi historia, që Enveri doli mbi Tukun?! Këtë e shpjegon, servilizmi i tij, karshi Miladinit, lufta e bërrylave, ku Enveri ishte profesionist, shitja e Kosovës, serbëve dhe eleminimi fizik i militantëve anti serb e patriotë.

Enveri, pasi siguroi ndikimin absolut te Miladini, bëri që tre anëtarë të Grupit të Shkodrës, të cilët ishin pengesë potenciale për pikësynimin e tij, të dërgohen për aktivitet në zonat më të rrezikshme, me shumë mundësi eleminimi fizik nga pushtuesi, ose nga dora e tij.

Kështu ndodhi me Vasil Shanton, Qemal Stafën, ndërsa tek Tuku, veproi fati. Ky projekt mbeti varur. Nga viti 1948 deri 1951, Enveri, ishte sekretar i parë i partisë dhe kryeministër, ndërsa Tuku, sekretar i kuadrove dhe zëvëndës kryeministër. Në gjithë aktivitetin e tij, 1941 deri 1985, Enveri eleminoi dhe asgjësoi fizikisht bërthamën më atdhetare, më të aftë, më kontribuese, më aspiruese, më idealiste, që nga përkushtimi dhe sakrifica zor se do përsëritet për Shqipërinë.

Çuditërisht, të gjithë dolën armiq të lidhur me agjenturat e huaja. Pjesën më të madhe, ai, e eleminoi me gjyqe, shpesh të montuara.

Një pjesë të vogël, të nënkuptuar si armiq të pashpallur, u eleminuan nga Sigurimi Shtetit, me alibi, “vetvrasje ose pushim zemre”, mbas pirjes së një filxhani kafeje, apo gote raki ose konjak. Këtu nënkuptohet helmim. Nëse historia, ndonjëherë, do tentojë të zbardhë të vërtetën, mjafton që tablonë e krijuar nga Enveri ta kthejë me kokë poshtë.

Do dalin çudira. Deri para arrestimit të Tukut, Enverit, i kishin plasur dy bomba politike. Njëra me protagonist, Tukun dhe Bedriun, në pleniumin e prillit 1955, ndërsa tjetra nga baza e partisë, në Konferencën e Tiranës, në qershor 1956. Aty u pa pulsi i bazës.

Përmes kritikave të ashpra ndaj vijës së ndjekur nga Enveri dhe kultit të tij, u kërkua reabilitimi i Tuk Jakovës dhe Bedri Spahiut. Mbi të gjitha, në vijim, mbi kokën e Enverit do qëndronte dhe shpata e Damokleut, moskovite dhe prindërore. Tuku, me përvojën e tij politike, përshkroi profilin politik të Enverit, me shumë largpamësi: “Megaloman i sëmurë, uzurpator i luftës pa e shkrepur, i fshehur skutave, falsifikator i historisë, mbasi shpalli veten si krijues dhe udhëheqës i vetëm i partisë dhe luftës”.

Kohë pas kësaj, Enveri do synonte të bëhej figurë botërore duke sfiduar dy supërfuqitë, pa patur fuqi dhe emër. Megalomani apo budallallëk? Tuku i shkeli në kallo shumë herët. Atmosfera politike nga brenda dhe jashtë po kutërbonte për Enverin. Për Tukun, duhej përdorur projekti i mbetur në tentativë “toka e djegur”.

Fakti që vdekja e Tukut i’u raportua direkt Enverit në mbledhje, tregon se ai është urdhëruesi. Po ta kishte urdhëruar Mehmeti, do t`i raportohej Mehmetit dhe ky do t’ia thoshte pastaj këtë ndodhi Enverit. Suksesi bashkë me gëzimin, që jep rezultati pozitiv i aktit, i raportohen eprorit urdhërues me devotshmërinë e maratonomakut.

Akti mafioz i helmimit!

Eleminimi fizik i Tuk Jakovës ishte projektuar që me arrestimin e tij. Kërkesën për dënim kapital, procesi hetimor për mungesë provash nuk mundi ta realizojë. Tuku u dënua me 20 vjet heqje lirie, pasuar me derivatet përkatëse. Kështu projekti mbeti varur deri në rastin oportun më të afërt. Për fat të keq të tij, rasti erdhi shpejt dhe në kohën e duhur.

Mbas një vit e gjysmë burg, në 17 gusht 1959, në daljen për ajrim, në mëngjes, i fillojnë krizat e apendicitit. U bë një vizitë formale, i’u bë qetësues dhe e mbyllën në birucë ku rinte me bashkëvuajtësin e tij, z. Bedri Spahiu. Për dy ditë, duke trokitur me forcë në derë me nallane për ndihmë, z. Bedri, theu nallanet. “U binda’ thoshte z. Bedri, ‘se kanë vendosur ta lënë të vdesë në qeli”. Kaq i madh ishte mllefi për të.

Kalloja e Enverit, të cilën e shkeli Tuku, do kishte dhimbje të përjetshme në sedrën e tij.

Specialistët në qendër, të bindur se shpresa për mbijetesë e Tukut, ishte shuar, menduan, se i burgosuri, ishte më mirë të vdiste në spital, se sa në qeli, ndryshe do ishte një krim banal.

Tuku u çua në spital nga burgu te “Mine Peza” sot, në “QSUT”, mesnatën e 19 gushtit 1959. Distanca nga burgu në spital, është rreth 1.5 kilometër. Në atë kohë, nuk kishte as makina, as urbane, as semaforë. Kjo distancë, në këmbë, bëhet për 15-20 minuta.

Kujt i shërbente kjo vonesë mbi 58 ore?! Operacioni u krye në mesnatë në Spitalin (në atë kohë) Civil Nr.2, sot “QSUT” Mbas operacionit, u dërgua në një dhomë në katin përdhesë të po atij spitali, që përdorej për të burgosurit.

Në atë dhomë kishte të burgosur politikë dhe ordinerë, që rrinin të ndarë. Në atë dhomë, ditë më parë, qe shtruar një i burgosur politik, z. Nikoll Zagorjani, nga Velipoja e Shkodrës. Z. Nikolla, bashkëjetoi me Tukun, si shok, si dëshmitar, deri në frymën e fundit. Nikolla tregon:

– “Të burgosurin e prunë në dhomë dhe e vendosën në krevatin ngjitur me mua, pranë dritares. Ishte me vetëdije, por narkoza nuk i kishte dalë akoma. Dritarja qe me hekura. Përveç rojës te dera, me ardhjen e këtij të burgosuri, u shtua dhe një rojë te dritarja. Në mëngjes i’u afrova, e përshëndeta dhe u prezantova. Më tha: – Jam Tuk Jakova. I sëmuri dalëngadalë po përmirësohej.

Fiziku i tij gjigant, i kalitur mbi dy vjet mbijetesë në mal, në natyrë, triumfoi”.

Në qendër nuk po vinte lajmi që donin. Kështu, në 23 gusht 1959, shkuan për të parë gjendjen. Mësuan, se Tuku duhej të linte spitalin. Ai, o do kalonte në spitalin e burgut, o do të kthehej në burg. Tentativa e dytë për eleminim fizik, kishte dështuar.

Kthimi i të burgosurit në prehrin e qendrës, (në burg), pamundësonte eleminimin fizik. Ky akt duhej lënë në “prehrin” e bluzave të bardha të Spitalit Civil dhe bashkë me të, kryesorja: – përgjegjësia.

Nikolla tregon: – “Mëngjesin e 24 gushtit 1959, roja lajmëron Tukun, se e kërkojnë dhe duhet ta shoqëronte. Si kaloi goxha kohë, Tuku u kthye. Dridhej pak. E pyeta: – Ç`ka kje kjo Tuk? – ‘Kishin ardhë nja dy shokë nga Ministria e Brëndshme me më takue’ – Ç`ka t’thanë? – ‘Bamë bajagi muhabet. U interesuen për familjen, pastaj kujtume kohën e luftës e muhabete të tjera’ – A të nxorrën gja? Po! – Ç’ka? –Konjak! –A pive? –Po, piva! — Të kan myt, mor qyqar! – Jo mor……, shokët me ma ba kët punë? Ata më thanë në fillim…., Tuk, a s’po e pin nji gotë me ne? Kundërshtova, jam i operuem, thash, e kam frikë se më ban dam: – Ke të drejtë, si të dush, – më thanë. Vazhdume muhabetin.

Ata kishin mush gotat e tyne dhe pjesës së metun në shishe, i kishin vu për tapë një gotë përmys. Ngjit me to, ishte nji tabake e vogël me 2-3 gota të tjera përmys. Shakat dhe muhabeti kjen të amla, dikur, mora gotën, e kqyra me kujdes, kje e pastër, e musha dhe kadal-kadal, e piva. Si piva gotën, mbas pak u çune, më urune me urimet ma të mira dhe u dame.

Me kohë, gradualisht, filluan dhimbjet dhe temperatura, si dhe dridhjet u shtuan’.

Dhimbjet u forcuan sa Nikolla e mbante në prehër dhe i shtërngonte barkun. Këtu, Tuku u bind për pësimin që mori nga mirëbesimi.

Dikur u nis në banjë dhe aty, më pas i ra të fikët. Ishte lajmëruar infermieri dhe mjekët, erdhën dhe e morën në dorë. Edhe pse dhimbjet i’a qetësuan disi, nga temperatura e lartë, herë pas here, fliste përçart. E vizituan dhe mjekë të specialiteteve të tjera. Një ndër ta, ishte mjeku i nderuar psiqiatër, z. Ylvi Vebiu, i cili dëshmon: -“Nuk kish ç’t`i bëja tjetër, veçse se t’i lehtësoja vuajtjen. Në një çast qetësie më tha: – E kanë gabim që shkojnë kundër zhvillimeve botërore’.

“Rija pranë’, thotë z. Nikolla, ‘lutesha për të dhe i këndoja këngën, që i kishte ngritur populli i krahinës së Shkodrës për trimëritë e tij. Kur e kapnin kriza të forta, e ulja në prehrin tim dhe i shtërngoja barkun. Nëpër dhëmbë Tuku belbëzonte: – Edhe këtë ma bët, mor qena”! Tuku, nuk e dekonspiroi aktin makabër. Në vend të dekonspirimit të bujshëm, ai, la amanet fëmijët. Në një moment fatal dhe dramatik, me madhështi dhe përgjegjësi për familjen, luajti kartën e fundit. Vdekja nuk mund të shmangej. Urdhëruesi nuk mund të sfidohej. Si mundem ta lehtësoj familjen? Arsyeja diktoi heshtjen dhe ashtu bëri. Zgjedhja dha një farë frut. “Dikur këmba e djathtë që mbante ngritur nga dhimbja dhe dora e djathtë mbi bark’, thotë z. Nikolla, ‘ranë. Tuku dha shpirt në 26.08.1959 ora 23 e 30. Vuajti dy ditë e gjysëm. U kujdesa për sytë dhe gojën dhe bëra shërbesën fetare të rastit. Roja oficer, që ishte te dritarja, u pre në fytyrë. I erdhi keq”, përfundoi z. Nikolla.

Analizë për ekspertizën mjeksore

Tukut i bënë autopsinë dhe më pas një ekspertizë nga tre mjekë me emër, për shkaqet e vdekjes. Vdekja u pagëzua “peritonit akut”. Shkaku kryesor qe vonesa e ardhjes në spital. Shkak tjetër, qe doza e ulët e mjekimit dhe indiferentizmi mjekësor mbas operacionit.

Operacioni qe kryer saktë, sipas rregullit klasik. Vetë viktima, kishte pak faj, se organizmi i tij nuk kishte qëndresën e duhur, “për t’i rezistuar helmit”.

U gjet një damar i plasur në zemër, “që nuk i kishte sjellur vdekjen”. Ky damar, tregon sa të forta kanë qenë krizat dhe sa ka vuajtur, deri sa i doli shpirti.

Kjo ekspertizë “shumë profesionale, me emëra mjekësh shumë kompetentë”, fajëson kryesisht, drejtorinë e burgut dhe spitalin, që i trajton armiqtë me standard tjetër pa pikë kujdesi.

Sidoqoftë, përgjegjësia është e shtetit. Vërtet kjo përgjegjësi është e shtetit, por çfarë nënkupton apo nëntregon, kjo ekspertizë, me vështrim të ftohtë, jo mjekësor, por zhbirues të njeriut të thjeshtë, njohës të bëmave të organit famëkeq dhe makabër të diktaturës?! Përgjegjësia kryesore në këtë ekspertizë, i bie drejtorisë së burgut.

Gëlltitet kjo?! Në atë sistem, aq të centralizuar, kujt i’a mbante të vepronte me iniciativën e tij? Mbështetur këtu, kjo përgjegjësi, kalon automatikisht më lart, në Ministrinë e Brendshme. Këtu kishte një celulë të specializuar, ku jepeshin orientime, krijohej skenari, bëhej ekzekutimi në mënyrën më profesionale. Pastaj bëhej mbulimi ose zhdukja e gjurmëve, gjithashtu profesionalisht. Dy aktet e fundit, gjithmonë bëhen objekt i analizës, ku shpesh here, hidhet dritë mbi të vërtetën.

Ekipi që kreu ekzekutimin e ftohtë, përbëhej nga tre persona. Me protokoll, ekipi veprues i sigurimit përbëhej nga dy persona, sepse duhej të mbikëqyrnin njëri tjetrin. Personi i tretë ishte pa tjetër mjeku i Ministrisë së Brendshme, që do shikonte dhe vizitonte të burgosurin, që do dilte nga spitali civil së shpejti. Pikërisht ky mjek bëri shtrimin e Tukut në spital. Prania e këtij mjeku, justifikonte marrjen në përdorim të dhomës së drejtorit, ndryshe oficerët e Sigurimit të Shtetit, nuk mund ta kërkonin këtë privilegj dhe ta përdornin zyrën si terren për aktin që do kryenin.

Detyra e personit të tretë i korrespondon, Llambi Ziçishtit. Emrat e dy personave të tjerë deri sot nuk dihen. Ato i mori Tuku me vete. Ky akt i kryer në një skutë, brenda territorit të Spitalit Civil, larg syrit dhe vëmendjes të vet djallit, largon taktikisht nga përgjegjësia institucionin e krimit, duke e lënë në derën e institucionit human, spitalit.

Me siguri, Tuku, hyri në atë derë, nga ku, me frymë apo pa frymë, nuk do dilte i gjallë. Vendimi i asgjësimit i mbetur varur, i dalë nga burimi, nuk kishte kohë dhe rast tjetër më të mirë.

Ç`do hallkë e zinxhirit të krimit, dinte vetëm hallkën ngjitur, por kurrë burimin. Në rast se Tuku nuk do kishte pirë konjakun me helm, njerzit e Sigurimit do ta kishin mbytur dhe hedhur nga dritarja e katit të dytë, shoqëruar me alibinë përkatëse, vetvrasje, u hodh nga dritarja. Nuk mjafton me kaq. Në ekspertizën mjeksore ka një boshllëk për ecurinë shëndetësore të Tukut, nga dalja e sallës së operacionit, deri në momentin e helmimit.

Mjekësia bëri me saktësi operacionin dhe pastrimin, kështu thotë ekspertiza. Fakti që i sëmuri qe mire pesë ditë pas operacionit, shkoi në dhomën e vdekjes, goxha larg, një kat më lart, me këmbët e tij dhe u kthye, si dhe vendimi i mjekëve më të mirë kirurgë, me më shumë eksperiencë, për të dalë nga spitali; flet për gjëndje normale, pa rrezik rikthimi. Kush ta ketë shkaktuar këtë boshllëk, mjekësia me neglizhencë, apo alibia e dorës mafioze?! Po pse kjo?

Thjesht për të transferuar përgjegjësinë për vdekjen dhe autorësinë e krimit. Tuku në dhomën e vdekjes, në territorin e bluzave të bardha, u mbars me vdekjen dhe me të mbi shpinë, zbriti shkallët me frymë, duke u dridhur pak, për të shkuar e dhënë shpirt, mbas dy ditë e gjysëm, në “prehrin” e bluzave të bardha. “Bravo” kriminelë, për aktin dhe alibinë! Po të qe përdorur si levë mjekësia, për asgjësimin e Tukut, mjaftonte një operacion fals.

Përdorimi i mjeksisë në këtë rast, do bënte, që sekreti të dilte nga garancia. Prandaj u la gjatë në qeli deri sa shpresa për mbijetesë, shkencërisht, u shua, për t`ia lënë përgjegjësinë në prehër mjekësisë dhe për të siguruar garancinë e administrimit të sekretit me alibinë më të besueshme.

“Mjekësia bëri të pamundurën, për ta shpëtuar”; thanë në Ministrinë e Brendshme, u dha urdhër. Qe e pa mundur. Vërtet kjo ndodhi, sepse përveç kirurgjisë, për ta shpëtuar, morën pjesë dhe mjekë të specialiteteve të tjera, deri dhe neuropsiqiatri, mbasi nga temperatura e lartë, kishte raste që i sëmuri fliste përçart. Në këto momente tragjike dhe fatale për viktimën, celula e krimit ndihej e ngazëllyer, për mundësinë që jepte ky akt drejt lartësimit në detyrë.

A e dinin të shkretët, se për bëmat, para dhe pas këtij akti, një ditë do flijoheshin, për të zhdukur gjurmët!? Nga ana tjetër në të njëjtën kohë, celula e administrimit të burgjeve në Ministrinë e Brëndshme, nga frika e përgjegjësisë, jepte alarmin, që të bëhej e pamundura për ta shpëtuar Tukun.

Oficerët madhorë të Sigurimit të Shtetit erdhën dhe panë gjëndjen e rëndë të Tukut, përse?! Donin të siguroheshin, që Tuku do vdiste, apo të jepnin urdhër, të bëhej e pa mundura për ta shpëtuar?! Donin të mësonin se Tuku kuptoi helmimin, apo të krijonin përshtypjen njerëzore, për të eleminuar çdo dyshim të mundshëm në ambientin spitalor?!

Bëma enveriste! A mund të pranohet, që boshllëkun në kartelën e të sëmurit, për ecurinë e sëmundjes, ta ketë shkaktuar neglizhenca mjekësore?! /Memorie.al

blank

Familja e Tuk Jakovës

blank

Vjosa Tuk Jakova ose Krimi i dytë i Sigurimit të Shtetit në familjen tonë nëpërmjet luftës së klasave dhe genocidit enverist, ku arritën Nga Agim Tuk Jakova

Memorie.al/Vjosa Jakova është fëmija e parë e çiftit Tuk dhe Dhimitra Jakova, lindur në Tiranë në 8 mars 1946. Nga natyra, seksi femër, si në aspektin shoqëror dhe biologjik, është më kompleks se seksi mashkull. Për rrjedhojë, klasifikohet si seksi delikat. Nga 4 fëmijët e çiftit, Vjosa, jetoi më gjatë shkëlqimin dhe kontaktin me babanë dhe gjithashtu përjetoi më dhimbshëm rënien e humbjen e babait. Që e vogël dhe në vazhdim, lexonte shumë. Ishte e ndjeshme, sedërlie, krenare dhe romantike, karakter ky që kultivohej nga letërsia artistike e kohës, ku trumbetohej heroi pozitiv. Kush dëshironte dhe lexonte intensivisht letërsinë e atëhershme, do përpiqej t’i imitonte ato karaktere. Kjo nuk qe gjë e keqe, por kishte një kosto shpirtërore.

Në kontakt me librat, shpirti i lexuesit gradualisht rritet, duke u bërë më delikat, gjithashtu dhe karakteri përsoset. Po kush lexonte në atë kohë? Sigurisht ata që kishin traditë familjare, nxënësit, studentët, intelektualët. Vjosa, i pati të gjitha këto kategori. Në shoqërinë e atëhershme miqtë e librit ishin në minorancë. Edhe pse trumbetohej dhe stimulohej moralisht në shkolla “miku i librit”, kush spikaste mbas moshës 18 veç, rrezikohej të bëhej kontingjent i burgjeve politike, sidomos kur nuk ishte i garantuar politikisht. Pak a shumë këto ishin rrethanat e kohës nga ku lindte dhe formohej shtresa intelektuale e kohës. Paralelisht me djepin që përkundte shtresën intelektuale, ishte dhe një djep tjetër. Ky djep përkundte shtresën e robotëve anti-intelektualë që fabrikoheshin në shkollën e Sigurimit të Shtetit dhe në shkollën e Partisë Komuniste. Elementët që zgjidheshin për këto shkolla merreshin shumë rrallë nga shtresa intelektuale. Në këtë rast hynin me miqësi ata trutharë që nuk mund të përballonin asnjë degë të universitetit. Kontingjenti tjetër merrej mundësisht nga fshatrat më të humbur.

Ky material biologjik pa shpirt dhe pa mend, indoktrinohej me urrejtje klasore, gënjeshtra, mashtrime, falsifikime, servilizëm, kurthe, tortura dhe vrasje. Kjo në emër të besnikërisë për “Partinë” (Enverin), aftësisë dhe karrierës profesionale. Fatkeqësisht kështu prodhoheshin elementët që zëvëndësonin ndenjëset e pushtetit, që pastrohej dhe freskohej periodikisht. Kuptohet, ç`kosto shpirtërore kishte intelektuali në përballje me materialin biologjik shtetëror, anti-intelektual të përgatitur në djepin enverist. Si mjaft të tjerë, në këtë rrugë të përbashkët, udhëtoi dhe motra jonë Vjosa, me specifikën e vet shpirtërore. Ato pak herë që Vjosa takoi të atin në burg, qante, gjithashtu kur në shkollë lexoheshin shpesh broshurat e partisë, ku Tuku, akuzohej si “armik i popullit”, qante përsëri, por brenda vetes. Me kalimin e viteve, Vjosa u bë një “ikonë” e admirueshme, jo vetëm nga seksi mashkull. Bukuria, sjellja, karakteri dhe të qenit e dalluar në mësime, ishin vlerat e saj që e bënin të veçantë.

Shkollën e mesme, Vjosa e mbaroi shkëlqyeshëm, por nuk iu dha e drejta e studimit për shkollën e lartë. U pikëllua pa masë. Në këto rrethana iu drejtua Mehmet Shehut, Kryeministër i Shqipërisë. Me një muaj vonesë, iu dha e drejta. Filloi universitetin në degën Kimi-Biologji, duke banuar te xhaxhai, Kolë Jakova, (shkrimtar i njohur), se e drejta e studimeve ju dha me pagesë e mundësitë tona ekonomike nuk e përballonin dot këtë. Kjo ishte periudha më e bukur e jetës së Vjosës. Në këtë kohë, nisi miqësinë me një djalë, mësues në gjimnazin e qytetit të Beratit, me dijeninë dhe miratimin e familjes së saj. Dikur ky djalë, vuri në dijeni familjen e vet. Reagimi ishte negativ, sepse familja e tij intelektuale, banonte në Tiranë. Për kohën, këtë mundësi e admironin të gjithë ata që nuk banonin në Tiranë. Frika nga pasojat, qe e madhe. Lufta e klasave, ndëshkonte krushqinë midis një familjeje, që kishte besim politik me familjen e armikut të klasës.

Vjosës iu kërkua të distancohej nga familja për këto arsye. Ajo nuk pranoi dhe e ardhmja e kësaj miqësie u prish. Vjosa u zhgënjye nga papjekuria dhe paqëndrueshmëria e këtij djali. Ajo e përjetoi keq dhe gjatë ndarjen. Në atë kohë propagandohej parulla “Partia është truri dhe zemra e popullit”. Kjo do të thotë, se Partia kishte monopolin e ndjenjave dhe mendimit të lirë. Partia vendoste si bëheshin lidhjet e shëndosha “politike” tek të rinjtë, si dhe kush kishte mendime të kundërta në mëndje edhe pse të pashprehura asnjëherë. Në shumë raste me ndërhyrjen e partisë janë shkatërruar shumë familje madje dhe me pasoja shpirtërore te fëmijët. Pas dhjetë muajsh, pa u lehtësuar nga goditja e parë shpirtërore, Vjosa mori goditjen e dytë shpirtërore, e cila ishte fatale. Në fillim të verës 1967, Vjosa mbaroi vitin e tretë të universitetit. Atëherë studentët dhe shkollat e mesme, verës shkonin në aksion për ndërtimin e hekurudhës Rogozhinë-Fier. Fakulteti i Vjosës, qe vendosur në Mbrostar, rrethinë e Fierit.

Rastisi, që atë fillim vere të bëheshin zgjedhjet politike për Kuvendin Popullor, që siç dihet ishte një partiake. Prej disa muajsh, mbas fjalimit të Enver Hoxhës, situata u keqësua për “armiqtë e klasës”. Filluan spastrime dhe largime nga universiteti, në rastet ku lufta e klasave qe zbutur. Në universitet qenë ndërprerë goxha të drejta studimi. E drejta e dhënë Vjosës, kishte firmën e kryeministrit Mehmet Shehu. Si t`ja bënin? “Sharra kishte ngecur në gozhdë”! Pa tjetër duhej gjetur mënyra për t’a larguar nga studimet universitare, pa i bërë “karshillëk” firmës së Kryeministrit. Zgjidhja u gjet nga shokët, “ustallarë” të shërbimit të fshehtë, pra Sigurimit të Shtetit. Në atë kohë, disa ditë para votimeve, merrje një fletushkë, që kishte numërin e votimit etj. Vjosa e mori atë fletushkë dhe e vendosi në librin që po lexonte. Këtë libër nuk e prekte njeri veç saj.

Flinin në një çadër si kapanon, ku rreth dhjetë orë, ishte e hapur dhe pa njeri brenda. Mbasditen para ditës së votimit, Vjosa pa se fletushka e votimit mungonte. Kërkoi po nuk e gjeti. E shqetësuar lajmëroi komandën e aksionit. Reagimi ishte tejet i egër. Paraprakisht e cilësuan “armike”. Kërkoi fletushkë tjetër për të votuar. Nuk i dhanë, e lanë qëllimisht pa votuar, për të pasur argument, ta gjykonin dhe dënonin. Kjo qe zgjidhja që dha Shërbimi Inteligjent enverist. Kush guxonte atëherë, të mos shkonte të votonte, aq më tepër të votoje kundër? Të drejtën e studimit të fituar me aq dëshirë dhe mund, si dhe ëndrrat për të ardhmen që ndërtoje nga kjo e drejtë, asnjë student apo kushdo tjetër, nuk mund t`i shkatëronte për një mos votim pa asnjë vlerë, sado kundërshtar të ishte. Edhe po të doje, nuk kishe asnjë mundësi, madje, votimi duhej bërë brenda dy orëve të para, mbas hapjes së votimit. Vonesa shihej shtrembër dhe rregjistrohej.

Të nesërmen në orën 6, nën ritmin e daulleve dhe këngëve revolucionare, u hap qendra e votimit. Secili ngutej, të ishte i pranishëm para kësaj ore, duke kërcyer në valle të kapur dorë për dore. Ky rit, reklamë dhe refren, i dalë boje, qe makjazhi prototip në të gjitha qendrat e votimit të vendit. Qe makiazh, se duke dashur të tregojë devotshmëri, gëzim dhe lumturi, maskonte të vërtetën shpirtërore të studentëve. Vjosa priste e preokupuar dhe e frikësuar t`i jepnin mundësinë të votonte. Ajo copë fletë, do ndryshonte tragjikisht jetën e saj. Të nesërmen e votimit u bë gjyqi model, për t`ë shpallur Vjosën, “armike.” Në ‘Këndin e kuq’ të mbushur me pjesëmarrës dhe ‘gjykatës’ qëndronte në këmbë e akuzuara. Gjyqi i drejtuar nga M.B., zgjati 4 – 5 orë. Kohë e pafund e mbushur me presion, ulërima, interpretime dhe akuza që shkatërronin çdo arsye femërore, naive, 21 vjeçare! M.B. i “çorri maskën”, i portretizoi fytyrën e vërtetë prej “armikeje”, duke i vënë “brirë”, “dhëmbë kanibali”, “bisht” etj.

E tmerruar nga ky kanibalizëm i këtij sigurimsi, nga kjo fantazi e çmendur, e specializuar, e aftë të bënte mushkën me barrë, Vjosa, e ç’përfytyruar nga ky batak, mbylli veshët dhe belbëzonte: -“Mama ku je, më ndihmo, ku jam kështu”?!  Përse t`i bëhej ky gjyqi?! Sot më shumë se gjysma e popullsisë nuk voton. Ky akt konsiderohet e drejtë e individit dhe s`ke asnjë pasojë. Në atë system, individi përballë frymës së partisë dhe ambicieve për karrierë të sigurimsave, ishte leckë. Në mbyllje, M. B., i tha duke ulëritur Vjosës: -“Jashtë të pret “Gaz”-i (makina që bënte arrestimet)! O do shkosh në burg, o në psikiatri”!  Vjosa në panik të hapur, duke thirrur mamanë për ndihmë, iku me vrap në drejtim të çadrës ku flinte. U mbulua kokë e këmbë për mos u dukur, por nuk mbyllte dot sytë, se silueta e sigurimsit me kostum dhe gjyslykë dielli, që e terrorizoi, i dilte përpara syve.

Unë Agimi, vëllai i Vjosës, punoja në Patos dhe shëtitjen e zakonshme të asaj kohe, e bëja në Fier, ku kishte gjallëri nga studentët aksionistë. Aty ishim takuar me Vjosën. Rreth 2 deri 3 ditë mbas kësaj ndodhie, në shëtitje, takova Tamarën (vajzën e xhaxhait), e cila më tha se duhej ta merrja Vjosën dhe ta çoja në shtëpi në Berat, se nuk ishte mirë. Lamë takimin për të nesërmen në mëngjes. Mëngjesi u gdhi i vrenjtur me shi. Vjosa më pa nga larg dhe u turr drejt meje me vrap. Mbështeti kokën në gjoksin tim, si për të kërkuar ndihmë. Dridhej e tëra. U çudita, se nuk dija arsyen. Me të mbëritur në shtëpi, Vjosa, mbuloi dritaren e dhomës me batanie, duke krijuar errësirë të plotë. Mbylli derën me tryezën nga pas, ra në shtrat dhe u mbulua kokë e këmbë. E gjora! Kaq shumë ishte trembur, sa kujtonte se kështu do t`i shpëtonte ndëshkimit të sigurimsit që i kishte thënë: “O në burg, o në psikiatri”! Fatkeqësisht në atë kohë, në Berat, mungonte shërbimi mjekësor shpirtëror dhe mendor. Pra nuk kishte doktor psikiatër. Për të minimizuar dhe shëruar dëmet e kësaj trauma, duhej kontakti me psikologun.

Pas dy javësh më thërret mamaja. Vjosa duhej kuruar. Trauma pa u kuruar, kishte proceduar. Spitali i Beratit na dha autoambulancën dhe një infermier shoqërues. Kërkesa u bë në mëngjes, ambulanca erdhi në mbrëmje vonë. Shoqëruesi ishte me përvojë në të gjitha drejtimet dhe kuptohet të mbikëqyrte e të zbatonte deri në fund dënimin e pazbatuar të sigurimsit. Vjosa hipi në autoambulancë, e bindur se do shkonim në Qendrën Shëndetësore, për të bërë qetësues. Si pa që qendra mbeti prapa, u acarua. Shoqëruesi i bëri qetësues. Mbas kësaj fjeti në krahët e mia, deri sa mbëritëm në Spitalin e Tiranës, diku rreth orës një të natës. Shoqëruesi zbriti për të dhënë detyrat. Nuk kishte mjek rojë. Ishin studentë të vitit të fundit të neuropsikiatrisë. Papritur të nesërmen të vinin mjekët kompetentë të certifikuar dhe përgjegjës, për ta diagnostikuar, Vjosën e morën me forcë dhe e futën në elektroshok. Nga britmat e Vjosës dhe mamasë, u çorodit spitali. Ndërsa pseudo-mjekët dhe shoqëruesi merreshin me Vjosën, unë mbaja Mamanë. Mbasi ra qetësia brenda në dhomën e elektroshokut, u hap dera, për të dalë shoqëruesi. Vjosa ndodhej e shtrirë përmbys në tokë. Nga goja i rridhnin jargë dhe belbëzonte…”mama,…mama”. Mamaja kish mbështetur kokën në gjoksin tim, duke qarë. Për fat të mirë ishte me kurrizin nga pamja e tmerrshme. Këtë skenë e pashë vetëm unë. “Bravo sigurims e mbajte fjalën! Zoti martë hak”! Shoqëruesi na bëri me shenjë drejt makinës. “Masakra u krye me sukses dhe partishmëri”.

Atë natë ndaluam në Durrës te xhaxhai, Filipi. Kishim nevojë për dashuri dhe ngushëllim. Kalvari i Vjosës më pas vijoi tragjik. Mamaja studioi dhe këmbënguli shumë, në një trajtim dhe kurim sa më efikas. Fal asaj, u ndalua degradimi përfundimtar i sime motre, por mbeti një “varr i zbuluar” për ne. Nga komisioni tripalësh, u deklarua “invalide me humbje ndërgjegje, për shkak të persekutimit”. Po të mos qe vajza e Tuk Jakovës, apo mos qe ushtruar luftë klasash dhe genocid me orientimin deri në 7 breza, Vjosa dhe shumë të tjerë, do ishin njerëz normalë. U bë një ligj për dëmshpërblim. Kjo kategori nuk u përfshi. Them “varr i zbuluar”, se kjo kategori është më keq se një i verbër. Veç shërbimeve që do një i verbër, këta duhen ndjekur në çdo hap në distancë, mos djegin nga pakujdesia shtëpinë, mos i keq-përdorin kur del për ajër, mos e shtyp makina, apo bën vetëvrasje! Komunikimi dhe kostoja janë të vështira. Kështu të kushtëzon jetën dhe të vret lirinë.

Ligje të drejta me njerëz shpirt-kazmë dhe shtet hajdut, nuk ka. Kur doli ligji pata rasin të takoj ministrin e Drejtësisë, z. Nishani. Ndër të tjera i thashë: – “Për rastin e motrës sime, Vjosës, nëna dhe familja, nuk mund të thonë e lënça pas, se nëse Ju mbeteni vetëm, apo kuptoni, se jeni bërë barrë, keni luksin t`i jepni fund jetës. Ajo nuk e ka këtë luks”! Ai u prek. Po ç`ti bënte ligjit? Duhej ligjvënësit të ishin invalidë me ndërgjegje të humbur nga persekutimi. Kjo është e pamundur. Me gjithë këtë një pikë të përbashkët e kishin ligjvënësit me viktimat, nuk kishin ndërgjegje. Po avokat për këta nuk kishte? “Shteti”?!… Dënim i përjetshëm për familjet!!!! /Memorie.al 

Copyright©“Memorie.al”

 

blank

Tempo (1942)- Ja pse shqiptarët e Kosovës janë autoktonë – Shpjegimi i gjuhëtarit italian Carlo Tagliavini

Carlo Tagliavini (1903 – 1982)

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 3 Maj 2021

 

“Tempo” ka botuar, me 30 prill 1942, në faqet 20-21, shkrimin e gjuhëtarit italian Carlo Tagliavini mbi origjinën e shqiptarëve të Kosovës, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Shqiptarët e Kosovës

blank

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France – Komenti i fotografisë : Shqipëria e Madhe e ëndërruar nga patriotë dhe poetë nuk është më një ëndërr. Megjithëse kufijtë e rinj nuk janë vendosur përfundimisht, pjesa më e madhe e Kosovës, ose Fusha e Mullenjave, u ribashkua me Mbretërinë e Shqipërisë. Prandaj është me vend në këtë kohë të merremi me këtë provincë, në pritje të thellojmë studimet që qeveria jugosllave parandaloi të ndiqnim, të paktën italianëve dhe shqiptarëve.

 

Është jashtëzakonisht e vështirë të gjurmosh saktësisht kufijtë etnikë të popullit shqiptar. Kufijtë shqiptarë të viteve 1913 dhe 1919 lanë një numër shumë të madh të shqiptarëve nën dominimin e huaj, megjithëse vlerësimi i këtij numri ka ndryshuar mjaft. Disa po flisnin për rreth gjysmë milioni apo më shumë, të tjerët për më shumë se një milion subjekte. Në këto rajone, është e vështirë të ndiqet kufiri etnik i shqiptarëve, jo vetëm për shkak të elasticitetit të statistikave në dispozicion, por edhe për shkak të ndryshimeve të shpejta në kushtet etnike, modifikime të cilat nuk kanë të gjitha shkaqe natyrore.

 

Në një libër të çmuar, por tani e tutje shumë i rrallë dhe pak i konsultuar nga gjeografët aktualë, – botuar në Memorjet e Akadamisë së Vjenës të vitit 1861, – duke përshkruar një udhëtim nga Selaniku në Beograd i ndërmarrë në 1858, G. de Hahn, njohës i thellë i Shqipërisë dhe popullsisë së rajonit, na tregon se ka gjetur koloni mjaft të dendura të shqiptarëve në rajonin e Urkupit (në Serbisht Prokuplje), pak në jug-perëndim të Nishit dhe në të gjithë territorin e Toplicës deri në Kurshumli. Këta shqiptarë, të cilët kishin përparuar në zemër të Serbisë, nuk janë më sot në këtë rajon sepse ata u tërhoqën kryesisht, pas vitit 1878, jashtë kufijve të Mbretërisë së re të Serbisë, duke kaluar nëpër Kosovë ndërsa ata që mbetën në Serbi u sllavëruan. Në drejtim të Lindjes, G. von Hahn gjeti vendbanime të dendura shqiptare në rajonin e Masuricës, përtej Moravës. Edhe sot, shqiptarët shtyhen me vendosmëri drejt veri-lindjes, në distanca të mëdha nga kufijtë e Shqipërisë para luftës, në Vranja dhe Leskovac, ndërsa në veri gjejmë rrënjë shqiptare deri në sanxhakun e vjetër të Novi-Bazarit.

 

Në Kosovë, nëse duam të përcaktojmë me këtë emër një territor pak përtej kufijve rreptësisht gjeografikë të fushës së Kosovës, i quajtur ndryshe Fusha e Mullenjave, shqiptarët përfaqësojnë elementin më të rëndësishëm etnik, gjatë këtyre dhjetëra viteve të fundit me popullatat sllave. Folklori i Kosovës është shumë i pasur, si në mesin e shqiptarëve dhe serbëve, por duhet të pranohet, ashtu siç e bën një vëzhgues i paanshëm, profesori gjerman A. Schaus, që traditat historike të betejës së famshme të Kosovës të 1389, e cila vuri përballë njëri-tjetrit Muratin I dhe Mbretin Lazar, ruhen më mirë në poezitë epike të shqiptarëve sesa në ato të serbëve.

 

Prania e një popullsie të madhe shqiptare në Kosovë dhe zonat përreth nuk është vënë në dyshim, madje edhe nga ata që do të kishin një interes politik ta mohonin dhe që nuk do të mungonin një rast për ta nënvlerësuar numrin dhe rëndësinë e saj. Sidoqoftë, bazuar në disa tradita lokale të shqiptarëve në pjesë të Kosovës, shumica e historianëve dhe etnografëve sllavë, të imituar nga disa kolegë të tyre perëndimorë, kanë argumentuar se shqiptarët nga rajonet e Kosovës janë emigrantë të zhvendosur kohët e fundit nga Shqipëria e Veriut. Ata shkuan atje nga fundi i shek. XVII-të dhe fillimi i shek. XVIII-të për të ripopulluar tokat e braktisura nga serbët e krishterë të cilët, drejt fundit të shek. XVII-të emigruan masivisht në veri.

 

 

Kjo tezë, e mbështetur në traditat e thjeshta lokale, të cilat madje nuk janë të zakonshme për të gjithë rajonin (shqiptarët e Prishtinës, Prizrenit, Dibrës, etj., e konsiderojnë veten autokton) hidhet poshtë nga të dhënat historike dhe gjuhësore që përmbahen në libër: “I dialetti albanesi di tipo ghego-orientale, Dardania e Macedonia nord-occidentale”që së shpejti do të botohet nga Qendra për Studime Shqiptare e Akademisë së Italisë. Unë do të përmbledh, këtu në një përshkrim të gjerë, pa hyrë në detaje teknike, përfundimet në të cilat arrita në bazë të të dhënave historike, etnografike dhe veçanërisht gjuhësore.

blank

 

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France – Komenti fotografive : (Sipër) Një fshatar nga rajoni i Kosovës që qëndron në gatishmëri gjatë parakalimit të trupave tona. Pas tij shtrihet fusha e pasur shqiptare. Në sfondin e artë të grurit që po piqet, kostumi piktoresk i vendit, të cilin të rinjtë e veshin me të njëjtën dashuri dhe krenari si të moshuarit, formon një njollë (kontrast) me ngjyra të ndezura. (Poshtë) Ja një nga aspektet e Prizrenit, qyteti më qendror në rajonin e Kosovës. Ai është ndërtuar në anë të një kodre me pjerrësi të butë, që të kujton Toskanën. Pikërisht këtu u themelua Lidhja e famshme për adoptimin e alfabetit latin, shenja e parë e zgjimit nacionalist « skipetar » kundër sundimit Osman.

 

Shqiptarët janë regjistruar në rajonin e Shkupit (Skopje, Skoplje) nga shek. i XII, në atë të Tetovës nga shek. i XIV deri në të XV-tin. Janë dokumentet serbe që dëshmojnë për praninë në këto rajone të blegtorëve, tregtarëve dhe fermerëve shqiptarë. Prandaj nuk ka shumë të ngjarë që shqiptarët që ishin atje të emigronin masivisht në Shqipëri për t’u kthyer në këto rajone nga fundi i shek. të XVII-të dhe fillimi i shek. të XVIII-të. Prania e një folklori të pasur shqiptar me karakter kosovar, që lidhet me luftrat epike në Kosovë, sugjeron që, të paktën nga shekujt XIII deri në XIV, shqiptarët qëndruan në Kosovë dhe zonat përreth.

 

Por ka edhe më shumë. Shqiptarët, prania e të cilëve në këto rajone raportohet në shekujt XIII dhe XIV, nuk ka gjasa të jenë emigrantë nga Shqipëria, siç argumentojnë disa autorë. Toponimia e rajonit të Kosovës dhe e një pjese të Maqedonisë sugjeron që elementi shqiptar – ose të paktën një element prehistorik i lidhur etnikisht me paraardhësit thrako-ilirë të shqiptarëve; por fqinj në një kuptim më të ngushtë se elementi i thjeshtë ilir, më i përhapur në një zonë që mund të përcaktohet vetëm me vështirësi dhe pasiguri, – është autokton në këto zona.

 

Vetë emri i qytetit të Shkupit, në latinisht Scupi, i përgjigjet në mënyrë të përkryer ligjeve fonetike të gjuhës shqipe, gjë që tregon se ajo ka lindur « in loco ». Shkencëtarët e shquar, të cilët kanë studiuar këto pyetje si profesori Jokl, mendojnë se duhet kërkuar qendra e parë e formimit të popullit shqiptar në zonat që korrespondojnë me Dardaninë antike – emri i së cilës sigurisht që lidhet me fjalën shqiptare « dardhë » – deri në rrethinat e Nishit, një rajon i cili nuk duhet të ishte shumë larg nga ai që, sipas të gjitha gjasave, ishte atdheu origjinal i rumunëve me të cilët shqiptarët kanë aq shumë afinitet gjuhësor.

 

Në një studim të fundit, profesori Stadtmüller pranon si qendër (zemër) të popullit shqiptar rajonin e Matit, ndërsa nuk përjashton zonat e tjera veriore; por teza dardane ka më shumë themel nga pikëpamja gjuhësore.

 

Sidoqoftë, bazuar në argumente të ndryshme historike dhe gjuhësore, të cilat janë tepër teknike për të qenë në gjendje të përmblidhen këtu, unë pohova se shqiptarët e raportuar në shekujt XIII dhe XIV në Kosovë dhe Maqedoni, nuk janë emigrantë, por pasardhës të popullatave antike shqiptare të Dardanisë dhe rajoneve fqinje, dhe unë u përpoqa të demonstroj vazhdimësinë e popullit shqiptar në Dardani dhe në Maqedoninë Veri-Perëndimore nga kohët më të largëta deri në ditët e sotme.

 

Studimi i dialekteve gego-lindore të këtyre rajoneve tregon, edhe në shumëllojshmërinë e idiomave të ndryshme, një unitet që nuk mund të shpjegohet nga imigrimet e ndryshme të kohëve të fundit, dhe zbulon karakteristikat e përgjithshme që i dallojnë këto idioma nga dialekti gego-perendimor. Bashkësia e ekzistencës me elemente sllave ka ndikuar pak në gjuhën shqipe të Kosovës, e cila, edhe në fjalorin e saj, vuajti pak nga ndikimet serbe dhe bullgare, ndërsa elementët shqiptarë janë mjaft të shumtë në dialektet serbe dhe bullgare të rajonit, dhe sidomos në zhargonet e ndryshme profesionale të zanatçinjve sllavë.

 

Carlo Tagliavini


blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
Send this to a friend