Irani po përdor vonesën taktike si një strategji në bisedime për t’i dhënë fund sulmeve ajrore amerikane dhe izraelite që kanë shkatërruar kapacitetet ushtarake të Teheranit në mes të grumbullimit të forcave amerikane në Lindjen e Mesme, gjenerali në pension i ushtrisë amerikane, Joseph Votel – i cili udhëhoqi Komandën Qendrore të SHBA-së nga viti 2016 deri më 2019 – tha në një intervistë për Radion Evropa e Lirë të dhënë më 30 mars.

Votel foli për rreziqet e përshkallëzimit të konfliktit dhe paralajmëroi se pa një marrëveshje politike për ta parandaluar Iranin që të bllokojë Ngushticën e Hormuzit, një prani e zgjatur ushtarake ndërkombëtare mund të kërkohet për ta mbajtur të hapur këtë rrugë kyç për transitin e naftës dhe gazit.

Radio Evropa e Lirë: Shtetet e Bashkuara janë në pauzën 10-ditore të urdhëruar nga presidenti amerikan, Donald Trump, pasi ai kërcënoi me sulme ndaj infrastrukturës energjetike të Iranit, duke lejuar më shumë kohë për bisedime. Në të njëjtën kohë, Irani ka lejuar kalimin e anijeve përmes Ngushticës së Hormuzit. A shihni ndonjë sinjal që Teherani dëshiron të arrihet një marrëveshje apo po vepron në përputhje në interesin e tij?

Joseph Votel: Ne e dimë që Irani ka një histori të përpjekjeve për t’i zgjatur, zgjatur e zgjatur negociatat dhe për të zvarritur gjërat. Prandaj, sigurisht mendoj se kjo është një taktikë që ata e kanë përdorur, prandaj nga njëra anë duhet ta marrim këtë në konsideratë.

Së dyti, sa i përket vetë negociatave, nuk e di se sa larg kemi arritur. Mendoj se ne po përdorim palë të treta aktualisht për të na ndihmuar me negociatat tona. E di që pakistanezët janë angazhuar dhe po tentojnë të na ndihmojnë në këtë çështje. Pra, duhet pak kohë që të arrihet të një diskutim i mirëfilltë.

Mund të jetë kombinim i të dyjave: iranianët po tentojnë të na zvarrisin, por po ashtu ka një pranim nga ana e administratës se duhet pak kohë për t’i organizuar këto bisedime – bisedime kuptimplota – në mënyrë që ne të mund të lëvizim drejt përfundimit të luftës.

Radio Evropa e Lirë: Në të njëjtën kohë, SHBA-ja po rrit praninë ushtarake në rajon. A sugjeron ky grumbullim diçka përtej taktikave negociuese?

Joseph Votel: Duhet të pranohet, para së gjithash, se pjesë e qëllimit të dislokimeve është mesazhi për iranianët.

Kjo po ashtu është për t’u siguruar që ne mund të ofrojmë maksimumin e opsioneve për udhëheqësit tanë ushtarakë dhe udhëheqësit tanë civilë, në mënyrë që, nëse presidenti vendos diçka, ai veçse ka një sërë forcash nga të cilat komandantët ushtarakë mund të hartojnë plane veprime dhe qasje që ai mund t’i miratojë.

Këto dy gjëra – aspekti i mesazhit dhe ofrimi i fleksibilitetit – janë shumë, shumë të rëndësishme. Dhe, mendoj se kjo është ndoshta gjëja më e rëndësishme që këto forca po bëjnë aktualisht. Sigurisht, ata mund të bëjnë gjëra të tjera, sikurse të shkojnë në ishullin Harg ose të ndërmarrin veprime të tjera. Por, ky mesazh dhe aftësia për t’u ofruar shumë opsione udhëheqësve tanë janë dy nga gjërat kryesore që po bëjmë ne tani.

Radio Evropa e Lirë: Administrata ka thënë se dëshiron të sigurojë që Ngushtica e Hormuzit të mbetet e hapur. Nga këndvështrimi ushtarak, çfarë do të përfshinte kjo në praktikë? A do të bindte domosdoshmërish përgjegjësia mbi forcat amerikane apo Izraeli do të luante një rol të drejtpërdrejtë në një operacion të tillë? Si do të mund të dukeshin këto operacione tokësore?

Joseph Votel: Nuk e di nëse izraelitët kanë forca të pozicionuara për këtë. Sigurisht, që SHBA-ja po tenton ta bëjë këtë.

Një nga gjërat për të cilat është folur është ndërhyrja dhe sigurimi i ishullit Harg. Dhe, mendoj se qëllimi i një veprimi të tillë do të ishte që të sigurohej infrastruktura e naftës dhe garantimit që ajo të jetë në duart e SHBA-së. Kjo gjë mund të shërbejë si mjet presioni për regjimin iranian.

Si do të dukej kjo në praktikë? Do të nënkuptonte marrjen e një prej këtyre njësive që janë dislokuar – qofshin marinsat apo forcat e ushtrisë – dhe vendosjen e tyre në ishull, furnizimin dhe mbrojtjen e tyre, si dhe sigurimin që ata të mund të qëndrojnë atje, teksa ne vazhdojmë të zhvillojmë operacione të tjera.

Çfarë do të bënte kjo është që do të na jepte kontrollin e lokacionit kryesor të eksportit të naftës nga i cili varen iranianët. Një gjë e tillë do të mund t’i detyronte ata që të vepronin. Sigurisht, kjo mund të shkaktojë një reagim nga iranianët – që me gjasë do të përgjigjeshin – kështu që do të duhej të ishim të përgatitur për një gjë të tillë. Por, mendoj se kështu mund të duket një pjesë e këtyre skenarëve.

Radio Evropa e Lirë: Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, ka sugjeruar se kjo mund të arrihet pa trupa tokësore. A pajtoheni me një gjë të tillë?

Joseph Votel: Trupat tokësore luajnë një rol të rëndësishëm në këtë, çfarëdo vendimin që marrim. Ato do të jenë thelbësore, nëse jo për marrjen e këtij ishulli, atëherë si një forcë e reagimit të shpejtë e gatshme për t’iu përgjigjur zhvillimeve që ndodhin.

Ne më parë kemi bërë shoqërim [të anijeve] përmes Ngushticës së Hormuzit edhe pa trupa, në vitet ’80. Atëbotë nuk përballeshim me kërcënime të njëjta. Irani nuk kishte aftësitë e njëjta.

Pra, natyra e kërcënimeve që Irani paraqet sot bën që të kërkohen disa trupa.

Sa i përket asaj se si duket kjo dhe si do të përfundojë, mendoj se ka tre objektiva të gjera. Së pari, një regjim që është efektivisht “i dobësuar”, që nuk ka kapacitetet që kishte më parë dhe nuk mund të kërcënojë fqinjët e tij.

Së dyti, kapacitetet e tij ushtrak duhet të zvogëlohen deri në një pikë ku nuk mund të përdoren në mënyrë efektive jashtë kufijve të Iranit. Këtu përfshihen raketat, dronët, marina iraniane, marina e Gardës Revolucionare Islamike dhe aftësia për të mbyllur Ngushticën e Hormuzit apo për t’u varur nga bashkëpunëtorët rajonalë.

Dhe së treti, duhet të sigurohemi që ata të mos kenë asnjë mënyrë për të ndjekur posedimin e një arme bërthamore. Kjo përfshin jo vetëm shkatërrimin e infrastrukturës, por edhe vendosjen nën kontroll të përgjegjshëm të uraniumit të pasuruar në nivel të lartë që ata kanë prodhuar.

Radio Evropa e Lirë: Gjatë vizitës së zhvilluar së fundi në Evropë, Rubio diskutoi me aleatët e G7-ës për nevojën e mundësisë së patrullimeve ndërkombëtare në Ngushticën e Hormuzit për një periudhë të gjatë kohore. Edhe nëse ndërpriten luftimet aktive, a do të thotë kjo se SHBA-ja dhe partnerët e saj duhet të presin një prani të zgjatur ushtarake në rajon?

Joseph Votel: Mendoj se kjo është e saktë. Nëse e hapim Ngushticën e Hormuzit dhe nuk kemi ndonjë lloj marrëveshjeje politike për luftën, atëherë ne do ta bëjmë këtë për një kohë të gjatë dhe duhet të jemi të përgatitur për këtë gjë.

Prandaj partnerët e koalicionit dhe partnerët ndërkombëtarë do të jenë thelbësorë: për ta mbajtur këtë gjendje në terma afatgjatë. Pa një marrëveshje politike, do të na duhet ta mbajmë këtë aq gjatë sa të jetë e mundur.

Radio Evropa e Lirë: Po udhëheqja e Iranit? Po dëgjojmë diskutime në Uashington lidhur me bashkëbisedues të mundshëm brenda udhëheqjes aktuale të Iranit, përfshirë kryetarin e Parlamentit Mohammad Baqer Qalibaf. A sugjeron kjo që SHBA-ja po përgatitet të angazhohet me elementë në regjimin ekzistues në vend se të kërkojë zëvendësimin e tij?

Joseph Votel: Ajo që duket e mundshme, dhe çfarë Qeveria e SHBA-së po fillon ta kuptojë, është se do të ketë një formë të regjimit që mbetet në fuqi.

Shpresa jonë është që të ketë një udhëheqës që tregon një nivel pragmatizmi me të cilin mund të punojmë për ta çuar këtë situatë në një drejtim më pozitiv dhe për të ndaluar luftën.

Ajo që më shqetëson është se udhëheqja e Gardës Revolucionare Islamike duket se ka ndikim shumë të madh, gjë që do të thotë se ende ka figura të linjës së ashpër të lidhur me Qeverinë. Kjo mund ta bëjë procesin më të vështirë.

Po ashtu është e rëndësishme të pranojmë se nuk ka ndonjë forcë opozitare të dukshme gati për të marrë pushtetin. Regjimi është regjim, dhe ne do të duhet të merremi me të ndërsa ecim përpara.

Radio Evropa e Lirë: Si ndikojnë grupet e mbështetura nga Irani, sikurse janë rebelët Huthi?

Joseph Votel: Rebelët Huthi mund të jenë problem. Ata kanë kapacitete të shumta dhe përderisa kishte në fuqi një armëpushim, ata duket se kanë ndërmarrë masa që do t’u mundësojnë të shkaktojnë probleme të mëdha.

Ata janë shqetësim i madh. Grupet e milicive shiite në vende sikurse Iraku po ashtu mund të paraqesin problem, por me ta mund të merren forcat e shteteve ku gjendet këto grupe, me pak ndihmë të SHBA-së.

Rebelët Huthi janë më problematikë pasi kanë më shumë kapacitete sesa shumica e milicive të tjera shiite.

Radio Evropa e Lirë: Ka raportime që Moska jo vetëm që po i jep informacione të inteligjencës Iranit – përfshirë informacione për sulme të mundshme – por, po ashtu po ndan teknologjinë për dronët dhe taktika të fushëbetejës që i ka përmirësuar gjatë luftës në Ukrainë. Sa e rëndësishme është ky lloj i mbështetjes dhe si po e formëson si trajektoren po ashtu edhe kompleksitetin e konfliktit?

Joseph Votel: Është një problem i madh, dhe sigurisht diçka me të cilën SHBA-ja duhet të merret me rusët. Nëse ata po sigurojnë informacion për caqe ose kapacitete që po zgjatin këtë konflikt, kjo duhet të ndalet.

Kjo nuk do të bëhet domosdoshmërisht ushtarakisht. Do të duhet të bëhet nëpërmjet diplomacisë. Ne duhet të ushtrojmë presion mbi rusët që të ndalojnë, sepse kjo mund të zgjasë konfliktin dhe ta bëjë edhe më të vështirë për ne të arrijmë atë që kemi nisur tashmë.

Përgatiti: Mimoza Sadiku