VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Historia rrëqethëse e Qerime Bomes: Më morën nga materniteti e më futën në qeli

By | February 6, 2019
blank

Komentet

blank

“Gjovalini tha se Nako Spiro ishte feminist i madh, te ditëlindja e tij i shkoi e dashura, e cila u deh me raki dhe u shtri…”- Përgjimet e “Vigjilentit” në Ishullin e Zvërnecit

Dashnor Kaloçi

Pjesa e trembëdhjetë

Publikohet një dosje arkivore voluminoze të nxjerrë nga institucioni i Autoritetit për Informimin e Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, ku ndodhen me qindra dokumente me siglën “Tepër sekret” që i përket ish-të dënuarit politik, Xhavit Qesja, me origjinë nga qyteti i Krujës, familja e të cilit gjatë periudhës së pushtimit të vendit, 1939-1944, u lidh ngushtë me Lëvizjen Antifashiste, duke qenë një ndër bazat kryesore të saj dhe vuri në dispozicion të gjithë pasurinë që kishte, pasi Xhaviti ishte një ndër anëtarët e parë të Partisë Komuniste Shqiptare për rrethin e Krujës, duke drejtuar batalionin partizan Krujë-Ishëm dhe Brigadën e 22 Sulmuese. Karriera politike e Xhavit Qeses pas mbarimit të Luftës, ku ai u emërua dhe shërbeu në detyra të larta në Ushtrinë Shqiptare, aparatin e Komitetit Qendror të PPSh-së, e disa rrethe të vendit, nga ku u dërgua me studime në Bashkimin Sovjetik, ku qëndroi deri në vitin 1957, kur ai u njoftua që të kthehej urgjent në Shqipëri, pasi kishte shprehur hapur pikëpamjet e tij pro vijës politike që po ndiqte udhëheqësi kryesor i Kremlinit, Nikita Hrushov, për dënimin e kultit të Stalinit. Biseda e Enver Hoxhës me Xhavit Qesen në zyrën e tij në Komitetin Qendror, ku ai e kritikoi ashpër për pikëpamjet e gabuara që ai kishte shfaqur gjatë periudhës së studimeve në Moskë, duke i bërë thirrje që të reflektonte dhe të bënte autokritikë, por Xhaviti e refuzoi sugjerimin e sekretarit të parë të Partisë së Punës së Shqipërisë, gjë e cila u bë shkak që ai të mos lejohej të shkonte më në Bashkimin Sovjetik për të përfunduar studimet, por të dërgohej me punë si nënkryetar i Komitetit Ekzekutiv të Elbasanit, nga ku një vit më vonë, do të përjashtohej nga radhët e Partisë, e do të internohej në Ishullin e Zvërnecit, ku regjimi komunist mbante të izoluar disa nga ish-kuadrot e lartë partiakë dhe shtetërorë, të cilët i kishte dënuar për pikëpamjet e tyre antiparti. Kalvari dhe persekucioni i gjatë i Xhavit Qeses nga viti 1957 deri në 1990-ën, ku ai kaloi plot 32 vite në burgje dhe internime, duke qenë një nga të rrallët e dënuar të burgut të Burrelit që bëri greva të gjata urie në shenjë proteste për trajtimin dhe qëndrimin e egër që po mbante regjimi komunist i Enver Hoxhës ndaj tij. Dosja e plotë formulare, hetimore dhe gjyqësore në ngarkim të Xhavit Qeses, e cila publikohet për herë të parë nga Memorie.al, ku ndodhen dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit që pasqyrojnë ndjekjen dhe përgjimet ndaj tij, raportet e bashkëpunëtorëve të Sigurimit me pseudonimet e tyre, korrespondenca me letrat që ai u dërgonte instancave të larta partiake dhe shtetërore, si dhe udhëheqësve më të lartë të PPSh-së, deri në vitin 1991 që u lirua nga burgu!

Raport-informacion i Punëtorit Operativ të Sigurimit të Shtetit, kapiten Maliq Mersini, me të dhënat e bashkëpunëtorit të Sigurimit me pseudonimin “Vigjilenti”, lidhur me bisedat që bënin të internuarit në Ishullin e Zvërnecit

                                                                                            Marë nga P.O. Kapiten M. Mersini

                                                                                             Dhënë nga B.p. “Vëshguesi”

                                                                                                Vlorë më 18/II/1959

blank

blank

blank

blank

blank

blank

blank

blank

blank

                                                        R A P O R T

Gjatë punimeve të Kongresit 21-të të Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik, janë diskutuar këtu veçanërisht, çështje të mos pasjes së reprezaljeve politike në B. S., duke e lidhur këtë me masat që mund të merren këtu në Shqipëri, mbas kthimit të delegacionit tonë, veçanërisht lirimi tonë, çështja e propozimit, për të hequr përjashtimin nga partia si masë ndëshkimore, duke e komentuar këtë, si shprehje e vërtetë e demokracisë, çështja e faktit që asnjë person tjetër nuk i është bashkuar grupit anti-parti, të Malenkovit me shokë si dhe çështja e tonit të butë, në raport për Jugosllavinë dhe për dënimin e revizionizmit në përgjithësi.

Gjovalin Luka, duke më folur për Konferencën e Tiranës, më tha se: para se të vinte Enver Hoxha me Mehmet Shehun, Konferenca kishte duartrokitur të gjithë diskutimet që folën kundër vijës së partisë dhe se ua kishte prerë fjalën, të gjithë atyre që ishin shfaqur, por se Beqir Ballukut, i a kishin prerë fjalën, disa herë kur kishte ndërhyrë, si të vëllait të Ndoc Mazit, kur i ishte përgjigjur Enverit, duke i thënë se nuk jam zotni. Konferenca kishte duartrokitur dhe se njerëzit ishin shtangur, pasi kishte thënë Komandanti, që seç paskan thënë disa gra, të disa shokëve në Korçë, kjo punë armiqësore është e organizuar. Kur e pyeta a e kanë internuar të vëllanë e Ndoc Mazit, më tha: Kjo ka qenë masive, kundër kujt të merreshin masa më përpara!

Peço Fidhi, më tha se të gjithë kanë llapur në atë kohë, por e hëngrëm ne, që u ekspozuam më tepër. Për shembull tha, se janë mbledhur disa herë Mehmet Terihati, Petro Tako, Skënder Malile, Isan Budo, Agron Çela, por nuk u morën masa për ata. Duke folur për Sejfulla Malëshovën në Fier, Peçoja më tha se Sejfullai kishte treguar biografinë e tij në Fier dhe se shtoi se kishte dëgjuar që e kishin hequr nga Ballshi në Fier, se paska bërë grevën e urisë, kur i thashë se këto janë manifestime anti-pushtet, më tha se greva kanë ndodhur edhe në Kinë e në Poloni, tjetër se nuk i botuan. Duke folur një ditë për Dali Ndreun dhe Liri Gegën, më tha se ishin shumë popullor dhe se si i kishin zgjedhur Peços, stofin për kostum. Kur një herë ra rasti i djalit të Hulusi Spahiut, tha se është një djalë që nuk e ka shokun, se e paska takuar në Fier me 50.000 lek nëpër duar.

Gjovalin Luka dhe Pëllumb Dishnica, duke folur për postet, thanë se ato janë lekaxhij, se nuk punojnë me frymëzue, se pse asgjë e tyre nuk të tërheq. Gjovalini tregoi për të qeshur, se si kishin bërë matrapazllëqe, Luan Qafzezi, Mark Gurakuqi dhe Llazar Siliqi në Pogradec, duke shkruar vjersha, kur u mungonin lekët, bile duke botuar edhe vjershat e shokëve, me emrat e tyre. Duke folur për luftën N.Çl, në Qarkun e Shkodrës, Gjovalini tha: Luftën e ka dëmtuar direktiva e Komitetit Qendror që dha, për të lënë terrenin e Shkodrës dhe për t’u hedhur në Kosovë, ku na gjeti çlirimi.

Duke marrë nëpër gojë Nako Spiron, Gjovalini tha se: ishte feminist i madh, me rastin e ditëlindjes së tij, në shtëpinë e Gjovalinit kishte ardhur një artiste, që ishte dashnorja e Nakos, që pasi u deh me raki, filloi të qaj me të madhe, për Nakon dhe u shtri në dyshek.

Duke folur për gastronominë e Moskës, Peço Fidhi dhe Xhavit Qesja, thanë se “ai është vetëm për profesorët dhe nënpunësat e lartë”, se atyre u tepron rroga. Peço, duke folur për restorantin e vetëshërbimit, ku i paskan vjedhur bukën, shtoi se në Moskë dhe Leningrad, duhet të bësh sytë katër, se kishte shumë vjedhje.

Xhaviti, duke folur për shkollën e Partisë në Moskë, tha se nxënësit sovjetik nuk studionin, lexonin romane në kohën e studimit dhe se e thonin haptazi, që i kishin prurë me detyrim në shkollë. Duke biseduar për Meserejenin (banorin e romanit ‘Histori e Njeriut’), i cili paska kryer shkollën e Partisë, qenka regjistruar në Universitetin e Matematikës, tha se ka shumë njerëz, që bëjnë kështu atje, kryejnë shkollë dhe pastaj plaken dhe dalin në pension, mrekulli shtoi, të gjejnë më rehat.

Xhafer Vokshi me Xhavitin, duke biseduar për Aqif Lleshin si tradhtar, mercenar të çdo regjimi etj, vunë në dukje se ndonëse qe demaskuar si vegël e trockistëve Jugosllav, u strehua në Shqipëri, është rehat në Tiranë. Xhaviti shtoi se, bile i biri i tij, ka qenë oficer i UDB-së dhe sipas shtypit tonë, ka pas bërë krime, ndërsa tani është në mes të Tiranës, bile më mirë se Eshref Ruço, që e ka kaluar kufirin 10 herë dhe madje mori të shoqen, atje ilegalisht. Pëllumbi u tha më mirë kështu, me të gjithë dhe me asnjë njeri. Shpesh me shaka, Xhaviti me Pëllumbin, lozin rolin e dallkaukut dhe të servilit, duke i thënë: Si të urdhërosh zotërote, kurse Pëllumbi i përgjigjet, mirë e ka Aqif Aga (duke bërë iluzion për Aqif Lleshin). Kur i tha Xhaferi, se nuk dihet se çfarë letre luhet me të, Xhaviti ju përgjigj, unë di që në shtypin tonë, është cilësuar kriminel e tradhtar, Xhaferi, u përgjigj: O hu, ça thotë shtypi! Po kjo shaka bëhet edhe me Rasim Tahirin.

Kur erdhi e shoqja e Peço Fidhit, Sabaheti, i tha të shoqit: Ke shumë të fala nga Fiqreti në Fier, më tha që kur të nisesha të shkoja tek ai, për të marrë disa paketa cigaresh, që do ti dërgonte ty, por nuk desha ti hap telashe vetes. Peçoja i tha e di, lëri këto muhabete dhe u nxi në fytyrë.

Ka dy muaj që vetëm në mbrëmje dhe në mëngjes, kur hamë bukë mblidhemi tok, sepse shëtisin e rinë të veçuar në grupe. Në njërën grup, rrinë gjithnjë bashkë: Rasim Tahiri, Peço Fidhi dhe Xhafer Vokshi, kurse Pëllumb Dishnica rrinë me Xhavit Qesen, ndërsa Gjovalin Luka e Nuri Huta rrinë të vetmuar.

Në mbrëmjen e Vitit të Ri, blemë verë dhe raki, Xhaferi dhe Gjovalini kishin përgatitur vjersha satirike, në lidhje me secilin nga ne.

Një ditë në mëngjes, Rasimi fshehu racionin e marmelatës, duke thënë se komanda, nuk na ka sjellë marmelatë dhe pastaj kur u shtruam në tryezë, e nxori. Atëherë Peçoja i tha, në sy të të gjithëve: Nuk bën mirë me këto shakara, sepse nga pakënaqësia, mund të flasim ndonjë fjalë dhe mund të ketë në mes nesh, ndonjë që është i gatshëm, të raportojë në Vlorë dhe pastaj, Vlora në Tiranë.

“Vëzhguesi”

Masta operative:

  1. Të shtypet në 6 kopje, një ti jepet kolonel Jonuzit, të tjerat të vendosen në dosjet e secilit.

                                            Punëtori Operativ

                                     N/Kolonel (Raqi Zavalani)

Raport-informacion i Punëtorit Operativ të Sigurimit të Shtetit, kapiten Maliq Mersini, me të dhënat e bashkëpunëtorit të Sigurimit me pseudonimin “Vigjilenti”, lidhur me bisedat që bënin të internuarit në Ishullin e Zvërnecit

                                                                                   Marrë nga P.O. Kapiten M. Mersini

                                                                                      Dhënë nga B.p. “Vigjilenti”

                                                                                         Tiranë, më 18/II/1959

                                                   R A P O R T

                                     Prej datës 11 deri 18/II/1959

Gjatë kësaj kohe, janë biseduar këto çështje nga personat e poshtë shënuar:

Xhavit Qesja, qëndrimi i tij për sa i përket ç’kurorëzimit me gruan, është tronditur pak Xhaviti, por nuk e tregon me fjalë tronditjen, por rin pa folur, pi duhan më tepër dhe ka filluar të vuaj nga pa gjumësia. Por për sa i përket ndarjes me gruan, Xhaviti, ka qenë i pregatitur për këtë, kjo vërtetohet nga qëndrimi i tij, kur iu komunikua nga Kapiten Maliq Mersini, të cilit i tha se, jam gati po të duash edhe tani, të bëj deklaratën, nuk më duhet afat dhe në fund tha, dhe sikur të jem me u paraqit në gjyq, nuk paraqitem. Vet qëndrimi i Xhavitit, që ditën që u izolua në Zvërnec, bëri vetëm një telegram të shoqes, ku i tregoi se gjendet në rrethin e Vlorës, ky telegram ishte pa adresë, me këtë i ka dhënë të kuptojë, se nuk duhet të interesohej e shoqja për të, por të shikojë fëmijët dhe veten, se po të interesohet, do të ketë konseguenca, nga ana tjetër, vet koha prej 7 muajsh, pa lidhje me familjen, tregon se Xhaviti, ka qenë i pregatitur për ndarjen dhe e ka prit një gjë të tillë, prandaj nuk ka shfaq deri tani ndonjë fjalë, që të dënojë qëndrimin e të shoqes, për këtë veprim. Pra deri tani qëndrimi i Xhavitit, paraqitet pak më i mërzitur se më përpara kur nuk kishte marrë komunikim.

Komentet e tjera rreth ç’kurorzimit të Xhavitit me gruan, janë këto:

Pëllumb Dishnica, dënoj qëndrimin e shoqes së Xhavitit, i ka ardhur shumë keq për Xhavitin dhe thotë se ka mbetur i vetëm, pasi edhe me plakun, Xhaviti ka qenë i ndarë. Gjithashtu Pëllumbi i ka thënë Rasim Tahirit, më datën 12/II/1959, se ka njerëz të poshtër, që nuk e kanë lënë rehat, por i kanë kërkue ose me Partinë, ose me Xhavitin.

Gjovalin Luka, i ka thënë Rasim Tahirit, me datën 12/II/1959, për këtë çështje, se ndarja e gruas me Xhavitin, është e pregatitur, d.m.th., që Xhaviti ka biseduar më përpara me Meribanin, që në rast se e sheh punën keq, do të vendosësh që të ndahesh, dënon qëndrimin e Meribanit.

Peço Fidhi, duke biseduar me Rasimin dhe Xhafer Vokshin, për çështjen e ç’kurorëzimit të Xhavitit me të shoqen, ka thënë: Xhaviti ka qenë i pregatitur për këtë çështje dhe kjo vërtetohet nga përgjigja që i dha Kapitenit për deklaratën. Kuptohet se tash 7 muaj, nuk ka asnjë lidhje me familjen, nga mos shpenzimet, nuk harxhon asnjë lek, prandaj ka qenë i pregatitur. I vjen shumë keq për Xhavitin, që doli kjo çështje, duke thënë se tani ka mbetur vetëm dhe është për t’i qar hallin. Përsa i përket ndarjes, Peço thotë se, nuk ka asnjë kuptim që Xhaviti të jetë i internuar dhe e shoqja në Parti, prandaj për ndarjen që bënë e shoqja, është nxitur nga Partia, ose në Parti ose me Xhavitin, se kështu thotë Peço, kanë vepruar edhe me Sabahetin, por, për ndarjen nuk u bën përshtypje, as Xhaviti as Meribanit, se Xhavitit është ndarë edhe me të atin. Peçoja tha se, Xhaviti e aprovon vendimin e Meribanit, se duke ndejt në Parti, Meribani mban veten dhe fëmijët, Xhaviti është dakord që ata të mos pësojnë asgjë për Xhavitin dhe kjo tregohet me qëndrimin e Xhavitit, tash 7 muaj.

Xhafer Vokshi, edhe ky duke biseduar me Peço Fidhin dhe me Rasim Tahirin të tilla komente ke bërë, siç bani Peçoja, ka thënë se Xhaviti ka qenë i pregatitur për këtë punë, vet qëndrimi i Xhavitit, tani 7 muaj, duke mos i shkruar as Xhaviti e as ajo ndonjë letër, kjo tregon se ata të dy, kanë biseduar që në fillim kur janë marrë masat e para kundër Xhavitit, e sidomos që kur e kanë hequr si N/Kryetar i Komitetit Ekzekutiv, prandaj i kanë rregulluar punët që më parë. Xhaviti tash 7 muaj, asnjëherë nuk u ankua për të shoqen, pse nuk interesohet për të, do të thotë se e aprovon çdo vendim që do të marrë ajo, prandaj opinion i të gjithëve, është se Xhaviti ka qenë i parapërgatitur për këtë punë, prandaj edhe nuk mërzitet, e mban veten nuk bënë biseda politike, por rrinë e shëtit vet në pyll.

Gjovalini Luka, kur ka qenë i sëmurë herën e parë dhe të dytë, janë raportuar ato fjalë, që Gjovalini ka sharë udhëheqjen e Ministrisë P. Brendshme dhe të gjithë organet e Sigurimit, për sa i përket herës së fundit, që ka sharë gjithë organet e Sigurimit, për sa i përket herës së fundit që ka përdor Gjovalini, fjalë banale janë këto: Janë të poshtëruar të gjithë, duke filluar që nga Kapiteni e deri tek Ministri. Këta nuk besojnë se jam i sëmur, tallen me sëmundjen time, nuk kanë aspak shpirt njeriu, janë barbar, pastaj ka përdorur shumë fjalë banale duke sharë . Se këta nuk duan të dinë fare për sëmundjen time.

Më datën 11 në darkë, Gjovalini donte t’i bënte një telegram Ministrit P. të Brendshme, në të cilin shprehesh kështu: Tash 7 muaj vuaj i sëmurë, kam nevojë për analiza, urdhëroni Degën e Vlorës që të më bëj analizat, kurat i bëj edhe me shpenzimet e mia, por nuk e bëri, pasi u këshillua me Nuri Hutën. Në këtë rast, duke qenë i mërzitur, foli përsëri fjalë të këtilla: Kapiteni as Dega, nuk po çajnë kokën për mua, nuk besojnë se jam i sëmurë, deri sa të më shikojnë në gradën e fundit, duke vdekur.

Gjatë kësaj kohe duke qenë prezent edhe Rasim Tahiri, janë biseduar këto çështje nga Peço Fidhi dhe Xhafer Vokshi. Peço Fidhi, duke biseduar me Rasimin, i thotë se: Konferenca e Tiranës nuk është pregatitur dhe organizue nga Jugosllavët, siç thotë Partia, por Partisë i intereson që të thotë se, e kanë organizuar Jugosllavët, pasi ato çështje që u shtruan në Konferencën e Tiranës, i kanë pas mendime të vetat Anëtarët e Partisë. e jo të shtytur nga jugosllavët, Peçoja i ka thënë Rasimit, se kanë biseduar çështje anti-parti, me rreth 50-60 veta, por emrat nuk i thotë.

Peçoja, thotë se në frymën e Kongresit të 21-të të P.K. të B.S. në të cilin u tha se revizionizmi u dërmua, besoj se do të na lirojnë. Peçoja thotë se vet Partia ka faj, që më çoi deri sa të bëhem armik i partisë, se pse nuk më trajtojë mirë. Përsa i përket ç’kurorëzimit të Xhaviti, unë jap këtë mendim.

Vendimi i Meribanit, për të ndarë Xhavitin është i drejtë, por krahas me këtë, Meribani duhet të vendosi t’i tregojë Partisë, atë që dinë për Xhavitin, në rast se nuk i tregon Partisë, do të thotë se vendimi për të ndarë Xhavitin, ka këtë qëllim: Që Partia të mos i kërkojë Meribanit, çfarë dinë ajo për Xhavitin, por vetëm ç’kurorëzimin. Duke ndarë Xhavitin, Meribani të qëndrojë në Parti dhe në përgjegjësi shtetërore që ka sot, me një fjalë të mos merret asnjë masë, në rast se Meribani, nuk do t’i tregoj Partisë, do të thotë si Xhaviti dhe Meribani, janë të pregatitur për ndarjen me kohë, prandaj gruas së Xhavitit, Meribanit, duhet ti kërkohet çfarë dinë ajo për Xhavitin. Dhe unë jam i mendimit se Meribani, din, mbasi ato kanë shkuar mirë, ç’do të shtunë, shkonte në shtëpi Xhaviti, nga Elbasani. Memorie.al

blank

VETEM SHQIPNIA KA TERRORISTA ME DEKORATA – Nga Fritz RADOVANI

 

A ka mbetë kund në Trojet Shqiptare ftyrë e gjak Shqiptari!?

Po si lejohen tradhëtarët njeni ma i poshter se tjetri me vazhdue me u quejtë “heronj”?!

Ka pasë qitë në vajë e shkreta Katrin Tomja kur i vrane djalin në 1946:

                        “Enver Hoxha me Nishan…

                         Gjan’ e vet dreqi s’e han…”

Dhe, me të vertetë.., jo vetem ata, po as rojet e rrugicave e të vorreve të tyne! Prof. I Madh Arshi Pipa tha: “Xhonturqit e Shqipnisë së ré, kerkojnë me vazhdue me sundue pergjithmonë…” Po bahen 30 vjet tjera prej ditës që Profesori foli n’Institutin Pedagogjik të Shkodres, dhe Shqiptarët i gjenë tue kullotë nen shkopin e sundimtarëve…

E sundimtarët tanë i njeh OKB, “Konferenca Islamike”, NATO, se porosia tyne asht:  “amaneti” i Ramiz Alisë: “Edhe bar do hajmë.., e parimet nuk i shkelim…!” Veteranët i gjenë ditë e natë tue kullotë te livadhet e maruanës…I lagun me lotët e partisë ngordhur.

Shumë interesante: Në të gjitha kohët kur Shqiptarët u sunduen nga vrasës e terroristë të vetshpallun “presidentë.., deri tek mbret apo sekretarë të parë partie, tue u modifikue si kryeministra…”, ky Popull ka provue vetem vrasje, varje, dëbime, internime, pushkatime dhe terror nga vrasësit e vet per me ruejtë kolltukun e sunduesit barbar e tradhëtar! Kjo ngjet se edhe sunduesit e sotem e ndiejnë veten trashigimtarë të denjë të kriminelëve të djeshem, prej të cilëve kanë marrë vetem instingtin e gjakut dhe të hajnisë, me të cilin nuk po ngopen asnjëherë! Filloi i pari Esad pashë Toptani, i nipi Ahmet Zogu, e mbas tyne vrasësi i Gjinokastres së njohun me titullin e drejtuesit komunist, që perfundoi në shinat anadollake të kriminelit, tue u pasue nga llomi vrastarë boshnjak Ramiz Alia, i cili kolltukun ua trashigoi terroristave hajdut e drogaxhinjë të PPSh, që janë vetdeklarue “vëllezer gjaku të turqëve”… E po mos t’ishin Burra të vertetë minatorët e Valiasit, edhe sot Enver Hoxha do t’ishte tue i tregue sundimtarëve se “e ardhmja asht nga banka e shtetit”, ku me rradhë si mbas porosisë së tij po vazhdojnë hajninë, grabitjen e pronave, dhunimin e të persekutuemëve dhe i pronarëve të ligjshem, këthimin e kohës primitive të largimit rinisë dhe skllavnimin poshtnues me drogë e lojna kufijsh të Shqiptarëve.

Me çfarë surrati ulen nder karrigat e Omer Nishanit, Haxhi Lleshit e Ramiz Alisë disa të vetquejtun “deputetë të Kuvendit Popullor”..? Një tufë agjentësh e hajdutësh, pasues të denjë të një epoke të turpëshme diktatoriale dhe terroriste, që edhe dekoraten e Enver Hoxhës “Hero i Popujve të Jugosllavisë”, dhanë nga Tito me 1 korrik 1946, endè sot ia ruejnë të varun në gjoks!! Asht ajo dekoratë që i dha Tito vetë E. Hoxhës, se filloi në vitin 1944 luften vllavrasëse civile pa pikë mëshire ku i erdhi ma mbarë në Jug e Veri, në male e fusha e deri me vllaznit e vet kosovarë, që mbrenda janarit 1945 filluen edhe zhdukjen e tyne në Kukës dhe e mbyllen me krimet e “Masakres së Tivarit” bashkë me “heroin” Ramiz Alia. Ishte pikrisht gjysa e janarit kur vrane edhe mbi 118 Burra të Kelmendit pabesisht në perpjekje me forcat Atdhetare të Prekë Calit, e trupat e të vramëve i ka tretë bash tradhëtari i shitun, baba i atij Kastriot Islamit me Koçi Xoxen e Mehmet Shehun, shoqnue nga forcat jugosllave që u ranë mbas shpine Atyne Burrave.

Terroristët komunistë ma barbar të shekullit XX, janë vrastarët “heronjë” të mashumëse

50.000 Shqiptarëve Atdhetarë, prangues dhe interrnues të mbi 450.000 Shqiptarëve tjerë, burra, gra, fëmijë, pleqë e të rinjë, shumicës së të cilëve nuk ju dihen as vorrezat?!

Këto janë shifrat e verteta dhe jo ata që publikojnë disa…

Të gjitha ata vrasje a u bane me urdhen të Enver Hoxhës, Omer Nishanit, Ramiz Alisë, Haxhi Lleshit, Nexhmije Hoxhës e plehave tjerë që u shkonin mbrapa si zagarët derisa, u dhane edhe atyne ate çka kanë kerkue tue fillue nga Koçi Xoxe, Tuk Jakova, Beqir Balluku, Kadri Hazbiu, Spiro Koleka, Bedri Spahiu, me shokë?!

Të gjithë ketë llom e pleh edhe sot Shteti e ka të mbathun me dekorata e tituj…

Paturpsisht “dr. prof., akademikë” presin se,“ku do t’i vendosin këta barbarë” historia?!

Dosjet nuk hapen…Vetem premtime e rrena…Nuk tregohet per asnjë person “pastertia” e figurave politike, Presidenti zgjidhet pa tregue kush asht, “nuk i dihet as baba”.., veç per ke asht i martuem. Nuk tregohet prejardhja e as origjina e qeveritarëve se të gjithë i kanë sherbye sigurimit të shtetit vrastar per me realizue diktaturen komuniste, që solli e po sjellë perditë në pushtet vetem bijtë e terroristve vrasës hajdutë. Kjo asht “Rilindja”!

Knaqësi… Rinia po ikë… Pleqnia po vdes…

Mbas kujt mëshefen këta tregtarë droge? E kush janë këta drejtues të Shqipnisë?!

I pari Kryeministri, Kryetari i Kuvendit Popullor, Gjykatat e dikasteret… Deri tek deputetët e “bodigardët” e Nexhmije Hoxhës. Që, me siguri duhen pague se, nuk ka kush me ia zhgulë barin që i del mbi vorr, se rritet perditë prej plehut që ka nen dhe…

E mos me kenë veteranët që permallohen e i pshton…

Kush ua lanë surretnit e tyne?..

            Melbourne, 2 Dhjetor 2021.

blank

Historiani irlandez Robert Walsh (1772-1852) për Ali Pashë Tepelenën – Nga Prof. dr. REFIK KADIJA

Kleriku irlandez Robert Walsh përveçse historian ishte edhe studjues, diplomat, shkrimtar, arkeolog, jurist me titullin Doktor në Jurisprudencë dhe mjek me titullin Doktor i Shkencave Mjekësore. Shumë nga paraardhësit e tij kishin qenë juristë të lartë. Disa breza të familjes së tij ishin marrë me arkeologji dhe Roberti vazhdoi traditën e familjes edhë në këtë fushë.

Walsh-i lindi më 1772 në qytetin më të vjetër të Irlandës – Waterford, të themeluar nga vikingët në vitin 914. Ai ishte biri i një tregtari të pasur të Dublinit dhe u diplomua pas 7 vitesh studimi (1789-1796) në universitetin elitar Trinity College Dublin.

Gjatë viteve studentore Walsh-i kishte miqësi të ngushtë me poetin e shquar irlandez Thomas Moore (mik i ngushtë dhe biograf i Bajronit) dhe me patriotin e flaktë e heroin e popullit irlandez Robert Emmet, i cili në vitin 1802, në moshën 25-vjeçare u dënua me varje, iu pre koka pas varjes dhe u la pa varr për bindjet e tij republikane. Në fillim të vitit 1812, poeti i madh anglez Percy Bysche Shelley, gjithashtu mik i ngushtë i Bajronit, pasi e kërkoi varrin e Emmet-it në Dublin dhe nuk mundi ta gjente, shkroi poezinë elegjiake Mbi varrin e Robert Emmet-it: “Kush ishte ai, pa varr i therrur,/Që ra në ishullin e lënduar t’Erinit[1] /Sepse shpirti i tij guxoi të sfidonte/ Për të ndezur turrën e funeralit të vendit të tij?” dhe poeti i drejtohet martirit Emmet se, me qenë se varri i tij nuk dihet, ai “do të mbetet i pandotur nga fama/ Gjersa armiqt’e tu, nga bota e fati përkëdhelur,/ Do të largohen si mjergull nga drita e emrit tënd”.

Më 1806 Walsh-i filloi punën si klerik në famullinë e Finglasit në periferinë e Dublinit, ku qëndroi deri në fillim të vitit 1820. Në këtë kohë pranon ofertën për të punuar si kapelan i stafit dipllomatik të Lord Strangfordit, ambasadorit britanik në Stamboll. Sëmuret gjatë udhëtimit dhe karantinohet në Beograd. Për pak kohë dërgohet si kapelan në ambasadën britanike në Shën Peterburg, Rusi. Pas disa javësh u transferua në Turqi ku punoi për 8 vjet si kapelan dhe atashe i ambasadës britanike në Stamboll (1820-1828). Pastaj, në tetor 1828 u dërgua në Brazil dhe për 200 ditë punoi si kapelan i ambasadës britanike në Rio de Zhaneiro, Më 4 maj 1829 u largua nga Brazili dhe me 30 qershor arriti në Portsmuth e pastaj u kthye në Londër.

Më 1835 Robert Walsh-i u vendos përfundimisht në vendlindje në Irlandë, ku ushtroi për disa kohë profesionin e mjekut dhe u muar kryesisht me botimin e ribotimin e librave të tij me kujtime e ditare udhëtimi deri sa vdiq në moshën 80 vjeçare, me 30 qershor 1852.

Përveç shumë artikujve që i botoi në revistën Dublin University Magazine, Walsh-i shkroi disa libra, si “Historia e qytetit të Dublinit” (botuar me dy bashkautorë, në 2 vëllime më 1815), “Rrëfenjë e një udhëtimi nga Konstandinopoja në Angli” (1828), “Shënime rreth Brazilit më 1828 dhe 1829” (botuar në Londër në dy vëllime më 1829), “Një ese mbi gurët e çmuar, medaljet dhe monedhat e lashta” (8 vëllime, Londër, 1830), “Rezidencë në Konstandinopojë gjatë Revolucioneve Greke dhe Turke” (2 vëllime, 1836), etj.

Ky intelektual i shquar irlandez ka përshkruar nga Stambolli ekspozimin publik të kokës së Ali Pashë Tepelenës në oborrin e sarajit të Sulltanit më 23 shkurt 1822. Ai rrëfen ballsamosjen e përsosur të skalpit të Ali Pashës dhe ekspozimin e tij për tri ditë në një piadestal mermeri, mbi kokën e të cilit ishte varur “jafta” (shpallja e vendimit gjyqësor për ekzekutimin e pashait shqiptar), të cilin autori e ka përkthyer në anglisht ad-litteram.

Në Rrëfenjë mësojmë për përpjekjen e një tregtari anglez për ta blerë kokën e balsamosur të pashait të famshëm shqiptar dhe për ta dërguar në Londër për ekspozim, si dhe për blerjen përfundimtare të kokës së prerë të Ali Pashës nga shqiptari Sulejman Dervishi, shok i rinisë dhe ish-agjent i Aliut në Stamboll. Autori tregon se pasi Sulejman Dervishi e bleu kokën e Aliut, ai e varrosi atë së bashku me kokat e tre djemve dhe nipit të pashait në pesë varre prej mermeri të bardhë pranë Portës Silivri, një nga dhjetë portat e lashta rrethuese të Stambollit.

Porta e Silivrit (Silivrikapi) në kohën e sotme.

E veçanta e përshkrimit të Walsh-it është se ky irlandez ka qenë dëshmitar okular i ekspozimit të kokës së Ali Pashës. Pra, e ka parë vetë me sytë e tij, bile është përpjekur edhe vetë për ta blerë. Në “Rrëfenjën” e tij Walsh-i, duke qenë resident i Stambollit, si kapelan i ambsadës britanike, përshkruan edhe mbërrritjen në Stamboll të Vasiliqisë, vejushës së re të Ali Pashës. Ai e takon personalisht Vasiliqinë, bën një përshkrim të shkurtër të pamjes, fatit të saj dhe marrëdhënieve të saj me Ali Pashën.

Libri i Walsh-it Rrëfenjë e një udhëtimi nga Konstandinopoja në Angli” pati shumë sukses, u ribotua disa herë dhe u përkthye nga vetë autori në frëngjisht e u botua në Paris brenda vitit 1828 (me titull të ndryshuar). Këtë vepër e kishte lexuar edhe udhëtari i mirënjohur anglez Thomas Smart Hughes (1786-1847), i cili i referohet drejtpërsëdrejti në botimin e dytë të veprës së tij madhore në 2 vëllime dhe 1024 faqe “Udhëtime në Siçili, Greqi e Shqipëri” botuar më 1830-31 në Londër. Hughes-i citon veprën e Walsh-it kur përshkruan fundin tragjik të Ali Pashës, fatin e kokës së tij të prerë dhe të tre djemve e nipit të tij, si dhe fatin e Vasiliqisë.

Në faqen 303 të kapitullit IX të vëllimit II të veprës së tij, Thomas Hughes-i ndër të tjera shkruan: “Koka e këtij personazhi të jashtëzakonshëm i shpëtoi për një qime floku degradimit që do të pësonte duke u bërë spektakël publik për popullatën angleze dhe duke shëtitur rretheqark nëpër kryeqytetet e Evropës, sepse Doktor Walsh-i, i cili e pa ekpozitën në oborrin e sarait të sulltanit, na informon se një tregtar i Konstandinopojës ofroi një shumë të madhe për ta blerë atë. Mirëpo kur marrëveshja ishte gati për t’u mbyllur, një dervish i quajtur Solyman (Sulejman), i cili kishte qenë një nga agjentët e fshehtë të Aliut, ndonëse kishte hequr dorë nga shërbimi për shkak të disa kundërshtimeve në pikëpamje, ofroi një shumë më të madhe. Ky besimtar bleu edhe kokat e tre djemve të Aliut dhe të nipit të tij Mehmet Pasha, të cilat i depozitoi, së bashku me kokën e vezirit plak, në një varr të gjërë familjar pranë Portës së Silivrit, duke ngritur mbi ta edhe pesë gurë varri prej mermeri të bardhë, të zbukuruar secili, sipas mënyrës turke, me çallma të gdhendura dhe duke deklaruar titullin e pesë të vdekurve”.[3]

 Në kapitullin IV të librit të tij Walsh-i tregon se shkoi te Porta Silivri dhe i pa vetë 5 pllakat prej mermeri të bardhë në varret e kokave të prera.

Sipas Robert Walsh-it, Vasliqia i qëndroi besnike Ali Pashës deri në fund. Për këtë ai në librin e tij shkruan: “Kjo zonjë, zakonisht e quajtur Vasilissa (Kira Vasiliqia), ishte vajza e një prifti grek nga Janina (në fakt ajo ishte shqiptare orthodokse nga Filati, R.K.), të cilën Aliu e kishte shumë për zemër. U raportua në fillim se ajo e kishte tradhtuar atë, dhe se kishte tre çifliqe, ose sipërfaqe të mëdha toke që ia kishte lënë ai si shpërblim (trashëgimi). Është e sigurtë se ajo ndihmoi për t’ia ndryshuar mendjen nga projekti i dëshpëruar për të hedhur në erë veten, atë bashkë me thesaret e tij; gjithashtu ajo padyshim ishte ndërmjetse në komunikimin midis atij dhe Hrushidit në rastin konkret: por duket se ajo nuk kishte as dyshimin më të vogël se bëhej fjalë për tradhti. Gjithashtu është e sigurtë se ajo nuk mori asnjë shpërblim përveç faktit që u lejua të mbetej gjallë. Me 19 mars, pak kohë përpara ekspozimit të kokës së bashkëshortit të saj, ajo arriti në Konstandinopojë me një ‘aruba’, apo karrocë turke e tërhequr nga buaj, dhe u dërgua nën kujdestari në rezidencën e Patriarkut[4], i cili ishte përgjegjës për ta ruajtur atë. Këtu pas pak kohësh unë u takova me të.  Ajo është një grua e hijshme, me moshë rreth të tridhjet-e-pesave, jashtëzakonisht e pashme dhe elegante në personin e saj. Ajo nuk del kurrë nga apartamenti i saj, përveçse kur përshkon oborrin për të shkuar në kishën e patriarkut, të cilën e frekuenton rregullisht; dhe atëherë ajo është e mbuluar mire me vello. Atë e kanë lënë në një skamje (mjerim) të tillë sa që u propozua që të mblidheshin ndihma për ta mbështetur dhe mua më kontaktuan për këtë qëllim. Vëllai i saj në atë kohë ishte i burgosur në burgun e Bostanxhi-Bashit[5]. Unë nuk po e përmend këtë si provë të pafajsisë së saj, sepse të mos marrësh një shpërblim në Turqi në raste të tilla, nuk do të thotë se nuk të është premtuar apo që do ta marrësh më vonë; por karakteri i saj, në të gjitha rastet e njohura, ishte i drejtë dhe i sjellshëm. Ajo ishtë një bashkëshorte besnike e Aliut, pavarësisht nga diferenca e madhe e moshës midis tyre, dhe ajo kishte ndikim të fuqishëm tek ai, të cilin ajo gjithnjë e përdorte për t’i ndihmuar dhe për të përfituar njerëzit e tjerë.”[6]

Me interes të veçantë dhe deri tani i panjohur për lexuesin shqiptar është edhe një libër tjetër, me ilustrime, në dy vëllime, të cilin Walsh-i e botoi më 1836-1838 bashkë me arkitektin e piktorin Thomas Allom (1804-1872). Libri ka një titull të gjatë: “Konstandinopoja dhe pamje të shtatë kishave të Azisë së Vogël të ilustruara në një seri gravurash nga natyra prej Thomas Allom-it. Me një përshkrim historik të Konstandinopojës dhe përshkrime të gravurave nga Rev. Robert Walsh”. (Constantinople and the Scenery of the Seven Churches of Asia Minor illustrated. In a Series of Drawings from Nature by Thomas Allom. With an historical account of Constantinople, and descriptions of the plates, by the Rev. Robert Walsh…, London/Paris, Fisher, Son & Co.). Gjashtë gravura të vëllimit II të këtij libri paraqesin vendbanime shqiptare, sipas tekstit ilustrues të vetë autorëve. Të gjitha gravurat shoqërohen me përshkrime gjeografike dhe shënime historike, të cilat mendojmë se paraqesin interes si për lexuesin e rëndomtë ashtu dhe për studjuesin e shkencave albanologjike.

Walsh-i e ka emërtuar Janinën “kryeqytet i Shqipërisë”, i cili sot tingëllon i pasaktë, por është nisur nga fakti se, për aq sa dinte ai, në atë kohë Ali Pasha ishte guvernatori më i fuqishëm i disa provincave shqiptare brenda jurisdiksionit të Perandorisë Osmane, ashtu siç ishte Shkodra kryeqendra e Pashallëkut të Bushatllinjve në Shqipërinë e veriut.  Për Janinën autori britanik nën foton e qytetit shkruan:

“Qyteti i Janinës, i cili dikur në Angli thuajse nuk dihej fare që ekzistonte, u bë në kohra të mëvonshme jashtëzakonisht i famshëm si kryeqyteti i njeriut të jashtëzakonshëm Ali Pasha dhe tërhoqi vizitorë të shquar nga çdo pjesë e Europës. Duket e pazakontë që siguria e vend-ndodhjes së tij, pjelloria e fushave që e rrethojnë dhe bukuria e përparësia natyrore e liqenit të tij nuk kanë tërhequr vëmendjen as të grekërve as të romakëve, të cilët njëri pas tjetrit kanë sunduar në Epir dhe në Shqipëri, ku dhe ndodhet në këtë të fundit.  Nuk është e dallueshme këtu asnjë shënjë e çfarëdo qyteti qoftë përpara sundimit të Gjon Kantakuzenit, në shekullin e katërmbëdhjetë, si dhë asnjë relike klasike nuk i fisnikëron gërmadhat barbare të Mesjetës. Supozohet se quhet Joannina nga emri i krishterë i themeluesit të tij. Zakonisht shkruhet Yannini.

Ai vazhdoi si qytet bizantin deri në vitin 1432, kur Murati II u dërgoi një letër banorëve të Janinës dhe i thirri që të mblidhen, si ajo që Sennaçeribi u dërgoi banorëve të Jeruzalemit. Ajo letër u rikujtonte atyre gjëmat që u kishte shkaktuar pushtuesi banorëve në qytetet e tjerë dhe i paralajmëronte që t’i shmangnin ato duke u dorëzuar menjëherë. Kristianët e tmerruar u nënshtruan menjëherë dhe muhamedanët e pushtuan atë. Veprimi i parë që bënë ishte rrafshimi i disa kishave kristjane; pastaj u bë një veprim që ishte i ngjashëm me rrëmbimin e sabinave në mitologjinë romake: një grup burrash të armatosur zunë pritë për kongregacionin e krishterë derisa të dilnin nga vendi i lutjeve (një kishë që ende nuk ishte prishur); çdo burrë rrëmbeu vajzën që i pëlqente më tepër, sapo ajo dilte nga porta; dhe prindërit e saj, pas thirrjeve të pashpresa kundër kësaj dhune, u detyruan më në fund që ta miratonin atë. Gratë u pajtuan me fatin e tyre dhe kështu popullata e krishterë dhe muslimane u pleksën, si romakët me sabinat, dhe jetuan në harmoni së bashku.

Mirëpo, në vitin 1611 u bë një përpjekje fatkeqe për t’i përzënë turqit. Një peshkop fanatik deklaroi se kishte parë në ëndër që sulltani u ngrit nga froni i tij në Konstandinopojë për ta përshëndetur dhe kjo, sipas peshkopit ishte shenjë që tregonte se ai (peshkopi) duhej të sundonte në Janinë. Ai mblodhi disa pasues dhe i sulmoi turqit, mirëpo u mundën shpejt, lëkurën e peshkopit e mbushën me lesh dhe e dërguan në kryeqytet. Sulltani, i nxitur nga kurioziteti, u ngrit për ta parë dhe kështu përmbushi prarashikimin e ëndrës së tij. Nga ajo kohë banorët e krishterë jetojnë në një nënshtrim më mjeran ndaj turqve se në çdo pjesë tjetër të perandorisë.

Popullsia e sotme llogaritet në 40.000, për të cilët ka nëntëmbëdhjetë xhami, pesë teqe, gjashtë kisha greke dhe dy sinagoga. Janina dallohet për shkollat e saj dhe ka nxjerrë shumë njerëz të ditur. Zhvillon një trafik të konsiderueshëm me Rusinë, Venedikun dhe Maltën dhe është e famshme për qëndistarinë e saj, për mjeshtrinë e hollë në zbukurimin e shpatave dhe armëve të tjera, dhe vëçanërisht për çibukët e saj të bukur.”

Dy autorët (shkrimtari dhe piktori), si dy vizitorë symprehtë e të vëmendshëm, kanë bërë një përshkrim të bukur e të gjallë të Gjirokastrës dhe rrethinave të saj në atë kohë:

“Midis maleve të egër e thuajse të pakalueshëm të Shqipërisë, udhëtari shpesh habitet kur hyn papritmas në fusha pjellore e të bukura, ku ai nuk priste asgjë tjetër përveç një vazhdimësie të atyre shkëmbinjve të thyer e shterp, mbi të cilët ai ka qenë duke u ngjitur me vështirësi e me rrezik. Një nga këto fusha madhështore të Gjirokastrës është një nga më të mrekullueshmet. Ajo shtrihet në gjatësi për më shumë se tridhjetë milje dhe varion nga gjashtë deri në tetë në gjërësi. Ajo përfshin thuajse njëqind fshatra, të cilat ose varen në dy shpatet e barrierave të saj alpine, ose fshihen nën hijen e të çarave të luginave të ngushta që ndajnë anët e tyre. Nëpër qendër gjarpëron përroi i kthjellët i Drunos (Drinos) duke përhapur freski e pjellori në brigjet e tij të gjelbëruara. Tufa të mëdha delesh e zbardhojnë fushën poshtë dhe tufat shumëngjyrshe të dhive varen nëpër lugoret sipër; dhe e gjithë pamja, instinktivisht e mbushur me jetë, i jep egërsisë e aspektit madhështor të natyës një bukuri të pashoqe dhe karakter interesant.

Në një skaj të këtij vendi, e vendosur mbi majën e një gremine, qëndron qyteti i Gjirokastrës. Shkëmbi mbi të cilin është ndërtuar është i ndarë me të çara të ndryshme, kështu që rrugët janë të ndara nga rrëzina e përroska të thella, të cilat e ndajnë qytetin në lagje të ndryshme dhe i japin atij një karakter krejt të veçantë që ndryshon nga çdo qytet tjetër.  Shtëpitë janë për nga madhësia dhe struktura më të larta se ato në qytetet tjera shqiptare. Ato nuk janë të puqura, apo në formën e rrugëve, që të mbështeten te njëra-tjetra për t’u mbajtur.Ato qëndrojnë të vetme dhe tëë pavarura, nganjëherë në majën e një shkrepi, nganjëherë në buzë të një gremine, dhe nganjëherë janë të fshehura në të çarat e një shkëmbi. Megjithatë, numri më i madh i tyre gjënden në tokë të rrafshët në fund të luginave të thella dhe rruga është që të çon atje është e çara natyrale e një mali. Nëpër anët janë të rrjeshtuara pemë frutore, shkurre natyrale dhe kopështe të varura, kështu që çdo rrugë e ngushtë është një luginë e ngushtë malore romantike. Megjithatë, këto rrugë piktoreske kanë disavantazhet e tyre. Kur ka shkrirje të papritur të dëborës ose rrebeshe shiu, rrëketë nga vendet më të larta vërshojnë me vrull të frikshëm nëpër to duke i përmbytur nga një cep në tjetrin dhe duke mos lënë asgjë mbrapa veç pemë të shkulura, shtëpi të shëmbura dhe trupa të mbytur.

Popullsia e sotme llogaritet në 150,000; pjesa më e madhe dhe më e kamur janë turq (që në fakt ishin shqiptarë muslimanë, R.K.), të tjerët janë shqiptarë orthodoksë dhe çifutë. Shumë nga ata kohët e fundit merreshin gjërësisht me tregti dhe qyteti ka një treg të madh të mbushur me lloj-lloj mallrash, por mirëqenia e tij ka rënë shumë: dora e pamëshirshme e Ali Pashës ea mbi të, si në të gjitha qytetet e tjera fqinje; banorët e saj u masakruan, tregtarët e saj u plaçkitën dhe u shpërndanë, dhe mirëqenia e qytetit, me tregtinë e tij u paksuan shumë.

Ilustrimi ynë paraqet kështjellën ose fortesën e qytetit që lartësohet mbi fushën e saj të bukur. Kjo fortesë është një nga më të gjërat dhe më të rëndësishmet në Shqipëri. Ajo përmban sarajin e pashait, xhaminë dhe strehimin e një garnizoni prej 5000 vetësh. Për ta siguruar atë nga efektet e urisë, është ngrënë shkëmbi me gërmime të nëndheshme, të cilat formojnë hambare të mbushur gjithnjë me drithë; dhe me qëllim që të mos jetë i varur nga era, uji apo ndonjë fuqi tjetër e passigurtë, mulliri që bluan drithin vihet në lëvizje me anën e një maqinerie me ingranazhe si sahati, e shpikur nga një vendas i zgjuar. Ky mulli bluan çdo ditë sasi të bollshme mielli. Elementi i domossdoshëm i ujit sillet nga kodrat fqinje nëpërmjet një akuadukti (ujësjellësi) të lartë. Këto vepra ruhen nga një artileri me tetëdhjetë topa anglezë e francezë, kështu që kjo mund të konsiderohet një nga fortesat malore më fisnike e më të sigurta në Europë.”

[Akuadukti i lartë që duket në pikturë është kryesisht vepër e Ali Pashës. Kjo vepër arkitekturore e mrekullueshme, që sillte ujë për kështjellarët që nga mali i Sopotit, ka ekzistuar deri në shekullin XX dhe fatkeqësisht është prishur rreth vitit 1932. Ajo gjëndet vetëm në këtë gravurë të piktorit të famshëm anglez Thomas Allom, disa nga pikturat e të cilit janë të ekspozuara edhe në Luvër, si dhe në pikturat e Eduard Lirit e ndonjë piktori tjetër të huaj.]

“Më në jug të Janinës dhe duke iu afruar Adriatikut gjënden qyteti dhe kështjella e Paramithisë. Ndryshe nga Janina, këtu janë zbuluar disa shënja të vend-ndodhjes së saj që tregojnë se ka qenë një qytet i lashtë grek ose romak: kampione të bukur të artit të lashtë zbulohen çdo ditë dhe harqet e mureve të rëndë e të dyfishtë tregojnë se banorët e tij të mëparshëm kishin një shkallë inteligjence shoqërore shumë më të lartë se zotëruesit e tij të sotëm. Megjithëse emri i qytetit të lashtë që ngrihej në këtë vend ka humbur, mbetjet e tij arkeologjike dëshmojnë për ekzistencën e tij të dikurshme.

Paramithia, si Gjirokastra, qëndron në skajin e një fushe pjellore dhe duket sikur rri pezull mbi një shkëmb që lartësohet përmbi fushë. Shtëpitë, si ato të strukturave të qyteteve shqiptare në përgjithësi, janë të ndërtuara të veçuara nga njëra tjetra. Megjithatë, ato tregojnë për gjëndjen e mjeruar të pasigurisë në të cilën jetojnë banorët. Ato i ngjasojnë aq shumë fortesave të izoluara në pjesën e jashtme nga drita dhe ajri, me mure të çpuar nga frëngji të vogla prej ku dalin tytat e dyfekut. Ato janë përgjithësisht të mbuluara nga hija e degëve të shtrira të rrapit (oriental platanus): kjo pemë madhështore arrin një madhësi të tillë gjigande në Lindje, sa që ka qenë mrekullia e antikitetit: në trungun e një peme u gostitën për darkë 22 vetë dhe degët e një rrapi tjetër i bënin hije një fshati të tërë. Në Paramithi ato rriten në përmasa madhështore dhe qyteti është pjesërisht i mbuluar nga tenda e gjetheve të tyre. Ky bollëk bimësie shkaktohet ndoshta nga burimet e shumta që dalin nga kodrat dhe ujisin rrënjët. Çdo pemë duket se ka një burim të pastër që lidhet me të. Tregu i madh i qytetit dallohet posaçërisht për këtë veçori: i mbuluar nga një tendë shumë e madhe degësh dhe i freskuar nga shumë gurra uji të shijshëm. Mbi qytet lartësohet fortesa që pushon mbi një shkëmb të madh që në disa vende është më se 300 metra mbi fushë dhe bën që qyteti të priret në shpatin e malit pikërisht nën të. Struktura gëlqerore e këtij shkëmbi nganjëherë shëmbet duke shkëputur masa të mëdha, të cilat i mbulojnë e i shëmbin shtëpitë mbi të cilat bien. Kështjella është e rrethuar nga mure të gjërë mbrojtës rreth të cilëve ngrihen kullëzat me frëngji. Pikërisht këtu janë më të dukshme rrënojat e qytetit të dikurshëm. Muret e sotëm ngrihen mbi mbetje akoma më madhështore të themeleve të lashtë; këtu ende kanë mbetur harqet portale që duket se janë të një date shumë të lashtë.

Ilustrimi ynë paraqet fushën pjellore poshtë, të pasur me produkte të ndryshëm, plot me kopështe e shkurre, ku rrallë pushon kënga e bilbilave që, siç thuhet, është veçanërisht e ëmbël dhe e përvajshme. Lart mbi të ngrihen kreshtat e vargut të madh të maleve shqiptare, të cilët në lashtësi quheshin ‘Akrokeraunian’ (malet e vetëtimave), për shkak se në majat e tyre gjithnjë shkrepnin vetëtimat. Ndër këto lartësitë madhështore, pesë nga majat e tyre mund të ndiqen me sy prej këtu deri në Adriatik. Në fushën e pjerrët të shpatit të malit pushon qyteti me fortesën e tij, i rrethuar nga pyjet e lartë të rrepeve, kurse përball është një nga ato harqet e lashtë, të cilët tregojnë themeluesin e hershëm të qytetit por të padëshmuar nga historia.”

“Malet e egër të Shqipërisë kishin fjetur për një kohë të gjatë në errësirë dhe, ndonëse janë ngjitur me Europën e qytetruar, dhe fare afër bregdetit të Italisë, nuk ishin vizituar kurrë nga udhëtari kureshtar, gjersa Ali Pasha, si një meteor i shndritshëm sensacional, flakëroi vrullshëm në këtë krahinë të errët dhe tërhoqi vëmendjen dhe admirimin e botës me aftësitë e tij, kurajën e tij, krimet e tij dhe sukseset e tij.

 

Ky njeri i jashtëzakonshëm kishte lindur në Tepelenë, një fshat i vogël në Shqipëri, në vitin 1741. Paraardhësit e tij ishin shquar ndërmjet prijësve të ashpër të krahinës dhe nëna e tij, një grua me energji të rreptë karakteri, ishte e vendosur që ai të mos binte poshtë. Ai u bë ekspert në të gjitha ushtrimet burrërore dhe, në një moshë shumë të re, u bë i shquar midis ‘kleftëve’, apo kusarëve (kaçakëve), të vendit. Kur ishte larguar nga shtëpia për të shkuar në një dasëm, banorët e Gardakit (Kardhiqit), një fshat fqinj e rival, u vërsulën në Tepelenë dhe rrëmbyen nënën e tij dhe motren e tij Shainicën, të cilat i përdhunuan. Ai u betua se nuk do të gjente kurrë qetësi deri sa t’i mbushte jastekët e divanit të tij me flokët e të gjithë grave të Kardhiqit. Këtë betim ai e mbajti me fanatizëm. Pasi i shfarosi banorët dhe e rrafshoi fshatin, flokët e gjatë, të cilët janë krenaria e zbukurimi i grave shqiptare, i qethi nga trupat pa jetë; dhe motra e egër e Aliut ngazëllehej ndërsa pushonte mbi jastekët që ishin mbushur me ato flokë.

Pas një karriere krimesh, në të cilat mizoria e pabesia e tij ishin po aq të shquara sa dhe guximi e aftësitë e tij, ai më në fund u bë zotrues, me pretekste të ndryshme, i të gjithë qyteteve dhe fortesave në vend dhe shkatërroi, me egërsi të pamëshirshme, çdo rival që me forcë ose me mashtrim mund ta vinte nën pushtetin e tij. Pastaj u konfimua nga turqit në krye të pashallëkut të gjithë Shqipërisë dhe e bëri Janinën rezidencë të tijën dhe kryeqytet të territorit të tij. Këtu ai ftoi të gjithë udhëtarët e shquar të Europës që të vinin për ta vizituar; dhe nga raportimet e tyre emri i tij u përhap shpejt përtej errësirës së maleve të vendit të tij.

Pasi u kënaqën për gjysëm shekulli me këtë njeri të famshëm, turqit u bënë xhelozë për fuqinë e tij dhe vendosën ta rrëzojnë nga pushteti. Ai u rezistoi të gjitha përpjekjeve të tyre të hapura dhe më në fund ra viktimë e një pabesie njëlloj si të tijat. Një pasha i bëri një vizitë miqësore dhe, pas shumë deklaratash lajkatare, u ngrit për t’u larguar dhe i bëri Aliut përuljen e zakonshme në shenjë nderimi. Aliu ia ktheu nderimin dhe, përpara se ta drejtonte trupin, vizitori i tij ia nguli jataganin në shpinë që iu fut drejt e në zemër dhe i doli në gjoks.  Kështu mbaroi, në moshën 81-vjeçare, “luani plak”, siç e kishin emërtuar turqit. Koka e tij iu pre dhe u dërgua, së bashku me gruan e tij të fundit, Vasiliqinë, në Konstandinopojë, ku u ekspozua për tri ditë në një pjatancë argjendi në oborret e sarajit. Katër kokat e djemve dhe nipit të tij u dërguan pas tij dhe u varrosën të gjitha, me monumentet e duhura, jashtë mureve të Konstandinopojës, dhe janë objektet e para që shihen nga udhëtarët pasi kalojnë Portën Selivria. Trupi u balsamos dhe u varros bashkë me atë të gruas së tij të parë, Fatimes apo Erminesë, në mauzoleumin që ai kishte ndërtuar për të në pedonalen e sarajit në Janinë, ku shikon liqenin, siç është paraqitur në ilustrimin tonë.

Kapelani Robert Walsh e ka përshkruar Pargën nga këndvështrimi i një kleriku orthodox fanatik. Për të shmangur interpretimet e tij paragjykuese e të njëanëshme, po citojmë vetëm përshkrimin gjeografik:

“Ky qytet ka themele krahasimisht moderne dhe ishte i panjohur përpara shekullit XV…. Në majë, mbi shpellat, gjëndet akropoli i qytetit dhe në pjerrësinë e shpatit janë shtëpitë e  banorëve…. Parga u ngrit mbi shkëmbin e saj që rrihet nga deti, buzë Adriatikut…. Vend-ndodhja e zgjedhur është veçanërisht e bukur. Një kodër konike zgjatohet e del nga një gji i thellë, duke krijuar limane të sigurtë në të dy anët e tij. Që këtej gjiri zbret ëmbël me kurba tërheqëse duke përqafuar me krahët e tij të gjatë një sipërfaqe madhështore uji; pamja mbaronte mbrapa me humnerën e thyer të vargmaleve shqiptare, kurse përpara nga ishujt Pakso dhe Korfuz, duke rrëshqitur mbi një det veçanërisht të pastër e të kthjellët.” Pastaj autori përshkruan pushtimin e ishullit nga francezët, anglezët dhe Ali Pasha, si dhe mizoritë e Aliut në Pargë. [Walsh-i nuk e dinte që në shekullin XIV Parga ishte kryeqendra e princit shqiptar Gjin Bue Shpata (1358-1399), që më 1401 ra nën kontrollin venecian për më se dy shekuj, por në fakt gjatë gjithë shekullit XV zotërohej nga pasardhësit e dinastisë së Shpatajve, që shqiptarët kanë qenë të përhershëm aty para se të vinin venecianët, kleftët grekë, turqit, francezët, anglezët, etj.]

  1. Kështjella dhe lugina e Sulit, Akeroni i lashtë, Shqipëri. (CASTLE AND VALLEY OF SULI, THE ANCIENT ACHERON. ALBANIA.)

 

“….Një udhëtar që gjarpëron në udhën e tij nëpër luginat e ngushta e përroskat e këtyre maleve të errët, kur arrin në majë gjëndet befas mbi një platformë të gjërë e të bukur. Këtu, më se 600 metra mbi shtratin e Akeronit, fisi i Sulit ndërtoi qytetet e tij; dhe në këtë lartësi të sigurtë shkëmbore fiksuan vendbanimin e tyre kryesor që e quajtën Kako-Suli, nga vështirësia shumë e madhe e ngjitjes në të. Në këtë tryezë të lartë shkëmbore gjëndeshin katër qytete të populluara dhe ata përmbanin gjashtëdhjetegjashtë fshatra që vareshin prej tyre, të ndërtuar mbi çdo vend të mundshëm midis luginave e humnerave poshtë. Karakteri i këtyre malësorëve dhe zakonet e tyre të veçanta i bënin ata shumë të dallueshëm nga fqinjët e tyre. Guximi i tyre i pamposhtur dhe i rreptë, durimi i tyre ndaj lodhjes e sakrificave, aftësia e tyre në përdorimin e armëve luftarake i bënin ata që të shiheshin nga të tjerët me respekt të madh. Kurdo që shfaqeshin, ata njiheshin nga karakteri që i dallonte. Lëkura e tyre ishte ngjyrë bronzi e zeshkët; nga që ishin vazhdimisht të ekspozuar ndaj diellit dhe erës dhe duke mos pasur strehën e çadrave në ekspeditat e tyre, sipërfaqja e ekspozuar e lëkurës merrte ngjyrën dhe qëndrueshmërinë e lëkurës së regjur të bagëtive dhe kishte thuajse të njëjtën pandjeshmëri. Veshja e tyre përbëhej nga gunë e gjatë e bardhë që bënte kontrast të fortë me ngjyrën e lëkurës së tyre. Ata mbain në kokë një kësulë të vogël që e quanin fez, e cila i ngjante një pjate filxhani të kthyer mbrapsht dhe që mezi i mbulonte majën e kokës, nga e cila i dilte një tufë flokësh që ia merrte era. Armët e tyre ishin dyfeku ose mushqeta pa bajonetë dhe në brez ngjeshnin jo një jatagan të drejtë, por një shpatë të harkuar. Kështu dallohej ‘. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sulioti zeshkan,

Me këmishën e bardhë dhe gunën e ashpër;

Ujkut dhe hutës ia lë tufën e egër,

Dhe zbret në fushë si përroi nga shkëmbi.’ [Lord Bajron, poema epiko-lirike Shtegtimet e Çajld Haroldit, Kënga II, strofa LXXII+strofa 2 e këngës “Tamburxhi! Tamburxhi!]

Ky shtet i vogël mblidhte nën armë në malet e tyre me majat nën mjegull 2500 palikarë të tillë siç përshkruhen këtu. Ata ishin objekt frike e respekti për të gjithë shqiptarët e tjerë kur shiheshin atje poshtë. Këta ishin burrat, të cilët nën Skënderbeun trim i bënë ballë sulmeve të para të turqve në këtë vend.

Pjesëmarrja dhe mendimi i grave shërbenin për të mbajtur gjallë karakterin e tyre luftarak. Burimi, si në kohën e Homerit, ishte vendi ku mblidheshin grate dhe shfaqnin tiparet e tyre të karakterit kombëtar. Këtu tregohej respektimi më i përpikët për përparësinë. Bashkëshortja e burrit më trim kishte të drejtën ta mbushte e para shtambën me ujë, pastaj me radhë të tjerat, sipas reputacionit që kishin treguar burrat e tyre në luftë. Kur grindeshin familjet, askush nuk kishte leje të ndërhynte, me përjashtim kur ai rastësisht mund të vriste një grua, një veprim që shikohej me tmerr dhe lahej me vdekjen e tij. Në raste të ndryshme gratë rrjeshtoheshin vetë në formacione ushtarake, armatoseshin vetë me armët e burrave të tyre, turreshin në mes të përleshjes dhe luanin rol përcaktues për fitoren.”

Pastaj autori irlandez përshkruan me hollësi marrëdhëniet e vështira e komplekse të suliotëve me Ali Pashën, konfliktet e vazhdueshme midis tyre, derisa komuniteti suliot u shpërbë, u largua nga trojet autoktone të Sulit dhe u shpërnda nëpër Korfuz, Janinë, Pargë, etj. “Më vonë ata u rrjeshtuan në formacione të ndryshme ushtarake dhe ndihmuan në çlirimin e Greqisë. Një nga këto formuan truprojën e Lod Bajronit dhe ishin midis pjesmarrësve në varrim rreth varrit të tij në Mesolongj. Mirëpo ata tani nuk kanë më asnjë ‘vendbanim të përcaktuar’, aq sa edhe emri i tyre bile thuajse është harruar.”– Kështu e përfundon autori përshkrimin e Sulit.

JAFTA

Koka e ekspozuar këtu është ajo e tradhëtarit të fesë, i njohur me emrin Ali Pasha Tepelenliu.

Është skandaloze që gjatë tridhjetë apo dyzet viteve të vazhdueshme ky Ali Pasha Tepelenliu ka qenë i mbushur me favore nga Porta, e cila i kishte besuar qeverisjen e disa provincave e krahinave. Ai vetë, djemtë e tij dhe, ata të lidhur me ta, kanë marrë shumë përfitime nga Sulltani. Megjithatë, ai jo vetëm që nuk ka treguar mirënjohje, por e ka kundërshtuar në mënyrë të vazhdueshme vullnetin e Portës së Lartë, duke përdorur ҁdo lloj pabesie e tradhtie për të shtypur popullin që qeveriste. Historia e asnjë periudhe nuk paraqet një shembull të perversiteteve që të krahasohen me të tijat. Aktet e tradhtisë dhe mizorisë si ato që ai ka kryer nuk janë parë e dëgjuar kurrë më parë. Gjithnjë ka qenë trazavaç e turbullues dhe kudo që ndodhte ndonjë trazirë, ai merrte pjesë atje—nganjëherë haptas, nganjëherë fshehtas, ose duke e inkurajuar atë me para, ose duke e nxitur e ushqyer atë me veprime tinëzare. Duke rënë pre e ambicjeve mëkatare, ai nuk ishte i kënaqur me provincat që i ishin besuar, por uzurpoi qeverisjen e disa krahinave fqinje në të cilat shkaktoi trazira.

Ai tentoi t’u merrte jetën një numri rajash (fshatarësh të varfër kristjanë) të mjerë, të cilët janë një depozitim i shenjtë në duart tona që na është besuar nga Zoti i Plotfuqishëm; të tjerëve u mori nderin dhe ua plaçkiti pronat. Shkurt, ai rrënoi familje të tëra. Këto ndodhën jo vetëm në Shqipëri, por edhe në krahina të tjera të ndryshme në të cilat ai kishte shtrirë sundimin e tij, si në Jeni Sheri (Larisa), Monastir dhe Saripoel.

Dhuna dhe tërbimi i padëgjuar i Ali Pashës i kishte detyruar banorët e Shqipërisë dhe të provincave fqinje të emigronin. Porta e Lartë, e informuar për tiraninë e tij, dërgoi herë pas here përfaqësues që ngulnin këmbë për ta bindur për nevojën që ta ndryshonte sjelljen e tij. Mirëpo Ali Pasha, jo vetëm që nuk ua vinte veshin këtyre këshillave të dobishme, por vazhdonte me kryeneçësi paturpësitë e tij dhe bile, duke mos marrë më parasysh asnjë kufi, guximi i tij shkoi aq larg sa të qëllonte me armë në Konstandinopojë (në rezidencën e Kalifit dhe qendrën e gjithë sigurisë) mbi disa individë, të cilët nuk e miratonin sjelljen e tij dhe kishin ardhur për të kërkuar azil në kreyeqytet. Kjo shkelje e qartë e të gjitha ligjeve, hyjnore e njerzore, e kishte bërë dënimin e tij të pashmangshëm. Ai u shkarkua dhe provincat që ai qeveriste iu dhanë vezirëve të tjerë. Pikërisht atëherë ai e çorri maskën dhe ngriti flamujt e revoltës. Dhe duke pasur si synim që të realizonte synimet e tij të mbrapshta, të cilat kishte një kohë të gjatë që i mendonte, ai u ngujua në qytetin e Janinës, të fortifikuar qysh më herët për atë qëllim, dhe kujtonte, pa i menduar pasojat, se atje do të mund t’i bënte ballë fuqisë së Portës, bamirëses së tij. Fryma e hakmarrjes që e karakterizonte Ali Pashën u shfaq me gjithë furinë e saj në çastin kur plasi rebelimi i grekëve. Ai u dërgoi shuma të mëdha të pafeve të Moresë, po ashtu edhe suliotëve, për t’i nxitur ata që të ngriheshin kundër muslimanëve. Ky veprim i pafe e mbushi kupën e krimeve të tij, kështu që ligjet e shenjta dhe siguria e Shtetit kërkonin vdekjen e tij. Dhe Hurshid Ahmed Pasha, seraskieri fitimtar i Rumelisë, i cili e kishte zënë rob, e ekzekutoi urdhrin e dhënë për këtë qëllim, me autoritetin e Fetvas së shenjtë e cila shpalli dënimin e tij.

Kështu populli musliman u çlirua përgjithmonë nga poshtërsitë e tirania e tradhtarit Ali Pashë Tepelena.” (f. 429-431)

Nga formulimi ekstremisht negativ i vendimit të Sulltan Mahmudit II në “Jafta” për ta dënuar me vdekje Ali Pashën dalin disa përfundime logjike:

  • Forcimi i pushtetit separatist të Ali Pashës e kishte tronditur Portën e Lartë, kishte krijuar të çara në perandorinë osmane, të cilat sa vinin e thelloheshin.
  • Vetë Sulltan Mahudi II ishte i tmerruar nga rritja e autoritetit të Ali Pashës, bile përtej kufijve të perandorisë osmane, aq sa kërkoi ta asgjësonte me çdo kusht, bile jo vetëm atë personalisht, por gjithë familjen e tij. Prandaj përdori dredhinë, tradhtinë e hilet e ulta për ta zënë në kurth e për ta vrarë Aliun me anën e veglave të tij të verbëra – Hurshid Pashës, seraskierit gjeorgjian lakmitar, mizor e karrierist dhe Muhamed Pashës së Moresë, një pasha servil i një rangu të ulët i cili ia nguli Aliut hanxharin tradhtisht pas shpine. Për ironi të fatit, disa muaj më vonë Hurshidi u dënua me vdekje nga sulltani për mashtrim dhe mori shpagimin e merituar sipas maksimës “Ut necis artifices arte perirent sua” që përmend Walsh-i.
  • Gjithashtu, për të justifikuar dënimin me vdekje të Aliut sulltani përdori një pretekst banal të dy shqiptarëve gjoja të dërguar në Stamboll nga Aliu për të vrarë një agjent të fshehtë. Qëllimi i vërtetë i sulltanit ishte ta zhdukte nga faqja e dheut familjen ‘e rrezikshme’ të Tepelenlijve.
  • Vetë Sulltani u tregua i pabesë, i ulët, jofetar e mizor në kulm duke ua prerë kokat 5 pashallarëve të një familjeje dhe duke i varur kokat e prera për ekspozim publik. Kjo ishte në kundërshtim flagrant me parimet e “ligjeve të shenjta” që ky sultan famëkeq pretendonte se zbatonte.
  • Në “Jafta” shprehet qartë kontributi i rëndësishëm që dha Ali Pasha në kryengritjen e grekëve kundër pushtimit osman.

Më 25 janar 2022 mbushen 200 vjet nga vdekja e Ali Pashë Tepelenës, një datë që meriton të përkujtohet në kuadrin e vitit jubilar të 110 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë. Ali Pasha i parapriu idealeve të Rilindasve duke qenë një nga të parët që hodhi farën e mvehtësisë së Shqipërisë nga pushtimi osman, por që u realizua me shpalljen e Pavarësisë 90 vjet më vonë, më 28 nëntor 1912.

===============

[1] Erin=Irlandë

[2] Përkthimi në anglisht nga Walsh-i gjëndet në fund të librit të tij në Appendix II, faqe 429-431, botim II, Londër, 1828. Përkthimi shqip gjëndet në fund të këtij shkrimi.

[3]T. S. Hughes, “Travels in Greece and Albania”, in two volumes, London, 1830 (vol. II, ch. IX, p. 303).

[4] Sipas Walsh-it, “Kryepeshkopi i Janinës emërohej nga Patriarku i Stambollit me rekomandimin e Vezirit” (Bot. II, Vëll. II, kap. IV, f. 99). Kështu që është e kuptueshme që Vasiliqia, duke qenw bijë prifti orthodoks të vihej nën kujdesin e mbrojtjen e Patriarkut.

[5]Bostanxhi (turq.)-kopështar; ushtar i gardës perandorake. Bostanxhi-Bash (turq.)–komandant i gardës perandorake.

[6]Walsh, Rrëfenjë e një udhëtimi…, etj., botim IV, Londër, 1831, kap. IV, f. 58.

[7]Kemi vënë në kllapa edhe titullin e origjinalit anglisht të 6 fotove.

blank

“Xhafer Vokshi tha, se sikur të më kishin dhënë shtëpi ose lekë në vend të rrugës ‘Asim Vokshi’, për mua…”- Përgjimet e “Vigjilentit” në Ishullin e Zvërnecit

Dashnor Kaloçi

Pjesa e dymbëdhjetë

Publikohet një dosje arkivore voluminoze të nxjerrë nga institucioni i Autoritetit për Informimin e Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, ku ndodhen me qindra dokumente me siglën “Tepër sekret” që i përket ish-të dënuarit politik, Xhavit Qesja, me origjinë nga qyteti i Krujës, familja e të cilit gjatë periudhës së pushtimit të vendit, 1939-1944, u lidh ngushtë me Lëvizjen Antifashiste, duke qenë një ndër bazat kryesore të saj dhe vuri në dispozicion të gjithë pasurinë që kishte, pasi Xhaviti ishte një ndër anëtarët e parë të Partisë Komuniste Shqiptare për rrethin e Krujës, duke drejtuar batalionin partizan Krujë-Ishëm dhe Brigadën e 22 Sulmuese. Karriera politike e Xhavit Qeses pas mbarimit të Luftës, ku ai u emërua dhe shërbeu në detyra të larta në Ushtrinë Shqiptare, aparatin e Komitetit Qendror të PPSh-së, e disa rrethe të vendit, nga ku u dërgua me studime në Bashkimin Sovjetik, ku qëndroi deri në vitin 1957, kur ai u njoftua që të kthehej urgjent në Shqipëri, pasi kishte shprehur hapur pikëpamjet e tij pro vijës politike që po ndiqte udhëheqësi kryesor i Kremlinit, Nikita Hrushov, për dënimin e kultit të Stalinit. Biseda e Enver Hoxhës me Xhavit Qesen në zyrën e tij në Komitetin Qendror, ku ai e kritikoi ashpër për pikëpamjet e gabuara që ai kishte shfaqur gjatë periudhës së studimeve në Moskë, duke i bërë thirrje që të reflektonte dhe të bënte autokritikë, por Xhaviti e refuzoi sugjerimin e sekretarit të parë të Partisë së Punës së Shqipërisë, gjë e cila u bë shkak që ai të mos lejohej të shkonte më në Bashkimin Sovjetik për të përfunduar studimet, por të dërgohej me punë si nënkryetar i Komitetit Ekzekutiv të Elbasanit, nga ku një vit më vonë, do të përjashtohej nga radhët e Partisë, e do të internohej në Ishullin e Zvërnecit, ku regjimi komunist mbante të izoluar disa nga ish-kuadrot e lartë partiakë dhe shtetërorë, të cilët i kishte dënuar për pikëpamjet e tyre antiparti. Kalvari dhe persekucioni i gjatë i Xhavit Qeses nga viti 1957 deri në 1990-ën, ku ai kaloi plot 32 vite në burgje dhe internime, duke qenë një nga të rrallët e dënuar të burgut të Burrelit që bëri greva të gjata urie në shenjë proteste për trajtimin dhe qëndrimin e egër që po mbante regjimi komunist i Enver Hoxhës ndaj tij. Dosja e plotë formulare, hetimore dhe gjyqësore në ngarkim të Xhavit Qeses, e cila publikohet për herë të parë nga Memorie.al, ku ndodhen dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit që pasqyrojnë ndjekjen dhe përgjimet ndaj tij, raportet e bashkëpunëtorëve të Sigurimit me pseudonimet e tyre, korrespodenca me letrat që ai u dërgonte instancave të larta partiake dhe shtetërore, si dhe udhëheqësve më të lartë të PPSh-së, deri në vitin 1991 që u lirua nga burgu!

Raport-informacion i Punëtorit Operativ të Sigurimit të Shtetit, Maliq Mersini, me të dhënat e bashkëpunëtorit të Sigurimit me pseudonimin, “Vigjilenti” lidhur me bisedat e të internuarave në Ishullin e Zvërnecit

                                                                                                        Marrë nga P.op. Maliq Mersini

                                                                                                          Dhënë nga B.p.  “Vigjilenti”

                                                                                                              Vlorë, më 28/1/1959

                                                           R A P O R T

                                       (prej datës 21 deri 28 Janar 1959)

Gjatë kësaj kohe janë biseduar këto çështje nga personat e poshtë-shënuar:

Peçi Fidhi, duke biseduar me Rasim Tahirin tha: “Partia është ajo që më çojë në rrugën e keqe dhe të bëhem antiparti dhe armik i saj. Nuk do të harroj kurrë trajtimin e keq që më ka bërë, duke më nxjerrë jashtë nga shtëpia e nga Tirana, megjithëse kisha edhe djalin e sëmurë”.

Veprimtaria e tij kundër Partisë e Pushtetit: Peçua tha se po të kish fituar elementi antiparti e antipushtet, edhe unë do ti trajtoja dhe do të merrja të tilla masa kundër udhëheqjes së Partisë e Pushtetit.

Peço Fidhi, i ka thënë Xhafer Vokshit, se gjatë 12 ditëve që ka qëndruar në Vlorë, ka qenë edhe në Tiranë.

Peço Fidhi, duke biseduar me Rasim Tahirin dhe Xhafer Vokshin, filloi të shajë Petro Nenin dhe nga ana tjetër të komentojë kultin e individit, por kjo kritikë nuk ka qenë e drejtë, mbasi Palmiro Toljati, nuk shau sistemin socialist. Kur u kritikua Palmiro Toljati edhe Partia jonë filloi ta kritikojë me kot, vazhdon Peçua, se mos kemi ne marksistë si Toljati në Partinë tonë, vetë shoku Enver është i ri në moshë e si marksist. Intervista e Toljatit ka qenë Marksiste-Leniniste dhe i është bërë një analizë e mirë. Mua ma ka lexuar italisht në shtëpi një shok këtë intervistë, por emrin e tij nuk e tregoi.

Peço Fidhi dhe Xhafer Vokshi, thonë se Partia Komuniste e Bashkimit Sovjetik dhe Partia Punëtore Poloneze, mbajnë qëndrim të butë dhe ndihmues karshi Lidhjes së Komunistëve Jugosllavë, kurse Partia jonë, e Bullgarisë, e Kinës, etj., mbajnë qëndrim më të prerë. Kjo tregon se nuk e kanë problem revizionizmin.

Peço Fidhi, në fund tha se: Toljati është shumë i fortë dhe ja u hedh të gjithë sekretarëve të I-rë të Partive, se është më i fortë se Hrushovi dhe Torezi. Si Peçua dhe Xhaferi, thanë se Toljati filloi menjëherë të shkojë tek Titoja dhe të shkëmbejnë eksperiencën (këtu filluan që të dy të lavdërojnë eksperiencën e Titos si p.sh. këshillat punëtorë dhe ndërtimin e socializmit sipas konditave), por thanë si Xhaferi dhe Peçua, se Titos ju rrit mendja dhe kaloi në rrugën kundër kampit socialist, por shumë gjëra i ka të mira.

Gjovalin Luka, i ankohet Rasim Tahirit, për sëmundjen që ka dhe thotë se shokët e organeve të Punëve të Brendshme, duke filluar që nga Ministri, janë të poshtër dhe fjalë të tjera banale. I ka thënë Rasimit gjithashtu se Faik Abdyli, ka denoncuar Zija Dibrën, prandaj Faiku është i poshtër, po kështu thotë dhe për Sitki Bushatin dhe Zenepe Ashikun, se edhe këta kanë fol për Zija Dibrën. I dhimbset Zijai.

Xhavit Qesja, na ka treguar se çfarë ka qenë më parë Aqif Lleshi, dhe tha se ky ka qenë njeri i lekut, herë bëheshe me Zogun, herë me Krajlin e Jugosllavisë, kur erdhi Italia me Italianët, kur erdhi Gjermania me Gjermanët, nuk ka qenë me Lëvizjen dhe sot merr pension 6.000 lek në muaj. I biri i Aqif Lleshit, (Mustafa Lleshi), ka qenë në U.D.B., ka futur ose ka ndihmuar për t’u future në burg patriot shqiptarë, kur u prishën marrëdhëniet me Jugosllavinë më 1948, më vonë ka ardhur në Shqipëri dhe sot në vend që të jetë si emigrantët e tjerë në Llakatund, punon në Kryeministri, kjo nuk është e drejtë – thotë Xhaviti -. Këtë e aprovojnë, si Pëllumb Dishnica, ashtu dhe Gjovalin Luka, kurse Xhafer Vokshi, thotë se kështu e don politika, se nesër mund të vijë dhe Fadil Hoxha e Xhavit Nimani, por nuk do t’i çojnë në Llakatund, se nuk e don politika, kështu si thua ti Xhavit?

Gjovalin Luka, Reth çështjes së Aqif Lleshit dhe Mustafa Lleshit, tha se prandaj as Titua nuk na i dorëzon në kriminalitet, mbasi edhe ne nuk ja dorëzojmë atij. Xhavit Qesja, tha se këto që them për Aqif Lleshin e Mustafa Lleshin, i them në bazë të notave të Qeverisë Shqiptare dhe të fjalimeve që kanë mbajtur udhëheqësit e Partisë tonë e të Qeverisë. Pëllum Dishnica, tha që i lumtë Aqif Lleshit, që di ta luajë politikën.

Gjovalin Luka, i ka thënë Rasim Tahirit, se përsëri i vëllai i Gjovalinit i ka dërguar libra, por nuk i lejojnë me ja dhënë, këtë ja ka thënë e shoqja e Gjovalinit dhe Gjovalini filloi të shajë me fjalë banale shokët e Ministrisë Brendshme, për të cilët thotë se, janë të poshtër gënjeshtar, mbasi vetë thonë që nuk ja u pengojmë librat, kurse në të vërtetë nuk i lejojnë.

Xhafer Vokshi, i ka thënë Rasimit, se për ne Qeveria bën shpenzime të kota, duke na mbajtur këtu pa punë, por kanë qëllim të na fusin në burg, pasi kështu kanë mbajtur edhe Tukun, Bedriun dhe Hulusiun, prandaj – tha Xhaferi -, ja kam frikën arrestimit.

Në një letër që i ka shkruar e shoqja, thotë se i kish thënë një grua në Fier, që Xhaferin e kanë dënuar me 16 vjet, e shoqja e Peço Fidhit, tha se këtë fjalë Agetinës, ja kish thënë e shoqja e Vojo Bilbisë.

Duke biseduar rreth pagëzimit të fëmijëve, Xhafer Vokshi tha se edhe Marksi ka festuat Krishtlindjet. Këtë mendim të Xhaferrit, e kundërshtuan të gjithë sa ishin prezent, duke thënë se Marksi ka qenë ateist.

Xhavit Qesja, duke na treguar nga Ogonjoku mbi ndeshjet sportive në mes të skuadrës Sovjetike dhe të Brazilit, kjo e fundit kishte fituar dhe me këtë skuadër kish patur takim Presidenti i Brazilit, i cili u kish dhuruar nga një makinë e shtëpi çdo lojtari, u kishte vënë emrat e lojtarëve, rrugëve.

Ky është trajtim tha Xhaviti. Kurse Xhafer Vokshi, tha se sikur të më kishin dhënë shtëpi në vend të rrugës “Asim Vokshi” për mua do të ishte më mirë, nuk më duhet emri, por lekë.

Xhafer Vokshi, i ka thënë Rasim Tahirit, se Bedriu është interesuar kur Xhaferri ishte në Komitetin e Kulturës, për të mos ju ulur rroga, më vonë e ka dërguar në gazetën e emigrantëve dhe aty me të njëjtën rrogë. Të gjitha këto – thotë Xhaferri – m’i ka bërë Bedriu, mbasi ky është kujdesur.

Për Tukun thotë se edhe ky është interesuar kur ishte N/Kryeministër, i ka bërë një lutje, pasi donte të martohej dhe menjëherë Tuku i ka dhënë 20.000 lek. Sikur të mos ishte Tuku – thotë Xhaferi – nuk do të më ndihmonin për të më dhënë ato të holla.

Xhafer Vokshi, vë në lojë në formë tallje fjalimet që ka mbajtur Stalini gjatë luftës, duke i imituar rusisht dhe të tjerët qeshin.

Agetina Vokshi, i tregoi Rasimit, se Tukun e kanë dënuar 20 vjet dhe nuk mundem të shkojnë për të pare, mbasi kanë frikë. Frano Jakova me të shoqen, i kanë prurë duhan dhe nuk munden që t’ja çojnë Tukut, se kanë frikë dhe duhani ka mbetur tek nëna e Maries në Tiranë.

                                                                                                               “Vigjilenti”

Raport-informacion i Punëtorit Operativ të Sigurimit të Shtetit, Maliq Mersini, me të dhënat e bashkëpunëtorit të Sigurimit me pseudonimin, “Vigjilenti” lidhur me bisedat e të internuarave në Ishullin e Zvërnecit

                                                                                                 Marrë nga P.op. Maliq Mersini

                                                                                                      Dhënë nga B.p. “Vigjilenti”

                                                                                                              Vlorë më 4/II/1959

                                                      R A P O R T

                                   (Prej datës 28/I/59 deri më 4/II/59)

Gjatë kësaj kohe janë biseduar këto çështje politike dhe ekonomike nga personat e poshtë shënuar:

Peço Fidhi, duke lexuar gazetën “Zëri i Popullit”, vërejti se në raportin e Hrushovit, thuhesh se tani në Bashkimin Sovjetik, nuk ka më të burgosur politik dhe kjo e çuditi Peçon, kurse të tjerët nuk folën, vetëm Xhafer Vokshi tha se ky është sukses dhe ishalla bëhet edhe tek ne, mjafton të bëhet 5%. Në gazetën e datës 1 Shkurt, Pëllumb Dishnica kishte lexuar fjalimin e Mikojanit, i cili kishte thënë se në Bashkimin Sovjetik, nuk ka më të burgosur politik dhe as nuk bëhen ndjekje politike dhe se në grupin antiparti të Malenkovit, Kaganoviçit, Molotovit, Bulganinit, e Shepilovit, ka pas dhe të tjerë. Nuk flasin asgjë në lidhje me Kongresin e XXI-të, sidomos Xheviti, Pëllumbi dhe Nuri Huta.

Peço Fidhi, tha se në përshëndetjen e Toliatit dhe të Gomulkës, nuk goditet me emër revizionizmi jugosllav, por thonë vetëm revizionizmi. Peço Fidhi i tha Rasimit dhe Xhaferrit, se Partija jonë, Moravskin e quan oportunist, kurse ai rri gju më gju me Hrushovin.

Pëllumbi e Xhaviti, duke folur mbi grupin antiparti të Malenkovit me shokë, thonë se gjithë pjesëtarëve të grupit u caktuan punë dhe funksione të ndryshme dhe kundër tyre nuk u morr asnjë masë e rëndë.

Si Pëllumbi dhe Xhaviti, duke bërë fjalë mbi problemet ekonomike të vendit tonë, thonë se fabrikat e marmelatës në Elbasan, Shkodër e Korçë, janë vetëm punishte me makineri të vjetra, po kështu thonë edhe për Kombinatin e Peshkut në Vlorë, që nuk është gjë tjetër, veçse një fabrikë me makineri të vjetra dhe primitive.

Xhaferri, paraqitet i mërzitur që nga koha që i iku gruaja. Xhaferri tue fol me Rasimin, tha se Xhavit Qesja, do të ketë fol ndonjë pakënaqësi për disa shokë që janë bërë anëtar të Komitetit Qendror të PPSH-së, dhe që nuk kanë meritat e Xhavitit, duke prurë si shembull Pjetër Kostën, Rrapi Gjermenin.

Agetina Vokshi, kur ishte tek Xhaferi, na tha se qe takuar me të motrën e të shoqes së Xhavit Qeses, e cila kish pyetur Agetinën në Tiranë, për Xhavitin dhe Agetina i qe përgjigjur, se është mirë me shëndet, kurse e shoqja e Xhavitit, rrinte larg kur Agetina po i tregonte të motrës së Meribanit. Kjo tregon se Xhaviti nuk është ndarë me të shoqen, por kanë prerë çdo lidhje e korrespodencë, me qëllim që të mos ketë ndonjë konsekuencë Meribani.

U bisedua nga ana e Xhavitit e Pëllumbit e Peços, se Adem Deliu, është me i zoti se Pirro Dodbiba, pasi ky i fundit e ka marrë diplomën duke dhënë provimet për reformën agrare.

Peço Fidhi, ka thënë se në kohën e Stalinit, nuk kishte sheqer dhe makarona për një javë rresht dhe bukën e merrnin me radhë dhe të zezë. Kurse tani që është Hrushovi, ndryshoi menjëherë. Peçua ka fol keq gjithashtu dhe për shokun Adil Çarçani, duke thënë se nuk e honeps dot, nuk është i zoti, është arrogant dhe se u bë kandidat i Byrosë, se goditi pikëpamjet e Pajo Islamajt dhe jo për ndonjë punë tjetër.

Gjovalin Luka, thotë se jemi mirë të internuar këtu, gjella na vjen e gatshme, prandaj kam menduar të shkruaj romanin. Këtë e quan si leje krijimtarie. Gjovalini nuk është i sëmurë aq sa paraqitet. Barant që ju dhanë herën e parë, nuk i ka përdor të gjitha. Rrin gjithë ditën brenda dhe merret me shkrimin e romanit. Memorie.al

blank

Bamirësia heroike e shkodranit Hasan Hoti për shpëtimin e hebrejve nga nazistët Nga Pertefe Leka

 

Kanë mbetur të gdhendura në histori fjalët magjike “bukë e krypë e zemër”

 

blank

Z.Shalon Adixhes me banim në Haifa ka thënë: ”Sa të jem gjallë do ta kujtoj dhe do t’ia lë amanet edhe pasardhësve, mikëpritjen dhe besën e popullit shqiptar. Jam strehue disa kohë në Shkodër, më vonë kam punuar si druvar në “Pyjet e Mamurrasit”.Të gjithë e dinin se ne na kërkojnë nazistët. Por nuk u gjend një shqiptar të na kallxojë, të na spiunojë.”( Marrë nga shkrimet e Refik Veselit).

Nuk ishte e thjeshtë që pas një periudhe 50 vjeçare të rilidhësh zemrat e atyre që u miqësuan në vatrat e ngrohta shqiptare, gjatë periudhës së Hollokaustit. Për t’i përjetësuar këto lidhje, në Tiranë Ishte ngritur “Shoqata Shqipëri -Izrael” e cila korrespondonte me të njejtën shoqatë të formuar në Izrael.

Koha e gjatë e ndarjes është e lidhur me kohën e shtypjes komuniste në Shqipëri, që ndikoi duke lënë stres në kujtesën e njerëzve. Kështu pas shumë përpjekjesh edhe familjet shkodrane i gjetën njerëzit që kishin strehuar në një kohë kur edhe ata nga Izraeli ishin vënë në lëvizje për të kërkuar “Shpëtimtarët e tyre”. Këto lidhje po vijnë duke u shtuar përditë për të plotësuar librin”The Jeës of Albania”ku do të ravijëzohet edhe kontributi I familjeve shkodrane në këtë sakrificë për dashuri njerëzore. Për këtë hedh dritë një letër e shkruar nga kryetari i degës së Shkodrës për Shoqatën “ “Shqipëri -Izrael” Z. Vehbi Hoti.

Me rastin e dhënies së dekoratës që i ishte akorduar babait të tij, Hasan Hoti,në fjalën e mbajtur ai theksoi: ”50 vjet më parë, ne strehuam dhe i ndihmuam izraelitët, jo me mendimin se këta të fundit do t’na e shpërblejnë një ditë, por sepse ndihma jonë ishte një pjesë e pandarë e traditës së mirëfilltë shqiptare.” Takimi ishte organizuar në Tiranë me 9 Maj 1995 me rastin e 50-Vjetorit të fitorës mbi nazizmin. Në këtë mbledhje solemne, këshilltarja e Ambasadës Izraelite në Romë, Miriam Ziv, dorëzoi dekoratat me titullin më të lartë për qytetarët e huaj akorduar nga Izraeli për familjet shqiptare: Bahrije Boriçi, Hasan Hoti, Nora Imami, Zyra Kasapi. Ky vlerësim për fisnikët kalonte nëpër filtrat e verifikimit që ata të merrnin satisfaksionin moral për veprën e lartë që ata kishin bërë në rrethana të vështira. Ja si e paraqet me shumë modesti Zoti V. Hoti këtë ndihmesë të familjes së tij.”Në ditët e tmerrshme të luftës, ku nazizmi gjerman po bënte kërdinë mbi popujt dhe veçanërisht mbi izraelitët, vjen në Shkodër, familja e Asher Asheroviq Kutjel nga Prishtina të shoqëruar nga Abdullah Podgorica. Nga katër vajzat e Asherit (në Shkodër e thërrisnim Ashim), Rashelen e strehuan në shtëpinë tonë dhe të gjithë ne e thërrisnim Shpresa. Vajzën më të madhe,Bukicën e dërguan në familjen e Dr. Bahri Koplikut. Prindërit me vajzën më të vogël, 14-15 vjeçare I strehuan në Krebe, fshat afër Shkodrës. Vajzën, me emrin Jafica e çuan në familjen e Hamdi Beg Bushatit dhe e thërrisnin Nexhmije.

blank

Kjo ndarje e vajzave në disa familje, që numerikisht ishin familje të mëdha siguronte në të vërtetë jetën e tyre, por rrezikonte shumë jetë njerëzish, në se ata do të zbuloheshin.

E pra kjo sakrificë ishte pjesë e nderit të shqiptarit, ishte forcë e karakterit të tij, që mbronte dashurinë njerëzore pa dallim religjioni, race, apo etniteti.

Ndër të tjera Zoti Hoti shkruante se kur ata kishin strehuar Rashelen, oborri i shtëpisë tyre ishte i mbushur me automjete gjermane dhe oficerë të lartë, të cilët kishin me vete dhe shumë ushtarë italianë të zënë rob. Në këto rrethana, babai ishte i detyruar t’i largonte vajzat, motrën dhe Rashelen te halla, e cila jetonte vetëm, pasi kishte martuar dy vajzat e saj. Edhe pse shtëpia ku ata u trehuan nuk ishte shumë larg nga shtëpia e Hasan Hotit, por kishte pozicion më të mirë për të siguruar fshehtësinë. Zoti Vehbi mban mend një moment, kur Rashela kërkoi të vizitonte motrën e vet në shtëpinë e Hamdi Beg Bushatit. Megjithëse ajo përdorte çarçaf, kur delte jashtë shtëpisë, gjatë rrugës dalloi hipur mbi kalë oficerin gjerman që i kishte bastisur shtëpinë në Prishtinë. Ajo me një frikë të madhe kishte shtangur në vend dhe nuk mundi të arrinte në destinacion. Si në ekran i kaluan në mendje torturat e SSit që i detyronte ato të kallxonin ku e kishin floririn. Ditët kalonin dhe Rashela ambjentohej në familjen e re. Ajo gatuante lloj lloj bukësh, bënte punë dore, qepte me mjeshtëri pantofla me shoje të trasha që i përdornin për të fshehur paratë. Ajo komunikonte me njerëzit, pasi njihte gjuhë të huaja. Ky adaptim i shpejtë u krijonte mundësinë atyre që të lidheshin shpirtërisht dhe të jetonin si në një familje. Pas këtyre lidhjeve të ngrohta, dita e ndarjes që pritej në çdo çast, nuk ishte e lehtë për të dy palët.

9 maji I 1945 në Shkodër u shoqërua me të shtëna pushkësh dhe me thirrjet, kapitulloi Gjermania. Njerëzit ishin mpirë nga lufta dhe nuk e dinin akoma se çfarë po i priste nga diktatura e re. Kështu gëzonin për ditën e fitores mbi nazizmin. Kjo fitore gjallëroi të gjithë ata që ishin strehuar gjatë luftës për të vazhduar rrugën deri në destinacion. Të grumbulluar të gjithë në oborrin e gjimnazit u përcollën nga familjarët, ku ata ishin strehuar dhe morën udhën drejt Maqedonisë. Ndarjet qenë shumë emocionuese, sepse strehimi i tyre në Shkodër nga bukëdhënësit e qytetit të lashtë, shpëtuan jetë njerëzore. Mirënjohja dhe admirimi i izraelitëve ndaj shpëtimtarëve, ishte pa kufi, prandaj përqafimet e fundit u shoqëruan me lot në sy dhe me dashuri në zemër nga të dyja palët. Koha e gjatë e izolimit Komunist i errësoi shpresat e komunikimit: Fjala e urtë popullore se mali me malin nuk takohen, por njerëzit takohen një ditë, u bë realitet. Vetëm me fitoren e demokracisë në Shqipëri Rashela, (nënë dhe gjyshe), fill pas ngjarjeve të përmbysjes së komunizmit, dërgoi mesazhe të përzemërta familjes së Hasan Hotit, veçanërisht vajzave të shtëpisë, që atëhere ishin si motra, mikesha e shoqe të ngushta, të cilat i dhanë gaz asaj, kur vdekja e ndiqte pas.

blank

Si e realizoi kontaktin, zonja e moshuar?

Fotografitë ishin dokumenti më identifikues për të bërë rilidhjen. Foton që dërgoi Rashela tek Z.Veseli,( kryetari i shoqatës Shqipëri -Izrael, shqiptari i parë që vendosi flamurin kuq e zi në Jadvashen, pasi kishte strehuar e shpëtuar 7 izraelitë, në familjen e tij në Krujë) ku ajo i kërkonte të gjëndet në Shkodër familja me emrin” Hasan”, sepse kishte harruar mbiemrin (Hoti). Për të realizuar kërkesën e Zonjës izraelite u ngarkue mësuesi A.Parruca, i cili me fotografinë në dorë duhet të gjente në Shkodër familjen e kërkuar prej saj. Së pari Z. Agim Parruca njofton Radio- Shkodrën dhe gazetën lokale “Shkodra”. Me kërkesën e zonjës në fjalë, Ai realizonte nëpërmjet këtij publikimi edhe më shumë; të nxirrte në pah fisnikërinë e familjeve shkodrane, mikpritjen e përzemërt të tyre jo vetëm në situata të vështira lufte, por edhe në kohë paqeje. Kanë mbetur të gdhendura në histori fjalët magjike “bukë e krypë e zemër” ( shënim: shkodranët, që shpëtuan njerëzit e pafajshëm nga gjenocidi më i egër në historinë botërore, nuk i shpëtuan gjenocidit komunist. Në kohën e diktaturës, po të strehonin dhe të shpëtonin njerëzit e pafajshëm të familjeve të tyre, që mendonin ndryshe nga komunistët, i pushkatonin së bashku me të strehuarit. Po edhe në atë terror, ata e vazhduan traditën, pranuan të flijohen, për të dashurit e tyre. Nëpërmjet gazetës Z. Hoti e gjeti shumë të kërkuarën, Rashela edhe pse e moshuar, ajo e hapi kutinë e memorjes dhe çfarë kishte ruajtur në zemër, për të shprehur mirënjohjen, admirimin, respektin dhe dashurinë për atë familje të fisme me tradita bamirësie dhe mbi të gjitha të Besës.

Për këtë miqësi Zoti Vehbi Hoti, përpara përfaqësueses izraelite, në respekt të mirënjohjes së tyre improvizoi vargjet:

Pa e ditë se çfarë po ndodh!

Pa e ditë se vjen kjo ditë,

prindërit tanë me zemër në dorë

kanë strehuar izraelitë.

Atje larg në Jadvashen!

Atje larg në tokë ranore!

Janë shkruar prind’t e mi,

në një shkëmb me shkronja dore./Telegraf.com

blank

LXVIII – 2021 VITI AT PJETER MESHKALLA S.J. 120 VJETORI KUR U Lé N’SHKODER I MADHI AT MESHKALLA! (Pergatiti FRITZ RADOVANI, 2021)

Nga Fritz RADOVANI: (Pjesa LVIII.)

 

TAKIMI  I  FUNDIT :

 

blank

FOTOKOPJE E LETRES ORIGJINALE

SHKRUE PREJ

AT PJETER MESHKALLëS S.J.

N’ ARKIVIN E MINISTRISë Së MBRENDSHME TIRANë 1998. (DOSJA NR.4191/1-1967).

 

Padër Mëshkalla ia mbërrijti asaj ditë që pat profetizue ma parë. Ai e pa me sy shka paralajmëroi. Diktatorët me të vërtetë hangrën kokat e njeni tjetrit dhe këtij nuk patën shka me i ba. Ai dhe Ideali i Tij FITOI!

E takova edhe njëherë përkrahu me Zef Mirditën (Bukën), pak pa mbërrijtë tek dera eme dhe shkëmbyem pak fjalë rreth shëndetit, për të cilin m’u ankue dhe para se të ndahëshim e përqafova si zakonisht.

Nuk më shkoj mendja aspak në ato ditë se ai ishte kenë takimi i fundit me Té! Ai nuk kaloi kurrma andejpari.

Edhe pse kanë kalue shumë vite, shpesh e kujtoj dhe prap me veti mendoj e më duket se një ditë, unë prap do ta takoj !

Ai, bashkë me veprën e Tij, nuk vdes kurr në kujtesën teme dhe t’ atyne që e njohën ose i kanë dëgjue vetëm emnin!

Unë kam besim tek Kisha, dhe Besoj se, një ditë jo aq larg,    Martiri At Pjetër Mëshkalla do të jetë në vendin që meriton!  Ajo ka prova të mëdha prej  Tij!

Prof. Arshi Pipa, shkruen për Padër Mëshkallën: “Por, 25 vjet burg ndër burgjët staliniste, peshojnë ndoshta edhe ma randë në kandarin e martirizimit, se pushkatimi”(1993). 

       Melbourne, 1 Dhjetor 2021

blank

Përgjimet e “Vigjëlentit” në Ishullin e Zvërnecit: Ja çfarë bisedojnë për udhëheqjen, Xheviti, Gjovalini, Nuriu, Pëllumb Dishnica, Peço Fidhi dhe Xhaferr Vokshi…

Dashnor Kaloçi

Pjesa e dhjetë
Publikohet një dosje arkivore voluminoze e nxjerrë nga institucioni i Autoritetit për Informimin e Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, ku ndodhen me qindra dokumente me siglën “Tepër sekret” që i përket ish-të dënuarit politik, Xhavit Qesja, me origjinë nga qyteti i Krujës, familja e të cilit gjatë periudhës së pushtimit të vendit, 1939-1944, u lidh ngushtë me Lëvizjen Antifashiste, duke qenë një ndër bazat kryesore të saj dhe vuri në dispozicion të gjithë pasurinë që kishte, pasi Xhaviti ishte një ndër anëtarët e parë të Partisë Komuniste Shqiptare për rrethin e Krujës, duke drejtuar batalionin partizan Krujë-Ishëm dhe Brigadën e 22 Sulmuese. Karriera politike e Xhavit Qeses pas mbarimit të Luftës, ku ai u emërua dhe shërbeu në detyra të larta në Ushtrinë Shqiptare, aparatin e Komitetit Qendror të PPSh-së, e disa rrethe të vendit, nga ku u dërgua me studime në Bashkimin Sovjetik, ku qëndroi deri në vitin 1957, kur ai u njoftua që të kthehej urgjent në Shqipëri, pasi kishte shprehur hapur pikëpamjet e tij pro vijës politike që po ndiqte udhëheqësi kryesor i Kremlinit, Nikita Hrushov, për dënimin e kultit të Stalinit. Biseda e Enver Hoxhës me Xhavit Qesen në zyrën e tij në Komitetin Qendror, ku ai e kritikoi ashpër për pikëpamjet e gabuara që ai kishte shfaqur gjatë periudhës së studimeve në Moskë, duke i bërë thirrje që të reflektonte dhe të bënte autokritikë, por Xhaviti e refuzoi sugjerimin e sekretarit të parë të Partisë së Punës së Shqipërisë, gjë e cila u bë shkak që ai të mos lejohej të shkonte më në Bashkimin Sovjetik për të përfunduar studimet, por të dërgohej me punë si nënkryetar i Komitetit Ekzekutiv të Elbasanit, nga ku një vit më vonë, do të përjashtohej nga radhët e Partisë, e do të internohej në Ishullin e Zvërnecit, ku regjimi komunist mbante të izoluar disa nga ish-kuadrot e lartë partiakë dhe shtetërorë, të cilët i kishte dënuar për pikëpamjet e tyre antiparti. Kalvari dhe persekucioni i gjatë i Xhavit Qeses nga viti 1957 deri në 1990-ën, ku ai kaloi plot 32 vite në burgje dhe internime, duke qenë një nga të rrallët e dënuar të burgut të Burrelit që bëri greva të gjata urie në shenjë proteste për trajtimin dhe qëndrimin e egër që po mbante regjimi komunist i Enver Hoxhës ndaj tij. Dosja e plotë formulare, hetimore dhe gjyqësore në ngarkim të Xhavit Qeses, e cila publikohet për herë të parë nga Memorie.al, ku ndodhen dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit që pasqyrojnë ndjekjen dhe përgjimet ndaj tij, raportet e bashkëpunëtorëve të Sigurimit me pseudonimet e tyre, korrespodenca me letrat që ai u dërgonte instancave të larta partiake dhe shtetërore, si dhe udhëheqësve më të lartë të PPSh-së, deri në vitin 1991 që u lirua nga burgu!

Raport-informacion i bashkëpunëtorit të Sigurimit të Shtetit me pseudonimin “Vëzhguesi”, lidhur me bisedat e bëra nga të internuarit në Ishullin e Zvërnecit

Duke më folur për parandjenjat e gruas së tij, më tha se sikur të kisha dëgjuar gruan, e cila më tha se të mos dilnja të shëtis kur po zhvillohej Konferenca e Tiranës, nuk do të isha në Zvërnec. E pyeta: Po ti a akuzohesh për Konferencën e Tiranës? “Po’ më tha, ‘sepse kam biseduar me Ihsan Budon që ishte delegat, në pushimin e Konferencës dhe asgjë tjetër. Por sigurisht dyshojnë se mos ishte e organizuar Konferenca”, shtoi duke përsëritur “asgjë, asgjë” dhe duke kujtuar këshillat e gruas.

Peço Fidhi, është një element llapazan që e ka në majë të gojës majasëllin, gjithë ditën duke dërdëllitur dhe duke marrë njerëz nëpër gojë. Është shumë mëndje lehtë, mendoni, ky ka mbaruar për Filozofi Materialiste, e megjithatë gjithë ditën rri duke shtënë fall me letra dhe beson në fall, mbasi thotë se gruas së tij, një arixhofkë i paska gjetur me fall shumë gjëra. Nga bisedat, këngët dhe sjelljet e tija, të jep përshtypjen se është grek dhe jo shqiptar. Shkrihet kur hapet muhabeti për Greqinë. Çdo ditë paska dëgjuar Radio-Korfuzin, thotë: Këndon këngë greke, në majë të gjuhës e ka muhabetin për sjelljet e mira të grekëve me Shqipërinë në vitin 1940. Greko mania e tij arrin deri në budallallëqe, kur thotë se: “Qytetërimi grek nuk është arritur sot akoma në asnjë vend tjetër të botës”. Po siç duket e paska për traditë, mbasi na tregoi se një familjar i tij paska qenë i internuar në kohën e Zogut, si filogrek dhe kur paskan hyrë ushtarët grekë në Gjirokastër, ky paska hipur në Sheshin e Çerçizit: “Zito more, se plasa”!

 

Në muhabete dhe ironira ka patur shfaqje të hapta anti-sovjetike, p.sh., ka thënë: kur bisedonim për dashurinë dhe familjen në Bashkimin Sovjetik, më mirë të mos kesh familje se sa të jesh si familjet sovjetike. Tregon shpesh meselera vajzash sovjetike të korrupsionuara. Duke folur për divorcet në Shqipëri me ngjyrat më të zeza, tha: “Ky është një proces që nuk mund të ndalet në Leningrad. Veçanërisht në Leningrad ishin të mbushura me shpallje divorcesh”. Për letërsinë sovjetike, thotë se: duke përjashtuar disa romane kryesore, të tjerat nuk të tërheqin, fillojnë me oxhaqet e fabrikave. Edhe botimet tona, nuk bëkan asnjë dyshkë (me përjashtim të romanit të Petro Markos). Sa herë që kemi përmendur emrat e shkrimtarëve tanë, ose kuadrove të Universitetit, të gjithë u vënë nga një emër: “Gomar”, “Mut”, “Dallkauk”, “Servil”, e çfarë nuk nxjerrin nga goja!

Duke folur për aeroplanët me reaksion, mbasi i tregova se si lëndë djegëse mund të djegin benzol, ai tha: “Ahh benzol, a e dini se makinat e udhëheqsave nuk përdorin benzinë, por benzol. Edhe benzinën e kanë të ndryshme, ti nuk i din këto, se ke qenë brenda, por më mirë që s’i din, vetëm mos u çudit kur t’i dëgjosh”. Për vetëvrasjen e Mynyr Kokalarit, tha se atë e vrau…..dhe tani burri i botës është në Byronë Politike”!

I bisedon në mënyrë skandaloze rastet e divorceve në udhëheqësit, p.sh., atë të Jorgjie Premtit, të Haxhi Lleshit, të Myslym Pezës etj., duke theksuar se masat kundër divorceve nuk mund të kenë efekt kur nuk fillojnë nga lart. Po kështu ekzagjeron duke folur për jetën përrallore që paskan bërë ata që në kohën e triskave, kishin “Blloqet’. Që nga dita që u kthyen nga Vlora, ku sipas tij qenka marrë në pyetje në lidhje me Konferencën e Tiranës, vihet re njëfarë ftohje në mes të Peços dhe Pëllumbit, që të dy janë shumë të alarmuar.

Më 13 tetor, Peço erdhi me vrap, dyll i verdhë dhe pasi bisedoi me Pëllumbin, tha: “Shenjë e keqe, po vjen makina-burg, dikush arrestohet prej nesh, sigurisht unë”. Kur u pyet nga Gjovalini: “pikërisht pse ti”, tha: Sepse unë e di se në çfarë kallëpesh deshën të më fusnin në Vlorë kur më pyetën. Nën këtë tension qëndruan deri sa u err dhe kur pyetën përgjegjësin e rojës, se çfarë qe ajo makinë, na paskësh qenë auto-kinemaja, që kishte ardhur për të dhënë shfaqje në fshatin Zvërnec. Xhavit Qesja qëndron shumë gjakftohtë, i matur dhe rrallë merr pjesë në bisedime, tue qenë shumë i rezervuar. Vetëm këto raste ka pasur.

Duke folur për shkollën e Partisë në Moskë, ka bërë akuzim për dogmatizëm, duke thënë: “Vetëm prej profesor Denizovit mund të mësojshe diçka të re, nga pedagogët e tjerë, asgjë më tepër. Denizovi, tha që secili duhet të ketë personalitetin e vet, të shfaqi mendimin e vet mbi një çështje të dhënë, pavarësisht se si mund të mendojnë të tjerët”. Edhe Xhaviti merr pjesë me Peçon, në rastet e imoralitetit në Bashkimin Sopvjetik: “Për mua është e poshtër dhe jo komuniste, që një vajzë të shoh pozitën për martesë, siç ndodh në Bashkimin Sovjetik”.

Na ka treguar se si së bashku me sekretarin e partisë së Qarkorit që studionin në shkollë, ka dalë për t’u takuar me dy vajza, se si tallesh ky me to…..! Duke biseduar me Peçon për mobiliet finlandeze dhe hungareze që paska blerë Vasil Nathanaili dhe Mihal Prifti, tha: “Ky është degjenerim”. Një ditë tha se në Tiranë, ka më shumë kurva dhe shtëpi publike ilegale se sa në kohë të Zogut. Duke fol për kuadrot, tha se: privatja lot shumë. Kuadrot as gjysmën e kohës së punës nuk e shfrytëzojnë, kanë halle ekonomike, kush mendon për lopën, kush për bahçen, nuk ua premton gjendja ekonomike.

Xhaferr Vokshi, e ka bërë zakon që të bisedojë si pleqtë: i lini këto muhabete, se këto janë pronë qeverie. Një ditë e pyeti Gjovalinin se çfarë nënshtetësie kishte: “Të paska zënë meraku’ i tha, ‘unë kam vetëm nënshtetësinë shqiptare”. Po në Gjakovë, i thamë, nuk ka qejf me shkue: Unë Gjakovën e kam në Fier, u përgjigj, kam gruan dhe fëmijët. Kur Peço hapi çështjen e triskave dhe ‘Blloqeve’, Xhaferri tha: “Hallaile, mos m’i përmend blloqet, ç’mu desh mua që bisedova për blloqet, rri or budalla në punën tënde”. Një ditë Xhaferri hapi çështjen e shkollave shqipe në Kosovë, atëhere Xhaviti e pyeti: “Pse paska shkollë shqipe në Kosovë, gazetat tona kanë shkruar se s’ka”. Xhaferri i’u përgjigj: “Si s’ka shkollë shqipe, a se thonë gazetat: Jo në Kosovë që ka, por edhe në Zadar ka shkollë shqipe. Ata (Jugosllavët), nuk janë budallenj, don me mësue atë që mendoj unë, na mësoje me gjuhën tënde”? Xhaferi shoqërohet më shumë me Rasim Tahirin, jo vetëm pse paskan qenë njoftë në Kosovë, por edhe për komedirat që bëjnë këtu.

Rasim Tahiri: Ky është një tip kokëderri, inatçi, sarkastik. Kurrë nuk merr pjesë në diskutime. “Unë or vëlla’, thotë ‘dua me shkue te shtëpia në kullat e të ris kalamajtë”. Vetëm njëherë kur i tregova se si u rrah me një zogistë “Bishtuku” në burg, më tha: “Allah, shumë muhabet është bë në shtëpi të tij, hajt ti se i di unë punët e krajlnive na thonë te “Bishtuku”, por s’paska pas ditë kurrgjë”. Kur fillon ndonjë bisedim, ai ja fillon ngërdheshjeve me gjuhë e me sy. Përsërit shpesh këto fraza boshe: “Ka pas thënë Gjergj Mullaga”, “fundi i dalt për hair”, “atë ka piku tavani”, e shumë llafe të tjera shkodrane.

Nuri Huta, ky nuk para flet, rrinë më i larguar, tregohet i habitur për gjërat që ndigjon, mbasi ky ka qenë në burg më parë.

Më datën 15/X/1958 “VËZHGUSI”

Informata u shtyp në 6 kopje, njëra do t’i jepet kolonel Januz Mersinit për ta parë dhe të tjetrit do të vendosen në dosjet e secilit.

Raport-informacion i oficerit të Sigurimit të Shtetit, major Gole Bashari, me të dhënat e bashkëpunëtorit me pseudonimin “Vigjëlenti”, lidhur me bisedat e bëra në Ishullin e Zvernecit, nga të internuarit: Xhevit Qesja, Pëllumb Dishnica, Peço Fidhi, Nuri Huta, Gjovalin Luka, Xhaferr Vokshi, Rasim Tahiri, etj.

I N F O R M A T Ë

Prej datës 11/X/1958 deri më 24/X/1958

Gjatë këtyre ditëve është biseduar nga personat e poshtëshënuar këto çështje:

Peço Fidhi: ka qëndruar në pritje të gruas së tij dhe të tjerët muhabetin e kanë bërë rreth ardhjes së gruas të Peços, tue thënë Peçoja se të shtunën do vij, mbasi nuk i erdhi të shtunën, Peçoja është sëmurë. Por këtë zemërim nuk e ka shfaqur, por ka thënë: “Vetë në mënyrë zyrtare, më thanë se do ta dërgojmë gruan”. Peçoja, mbasi e pyeti Gjovalini: pse kërkon kaq me këmbëngulje që të vijë gruaja, Peçoja tha se: kam nevojë për të, mbasi kam një punë misterioze, prandaj mos më pyetni pse ngul këmbë që të vijë gruaja. Peçoja, duke qëndruar me Rasim Tahirin dhe Xhafer Vokshin, ju ka thënë se: ç’mu desht mua që të shkoja tek Hulusi Spahiu, kur partia kishte marrë masa kundër tij, tha ç’mu desh të shoqërohem me Pëllumb Dishnicën e me Nikon (Emigrant Jugosllav), kjo doli nga Peçoja, se është pyetur për këta persona dhe Xhaferi tha që Peçoja e ka rëndu Pëllumb Dishnicën.

Gjithashtu Peçoja tha se e ka biseduar kur ishte profesor në Tiranë, me Vasil Micin, e dy sekretarët e tjerë, Njiazi Jaho e atë që është sot N/Kryetar i Komitetit Ekzekutiv të Rrethit Vlorës dhe për këtë, thotë Xhaferi, se kur ranë nga vendet që kishin, sigurisht që Peçoja i ka denoncuar.

Peçoja, duke biseduar mbi prerjen e marrëdhënieve midis Egjiptit e Tunizisë, tha që: Naseri është anti-komunist i tërbuar dhe një Duçe i dytë. Këtë ja kundërshtuan Xhavit Qesja e gjithë të tjerët. Duke biseduar me Nuri Hutën mbi çështjet shkencore e filozofike, Peçoja tha që: Vishnski është demaskuar shumë nga Lisenko dhe i konsideroj të pa vlefshme punën e tyre, kurse Gjovalin Luka, ja kundërshtoj duke i thënë se: për ato që kanë bërë kanë meritat e tyre dhe për gabimet që kanë bërë, Partija i kritikon. Peçoja tha që Historia e Partisë Komuniste e Bashkimit Sovjetik, nuk punohet në shkollën e Partisë në Bashkimin Sovjetik. Këtë ja ka thënë Xhavit Qesja.

Këtë Peçoja e ka marrë se historia e P.K. të B.S. është hequr mbasi ka shumë gabime, kurse në Shqipëri historia e P.K. e B.S. nuk është hequr dhe këtu venë në pikëpyetje. Peçoja thotë se: tashti Stalini duall strateg, kurse në Kongresin e XX-të u kritikua rëndë, d.m.th., se po shikohet dhe puna e Stalinit dhe për këtë Xhavit Qesja, nuk qe dakord, dhe tha që vendimet e kongresit po zbatohen. Përsa i përket qëndrimit të Peços me Pëllumb Dishnicën, tashti rrinë më rrallë dhe nuk bisedon si më përpara, por më datën 20/X/1958 kanë shkuar bashkë në pyll dhe kanë qëndruar rreth një orë.

Për Peçon nuk kanë opinion të mirë këta persona: Nuri Huta, thotë që është pa karakter. Gjovalin Luka, thotë është provokator dhe do të ketë marrë njerëz në qafë. Xhafer Vokshi, thotë se do ketë ngarkuar njerëz që të shpëtojë vetë, nuk ka besim tek Peçoja. Tashti Gjovalini ka filluar t’i afrohet Rasimit, por nuk bisedon me të.

Gjovalin Luka: ka thënë se: në Tiranë zien përsëri dhe se çuditem që Kin Dushi nuk po shkruan. Këtë ja ka thënë Rasimit. Gjithashtu ka thënë që as për kongresin e XXI-të të Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik, nuk do e kemi punën më lehtë por më rëndë, në u bëftë, këtë e tha mbasi Rasimi i tha që ishalla me rastin e Kongresit XXI-të, na lirojnë. Përsa i përket çështjes ekonomike, Gjovalini thotë që: anëtarët e kooperativës bujqësore nuk kanë ndonjë të ardhur të mirë, por si nënpunësa të vegjël dhe këtë ja vërtetoj dhe Xhafer Vokshi, tue pru si shembull Ballshin.

Xhafer Vokshi, thotë se ka qëndruar me Petro Bullatin, por nuk thotë se ç’ka biseduar. Gjithashtu thotë se sa ka bërë Frano Jakova aq ka bërë dhe Filip Jakova e Kolë Jakova, por ata kanë ditë me ruajt veten dhe kanë bërë autokritikën. Tashti nuk flet fare Xhaferri, por thotë: kam fol ç’ka kam fol, por këtu nuk flas, mbasi të folurit më pruni këtu. Por thotë se ai që do flas këtu dhe po të më pyesin se ai që do flas këtu dhe po të më pyesin se çka kanë folë në Zvërnec, unë i them. Xhaferri thotë se ka ndej me Nurinë në Ballësh gati çdo natë, por nuk ka biseduar gjë, kjo për mendimin tim nuk është e vërtetë.

Pëllumb Dishnica: ky nuk flet, rrin, këto ditë i është hequr frika, rrin i qetë.

Xhavit Qesja: ky nuk flet, rrin e dëgjon më tepër. Por i është bë merak ardhja e nënës së tij dhe mos takimi me Xhavitin dhe këtë e mendon se e ëma, thotë se do ja ken mbytur djalin!

Nuri Huta: që kur ka ardhë Peço nuk flet, por bën ma tepër muhabete mjekësi dhe shkencore. Peço Fidhi lëvdon shumë Braho Toton, i cili rrin në Fermën “Çlirimi” në Fier dhe thotë se dënimi i Brahos, si element anti-sovjetik, nuk ka qenë i drejtë, sigurisht Peço ka biseduar me Brahon.

Dt.24/X/1958 “VIGJILENTI”

Shënim: Implikimi për Braho Toton u nxuar dhe i’u dërgua Fierit.

Major Gole Bashari

Masat operative:

Të shtypet në 5 kopje. Nga një kopje të vendoset në dosjen e secilit dhe një kopje t’i jepet udhëheqjes. Memorie.al

PUNËTORI OPERATIV

N/Kolonel(Raqi Zavalani)

Tiranë më 3/XI/1958

blank

Raporti i “Vigjëlentit” me përgjimet në kampin e Zvërnecit: Nuri Huta thotë se deri në vitin 1954 janë bërë tortura pa autorizim ndaj të burgosurve dhe…

Dashnor Kaloçi

Pjesa e tetë
Publikohet një dosje arkivore voluminoze e nxjerrë nga institucioni i Autoritetit për Informimin e Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, ku ndodhen me qindra dokumente me siglën “Tepër sekret” që i përket ish-të dënuarit politik, Xhavit Qesja, me origjinë nga qyteti i Krujës, familja e të cilit gjatë periudhës së pushtimit të vendit, 1939-1944, u lidh ngushtë me Lëvizjen Antifashiste, duke qenë një ndër bazat kryesore të saj dhe vuri në dispozicion të gjithë pasurinë që kishte, pasi Xhaviti ishte një ndër anëtarët e parë të Partisë Komuniste Shqiptare për rrethin e Krujës, duke drejtuar batalionin partizan Krujë-Ishëm dhe Brigadën e 22 Sulmuese.

Karriera politike e Xhavit Qeses pas mbarimit të Luftës, ku ai u emërua dhe shërbeu në detyra të larta në Ushtrinë Shqiptare, aparatin e Komitetit Qendror të PPSh-së, e disa rrethe të vendit, nga ku u dërgua me studime në Bashkimin Sovjetik, ku qëndroi deri në vitin 1957, kur ai u njoftua që të kthehej urgjent në Shqipëri, pasi kishte shprehur hapur pikëpamjet e tij pro vijës politike që po ndiqte udhëheqësi kryesor i Kremlinit, Nikita Hrushov, për dënimin e kultit të Stalinit. Biseda e Enver Hoxhës me Xhavit Qesen në zyrën e tij në Komitetin Qendror, ku ai e kritikoi ashpër për pikëpamjet e gabuara që ai kishte shfaqur gjatë periudhës së studimeve në Moskë, duke i bërë thirrje që të reflektonte dhe të bënte autokritikë, por Xhaviti e refuzoi sugjerimin e sekretarit të parë të Partisë së Punës së Shqipërisë, gjë e cila u bë shkak që ai të mos lejohej të shkonte më në Bashkimin Sovjetik për të përfunduar studimet, por të dërgohej me punë si nënkryetar i Komitetit Ekzekutiv të Elbasanit, nga ku një vit më vonë, do të përjashtohej nga radhët e Partisë, e do të internohej në Ishullin e Zvërnecit, ku regjimi komunist mbante të izoluar disa nga ish-kuadrot e lartë partiakë dhe shtetërorë, të cilët i kishte dënuar për pikëpamjet e tyre antiparti.

 

Kalvari dhe persekucioni i gjatë i Xhavit Qeses nga viti 1957 deri në 1990-ën, ku ai kaloi plot 32 vite në burgje dhe internime, duke qenë një nga të rrallët e dënuar të burgut të Burrelit që bëri greva të gjata urie në shenjë proteste për trajtimin dhe qëndrimin e egër që po mbante regjimi komunist i Enver Hoxhës ndaj tij. Dosja e plotë formulare, hetimore dhe gjyqësore në ngarkim të Xhavit Qeses, e cila publikohet për herë të parë nga Memorie.al, ku ndodhen dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit që pasqyrojnë ndjekjen dhe përgjimet ndaj tij, raportet e bashkëpunëtorëve të Sigurimit me pseudonimet e tyre, korrespondenca me letrat që ai u dërgonte instancave të larta partiake dhe shtetërore, si dhe udhëheqësve më të lartë të PPSh-së, deri në vitin 1991 që u lirua nga burgu!

Dokumenti me vendimin e Punëtorit Operativ të Sigurimit të Shtetit, Avni Mehmeti, për transferimin e dosjes së Xhevit Qeses, nga Elbasani në Tiranë

APROVOHET TEPËR SEKRET DREJTORIA P. BRENDSHME Model Nr.5

VENDIM

Mbi transferimin e dosjes formulare Nr.409 dat. 10-11-1957. Unë Punëtori Operativ i Drejtorisë P. Brendshme Elbasan, duke parë materialet e dosjes formulare të Xhavit Qeses, i kategorizuar 2/A si element anti-parti.

GJETA:

Se i përmenduri Xhavit Qesja, në bazë të vendimit Nr. 12 datë 1/7/1958, të Komisionit Dëbim Internimit, u arrestua dhe u dërgua për në Rrethin e Vlonës.

I udhëhequr nga instruksioni i përpunimeve agjenturiale t’elementit armik, njoftuarë me urdhër të Ministrit P. Brendshme Nr.364 datë 1.8.1958.

VENDOSA

Që dosjen formulare të Xhavit Qeses, ta transferoj nëpërmjet kartotekës në Ministrinë P. Brendshme (Degës II-të) Tiranë, në bazë të njoftimit verbal bërë nga Dega e II-të.

SHEFI SEKSIONIT II-të

Kapiten (Avni Mehmeti)

Raport-informacioni i Punëtorit Operativ të Sigurimit të Shtetit, Raqi Zavalani, me të dhënat e bashkëpunëtorit të Sigurimit me pseudonimin “Vigjëlenti”, lidhur me bisedat që bëjnë me njeri tjetrin të dënuarit në kampin e Zvërnecit

R A P O R T

Prej datës 15-31/8/1958. Gjatë këtyre ditëve, janë biseduar këto çështje nga këto persona:

Nuri Huta, bisedon në mes personave të tjerë d.m.th., të gjithëve se: gjermanët janë trima dhe trimërinë e tyre e lidhte me masakrat që kanë bërë në Shqipëri e vende të tjera, tue pushkatue njerëz anti – fashiste e komunista, thotë për ta se janë të disiplinuar dhe si shpallnin e lidh me urdhrat për pushkatime, që u kanë bërë njerëzve anti-fashiste, nuk flet fare dhe as nuk ç’mon fare luftën e popullit sovjetik, por më tepër ç’mon barbarizmat e ushtarëve gjerman.

Tue qenë present Pëllumb Dishnica dhe Rasim Tahiri, Nuriu ka thënë në mes të tjerave, tue tregue vuajtjet e burgut në vitin 1947, se që nga viti 1947 e deri sa u bë Plenumi i XI-të i Komitetit Qendror të Partisë sonë, në vitin 1945, nuk ka pasur qeveri fare dhe këtë e thotë se Koci Xoxe, ka bërë shumë krime, tregon për atë periudhë se janë vrarë njerëzit kot, janë lënë pa ngrenë dhe shumë tortura të tjera, që nuk bëhen as në vendet kapitaliste.

Ka thënë se në vitin 1943 kur ka qenë Nuriu në burg të Tiranës me Ali Demin dhe Koci Xoxen, se ushqimet e kolektivit i hante komiteti i burgut, në këtë rats nuk flet hiç mirë për komitetin e burgut, duke sharë Kocin, por nga sharjet e Kocit, nuk përjashtonte të shante dhe Ali Demin, thotë se na lejshin pa bukë dhe bukën e shisnin.

Në këtë diskutim, Xhaferrr Vokshi ja kundërshtonte, kurse Xhavit Qesja ja aprovonte. Në lidhje me Romenet, thotë se nuk tregojnë të vërtetën, qoftë për ato të Bashkimit Sovjetik dhe të vendeve të tjera, prandaj janë mërzitur, thotë. Ka thënë se: po të vinte Fan Noli në Shqipëri, do t’u pushkatonte, më mirë që nuk ka ardh.

Xhavit Qesja, ky nuk flet mirë për shkrimtarët shqiptarë, për Dhimitër Shuteriqin ka thënë se është dallkauk dhe nuk shkruan të vërtetën. Për Zihni Sakon, thotë është rrenacak dhe dembel i madh.

Po kështu thotë për Misto Treskën, që është dembel dhe kurrë nuk ka punuar mirë, shumë keq flet dhe për kolonel Veli Dedin, thotë që është i trashë dhe nuk meriton që të jetë oficer dhe sigurisht tue thënë këtë fjalë, nënkuptohet se nuk duhet që të jetë as deputet. Këtë ja aprovuan Pëllumb Dishnica, kurse Xhaferr Vokshi jo, por flet shumë mirë për të, tue thanë se ai kryen detyrën. Xhaviti imiton disa dobësi të Mane Nishovës dhe këto i bën me qëllim tallje.

Pëllumb Dishnica duke diskutuar për luftën e popullit francez kundër nazizmit, ka thënë se Partia Komuniste Franceze, ka dobësi të mëdha në lidhje me fshatarësinë, në këtë drejtim nuk ka punuar mirë Partia Komuniste Franceze, kurse Peço Fidhi duke biseduar për luftën e popullit francez kundër fashizmit, ka thënë se bashkëpunimi i Partisë Komuniste franceze me De Golin gjatë Luftës kundër fashizmit, do të thotë me u dorzue të gjithë komunistët francez.

Këtë ja kundërshtuan Xhaviti dhe Pëllumbi, duke thënë se ky bashkëpunim ka qenë i drejtë, pasi është bërë luftë kundër fashizmit. Peço thotë se romani ‘Lufta dhe paqja’, nuk është i mirë, ka më shumë çështje lufte dhe këtë mund ta ketë shkruar ndonjë ushtarak, i mungon pjesa e dashurisë.

Nuri Huta, thotë se vetëm një fshat është djeg në Çekosllovaki gjatë luftës dhe Pëllumb Dishnica e forcon këtë, duke thënë se ata e bënë të madhe. Këtë e thonë me qëllim që të errësojnë luftën e popullit çekosllovak, pasi përmendnin se Gjermania në Çekosllovaki, ka ngritur industrinë e rëndë.

Nga Xhaferr Vokshi, është biseduar për lëvizjen e Drenicës (Kosovë), dhe i quan masakrat që janë bërë kundra kosovarëve, që nuk ka qenë vijë e Beogradit, por është bërë nga individë me iniciativën e tyre. Për këto masakra, thotë se Fadil Hoxha nuk ka ditur gjë, por e kanë prerë në besë.

Gjovalin Luka, e lavdëron shumë Fan Nolin si shkrimtar, kurse shkrimtarët e tjerë të Shqipërisë që janë sot, si Dhimitër Shuteriqi dhe Zihni Sako, thotë se janë elementë që nuk prodhojnë, ky ka thënë Rasim Tahiri, se……..! Kurse për Zija Dibrën, i ka thënë Rasimit, se i kanë dalë dëshmitarë Zenepe Golemi (Ashiku), dhe Sitki Bushati, prandaj ka porositur Rasimin, që të mos flasi këtu dhe të ketë kujdes.

Në lidhje me raportin e parë, u kanë pasë propozu që të mos transferohet që të mos transferohet familja e Xhaferr Vokshit, tue u nisun dhe tue mos ja aprovu transferimin e familjes, do të mërzitet dhe do të filloj të flasë, ndërsa po t’i transferohet familja nga Ballshi, ai do të ishte më i qetë dhe si përfundim nuk do të fliste. Mbasi Rasimit i ka thënë: tani që më erdhi familja në Fier, jam shumë në rregull dhe nuk mërzitem fare, për tjetër gjë nuk e kam bërë propozimin, vetëm për këtë.

Dhomën e ka çel Gjovalin Luka dhe këtë e ka bërë me qëllim për të ditur se çfarë ka brenda, mbasi dy tre ditë përpara, ka shiku nga brima se çfarë ka aty dhe ka marrë një dyshek dhe një tavolinë dhe mbas dy ditësh, e ka hapur e ka marrë një dyshek. Kur e pamë ne i thamë se nuk ka bë mirë, mbasi kapiteni na tha që në atë anë, mos shkoni dhe i thamë në rast se ka nevojë për dyshek, të japim ne, por dyshekun çoje në vend, dyshekun e morri paradreke dhe e çoi pasdreke.

Për mendimin tim, hapja e derës nga Gjovalini është bërë me qëllim për të ditur se çfarë ka në dhomë, mbasi ai e kishte dyshekun e vet dhe nuk kishte nevojë. Mbylljen e ka bërë vetë ai, siç e ka hapur, asnjë nga ne nuk ka marrë pjesë as në hapje dhe as në mbyllje. Mbas njoftimit e ka siguru kapiteni.

Për lidhjet do t’i mbajmë çdo të hënë në orën 4.30 të mëngjesit që unë kam dëzhurnin dhe po të hënën në orën dy mbas darke, në këtë orë do të jem në kuzhinë.

“Vigjëlenti”

Shënim: Ju lutem të interesoheni për familjen që të futet në punë. Mund të rregulloni ndonjë lek, se është keq.

Datë 31. VIII. 1958 “Vigjëlenti”

Masat Operative:

Të shtypet në gjashtë kopje dhe të vendoset në dosjet e personave që implikohen.
Një kopje t’i jepet gjeneral-major Niko Çetës, të bisedojmë me gjeneral Nikon, që të urdhërojë kolonelin Hilmi Seitin, që t’i japë të shoqes së “Vigjëlentit”, një shumë të hollash dhe ta vendosë në një punë të mirë.
Punëtori Operativ

Raqi Zavalani

Raport-informacion i bashkëpunëtorit të Sigurimit të Shtetit me pseudonimin “Vigjëlenti”, lidhur me bisedat e bëra nga të dënuarit në kampin e Zvërnecit

R A P O R T

Prej datës 1 deri më 7.9.1958, gjatë kësaj jave kanë biseduar këto çështje nga personat e poshtëshënuar:

Nuri Huta ka thënë se Ali Demi është vrarë kot, për një palë pantallona, që i kishte harruar tek një bazë në Kaninë të Vlorës, shkoi me i marrë dhe u taku me ballistët.

Tue bisedu për torturat që bëheshin në kohën e Koci Xoxes, tha, menjëherë mbas plenumit të XI-të të Partisë, këto u anulluan dhe nuk bëheshin më, por nga viti 1949 u lejuan me u bë tortura të arrestuarve, vetëm me autorizim, por me këtë autorizim bëjshin shpërdorime dhe ka pas që janë torturuar të burgosurit dhe pa autorizim, por emrat nuk i tregon, të tilla gjana ka pasur deri në vitin 1954, mbas këtij viti nuk ka pas, me këtë rast, Nuriu don të thotë se nuk është zbatuar ligjshmëria socialiste.

Duke biseduar rreth Beqir Minxhozit, i cili nuk ka mbajt qëndrim të mirë kur ka qenë partizan, u tha nga Peço Fidhi, se Beqiri është i zgjuar, por Beqir Minxhozi, është element i trashë, d.m.th., se nuk është i aftë për kandidat i Komitetit Qendror të Partisë.

Pëllumb Dishnica, duke folur për Hulusi Spahiun, tha që ka qenë i zoti dhe përsa i përket femrave, tha që…….. ka bërë më shumë dhe bën edhe sot, për Gjinin thotë se e ka çmendur edhe shoqen, sepse shkon mbas femrave.

Pëllumbi ka thënë mbasi pyeti Xhaferr Vokshin, se çfarë ka qenë Ali Kelmendi në Bashkimin Sovjetik, Xhaferri u përgjigj se ka qenë kapter, në këtë rast, Pëllumbi i tha se po të rrinte në Shqipëri, do të merrte gradën marshall. Këtë e tha në formë tallje.

Në lidhje me sukseset e Bashkimit Sovjetik, nuk flasin fare asnjeri, por flasin për vendet skandinave që janë shumë të kulturuara, ka vetëshërbim, ku u bëhet klientëve, nuk ka vjedhje, dhe për këtë flet me simpati të madhe Nuri Huta, Pëllumb Dishnica dhe Gjovalin Luka dhe konkretisht thonë për Gjenevën, Zvicrrën e vende si këto, kurse Xhaviti ka thënë edhe për Finlandën.

Xhavit Qesja ka thënë: jam çudit për Gëzim Ferrën, që ka shkuar në Bashkimin Sovjetik gjatë Luftës, nuk ka dhënë gjë, familja e tij ka qenë mike e bajraktarëve, i ati i Gëzimit nuk ka mbajt qëndrim të mirë, është nga shtresë e lartë, me një fjalë nuk meriton të jetë as në parti.

Xhaferr Vokshi më ka thënë se ka bërë gabim që arriti e ndejti me Petro Bullatin, thotë që nga deklarata e Beogradit, kujtova se po përmirësohen marrëdhëniet me Jugosllavinë, po doli ndryshe, e parqet veten të penduar që arriti e u morr me politikë dhe thotë ç’më është dashur kjo punë?

Thotë për prishjen e marrëdhënieve me Jugosllavinë, është fatkeqësi si për popullin shqiptar, ashtu edhe për popullin jugosllav, pasi në Shqipëri ka Podgoriçan dhe kosovarë dhe më tepër i qan hallin popullit kosovar, i cili do vuaj shumë………….!

Thotë po të ishte nëna e tij në Shqipëri, nuk do të lejonte që Xhaferri të rrinte në internim, por do të interesohej dhe do ta lironte. Thotë se internimi me izolim, ma kanë bërë sepse kam ndejtur me Nuri Hutën, megjithëse kemi ndenjt, por nuk kemi biseduar asgjë, po kështu nuk kemi bisedu as me Dr. Voi Bilbinë.

Transferimin e gruas e ka pritur shumë mirë, arriti të thotë se do të bëj dënimin dhe nuk do të flasë fare, pasi politika nuk më duhet. Do i gjejnë edhe punë gruas.

Në lidhje me mosardhjen e grave, thonë se i kanë pezulluar ardhjen dhe nuk e konsiderojnë të drejtë, qoftë Pëllumbi, Peço, Xhaferri dhe Gjovalini, por nuk e shfaqin direkt, por thonë se gratë duhet të lejohen të vinë. Në lidhje më shtypin nuk flasin asgjë, por e lexon secili atë vetë dhe nuk bënë asnjë koment.

“Vigjëlenti”
Masat Operative:

Të shtypet në gjashtë kopje dhe të vendosët për secilin në dosjet e tyre. /Memorie.al/
Punëtori Operat

Raqi Zavalani

Vijon numrin e ardhshëm

blank

Përgjimet ndaj disidentit komunist, që vuajti 32 vite burg: Xheviti qëndron shumë kohë në zyrë gjoja për të lexuar, por sipas mendimit tim

Dashnor Kaloçi

Pjesa e shtatë

Publikohet një dosje arkivore voluminoze e nxjerrë nga institucioni i Autoritetit për Informimin e Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, ku ndodhen me qindra dokumente me siglën “Tepër sekret” që i përket ish-të dënuarit politik, Xhavit Qesja, me origjinë nga qyteti i Krujës, familja e të cilit gjatë periudhës së pushtimit të vendit, 1939-1944, u lidh ngushtë me Lëvizjen Antifashiste, duke qenë një ndër bazat kryesore të saj dhe vuri në dispozicion të gjithë pasurinë që kishte, pasi Xhaviti ishte një ndër anëtarët e parë të Partisë Komuniste Shqiptare për rrethin e Krujës, duke drejtuar batalionin partizan Krujë-Ishëm dhe Brigadën e 22 Sulmuese. Karriera politike e Xhavit Qeses pas mbarimit të Luftës, ku ai u emërua dhe shërbeu në detyra të larta në Ushtrinë Shqiptare, aparatin e Komitetit Qendror të PPSh-së, e disa rrethe të vendit, nga ku u dërgua me studime në Bashkimin Sovjetik, ku qëndroi deri në vitin 1957, kur ai u njoftua që të kthehej urgjent në Shqipëri, pasi kishte shprehur hapur pikëpamjet e tij pro vijës politike që po ndiqte udhëheqësi kryesor i Kremlinit, Nikita Hrushov, për dënimin e kultit të Stalinit. Biseda e Enver Hoxhës me Xhavit Qesen në zyrën e tij në Komitetin Qendror, ku ai e kritikoi ashpër për pikëpamjet e gabuara që ai kishte shfaqur gjatë periudhës së studimeve në Moskë, duke i bërë thirrje që të reflektonte dhe të bënte autokritikë, por Xhaviti e refuzoi sugjerimin e sekretarit të parë të Partisë së Punës së Shqipërisë, gjë e cila u bë shkak që ai të mos lejohej të shkonte më në Bashkimin Sovjetik për të përfunduar studimet, por të dërgohej me punë si nënkryetar i Komitetit Ekzekutiv të Elbasanit, nga ku një vit më vonë, do të përjashtohej nga radhët e Partisë, e do të internohej në Ishullin e Zvërnecit, ku regjimi komunist mbante të izoluar disa nga ish-kuadrot e lartë partiakë dhe shtetërorë, të cilët i kishte dënuar për pikëpamjet e tyre antiparti. Kalvari dhe persekucioni i gjatë i Xhavit Qeses nga viti 1957 deri në 1990-ën, ku ai kaloi plot 32 vite në burgje dhe internime, duke qenë një nga të rrallët e dënuar të burgut të Burrelit që bëri greva të gjata urie në shenjë proteste për trajtimin dhe qëndrimin e egër që po mbante regjimi komunist i Enver Hoxhës ndaj tij. Dosja e plotë formulare, hetimore dhe gjyqësore në ngarkim të Xhavit Qeses, e cila publikohet për herë të parë nga Memorie.al, ku ndodhen dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit që pasqyrojnë ndjekjen dhe përgjimet ndaj tij, raportet e bashkëpunëtorëve të Sigurimit me pseudonimet e tyre, korrespondenca me letrat që ai u dërgonte instancave të larta partiake dhe shtetërore, si dhe udhëheqësve më të lartë të PPSh-së, deri në vitin 1991 që u lirua nga burgu!

 Informacion i togerit të Sigurimit të Shtetit, Taqo Piluri, lidhur me survejimin e përgjimin ndaj Xhevit Qeses

                                                                I N F O R M A C I O N

Me datën 28/V/58 në mbrëmje rreth orës 21.30 u takuan Xhavit Qesja, Angji Faberi dhe Ahmet _______ i cili ka ardhur kohët e fundit nga Franca, këta ishin në lulishten e Turizmit, ulur në një tavolinë dhe po bisedojnë që të tre, këta ndenjën deri në orën 23.30 të natës dhe pastaj dualën prej aty, ndenjën pak në banak tue biseduar dhe pastaj u ndanë.

          Elbasan 29/V/58                                                                       

     N/Toger (Taqo Piluri)

Raport-informacion i nënkolonelit të Sigurimit të Shtetit, Shim Kolli, me të dhënat e bashkëpunëtorit të Sigurimit, me pseudonimin “Parashtruesi”, lidhur me ndjekjen e survejimin e Xhevit Qeses

Marrë nga N/Kolonel Shim Kolli                                             Dhënë nga bashkëpunëtori (“Parashtrusi”)

                                                                                                              Datë 11/V/1958

                                                                R A P O R T

Në informacionin e kaluar harrova të përmendë sa vijon. Shoku Koço Tashko, kur vinte n’Elbasan takohej me Xhavit Qesen, bile këta kanë shkuar me auto veturën e shokut Koço, në Tiranë unë i thashë Xhavitit, që të më merrte edhe mua në Tiranë, mbasi e njihja shokun Koço, por nuk e di, nuk më muarrën. Xhaviti për Koço Tashkon, më tha se e trajton mire, d.m.th., që ka konsideratë për Xhavitin.

Unë di nga e kaluara se Koço Tashko, ka pasur lidhje me Sejfulla Malëshovën, bile ky i fundit vinte natën në shtëpinë e shokut Koço Tashko.

Në bisedimin e fundit që kam pasur me Xhavitin në kafen verore mbi Hotel “Parku”, më ka thënë:

Është fatkeqësi e madhe për komunistët Shqiptar, që nuk është përkthyer broshura prej 72 faqesh ”Komuna e Parisit”! Për të parën herë ndëgjoj që Xhaviti, të më flasë për këtë vepër. I tërë muhabeti i tijë lidhur me ‘Komunën e Parisit’, u zhvillua me qëllim të justifikonte programin e lidhjes të Komunistëve Jugosllav. Veprën ‘Komuna e Parisit’ e ngrinte lart, duke e konspektuar, më tha se do të më japë konspektin kur ta ketë mbaruar.

Mënyrën e administrimit gjatë ditëve që jetoi ‘Komuna e Parisit’, e konsideronte si formën më të rregullt dhe u shpreh më keqardhje, gjynah që nuk jetoi kohë të gjatë, sigurisht komunistët, kështu duhet të mendojnë, pastaj Xhaviti filloi të bëjë disa krahasime, se si funksiononte aparati shtetëror, në kohën e Komunës Parisit dhe si në kohën e Stalinit. Këtu nxori fytyrën prej revizionisti, filloi të më tregojë se gjatë ekzistencës së Komunës Parisit, Ministrat zgjidheshin nga punëtorët, p.sh., Ministri i Ndërtimit bëhej një punëtor i ndërtimit, por paga e tijë, ishte sa ajo e një punëtori të kualifikuar. Xhavitin nuk e konsideron të rregullt formën e pagës, pagën që marrin ministrat tanë, e quajnë këtë, si hapin drejt socializmit, karrierizmit, Xhavit mendon se në sistemin tonë, influencon karrierizmi dhe servilizmi dhe se kjo formë është adoptuar nga udhëheqja e Stalinit.

Gjatë ekzistencës të Komunës Parisit si mbas Xhavitit, nuk kishte polici qendrore, por polici rajonale, këtë e shpjegon se shërbimin popullor, e kryenin vet punëtorët, kudo që ishin, në fabrika, zyra etj. Kurse në organizimin e sotëm të policisë (tek ne), ai mendon se policët shërbejnë jo vetëm për të ruajtur pronën socialiste. Gjithë këto ai i thotë si hyrje dhe pastaj e kalon muhabetin tek Jugosllavët.

Thotë se po të shikojmë se çfarë flitet për jugosllavët, ashtu mundë të mendojsha, por se punët nuk janë ashtu flet (mbytur), se në Jugosllavi, vazhdon të ndërtohet Socializmi si mbas Komunës Parisit, se valla shtypi jonë nuk flet drejt, kurse B.S. mbajti lidhje me Jugosllavët dhe më solli shembullin, që shoku Hrushov dhe Voroshllov, i kanë dërguar Titos telegram urimi me rastin e ditëlindjes.

Prandaj filloi të flasë me qëllim që të diskretitojë politikën e qëndrimin e partive komuniste e punëtore. Lidhur me Jugosllavët, më tha se ka pasur zikzake të mëdha, ndërmjet kampit dhe Jugosllavisë, duke i përmendur vitin 1948, ç’ka u tha në atë kohë për Jugosllavinë, si u tërhoqën me rastin e vizitës të shokut Hrushov në Jugosllavi dhe se ç’ka janë thënë në 1948, janë të drejta.

Xhaviti më thotë, se: “Kinezët sot po dalin me flamur në dorë, këtë e bëjnë për të mbuluar gabimet, ata para vitit 1948 kanë pasur gabime të mëdha, tani hiqen sikur vetëm ata mbrojnë interesat e Socializmit”, dhe e la muhabetin.

Lidhur me Nehrun:

Tha se këto zikzake po bëjnë që personalitetet si Nehruja që tallen dhe solli shembullin që Nehru, kur paska qenë në Moskë, kishte thënë për bashkëpunim të sinqertë, midis shteteve por paska pyetur Nehruja, përse Bashkimi Sovjetik ndërhyka në punët e brendshmesh, të popujve dhe partive? Vallë në një fjalim paska pyetur përse Bashkimi Sovjetik ndërhyn në punët e brendshme të Jugosllavisë.

Me qëllim që kjo që ka thënë Nehruja, të kuptohet si fjalë e një personaliteti të madh, filloi të më flasë për një libër që pasi ka bërë Nehru, Xhaviti e quajti “Libri i famshëm” i Nehrut, që ky libër ju ishte rekomanduar për t’a studiuar në Shkollën e Partisë Moskë.

Më tha një gjë tjetër, që ja se si tallet bota sikur në marrëdhëniet tona me Jugosllavinë, sikur Nehru ka folur në një fjalim edhe për kryesinë e Lidhjes Komunistëve Jugosllave, Nehru në përbuzje për Partinë Komuniste, paska thënë që: këto parti komuniste hindiane i dërguan Kongresit të Lidhjes së Jugosllavisë një telegram urimi, ku uronin suksese në punimet e këtij kongresi, por kur këto (Partia Komuniste Hindjane), panë qëndrimin që mbajti Moska, kundrejt këtij kongresi, bënë një telegram të dytë ku dënuan parimet revizioniste. Si konkluzion, vallë Nehru është tallur me qëndrimin e Komunistëve hindjanë dhe këtë e ka lidhur me ndërhyrjen e Moskës.

Xhaviti këto m’i tha: ja se si tallen njerëzia me këto zikzake, pastaj filloi e më tregoi se si shoku Hrushov, qenka rrëzuar nga posti i sekretarit të parë dhe se mbledhja e plenumit e riemërojë po sekretar të parë. Si konkluzion, nxori se ka akoma gjëra të pa qarta, nuk ka stabilitet (desh të thoshte që nuk ka unitet, ky është përcaktimi i jem). Pastaj më foli sikur një profesor e kishte pyetur, nëse në Shqipëri janë përkthyer veprat e Leninit dhe se ky i kishte thënë, se çfarë veprash janë përkthyer. Profesori i kishte thënë: kaq, ky i qe përgjigjur shumë keq, por profesori ja kishte mbyllur, më tha Xhaviti që ai u tërhoq.

Ja se si ma nxori këtë bisedë:

Që veprat e Leninit nuk janë përkthyer jo vetëm këtu tek neve por edhe në republikat e Bashkimit Sovjetik dhe më solli si shembull që deri në vitin 1950 në Azerbajxhan apo Taxhikistan, ishin përkthyer vetëm dy vepra të Leninit. Këtë e nxori si politik të veçantë të Stalinit, në këtë kohë i foli për marrëdhëniet Lenin–Stalin, më tha se Lenini në testamentin e tijë, Stalinit i ka bërë karakteristike shumë të këqija, e ka quajtur arrogant, karrierist i paqartë etj.

Epitete negative që nuk më kujtohen si më tha, më tregoi se kur ishte sëmurë Lenini, Stalini na paska ofenduar rëndë, ku përkon kjo i kishte treguar Lenint dhe ky i kishte shkruar shokëve, mbi qëndrimin arrogant të Stalinit, Krupskojes, me një fjalë, Xhaviti kërkonte të rrënjoste në mendimin tim, se qysh kur ishte gjallë Lenini, e kishte përcaktuar se çfarë personi, ishte Stalini, si rrjedhim ky kërkonte të nxjerrë se format janë staliniane, ndërsa jugosllavët kanë format e Komunës Parisit, kur njeriu nuk kalon në revizionizëm dhe në karrierizëm.

Xhaviti më foli diçka mbi Kamenievin, që e deshe Lenini, por që më pas Stalini u kap pas disa anëve të dobëta, të Kamenievit dhe si rrjedhim përfundoi keq.

Më tha se Jugosllavët kanë botuar gjithë materialin e artikullit të revistës “Komunistë”, që ata nuk i fshehin popullit ç’ka themi neve dhe se kanë bërë thirrje, për të biseduar. Këto divergjenca, thotë Xhaviti, se këta (Jugosllavët) e kanë syrin e hapur, nuk u trembën fjalëve që ju themi neve.

Asnjë herë goja e Xhavitit, nuk i përcaktoi Jugosllavët si revizionistë, në të kundërtën është përpjekur që format e tyre, t’i koncidojën të drejta dhe marksiste.

Kur shoku Pilo Peristeri, ishte tek shoku Çirjankeviç, ky i fundit i kishte pyetur: Çfarë të reja kemi andej nga Tirana? Shoku Pilo i qe përgjigjur se: “Jugosllavët, na organizuan punë armiqësore në aktivin e Tiranës”, shoku Çirjankoviç i ishte përgjigjur, se: le të shikojnë gabimet, mos t’u ngarkojmë kot Jugosllavëve, çka nuk i kanë. Më foli në mënyra tallëse për shokun Pilo Peristerin.

Më tha gjithashtu se Kongresi i 20-të i Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik ka një rëndësi ndërkombëtare të jashtëzakonshme, por mjerisht partia jonë, nuk i punoi si duhet materialet e Kongresit të XX-të. Ky ishte në Moskë dhe mori vesh, se këtu nuk u lejuan diskutime. Por vetëm që u informua partia.

Pastaj më tha se dhe delegacioni Bullgar, kërkoi të punojë përciptazi materialet e Kongresit të XX-të, porse Komiteti Qendror Bullgar, nuk e pranoi si përfundim i gjithë Komiteti Qendror Bullgar, i hipi aeroplanit e shkoi në Moskë, së bashku me delegatët të Partisë Komuniste Bullgare, bëri mbledhjen e  Komitetit Qendror në Moskë dhe analizuan punët në mbështetje të vendimeve të Kongresit të 20-të.

D.m.th., simbas Xhavitit tek neve, nuk kanë gjetur zbatim vendimet e Kongresit të XX-të. Bullgarët e ulën shokun Velo Çervenkov.

(“Parashkrusi”)

Detyra

  1. Kur të zhvillohet muhabeti që udhëheqja jonë nuk është në rregull, dil me __________ se cilin mendon ai të vihet në udhëheqje.
  2. Zhvillo muhabet mbi dënimin e Tukut dhe të Bedriut, duke i thënë se këtë lajm e ka marrë në Tiranë.

Elbasan më 12/VI/1958                                                               (N/Kolonel Shim Kolli)

Raport-informacion i Punëtorit të të Sigurimit të Shtetit, kapiten Avni Mehmeti, me të dhënat e njeriut të Sigurimit, Xhaferr Mema, lidhur me ndjekjen e survejimin e Xhavit Qeses!

Marë nga Punëtori Operativ                                Dhënë nga M.P. (Xhafer Mema)

Kapiten (Avni Mehmeti)                                          Elbasan më 19/6/1958

                                                            R A P O R T

Burimi njofton se gjatë këtyre ditëve mbi Xhavit Qesen kam konstatua këto gjëra: Tek Xhavit Qesja shoh që të vinë disa persona, që neve nuk i njohim dhe as kemi mundur t’i zbulojmë deri tani. Kur kemi pyetur në mënyrë indirekte, thuhet se ka qenë i kunati. Në fillim i vinte një gocë, që po ti vinte në zyrë për disa herë, gjoja se ajo vinte nga Shkodra dhe i binte lajmet, prej shokëve që ky kishte në Shkodër. Deri tani nuk kam mundur të gjejnë gjeneralitetet e sajë. Këtu nga Elbasani shoh që ti vijë shumë, Shefi i Planit Kom. Ekz. Rrethit, Angji Faber.

Hyrje dalja me dyer të mbyllura në zyrë të vet, bën me Selman Deden, Mynever Zaimin, Thoma Tezhën, Ylber Daklin dhe Dhimitër Haxhinikollën, me gjithë se me disa nga këta të fundit, ka dhe lidhje pune, mbasi janë përgjegjsa sektorësh dhe ai vetë i ka në patronazh, e shikoj që Mehmet Dylgjerit, i ruhet shumë dhe i bënë rrugë, këtë më duket se të mos grindet me të, por kushedi se çfarë mendon ai. Përpiqet për ti nxjerrë punë vetes, për të shkue në Durrës. Nuk shëtit shumë rrugëve ditëni pëlqen të shëtis në mëngjes dhe natën, qëndron shumë kohë në zyrë për të lexuar gjoja, por simbas mendimit tim, ky hap radion që ka në zyrë dhe dëgjon stacionet të huaja. Memorie.al

(Xhafer Mema)

     DETYRA

SHËNIM: Detyra nuk ju dhamë

     Punëtori Operativ

Kapiten (Avni Mehmeti)

                                                        Vijon

blank

“I hodhën helm në kafe”- Nata e fundit e Ismail Qemalit në Peruxhia të Italisë, vdiq apo e helmuan?! Çastet fatale gjatë konferencës së shtypit

Në episodet e zbuluara nga jeta e panjohur e krijuesit të shtetit shqiptar në dokumentarin e gazetarit Roland Qafoku “Ismail Qemali që nuk kemi njohur”, ajo e çasteve fatale në Peruxhia të Italisë, është ndër më interesantet. Ismail Vlora, që pas shpalljes së pavarësisë mori rrugën të përmbushte pjesën tjetër të sfidës, njohjen e shtetit shqiptar nga Fuqitë e Mëdha në Konferencës e Paqes, në rrethana misterioze ndërroi jetë në hotel “Brufani”.

Dilemave të shumta për vdekjen e papritur të babait të kombit, në dokumentar u jep një farë zgjidhjeje dëshmia e Et’hem Vlorës, djalit të Ismail Beut, i cili ka qenë i pranishëm në çastin e vdekjes. Sipas tij, nuk bëhet fjalë për vdekje natyrale, por për një helmim të qëllimshëm. Në këtë argument bashkohen pak a shumë edhe studiuesit e ekspertët e thirrur nga gazetari për të shkuar tek e vërteta.

Përtej këtij momenti kulmor, dokumentari i Qafokut ndriçon të tjera fakte e ngjarje të panjohura nga jeta e Ismail Qemalit. Ndër to tërheqin vëmendjen të pathënat e përplasjeve në kabinetin e tij qeveritar, konflikti me ministrin e Brendshëm Libohova, marrëdhëniet problematike me Konicën e Nolin, mosmarrëveshjet me pjesëtarët e tjerë të fisit Vlora etj.

KARRIERA NE PERANDORINE OSMANE

Në vlerësim të punës së Ismail Qemalit, në dosjen personale të administratës turke shkruhet: “Vali i denjë, diplomat, deputet, udhëheqës shteti, mendimtar dhe kryetar i parë i shtetit shqiptar”. Ja cilat janë detyrat që Ismail Vlora mbajti në administratën e Perandorisë Osmane: Përkthyes në zyrën speciale në Ministrinë e Jashtme, guvernator i Përgjithshëm i Talcea, Bullgari, guvernator i Danubit të Poshtëm, kryetar i Komisionit Europian të Danubit, sekretar i Përgjithshëm i Ministrisë së Punëve të Jashtme, guvernator në Bolu dhe në Galipoli (Turqi), anëtar i Këshillit të Shtetit, guvernator i Përgjithshëm në Bejrut (Liban), guvernator (ad interim) i Sirisë, deputet në Parlament, i zgjedhur nga Berati dhe Vlora, kryetar i Parlamentit turk, kryetar i partisë turke, bashkëhartues i Kushtetutës së parë osmane 1876.

Në dokumente bëhet e ditur se Ismail Qemali ka refuzuar detyrën e ambasadorit të Perandorisë në Angli, si dhe atë të ministrit të Brendshëm e të Jashtëm. Kulmi profesional i Ismail Vlorës arrin në pjesëmarrjen e tij në hartimin e Kushtetutës së Perandorisë Osmane. Artikulli 108 i kësaj Kushtetute pranonte që “Administrata e krahinave do të kishte si themel parimin e decentralizimit”(17). Një nga idetë e Mit’hat Pashës, emëruar për të dytën herë Vezir i Madh, në 1876-n, ishte krijimi i një vilajeti shqiptar. Fatkeqësisht, pak muaj pas emërimit, reformatori i madh turk u arrestua, u dëbua nga Turqia dhe më vonë u vra. Kushtetuta, e cila kishte për qëllim forcimin e Perandorisë, mbeti e pazbatuar deri në 1908-n. Për idetë e tij liberale dhe bashkëpunimin me Mit’hat Pashën, që binin ndesh me regjimin absolutist të Abdul Hamid-it II, Ismail Qemali vuajti 7 vite internim (1877-1884).

UDHETIMI DREJT VLORES

Vapori “Baroni Beck”, në të cilin udhëtonte Ismail Qemali drejt Shqipërisë për të shpallur pavarësinë, ndoqi rrugën Stamboll, Bukuresht, Budapest, Durrës, Vlorë. Mbërritja në Durrës u shoqërua me një situatë të pakëndshme e të papritur. Ismail Qemali, duke iu kthyer këtyre çasteve kujton: “Me të vënë këmbë në qytet, moskuptimi i durrsakëve për Aktin e Shpalljes së Pavarësisë na dha të kuptonim se një punë e tillë nuk mund të bëhej atje. Ne u thoshim të përpiqemi për shpëtimin e atdheut, ata na thanë tradhtarë. Turqia nuk ka humbur dhe nuk humbet.

Qysh mundeshim ne tua mbushnim kokën këtyre njerëzve? Kështu u shtrënguam t’u thoshim të mirëmbetëshin, Zoti u dhëntë mend dhe u nismë për në Vlorë”. Në përpjekjen për të shpallur pavarësinë në Durrës, Ismail Qemali u përball me tentativën e një arrestimi. Ja si e kujton Mehmet Ndroqi, sekretar i Hamid Toptanit, mbërritjen e Ismailit në Durrës. “Kur doli Ismail Qemali në Durrës, ra në hotel ‘Konstandinople’ që gjindej në breg të detit. Dhespoti Jakovi në bashkëpunim me turkomanët, thanë se i kishin qenë besnikë flamurit turk në 500 vjet dhe ashtu do të vdisnin. Autoritet turke menduan ta arrestojnë Ismail Benë, por Hamid Toptani, që ishte komandanti i rezervistëve, gjithsej 800 veta, e ndaloi këtë punë.

Për të shmangur arrestimin e Ismail Beut, Hamid Toptani mblodhi një tufë me kuaj dhe ia vuri në dispozicion për udhëtimin që nisi më 23 nëntor dhe e shoqëroi atë deri në Kavajë. Karvani me në krye Ismail Beun, 27 delegatë nga zonat përreth dhe një shpurë shoqëruesish ndërmorën kështu udhëtimin e gjatë, të vështirë, të rrezikshëm, por më të rëndësishmin, një udhëtim që kishte si finale ngritjen e një shteti të ri në Ballkan, Europë e në botë. Një repart turk ua preu rrugën dhe shefi i Xhandarmërisë, i hipur në kalë, i tundte në ajër një urdhër. Aty shkruhej se Ismail bej Vlora duhet të arrestohej. Fati e deshi të mbërrinte edhe një urdhër i dytë, sipas të cilit Ismail Beu duhet të lihej i lirë. Karvani mori sërish rrugë, por andrallat nuk kishin të mbaruar.

Një stuhi e fuqishme me shi të rrëmbyeshëm përmbyti tokat rreth e qark dhe lumi i Vjosës dhe Semanit doli nga shtrati. Karroca ku Ismail Beu udhëtonte u prish dhe udhëtimi nuk ishte më i mundur. Sakaq, koha nuk priste, serbët tanimë në Durrës, grekët po afroheshin drejt Vlorës, një tjetër ushtri serbe po afrohej nga Ohri në Tiranë dhe nëse vazhdonte kjo situatë, historia do të shkruhej ndryshe. Megjithatë, plaku i Vlorës, falë edhe ndihmës së fshatarëve të zonës, pas tri ditë e tri netësh udhëtim, në mbrëmjen e 26 nëntorit mbërriti në Vlorë. Të lodhur, të rraskapitur, të dërrmuar nga ajo rrugë e gjatë, por me një gëzim dhe dëshirë të zjarrtë për të përligjur ëndrrën shekullore të shqiptarëve, për të shpallur pavarësinë.

Gazeta “Dielli” e datës 5 dhjetor 1912, në editorialin e saj shkruante: Historia e Shqipërisë do të përmendë me ngashërim ditën e bukur që Ismail Qemali u nis nga Durrësi me shokët e tij për të mbaruar në Vlorë “misionin e madh”. Ka një hije politike të rrallë ky udhëtim i një grushti shqiptarësh për të shpëtuar Shqipërinë, për të bërë të vdekurin të gjallë, dhe për të shëruar trupin e asaj nëne fisnike, e cila po humbet gjakun nga një mijë plagë.

SHPALLJA E PAVARESISE
Aktin e Shpalljes së Pavarësisë plaku i urtë i Vlorës e kishte paralajmëruar më herët. Më 19 nëntor 1912, Ismail Qemali, përpara nisjes për në Durrës, i deklaronte gazetës italiane “Piçolo”: “Shpallja e pavarësisë është e pashmangshme. Ne duam t’i paraqesim Europës faktin e kryer. Do të krijohet një qeveri e përkohshme dhe ndoshta, unë do të jem kryetar. Ju siguroj se për idenë e pavarësisë jemi të gjithë në një mendje”. Ndërkaq, duke përshkruar momentin e Shpalljes së Pavarësisë, Ismail Qemali kujton: “28 NËNTOR 1912, ORA 14:00. Ky është moment më i rëndësishëm në të gjithë historinë e Shqipërisë.

Oh, sa të lumtur e ndjej vehten sot që shoh këtu në Vlorë kaq burra shqiptarë të mbledhur tok, duke pritur me kureshti e padurim përfundimin e kësaj mbledhjeje historike për fatin e atdheut tonë të dashur. Plot me gaz e me lot ndër sy nga mallëngjimi, pra po dal këtu para jush që t’ju gëzoj me sihariqin e madh se sot edhe këtë minutë Kongresi çpalli mëvehtësinë e Shqipërisë, duke lajmëruar gjithë botën mbarë për këtë punë e duke më ngarkuar mua kryesinë e qeverisë së përkohshme të Shqipërisë së lirë”. Atë çast fatlum për Shqipërinë e kemi të përshkruar aq mjeshtërisht nga Luigj Gurakuqi: “Në krye të tavolinës rrinte Ismail Qemali, kurrë s’ishte dukur më i ri. Fytyra e tij e ëmbël fiton me të parë zemrat dhe nderimin”. Ky ishte plaku i urtë i Vlorës, babai i kombit, themelues i shtetit shqiptar, njeriu që ngriti flamurin, duke u dhuruar shqiptarëve shtetin e tyre.

PËRPLASJA ME MYFIT LIBOHOVËN
Studiuesit e shumtë e vlerësojnë Ismail Qemalin një produkt më të madh se statuja e popullit që e përfaqësonte. Ai ishte një personalitet që spikaste për maturi dhe i besonte më shumë diplomacisë dhe zgjuarsisë, sesa forcës kur përballej në debate të tilla si ai me Myfit Libohovën, që zbulohet për herë të parë pas 100 vjetësh. Aty nga mesi i vitit 1913, kur Kryeministri shqiptar ballafaqohej me çështje nga më kritiket për fatet e vendit, i del hapur një tjetër kundërshtar, madje nga radhët e kabinetit qeveritar.

Myfit bej Libohova, asokohe ministër i Punëve të Brendshme, në një letër denoncuese i drejtohej Ismail Qemalit: Ju njoftoj naltësia tuaj të ndiqni rrugën e ndërgjegjes e të njerëzillikut dhe të na paguani borxhet që na detyroheni me dëftesë e pa dëftesë.” As më shumë dhe as më pak: Ministri Brendshëm i kërkon Kryeministrit t’i kthejë ato pare që ia dha për të shkuar delegacion në Europë për njohjen e shtetit shqiptar! Sidoqoftë, ankesa e Libohovës nuk ishte fare pa arsye. Sipas të dhënave të kohës, pakënaqësia e tij paska qenë përse Kryeministri Ismail Qemali nuk e caktoi atë, por Luigj Gurakuqin në Komisionin Ndërkombëtar të Kontrollit(!). Një natyrë sjelljeje kjo si e politikanëve të sotëm që e kanë trashëguar nga një takëm paraardhësish si Libohova, që paratë e vëna në shërbim të Pavarësisë së Shqipërisë ia kërkonte më pas Ismail Qemalit në formë borxhi.

QEVERISJA

Akti i Shpalljes së Pavarësisë është simbolik dhe me ide vizionare, sepse për qeverisje të Ismail Qemalit është shumë pak të thuash. Kjo qeveri kishte nën kontroll vetëm pesëkëndëshin Vlorë-Gjirokastër-Tepelenë-Fier-Berat. Por, edhe në këtë zonë nuk kishim të bënim me një administratë solide. Aq e theksuar ishte kjo, sa mjafton të sjellim një telegram urgjent të datës 13 mars të vitit 1913 nga Selman Shehu, nënprefekti i Tepelenës për Kryeministrin Ismail Qemali, i cili thotë: “Për shkak të kushteve të këqija, janë arratisur nga detyra të gjithë xhandarët dhe nuk ka ndonjë fuqi për të siguruar rendin dhe qetësinë e vendit”. Të tilla detaje janë shumë kuptimplote kur flasim për madhështinë e Ismail Qemal bej Vlorës. Plaku i Vlorës ngriti një shtet ku nuk ekzistonte asgjë. Ndërkohë që rrethohet nga të gjitha anët nga shtete që donin t’i merrnin ç’të mundin. Duke iu referuar këtij fakti, mbesa e Kryeministrit anglez Gerorge Lloyd, Margaret Macmillan, në librin e saj “Paris 1919”, shkuan: “E gjora Shqipëri, sa e vogël, por me sa shumë armiq të mëdhenj!”

TENTATIVA PER VRASJE

Tentativa e parë për eliminimin e Ismail Vlorës ndodhi më 7 shtator 1901. Gazeta greke “Sotiria” shkruan: “Me tre fëmijët e vegjël shkoi në një anije anglezë, ku Ismail Vlora i dorëzoi ambasadorit anglez N.O.Konor letrën: “I lutem shkëlqesisë tuaj që të kini mirësinë të më ofroni mbrojtjen tuaj të lartë duke i dhënë kapitenit të anijes udhëzimet e duhura që të më nxjerrë jashtë atdheut tim, të cilin po e braktis për arsye të patriotizmit të tepruar”. Ishte koha e përndjekjes së Sulltanit ndaj Ismail Vlorës për shkak të bashkëpunimit të tij me Vezirin e Madh, Mit’hat Pashën, një reformator që pasi u dënua, u vra. Kjo solli edhe përndjekjen ndaj Ismail Vlorës. Tentativa e dytë kishte të bënte me Gani Toptanin, vëllain e Esat Pashë Toptanit.

Sipas dokumenteve të kohës, Ganiu ishte një agjent direkt i Sulltanit të Perandorisë Osmane dhe nuk ishin të pakta rastet që Ganiu kishte kryer vrasje me porosi direkte të tij. Ngjarja mori përmasa reale, kur dy miqtë e Ismail Vlorës i thonë që Sulltani kishte urdhëruar Gani Toptanin për ta vrarë. Duhet kujtuar që dy vëllezërit Gani dhe Esat Toptani kishin për motër nënën e Eqrem bej Vlorës, djalin e kushëririt të Ismail Vlorës, të cilin e quante nip. Në bisedë e sipër, miqtë i kishin thënë Ismail Qemal Vlorës se Ganiu i kishte garantuar se edhe pse sulltani i kishte dhënë urdhër, ai nuk do ta vriste Ismail Vlorën, në të kundërt, do të arratisej ose do të vriste veten. Nuk ndodhi as e para, as e dyta, por ndodhi kjo e treta. Për fatin e Ismail Vlorës, Ganiu vrau veten aksidentalisht, duke luajtur me një mikun e tij.

NJE VDEKJE PLOT DYSHIME
Akti i Shpalljes së Pavarësisë për Ismail Qemalin, sado i rëndësishëm, ishte vetëm një pjesë e sfidës. Pjesa tjetër e aktit final kishte të bënte me konfirmimin e saj nga Fuqitë e Mëdha. Rasti dukej se po vinte në Konferencën e Paqes në Paris. Viti 1919 sapo kishte hyrë dhe themeluesi i shtetit shqiptar po kërkonte mundësinë për të qenë aty i pranishëm. Me premtimin e liderëve të Italisë deri te Kryeministri Vittorio Emenuale Orlando, Ismail Vlora u bë gati të shkonte në kryeqytetin e Francës, ku do të mbronte çështjen e Shqipërisë. Por aty nuk do arrinte kurrë. “Çështjen e cilës Shqipëri?, pyet Ismail Vlorën gazetari William Fullerton i gazetës “Times” dhe po aty përgjigjet vetë: “Plaku i gjorë ishte simbol i zhgënjimit që i priste 50 popuj të ardhur me vrap në Paris, sikur po vinin në Mekë”.

Vetëm katër ditë para vdekjes, Ismail Vlora shkruan në një letër: “Sot është dita vendimtare e Shqipërisë, do të ngjallemi apo do të vdesim. Unë e dua Shqipërinë nën regjimin demokrat e federal për popullin shqiptar”. Por teksa priste në Peruxhia të Italisë, në hotel “Brufani” lajmin për të takuar politikanët italianë, vdiq papritur. Një vdekje shokuese dhe plot mister, për të cilën është folur në vite. Sidoqoftë, ata që kanë qenë pranë tij në momentet fatale kanë regjistruar fjalët e fundit të babait të Pavarësisë: “Më hëngër me të pabesë”

DËSHMIA E TË BIRIT: E HELMUAN

Et’hem Beu, djali i Ismail Vlorës, që ka qenë i pranishëm në çastet kur ka ndërruar jetë i ati, duke i treguar kryetarit të Bashkisë Ali Asllani situatat gjatë qëndrimit të tyre në Peruxhia, shpjegon: “Një ditë i përgatitën babait një konferencë për gazetarët. Pas buke ai hyri në sallon ku e prisnin korrespodentët. Që në fjalitë e para të bisedës, i zverdhur e i lëkundur nisi të belbëzojë e të mos lidhte dot fjalët. Kërkoi ta çonin në banjë. Atje e mbyti shkuma dhe të vjellët. Dyshimet e para përafronin idenë se diçka ishte hedhur në të dy filxhanët e kafesë që kishin pirë at e bir në barin e hotelit, pak minuta para konferencës së shtypit.

Gazeta “L’Unione Liberale” e datës 27 janar 1919, shkruan: “Dje në mbrëmje, në orën 23:30, pushoi së jetuari në hotel “Brufani” miku i shquar i qytetit, Ismail Qemal bej Vlora”. Gjithçka nga ai moment e deri më sot nuk është sqaruar plotësisht. Një sërë dilemash vazhdojnë të preokupojnë studiuesit e shumtë: Në çfarë rrethanash u izolua Ismail Vlora në Peruxhia? Çfarë fshihej pas konferencës së shtypit që u lajmërua jashtë axhendës? Pse u vonua ndihma mjekësore dhe pse nuk iu krye autopsia kufomës? Kush ishin shqiptarët që atë ditë udhëtuan në Peruxhia dhe qëndruan vetëm pesë orë? Përse djali i pronarit të hotelit ku vdiq Ismail Beu ka thënë se i ati e kishte pengun e jetës vdekjen e tij?

Cili ishte rrethi i njerëzve që i interesonte eliminimi i Ismail Qemalit dhe kush përfitonte nga vdekja e tij? Kujt i hapej rruga për karrierë politike dhe sundim të Shqipërisë pas kësaj? Kishin kaluar pak më shumë se shtatë vjet nga Akti suprem për Shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë. Çdokush që njihet sadopak me rrethanat si ndërroi jetë Ismail Vlora dhe mënyrën e papritur të vdekjes, në mendje i vijnë fjalët e fundit në fjalimin e tij kur ngriti flamurin shqiptar në ballkonin më të famshëm në Shqipëri:…Të pranoj që këtej e tutje të jem unë dëshmori i parë i atdheut, ashtu siç pata nderin dhe fatin që të jem i pari ta puth e ta bëj të valëvitet i lirë flamuri ynë në atdhenë tonë të lirë. Dhe ndodhi vërtet që Ismail Qemali u bë dëshmori i parë i shtetit shqiptar./panorama 

blank

CAFO BEG ULQINI – Nga Fritz RADOVANI

CAFO BEG ULQINI
(1873 – 1977)

 

Shkodra dallohet per dy rryma të ftohta ernash, per veriun që vjen prej Stom Golemit, e pershkohej nepër lagjen Rus dhe, murrlanin e Rrencit, që vinte e shkapetej tek Dugajt’ e Reja të Shkodres per gjoksin e një Burri të njohun dhe shumë të Nderuem me Emnin Cafo Begu, e, që të dyja ktheheshin mrapa… Ishte Burrë me të vërtetë i thinjun, por trupi i madh sportiv gjithmonë i mbajtun dhe i kërpitun, i veshun me pardysy ngjyrë qumështi apo kostume kafe e krem, të tërhiqte vëmendjen. Ishte mjaft i pashëm, me sy shqiponjë gjithmonë vrojtues, nofulla të gjana që ngërthehëshin kur nxirnin çdo tingull të ambël të fjalës së tij joshëse. Për pak kohë shihej se edhe klientët e Tij ishin të zgjedhun…

E njoha nga viti 1961, tek dyqani i Tij si cingareshitës. Fliste një Shqipe të bukur dhe shumë terheqëse. Cafo Begu kishte një histori interesante të jetës së tij. Ai jetonte tek disa miqë të tij dikund kah stadiumi. Nuk kishte familje as të afërm, mbasi ishte detyrue me i lanë në anën e Jugosllavisë, që në ditët e para mbas luftës së Dytë Botnore, kur andej edhe këndej në pushtet erdhën komunistët. Në Shqipni kërkohej se ishte Anëtar i katërshes së Regjencës në periudhën e okupacionit gjerman me Maliq Beg Bushatin, At Anton Harapin dhe Lef Nosin. Ndërsa, nga jugosllavët paguhej me napolona ar koka e Tij, mbasi kishte deklarue botnisht se: “Trojet e mija janë Tokë Shqiptare!”.

Kjo deklaratë nuk ishte thjeshtë e një pronari apo çifligari tokash, po ishte: “Një shtytje mandej e piramidave të vume në vitit 1913, në Tokën Shqiptare!”

 

Në vitin 1968 u njoha ma afër me Té. Ai më tregoi se kishte njohë edhe Babën tem dhe se kishte pasë edhe ky hobi për hipizëm. Kishte disa foto ndër plantacionët e veta me kuaj. Ruente si relike fotografi të grues së vet dhe të vajzave, të para vitit 1945.

Me largimin e trupave gjermane kishte shkue në trojet e veta dhe, aty ishte strehue, madje, edhe ruejtë kokën ndër miqë e besnikë të vet.

Kishte provue jetën e shpellave, gropave, të skamit dhe të vuejtjes për disa vite deri me rastin e “amnestisë së bame për faljen e jetës së atyne që dorëzohën në Shqipni” dhe që, nuk do të dënohen me vdekje nga gjykatat komuniste. Kishte kalue hetusitë speciale dhe ishte dënue me shumë vite burg i përfshimë në nenet e “krimëve të luftës”. Mbasi u lirue, erdhi në Shkoder ku mbylli edhe jeten e Tij larg Familjes së Vet të Nderueme.

Në dhjetorin e vitit 1968, hapi me mue bisedën për At Anton Harapin: “Asht kenë një dhe nuk bahen dy si Ai!”. Në vitin 1944, kur At Antoni, aty nga fundi i nandorit 1944 po kthehej nga Gjermania, ishte ndalue në Podgoricë dhe në një hotel, Ai asht takue me komandantin e trupave gjermane që po largoheshin nga Shkodra. Komandanti gjerman e kishte njoftue At Antonin për largimin nga Shqipnia dhe e kishte ftue me ikë me ata, tue i sigurue që do ta çonin ku do të dëshronte At Antoni, për mos me ra në duert e komunistëve, që me 28 Nandor do të hynin në Shkoder.

At Antoni nuk ka pranue me u largue nga Shqipnia dhe po kjé nevoja do të pranonte edhe vdekjen për të cilën, Ai vetë nuk dinte shkak. Por kishte kërkue nga gjenerali gjerman, “largimin e trupave të fundit të ushtrisë gjermane me datën 29 Nandor 1944 dhe jo, me 28 që kishin planifikue ata”, mbasi i kishte shpjegue që “nuk asht mirë me na njollosë Ditën e Festёs sё Flamurit, me ditën e okupacionit komunist të Atdheut!”.

Komanda gjermane e ka pranue kërkesën e At Antonit dhe ushtarët e fundit gjerman janë largue nga Shkodra në mengjezin e datës 29 Nandor. Për këte veprim At Antoni kishte vue në dijeni atë natë edhe Cafo Begun. Të nesërmen ishte nisë për Shkoder, ndonse edhe Cafo Begu, e kishte ftue me qendrue aty ku do të strehohej ky vetë, por as Cafo Begut Ai, nuk i kishte pranue me qendrue andej mbasi, “nesër kanë me thanë, paska shkue At Antoni me ruejtë kryet tek serbët e malazezёt…”

Cafo Beg Ulqini e përfundonte bisedën me një konkluzion per At Antonin: “Shërbimi i At Antonit, për mosnjollosjen e Ditës së Madhe të Flamurit, asht shërbimi ma i madh që një Atdhetar si At Anton Harapi, mundet me i ba Atdheut të vet. Ka me ardhë një kohë që për këte vepër Ai do të zanë vendin që meriton në Historinë e Popullit Shqiptar!”.

Kujtoj, që më thonte njëditë i Ndjeri Cafo Beg: “Kaq shumë kanë rrejtë komunistat, sa vërej tashti në 1974 se, tue lexue dokumentat historike të botueme në këta 30 vjet, e tham sinqerisht, nuk gjej asnjë fakt historik të shkruem pa fallsifikime dhe shtrembnime, madje as, edhe vetë aktin e Pavarësisë në Vlonë me 28 Nandor 1912, até që kanë botue këta!”.

Falsifikatorët e historisë së lavdishme të Shqipnisë, ishin e mbesin bijtë e pandreqshëm të baballarve të vet!

            Melbourne, 27 Nandor 2021.

blank

The New York Times (1911)- Apeli i Faik Bej Konicës në SHBA për të mbledhur fonde dhe për të kërkuar ndihmë mjekësore për bashkëkombasit e tij

Faik Konica (1875 – 1942)

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 27 Nëntor 2021

 

“The New York Times” ka botuar, të hënën e 26 qershorit 1911, në faqen n°5, apelin e shkrimtarit, diplomatit dhe politikanit të shquar, z. Faik Konica, për të mbledhur fonde në SHBA për bashkëkombasit tanë dhe për të kërkuar ndihmë mjekësore për të sëmurët dhe të plagosurit, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar : 

 

Apeli i shqiptarëve

Vazhdojnë të luftojnë deri në lirinë e sundimit turk — por të sëmurët e tyre kanë nevojë për ndihmë.

blank

Burimi : The New York Times, e hënë, 26 qershor 1911, f.5

Faik Bej Konica, përfaqësues i Partisë Revolucionare Shqiptare në Shtetet e Bashkuara, është këtu për të mbledhur fonde për “bashkatdhetarët e tij dhe për të kërkuar ndihmë mjekësore për të sëmurët dhe të plagosurit që aktualisht janë në varësi të Malit të Zi, i vetmi vend në Evropë që ka ndihmuar të sëmurë dhe të varfër me furnizime. Në një intervistë me një gazetar të Times në Hotel Navarre mbrëmë Faik Beu tha :

 

Ne duhet ta mbajmë revolucionin me çdo kusht derisa të jemi të pafuqishëm ose Shqipëria të çlirohet nga zgjedha turke. Kam marrë një kabllogram nga komiteti shqiptar ku shkruhej “Rebelimi vazhdon”.”

 

Uroj të kuptohet se Mali i Zi na ka ndihmuar nga pikëpamja bamirëse si qenie njerëzore në vështirësi dhe jo si kryengritës kundër sundimit turk. Sapo kam ardhur nga Bostoni, ku u mblodhën 4.000 dollarë mes shqiptarëve dhe simpatizantëve të tyre. Gazeta greke Atlantis në këtë qytet ka publikuar një apel për abonime nga lexuesit e saj në kauzën e lirisë.

 

Humbja e Shqipërisë nga Turqia do të thotë fundi i asaj perandorie, pasi ajo varej gjithmonë nga shqiptarët në orën e nevojës, kur të gjithë kombet e tjera ishin kundër Turqisë. Kjo është arsyeja pse lufta kokëfortë ka zgjatur për tre vjet.

 

I pyetur nëse kushtet ishin përmirësuar nën regjimin e ri në Kostandinopojë, Faik Beu u përgjigj :

 

Jo. Ata janë më keq. Abdul Hamid ishte një despot, por ai kishte një ndjenjë përgjegjësie. Në vend të tij tani janë njëqind Abdul Hamid që nuk e kanë idenë për përgjegjësitë e qeverisjes. Turqit kanë humbur prestigjin në sytë e vartësisë së tjetrit përmes disfatës që kanë pësuar nga shqiptarët. Në shenjë hakmarrjeje ushtarët kanë plaçkitur fshatrat në Shqipëri dhe kanë vrarë mijëra gra, fëmijë dhe pleq.


blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
Send this to a friend