Burrë shteti i Luftës së Ftohtë flet për Putinin, Kinën dhe momentin e ri të rrezikut
Intervistoi Niall Ferguson/ The Times
Henry Kissinger mbushi 99 vjeç më 27 maj. I lindur në Gjermani në kulmin e hiperinflacionit të Vajmarit, ai nuk ishte ende dhjetë vjeç kur Hitleri erdhi në pushtet dhe ishte vetëm 15 vjeç kur ai dhe familja e tij zbarkuan si refugjatë në qytetin e Nju Jorkut. Është disi pothuajse po aq e habitshme që ky ish-sekretar i shtetit i SHBA-së dhe gjigant i gjeopolitikës u largua nga posti 45 vjet më parë.
Ndërsa shkon drejt shekullit të tij, Kissinger nuk ka humbur asgjë nga fuqia intelektuale që e dallonte nga profesorët dhe praktikuesit e tjerë të politikës së jashtme të brezave të tij dhe të brezave të mëpasshëm. Gjatë kohës që kam kaluar duke shkruar vëllimin e dytë të biografisë së tij, Kissinger ka botuar jo një, por dy libra – i pari, bashkëautor me ish-CEO-n e Google Eric Schmidt dhe shkencëtarin kompjuterik Daniel Huttenlocher, mbi inteligjencën artificiale, i dyti një përmbledhjea e gjashtë rasteve studimore biografike në udhëheqje.
Ne takohemi në vendstrehimin e tij rural, thellë në pyllin e Konektikatit, ku ai dhe gruaja e tij, Nancy, kanë kaluar pjesën më të madhe të kohës që nga fillimi i Covid. Pandemia kishte anën e saj pozitive për ta. Ishte hera e parë në 48 vjet martesë që Dr Kissinger-i, u ndal me forcë. I shkëputur nga tundimet e restoranteve të Manhatanit dhe banketeve të Pekinit, ai ka humbur kilogramë. Edhe pse ai ecën me shkop, varet nga një aparat dëgjimi dhe flet më ngadalë se sa më parë në atë baritonin e pagabueshëm të bretkosës së demave, mendja e tij është aq e mprehtë si kurrë më parë.
Kissinger nuk e ka humbur aftësinë e tij as për të zemëruar profesorët liberalë dhe progresivë ose “zgjuar” studentët që dominojnë Harvardin, universitetin ku ai ndërtoi reputacionin e tij si studiues dhe intelektual publik në vitet 1950 dhe 1960.
Çdo sekretar shteti dhe këshilltar për sigurinë kombëtare (posti i parë që mbajti në qeveri) i është dashur të bëjë zgjedhje midis opsioneve të këqija dhe atyre më të këqija. Antony Blinken dhe Jake Sullivan, të cilët aktualisht mbajnë ato pozicione, vitin e kaluar braktisën popullin e Afganistanit te talebanët dhe këtë vit po derdhin armë në vlerë prej dhjetëra miliarda dollarësh në zonën e luftës që është Ukraina. Në një farë mënyre, këto veprime nuk ngjallin sulmin që i është drejtuar Kissinger-it ndër vite për rolin e tij në ngjarje të tilla si Lufta e Vietnamit (një sasi e konsiderueshme kritikash kanë ardhur edhe nga e djathta, megjithëse për arsye shumë të ndryshme).
Asgjë nuk mund të ilustrojë më mirë aftësinë e tij për të tërbuar majtas dhe djathtas sesa polemika e ndezur nga fjalimi i tij i shkurtër në Forumin Ekonomik Botëror në Davos më 23 maj. “Henry Kissinger: Ukraina duhet t’i japë Rusisë territor” ishte titulli i The Telegraph, duke ngjallur numra pothuajse të barabartë të cicërimave të tërbuara nga progresistët që kanë shtuar ngjyrat blu dhe të verdha të Ukrainës në versionin më të fundit të flamurit të krenarisë dhe neokonservatorët që po përpiqen për një fitore të Ukrainës dhe ndryshimin e regjimit në Moskë. Në një përgjigje të ashpër, presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky, akuzoi Kissingerin se po favorizonte zbutjen e Rusisë fashiste në stilin e vitit 1938.
Gjëja më e çuditshme rreth zemërimit ishte se Kissinger nuk tha asgjë të tillë. Duke argumentuar se një lloj paqeje duhet të negociohet përfundimisht, ai thjesht deklaroi se “vija ndarëse [midis Ukrainës dhe Rusisë] duhet të jetë një kthim në status quo ante” – që do të thotë situatën përpara 24 shkurtit, kur pjesë të Donetsk dhe Luhansk ishin nën kontrollin e separatistëve pro-Moskë dhe Krimea ishte pjesë e Rusisë, siç ka ndodhur që nga viti 2014. Kjo është ajo që vetë Zelensky e ka thënë në më shumë se një rast, megjithëse disa zëdhënës ukrainas kanë argumentuar kohët e fundit për një rikthim në kufijtë e para 2014.
Methode Sundaytimes Prod Web Bin 72e66204 E27e 11ec A6dd 97fa9f1901cf
Keqinterpretime të tilla nuk janë asgjë e re për Kissinger. Kur ai po përpiqej të bindte Barack Obamën të tërhiqej nga Afganistani, zëvendëspresidenti, Joe Biden, tërhoqi një analogji fatkeqe me ish-presidentin e turpëruar të SHBA Richard Nixon. “Ne duhet të jemi në rrugën tonë për të dalë”, i tha ai diplomatit veteran Richard Holbrooke, “për të bërë atë që bëmë në Vietnam”. Holbrooke, përfaqësuesi special i Obamës për Afganistanin dhe Pakistanin, u përgjigj se ai “mendonte se kishim një detyrim ndaj njerëzve që na kishin besuar”. Përgjigja e Biden ishte zbuluese: “Në djall ajo”, thuhet se i tha ai Holbrooke. “Nuk duhet të shqetësohemi për këtë. Ne e bëmë atë në Vietnam. Nixon dhe Kissinger ia dolën mbanë.”
Megjithatë, realiteti ishte, përsëri, krejt ndryshe. Nixon dhe Kissinger e hodhën poshtë tërësisht idenë e braktisjes së Vietnamit të Jugut në fatin e tij, siç i kërkuan protestuesit kundër luftës në vitin 1969. Në vend që të iknin, ata kërkuan të arrinin “paqe me nder”. Strategjia e tyre e “Vietnamizimit” ishte në fakt një version i asaj që SHBA po bën sot në Ukrainë: sigurimin e armëve në mënyrë që vendi të mund të luftojë për të mbështetur pavarësinë e tij, në vend që të mbështetet në çizmet e SHBA në terren.
Tipat e Harvardit dhe Yale do të përçarten edhe më shumë kur e shohin Nixon si një nga gjashtë ekzemplarët në Lidershipin e Kissingerit, duke u përplasur me Konrad Adenauer, Charles de Gaulle, ish-presidentin egjiptian Anwar Sadat, kryeministrin e parë të Singaporit, Lee Kuan Yew dhe Margaret Thatcher (përfshirja e së cilës do të bëjë që edhe tipat e Oksfordit dhe Kembrixhit të belbëzojnë).
E pyes Kissingerin se si Nixon – i vetmi president i detyruar të japë dorëheqjen – meriton një kapitull për veten e tij në një libër mbi udhëheqjen. A nuk është ai një rast studimor se si të mos drejtosh? Kissinger fillon me verdiktin e përmbledhur për Watergate të dhënë nga Bryce Harlow, operatori me përvojë në Uashington, i cili kishte qenë ndërlidhësi i Nixon me Kongresin: “Një budalla i mallkuar hyri në Zyrën Ovale dhe bëri siç i thanë” – që do të thotë se dikush në Shtëpinë e Bardhë e kishte marrë Nixon shumë literalisht.
“Si një propozim i përgjithshëm,” thotë Kissinger, “asistentët u detyrohen drejtuesve të tyre në politikë që të mos mbahen pas deklaratave emocionale [për] gjëra që ju e dini se nuk do t’i bënin, pas reflektimit të mëtejshëm.” Kishte shumë raste kur, në gjaknxehtësinë e momenit, ose për t’i bërë përshtypje shoqërisë prezente, Nikson jepte urdhra verbale të papërmbajtura. Kissinger mësoi shpejt të mos vepronte sa herë që Nixon e urdhëronte të “bombardonte ferrin” nga dikush.
“Nëse shikoni Watergate,” argumenton ai, “ishte me të vërtetë një varg shkeljesh” – duke filluar me thyerjet në selinë e Komitetit Kombëtar të Partisë Demokratike rivale, të cilat u urdhëruan nga fushata për të rizgjedhur Nixon në 1972. Ato shkelje më pas “u bashkuan në një hetim. Mendova atëherë dhe mendoj tani se ata e meritonin censurën; ata nuk kërkonin largimin nga detyra.”
Nga këndvështrimi i Kissinger-it, Watergate ishte një katastrofë sepse shkatërroi strategjinë e zgjuar të politikës së jashtme që ai dhe Nixon kishin hartuar për të forcuar pozicionin e Shteteve të Bashkuara, të cilat në fakt kishin humbur Luftën e Ftohtë kur erdhën në detyrë në janar 1969.
“Ne kishim një dizajn madhështor,” kujton ai. “[Nixon] donte t’i jepte fund Luftës së Vietnamit me kushte të nderuara… Ai donte t’i jepte aleancës Atlantike një drejtim të ri strategjik. Dhe mbi të gjitha ai donte të shmangte një konflikt [bërthamor] [me Bashkimin Sovjetik] përmes politikës së kontrollit të armëve.
“Dhe më pas ishte misteri i paeksploruar i Kinës. [Nixon] shpalli që në ditën e tij të parë se donte të hapej në Kinë. Ai e kuptoi se kjo ishte një mundësi strategjike, se dy kundërshtarë të Shteteve të Bashkuara ishin në konflikt me njëri-tjetrin”, një referencë për luftën kufitare që shpërtheu midis Bashkimit Sovjetik dhe Kinës në vitin 1969, pasi dy fuqitë më të mëdha komuniste ishin ndarë mbi çështje ideologjike tetë vjet më parë. “Në emër të tij dhashë një udhëzim që të përpiqemi të vendosim veten më afër Kinës dhe Rusisë sesa ata me njëri-tjetrin.” Këto tendenca, thotë ai, po bashkoheshin në vitin para se të shpërthente skandali Watergate.
“Në fund të presidencës së Niksonit, kishte një paqe në Vietnam, e cila në kushtet e saj ishte e nderuar dhe e qëndrueshme nga një president që kishte mbështetjen e brendshme. Ne kishim ribërë politikën e Lindjes së Mesme”, duke dëbuar efektivisht sovjetikët nga rajoni dhe duke vendosur SHBA-në si ndërmjetësues të paqes midis arabëve dhe izraelitëve. “Dhe ne ishim hapur ndaj Kinës dhe [negociuam kufizimin e armëve strategjike] me Rusinë. Fatkeqësisht, mbështetja e brendshme u shpërbë. Në vend që t’i shfrytëzonim ato mundësi, ne u detyruam nga debakli i brendshëm i Nixon-it që thjesht të mbaheshim.
Nixoni që del nga Udhëheqja e Kissinger-it është një figurë tragjike – një strateg mjeshtër, mbulimi i paskrupullt i krimit të ekipit të tij të fushatës së rizgjedhjes shkatërroi jo vetëm presidencën e tij, por gjithashtu dënoi Vietnamin e Jugut me shkatërrim. As kjo nuk ishte e gjitha. Ishte disfata në Vietnam, sugjeron Kissinger, ajo që e vendosi SHBA-në në një spirale në rënie të polarizimit politik.
“Konflikti”, shkruan ai, “prezantoi një stil debati publik të zhvilluar gjithnjë e më pak mbi thelbin sesa për motivet dhe identitetet politike. Zemërimi ka zëvendësuar dialogun si një mënyrë për të kryer mosmarrëveshjet dhe mosmarrëveshja është bërë një përplasje kulturash.”
Unë pyes nëse SHBA është më e ndarë sot se në kohën e Vietnamit.
“Po, pafundësisht më shumë,” përgjigjet ai.
I befasuar, i kërkoj të shtjellojë. Në fillim të viteve 1970, thotë ai, ekzistonte ende mundësia e dypartiakes. “Interesi kombëtar ishte një term kuptimplotë, nuk ishte në vetvete objekt debati. Kjo ka marrë fund. Çdo administratë tani përballet me armiqësinë e pandërprerë të opozitës dhe në një mënyrë që është ndërtuar mbi premisa të ndryshme… Debati i padeklaruar, por shumë real në Amerikë tani për tani është nëse vlerat themelore të Amerikës kanë qenë të vlefshme,” me të cilën ai nënkupton të shenjtën, statusi i Kushtetutës dhe përparësia e lirisë individuale dhe barazisë para ligjit.
Një republikan që nga vitet 1950, Kissinger shmang të deklarojë në mënyrë eksplicite se ka elementë në të djathtën amerikane që tani duket se i vënë në dyshim ato vlera. Por padyshim që ai nuk është më i entuziazmuar nga tipa të tillë populistë sesa ishte në kohën e Barry Goldwater, kandidati për president të viteve 1960, i cili ishte një mbrojtës i madh i individualizmit dhe një antikomunist i ashpër. Në të majtën progresive, thotë ai, njerëzit tani argumentojnë se “nëse këto vlera bazë nuk përmbysen dhe nuk ndryshohen parimet e ekzekutimit [të tyre], ne nuk kemi të drejtë morale as të zbatojmë politikën tonë të brendshme, aq më pak politikën tonë të jashtme”. Kjo “nuk është ende një pikëpamje e zakonshme, por është mjaft e fortë për të çuar çdo gjë tjetër në drejtimin e saj dhe për të parandaluar politikat unifikuese… [Ajo] është [një pikëpamje e mbajtur] nga një grup i madh i komunitetit intelektual, që ndoshta dominon të gjitha universitetet dhe universitetet dhe shumë media.”
Unë pyes: “A mund ta rregullojë ndonjë udhëheqës këtë?”
“Ajo që ndodh nëse keni ndarje të pakalueshme është një nga dy gjërat. Ose shoqëria shembet dhe nuk është më e aftë të kryejë misionet e saj nën udhëheqjen, ose i kapërcen ato…”
“A ka nevojë për një goditje të jashtme apo një armik të jashtëm?”
“Kjo është një mënyrë për ta bërë atë. Ose mund të keni një krizë të pakontrollueshme të brendshme.”
E kthej te lideri më i vjetër i profilizuar në librin e tij, Konrad Adenauer, i cili në vitin 1949 u bë kancelari i parë i Gjermanisë Perëndimore. Në takimin e tyre të fundit – pasi sigurisht Kissinger i njihte të gjashtë personalisht – Adenauer pyeti: “A është ende në gjendje ndonjë lider të zhvillojë një politikë të vërtetë afatgjatë? A është ende i mundur lidershipi i vërtetë sot?” Kjo është me siguri pyetja që po bën vetë Kissinger, gati gjashtë dekada më vonë.
Lidershipi është bërë më i vështirë, thotë ai, “për shkak të kombinimit të rrjeteve sociale, stileve të reja të gazetarisë, internetit dhe televizionit, të cilat të gjitha fokusojnë vëmendjen në afat të shkurtër”.
Kjo na sjell në pikëpamjen e tij shumë të veçantë për lidershipin. Ajo që kishte të përbashkët gjashtëshja e tij e liderëve ishin pesë cilësi: ata ishin tregues të të vërtetave të vështira, kishin vizion dhe ishin të guximshëm. Por ata ishin gjithashtu të aftë të kalonin kohën vetëm, në vetmi. Dhe ata nuk kishin frikë nga përçarja.
“Duhet të ketë një moment reflektimi në jetën e liderit”, thotë ai, duke treguar kohën e mërgimit të brendshëm të Adenauer-it në Gjermaninë naziste; Koha e de Golit si i burgosur gjerman në Luftën e Parë Botërore; Vitet e shkretëtirës së Niksonit në mesin e viteve 1960 pasi ai kishte humbur ofertat si për presidencën ashtu edhe për guvernatorin e Kalifornisë; Koha e burgut të Sadatit kur Egjipti ishte ende nën kontrollin britanik. Disa nga pasazhet më të habitshme të librit kanë të bëjnë me këto periudha izolimi. “Dominimi i vetvetes duhet të bëhet një lloj zakoni,” shkroi de Gaulle si një i burgosur, “një refleks moral i fituar nga një gjimnastikë e vazhdueshme e vullnetit, veçanërisht në gjërat më të vogla: veshjen, bisedën, mënyrën se si mendon”.
Në vitin 1932, presidenti i ardhshëm francez e quajti “vetëdisiplinën e pandërprerë” çmimin e udhëheqjes – “marrja e vazhdueshme e rreziqeve dhe një luftë e brendshme e vazhdueshme. Shkalla e vuajtjes së përfshirë ndryshon sipas temperamentit të individit; por nuk do të jetë më pak torturuese se këmisha e flokëve të të penduarit.” De Gaulle i brendshëm ishte thellësisht i dhembshur, siç zbuloi dashuria e tij për vajzën e tij Anne, e cila kishte sindromën Down. Por njeriu i jashtëm ishte i ashpër, i përmbajtur, antagonist edhe me aleatët.
Ne kthehemi te Margaret Thatcher, për të cilën Kissinger me sa duket zhvilloi dashuri dhe respekt. Në një fazë të hershme të Luftës së Falklands, sapo u informua nga sekretari i jashtëm i Britanisë, Francis Pym, Kissinger e pyeti atë se cilën formë të zgjidhjes diplomatike ajo favorizonte. “Nuk do të kem asnjë kompromis!” gjëmonte ajo. “Si mundesh, miku im i vjetër? Si mund t’i thuash këto gjëra?”
“Ajo ishte kaq e inatosur”, kujton Kissinger. “Nuk kisha zemër t’i shpjegoja se ideja nuk ishte e imja, por e kryediplomatit të saj.”
Unë sugjeroj që kryeministri aktual, Boris Johnson, është pothuajse e kundërta e një lideri siç e përkufizon Kissinger. Sigurisht që kohët e fundit nuk ka pasur shumë nga vetëdisiplina e pandërprerë e De Gaulle në Downing Street. Përsëri, përgjigjja e Kissinger më befason: “Për sa i përket historisë britanike, ai ka pasur një karrierë mahnitëse – për të ndryshuar drejtimin e Britanisë në Evropë, e cila sigurisht do të renditet si një nga tranzicionet e rëndësishme në histori.
“Por shpesh ndodh që njerëzit që kryejnë një detyrë të madhe nuk mund të zbatojnë cilësitë e tyre në ekzekutimin e saj, gjë që është mënyra se si ta institucionalizojnë atë.” Duke kaluar me kujdes për të diskutuar për udhëheqësit e sotëm në përgjithësi, ai shton: “Unë nuk do të thosha të vërtetën nëse do të thosha se niveli [i udhëheqjes] është i përshtatshëm për sfidën.”
Unë kundërshtoj se me siguri po na jepet një masterklasë në udhëheqje nga presidenti i Ukrainës, figura e pamundur e humoristit të kthyer në hero lufte.
“Nuk ka dyshim se Zelensky ka kryer një mision historik,” pranon Kissinger. “Ai vjen nga një prejardhje që nuk u shfaq kurrë në lidershipin ukrainas në asnjë periudhë të historisë” – një referencë e qenit e Zelenskyt hebre, si Kissinger. “Ai ishte një president i rastësishëm për shkak të zhgënjimit me politikën e brendshme. Dhe më pas ai u përball me përpjekjen e Rusisë për ta rikthyer Ukrainën në një pozicion krejtësisht të varur. Dhe ai ka mbledhur vendin e tij dhe opinionin botëror pas tij në një mënyrë historike. Kjo është arritja e tij e madhe.”
Pyetja mbetet sidoqoftë: “A mund ta mbështesë ai këtë duke bërë paqe, veçanërisht një paqe që nënkupton një sakrificë të kufizuar?”
Kërkoj mendimet e tij për kundërshtarin e Zelenskit, presidentin rus, Vladimir Putin, të cilin ai e ka takuar në shumë raste, që datojnë që nga një takim i çuditshëm në fillim të viteve 1990, kur Putin ishte nënkryetar i bashkisë së Shën Petersburgut.
“Mendova se ai ishte një analist i zhytur në mendime,” thotë Kissinger, “bazuar në një pikëpamje të Rusisë si një lloj entiteti mistik që e ka mbajtur veten të bashkuar në 11 zona kohore me një lloj përpjekjeje shpirtërore. Dhe në këtë vizion Ukraina ka luajtur një rol të veçantë. Suedezët, francezët dhe gjermanët erdhën përmes atij territori [kur pushtuan Rusinë] dhe pjesërisht u mundën sepse kjo i lodhi ata. Ky është këndvështrimi i tij [Putinit].”
Megjithatë, kjo pikëpamje është në kundërshtim me ato periudha të historisë së Ukrainës që e diferencuan atë nga perandoria ruse. Problemi i Putinit, thotë Kissinger, është se “ai është kreu i një vendi në rënie” dhe “ai ka humbur sensin e masës në këtë krizë”. Nuk ka “asnjë justifikim” për atë që ai ka bërë këtë vit.
Kissinger më kujton artikullin që shkroi në vitin 2014, në kohën e aneksimit rus të Krimesë, në të cilin ai argumentoi kundër idesë së anëtarësimit të Ukrainës në NATO, duke propozuar në vend të kësaj një status neutral si ai i Finlandës dhe duke paralajmëruar se që të vazhdonin të bisedonin në kushtet e anëtarësimit në NATO rrezikonin luftë. Tani, sigurisht, është Finlanda ajo që po propozon të bashkohet me NATO-n, së bashku me Suedinë. A është kjo NATO gjithnjë në zgjerim tani shumë e madhe?
“NATO ishte aleanca e duhur për t’u përballur me një Rusi agresive, kur kjo ishte kërcënimi kryesor për paqen botërore,” përgjigjet ai. “Dhe NATO është rritur në një institucion që pasqyron bashkëpunimin evropian dhe amerikan në një mënyrë pothuajse unike. Kështu që është e rëndësishme ta ruani atë. Por është e rëndësishme të pranohet se çështjet e mëdha do të ndodhin në marrëdhëniet e Lindjes së Mesme dhe Azisë me Evropën dhe Amerikën. Dhe NATO në lidhje me këtë është një institucion, përbërësit e të cilit nuk kanë domosdoshmërisht pikëpamje të përputhshme. Ata u bashkuan për Ukrainën sepse kjo të kujtonte kërcënimet [më të vjetra] dhe ata bënë shumë mirë, dhe unë e mbështes atë që ata bënë.
“Pyetja tani do të jetë se si t’i jepet fund asaj lufte. Në fund të saj duhet të gjendet një vend për Ukrainën dhe një vend për Rusinë – nëse nuk duam që Rusia të bëhet një Kinë në Evropë.”
I kujtoj atij një bisedë që patëm në Pekin në fund të vitit 2019, kur e pyeta nëse ishim tashmë në “Luftën e Ftohtë II”, por me Kinën që luan tani rolin e Bashkimit Sovjetik. Ai u përgjigj, në mënyrë të paharrueshme, “Ne jemi në rrëzë të një lufte të ftohtë”. Një vit më vonë ai e përmirësoi atë në “kalimet malore të një lufte të ftohtë”. Ku jemi tani?
“Dy vende me kapacitetin për të dominuar botën” – SHBA dhe Kina – “janë përballë njëri-tjetrit si konkurrentët përfundimtarë. Ato qeverisen nga sisteme të papajtueshme të brendshme. Dhe kjo ndodh kur teknologjia thotë se një luftë do ta frenonte civilizimin, nëse jo do ta shkatërronte atë.”
Me fjalë të tjera, Lufta e Ftohtë II është potencialisht edhe më e rrezikshme se Lufta e Parë e Ftohtë? Përgjigja e Kissinger-it është po, sepse të dyja superfuqitë tani kanë burime të krahasueshme ekonomike (gjë që nuk ishte rasti në Luftën e Parë të Ftohtë) dhe teknologjitë e shkatërrimit janë edhe më të frikshme, veçanërisht me ardhjen e inteligjencës artificiale. Ai nuk ka dyshim se Kina dhe Amerika tani janë kundërshtarë. “Pritja që Kina të bëhet perëndimore” nuk është më një strategji e besueshme. “Nuk besoj se dominimi i botës është një koncept kinez, por mund të ndodhë që ata të bëhen kaq të fuqishëm. Dhe kjo nuk është në interesin tonë.” Megjithatë, thotë ai, dy superfuqitë “kanë një detyrim minimal të përbashkët për të parandaluar [një përplasje katastrofike] që të ndodhë”. Kjo ishte në fakt pika e tij kryesore në Davos, megjithëse kaloi kryesisht pa u vënë re.
“Ne në Perëndim kemi detyra në dukje të papajtueshme. Keni nevojë për institucione mbrojtëse të afta për t’u përballur me sfidat moderne. Në të njëjtën kohë keni nevojë për një lloj shprehjeje pozitive të shoqërisë suaj në mënyrë që këto përpjekje të jenë në emër të diçkaje, sepse përndryshe nuk do të mbahen. Së dyti, ju duhet një koncept i bashkëpunimit me shoqërinë tjetër, sepse tani nuk mund të krijoni asnjë koncept për t’i shkatërruar ato. Pra një dialog është i nevojshëm.”
“Por ai dialog ka ndaluar,” vërej.
“Përveç transmetimit të ankesave. Kjo është ajo që më shqetëson thellë se ku po shkojmë. Dhe vendet e tjera do të duan ta shfrytëzojnë këtë rivalitet, pa i kuptuar aspektet e tij unike.” Unë supozoj, një dremitje për numrin në rritje të vendeve që kërkojnë ndihmë ekonomike dhe ushtarake nga një ose një superfuqi tjetër. “Pra, ne po shkojmë në një periudhë shumë të vështirë.”
E pyes nëse Kissingeri e mendon veten si lider. “Kur fillova, ndoshta nuk e bëra,” përgjigjet ai. “Por unë e bëj tani. Jo në një kuptim total… [por] përpiqem të jem një udhëheqës. Të gjithë librat që kam shkruar kanë një element të “Si arrini në të ardhmen?”
Theksoj se kjo është modesti e tepruar. Pasi ka udhëhequr Këshillin e Sigurisë Kombëtare, Departamentin e Shtetit dhe, nganjëherë gjatë Watergate, praktikisht qeverinë amerikane, ai është një udhëheqës plotësisht i kualifikuar, edhe pse asnjëherë i zgjedhur.
Është koha për t’u larguar. 99-vjeçair mund të jetë ende duke gjuajtur në të gjithë cilindrat, por unë po venitem dhe kam një aeroplan për të kapur. Një frymëzim i fundit më shtyn të pyes për pasojat e nevojshme të udhëheqjes. “Po në lidhje me ndjekësit?” Unë pyes. “A ka rënë edhe kjo? A janë njerëzit më pak të gatshëm për t’u udhëhequr?”
“Po,” tund me kokë. “Paradoksi është se nevoja për lidership është aq e madhe sa kurrë.”
Ka nga ata që pa dyshim do të vazhdojnë të demonizojnë Henri Kisingerin dhe të shpërfillin ose përçmojnë atë që ai thotë. Megjithatë, në moshën 99-vjeçare, ai mund të përballojë të injorojë urrejtësit. Megjithatë ai nuk e ka humbur impulsin e tij për të udhëhequr. “Udhëheqja,” shkruan ai, “është e nevojshme për t’i ndihmuar njerëzit të arrijnë nga vendi ku janë atje ku nuk kanë qenë kurrë dhe, ndonjëherë, vështirë se mund ta imagjinojnë të shkojnë. Pa udhëheqje, institucionet lëvizin dhe kombet u gjykojnë gjithnjë e më të parëndësishme dhe, në fund të fundit, katastrofë.”
Ju nuk keni asnjë detyrim për të ndjekur. Por të shkosh drejt katastrofës pa ndonjë udhëheqje – ose, më keq, me udhëheqje të rreme pa vetëdisiplinë – duket si ideja më e keqe.
* Niall Ferguson është anëtar i lartë i familjes Milbank në Institutin Hoover. Ai është autor i Kissinger, 1923-1968: The Idealist. Vëllimi i dytë do të përfundojë në vitin 2023
Ish-gazetarja hulumtuese finlandeze, Jessikka Aro, paralajmëron se dezinformimi i organizuar nga Rusia është shndërruar në një kërcënim global pa kufij – me të cilin përballet edhe Kosova, sipas kryediplomatit Glauk Konjufca. Përballë një hapësire të pakontrollueshme, si interneti, përgjigjja më efektive mbetet edukimi medial dhe rritja e rezistencës së qytetarëve ndaj dezinformatave, mendon eksperti Markku Mantila.
Ndonëse e lindur dhe e rritur në Finlandë, interesi i Jessikka Aros për shtetin fqinj, Rusinë, nisi që në fëmijëri të hershme, nga rrëfimet e gjysheve të saj për luftën e ish-Bashkimit Sovjetik në vendin nordik:
“Doja të njihesha me Rusinë. Doja të dija nëse ajo përbënte ende një lloj kërcënimi apo rreziku për Finlandën, sepse ne ndajmë 1.300 kilometra kufi me Rusinë”.
Kjo kureshtje e shtyu autoren finlandeze që të shkonte të studionte dhe të punonte në Rusi, përvojë që thotë se i dha qasje të brendshme në kulturën dhe sistemin mediatik rus.
“Ndjeva se kishte diçka vërtet anormale në ekosistemin mediatik rus, dhe në atë që përhapet nëpërmjet tij”, shprehet ish-gazetarja hulumtuese, e specializuar në dezinformimin e organizuar rus, në një bisedë me Shërbimin e Kosovës të Radios Evropa e Lirë (REL).
Ajo rrëfen se ndryshimi i madh erdhi me ngjarjet e vitit 2014, aneksimin e Krimesë nga Rusia dhe fillimin e luftës në Ukrainë, kur, siç thotë ajo, “u bë e vështirë të dallohej realiteti nga gënjeshtra edhe në mediat jashtë Rusisë”.
Në atë kohë, disa gazetarë rusë kishin filluar të zbulonin atë që quhej “fabrika e trollëve”, që nënkuptonte njerëz të organizuar dhe të paguar, që shpërndanin informata të rreme dhe komente të orkestruara me një agjendë pro-Kremlinit.
Aro dëshironte të dinte nëse ndikimi i këtyre dezinformatave depërtonte përtej Rusisë, më saktësisht në Finlandë. Kështu, ajo e bëri të hapur për publikun hulumtimin që po niste, dhe kërkoi nga ai ndihmë për ta vërtetuar këtë ndikim.
“Më dërgonin materiale. Materiale ruse në finlandisht. Më tregonin shembuj dhe pamje të ekranit, dhe fotografi të materialeve dezinformuese që qarkullonin në ekosistemin finlandez”, rrëfen Aro.
Hulumtimi saj vazhdoi edhe në terren, ku ajo vizitoi edhe objektin fizik në qytetin e Shën Petersburgut, në Rusi, dhe kontaktoi edhe punëtorë të kësaj fabrike, e cila ishte maskuar me emrin e një kompanie private, që quhej “Agjencia për Hulumtime në Internet”, dhe që pretendonte se nuk kishte të bënte asgjë me strukturat shtetërore ruse.
Hulumtimi i Aros pati reagim të menjëhershëm.
“Ndoshta ishte mes 24 deri në 36 orë. Atëherë u bëra shënjestër. Fillova të merrja telefonata, njerëz shumë të zemëruar nga Rusia dhe vende të tjera të botës rusishtfolëse. Merrja mesazhe dhe emaila, ku më quanin ‘shpifëse’, dhe më kërkonin të shkoja në burg sepse gjoja isha ‘kriminele’”, tregon ajo.
Siç rrëfen Aro, fushatat shpifëse e paraqitën si “agjente të huaj”. U publikuan të dhënat e saj të kontaktit, dhe u organizuan grupe urrejtjeje, që u shndërruan edhe në presion fizik në jetën e përditshme të saj.
Aro më vonë paraqiti kallëzime penale, dhe disa prej të dyshuarve u dënuan për përndjekje dhe shpifje. Pas tronditjes që kishte marrë nga kjo fushatë, ajo mori një pushim dyvjeçar nga puna, dhe u përqendrua në shkrimin e librit të saj “Trollët e Putinit”.
Por, fabrikat e dezinformimit nuk u ndalën. Ato, sipas Aros, u sofistikuan, dhe tani po përdoren si modele edhe jashtë Rusisë.
“Ishte shumë specifike, dhe ishte diçka e re në vitin 2014. Atëherë nuk e dinim të paktën që vendet e tjera do të kishin fabrika të tilla trollësh, që në fakt punësonin njerëz, për të pretenduar se ishin njerëz të vërtetë, me fakte dhe opinione të vërteta”, thotë ajo.
Aro beson se “shumë udhëheqës autoritarë e kanë ndjekur këtë shembull”.
Sa është e rrezikuar Kosova nga “fabrikat e gënjeshtrave”?
Për Aron, hapësira e internetit është e përkryer për shpërndarjen e dezinformatave, dhe tejkalon çfarëdo kufij në gjeopolitikë:
“Pra, askush nuk është i sigurt, në esencë. Shumë nga këto materiale dezinformuese ruse thjesht janë lokalizuar në gjuhë [të ndryshme] lokale”.
Në përvojën e saj, edhe njerëz të miredukuar kanë rënë pre e këtyre manipulimeve.
“Do të doja të theksoja se pjesërisht ajo që trollët ishin në gjendje të bënin, mënyra se si ishin në gjendje të ndikonin te njerëzit e vërtetë në Finlandë, ishte të mbillnin frikë, sepse këta trollë në fakt do të sulmonin qytetarët individualë që thjesht komentonin”, shton ajo.
Aro erdhi në kryeqendrën kosovare, Prishtinë, këtë javë, për të marrë pjesë në një konferencë në lidhje me dezinformimin, të organizuar nga Ambasada e Finlandës në Kosovë.
Në këtë konferencë, të mbajtur më 15 prill, Ministri kosovar i Punëve të Jashtme dhe Diasporës, Glauk Konjufca, vuri në dukje pasojat konkrete për Kosovën dhe nevojën për një përgjigje të koordinuar:
“Për Kosovën, kjo nuk është brengë e largët. Vazhdojmë të ballafaqohemi me fushata dezinformimi që vijnë kryesisht nga Rusia dhe Serbia, të cilat përpiqen ta cenojnë shtetësinë tonë, ta keqpërfaqësojnë realitetin tonë, dhe perceptimin vendor e ndërkombëtar”.
Ai, megjithatë, argumentoi se si reagim ndaj kësaj, “asnjë institucion i vetëm nuk mund të ofrojë përgjigje të plotë”.
Sipas Konjufcës, “ndërtimi i aftësisë përballuese kërkon një përpjekje gjithëpërfshirëse e të mbështetur, që bën bashkë institucionet publike, mediat e pavarura, shoqërinë civile dhe qytetarët. Në këtë drejtim, përvoja e vendeve nordike ofron udhëzime të rëndësishme në gjithë rajonin”.
Hulumtime të Radios Evropa e Lirë kanë gjetur në disa raste shpërndarje të narrativit të Kremlinit, të ndërlidhur me ngjarjet në Kosovë, sidomos përmes grupeve në platforma si Telegram-i.
Po ashtu, në raportet mujore në lidhje me dezinformimin, që i publikon organizata kosovare Hibrid.info, Rusia shpesh është protagoniste, si një ndër burimet e këtyre dezinformatave.
“Gjatë marsit është vërejtur edhe qarkullimi i narrativëve serbë dhe rusë, që synojnë rishkrimin e ndërhyrjes së NATO-s në vitin 1999”, thuhet në raportin e marsin të sivjetmë.
“Gjithçka është më e lehtë tani me inteligjencë artificiale”
Sipas ekspertit të komunikimeve strategjike, gazetarit dhe autorit finlandez, Markku Mantila, përpjekjet për përgënjeshtrimin e secilit lajm të rremë janë jofektive në botën e sotme:
“Besoj që është e domosdoshme të kuptohet që: Në hapësirën e pakufishme të internetit, askush nuk mund të kontrollojë informacionin, e në këtë rast as dezinformatat”.
Në një fjalim që ai mbajti në konferencën e 15 prillit në Prishtinë, Mantila ngulmoi se edukimi medial është i domosdoshëm për të përballuar veçanërisht periudhën e përhapjes së inteligjencës artificiale.
“Është gjë e lehtë, gjë e lirë, dhe çdokush mund t’i përdorë këto vegla. Asnjëherë nuk kanë qenë më të pajisur se sot”, tha ai.
Aro, po ashtu, mendon se “gjithçka është më e lehtë tani me inteligjencë artificiale”.
Autorja finlandeze konsideron se hulumtuesit në të gjithë botën duhen të përgatiten se angazhimet në këtë fushë “thuajse në çdo rast mund t’i bëjnë shënjestër të fushatave të gënjeshtrave”.
“Duhet të pranosh që kjo ndodh… Është puna jote që të bën shënjestër të profesionistëve që janë trajnuar për të të heshtur. Pra, ka të bëjë me rezistencën personale dhe ndërtimin e saj”, thotë ajo për REL-in.
Jessikka Aro.
Aro, megjithatë, ka disa këshilla praktike për të minimizuar dëmet nga këto sulme:
“Ajo që dikush mund të bëjë për të mbrojtur veten është ta bëjë çdo gjë private, çdo gjë sekrete, si informacionin e adresës ose informacionin familjar, të mos ndajë shumë gjëra rreth anëtarëve të familjes në internet”.
Sipas Aros, është mirë që gazetarët të konsultohen edhe me “zyrtarë dhe ekspertë të sigurisë”.
“Dhe, gjithashtu, është një ide e mirë të negocioni me punëdhënësin se sa larg do të shkojnë për t’ju mbrojtur”, përfundon ajo.
Dialogu maratonik Kosovë –Serbi i imponuar nga Bashkësia Ndërkombëtare për normalizim të mardhënjeve të ndërsjella nuk solli rezultatet e pritura , jo me fajin e Kosovës.Serbia përdori gjithë kohën obstrukcione politike për të zhagitur këtë proces, për të krijuar situata politike në favor të saj.Këtij shteti bisedimet e ndërprera dhe të zhvilluara kohë pas kohe , me shumë I sollën favore si një shtet gjenocidial , më krye më kriminelin e luftës presidentin e saj, Aleksander Vuqiq, një prorusi të thekur se bashku më shumicën e popullit serb, që rusët I konsiderojnë vëllezër.Qe bisedimet të futën në qorrsokak kontribut në këtë drejtim, pos Serbisë dhanë edhe ndërmjetësit e BE-së, në bisedime Lajqak, Borell dhe amerikani, Eskobar.Ishin shumë të njëanshem në bisedime , duke e faktorizuar Serbinë thua së ajo ishte viktima e jo xhelati, që ka vrarë më mijëra boshnjakë dhe shqiptarë më rastin e shpërbërjës më dhunë të ish-Jugosllavisë të Titos.Kurrë nuk kërkuan në bisedime që Serbia paraprakishtë të pranon pavarësinë e Kosovës.Kjo u bë gjoja më motivacion se mos ndoshta do të largojnë Serbinë nga ndikimi I politikës pro-ruse.E dihet mirëfilli se klika e ish kriminelëve të luftës në pushtetin actual të këtij vendi janë mbështetësit e Rusisë diktatoriale të Vlladimir Putinit.Presidenti serb, rrallë zbatojë ndonjë marrveshje të mbajtur në Bruksel dhe se fundi nuk nënshkroj as aneks marrveshjën e Ohrit.Nuk e zbatojë se ndëmjetësit e lartëpërmendur në bisedime nuk kërkuan më ngulm kurrë nga Serbia që kjo të ndodhë.BE-ja dhe Amerika e Bajdenit dështuan në avansimin apo përfundimin e dialogut më sukses, për shkak të tolorancës që ju bë Serbisë, e cila gjithë kohën destabilizojë më aktët e dhunës veriun e Kosvës, përmes bandave terroriste te Vuqiqit dhe Radojqiqit.Madje quditërisht pse Qeveria e Albin Kurtit vendosi për herë të parë pas përfundimit të luftës, në veri rend dhe ligj, Kosova u ndëshkua më masa të embargos ekonomike, që tash vonë kan filluar të hiqën nga BE-ja.U dënua vetëm verbalisht rasti terrorit të Banjskë , por jo edhe më ndonjë masë konkrete që edhe ishte formuar një komision i posaqem.Kjo është një temë e gjerë që edhe është elaboruar shumë herë për opinion e gjerë public.Sa I përketë deklaratës të përfaqësuesës së SHBA-së në OKB, Tammy Bruce në fjalën e saj të rastit në seancën për Kosovën, ku u kërkua që Kosova dhe Serbia të zotohen për të punuar bashkë drejt të ardhmës, kemi një qasje krejt ndryshe se deri më tash, karshi dialogut, që nuk e favorizon në asnjë mënyrë Serbinë.Amerika përmes Bruce dhe një mesazh që rruga e vetme e qëndrushme përpara është normalizmimi I marrdhënjeve të ndërsjella.Serbia nuk vuri masa të embargos të kërkuar nga Bashkësia Ndërkombatere ndaj Rusisë për shkak të luftës okupuese ndaj Ukrainës.Edhe në këtë sitautë të luftës ndërmjet Amerikës dhe Iranit, sërish Vuqiqi ju doli në krah aleatave të Rusisë në luftë,duke adresuar kritika ndaj Amerikës.Administrata e presidentit, Donald Trump nuk do të pranon qasjën pro-ruse të Serbisë, I cili në një letër deklarim para disa kohësh , e kishte bërë të ditur Serbinë hegjemoniste ,së nuk do të këtë ndryshim kufijsh në Ballkan.Kosova është vendi më pro -amerikan dhe pro perëndimor në botë, pro NATO, kurse Serbia është aleati besnik i Rusisë.Mendoj së Serbia do të ballafaqohet më presion të madh, që nuk ka kah tia mbaj më.Ajo duhet të njehë pavarësinë e Kosovës, ose do të përballët më masa serioze ekonomike dhe masa të tjera.Madje nese tenton që të shfrytëzon krizën globale në botë më disa luftëra që po zhvillohen, do të përballët sërish më NATO-në.Mendoj së rendi I ri botëror që po formohet nuk do të jetë I favorshem për Serbinë më logjikë luftënxitëse në rajon.Besohet së Trump do të veproj konkretisht ne vendimet e tij.Kosova duhet të qajë bllokadën politike dhe institucionale në këtë moment delikat gjeopolitik dhe gjeostrategjik në botë.Kërkohet një qasje uniteti të brendshem të spektrit politik, përballë një shteti, që nuk po pajtohet që e ka humbur luftën ,dhe nuk po pajtohet së Kosova që 26 vite është shtet sovran dhe i pavarur.Armiku gjithmonë mbetet armik.Mobilizimi në politikat e jashtme duhet të jëtë në nivelin më ta lartë kur dihet së ende katër shtete të BE-së, nuk e kan njohur pavarësinë e Kosovës.Ne këtë drejtim nevoitet që edhe shtetet tjera të BE-së, dhe Amerika të bëjnë presion më të madh në këtë drejtim, që këto vende të njohin pavarësinë e vendit tonë.Gjithashtu është momenti vendimtarë në shpërthimin e këtyre luftërave, që edhe Kosova të bëhët pjesë e NATO-së dhe të gjitha strukturave relevenate te BE-së…
I prirë nga dashuria për atdhe, me zemër dhe shpirtë të mbushur plot mall dhe dashuri për vendin tim, jam munduar për më tepër se tre dekada rresht nga perëndimi të bëjë diçka të mirë për vendin tim!
Ëndërr që nuk shuhet asnjëherë
Ishte kjo një ëndërr e mbushur plot shpresë dhe nostalgji, me besim në respektim të vlerave dhe në meritokraci!
Por sot, ajo ëndërr e imja është duke u venitur dhe kthyer në iluzion, për shkak se ata për të cilët bëra më së shumti, më harruan dhe anashkaluan në çdo proces të jetës dhe shtetndërtimit!
Ajo (veprimtaria ime) që dikur më bënte të ndjehesha kreanr, sot po shndërrohet në mashtrim dhe zhgënjim!
Megjithatë, ende besoj në një të nesërme më të mirë për vendin tim.
Por, ajo shpresë e mirë dhe dëshirë fisnike po pengohet nga njerëz të pashpirtë dhe pa ndjenja kombëtare!
Pasi, padrejtësitë tashmë ka marrë përmasa alarmante për të gjithë veprimtarët dhe çlirimtarët e këtij vendi!
E mira pengohet dhe luftohet ngado dhe kudo me të gjitha mjetet (anti)ligjore, kurse e keqja gjen mbështetje të masave të gjëra popullore!
Kjo prapësi nuk ka ndodhur asnjëherë në trojet tona shekullore!
Por, unë prapë se prapë do të vazhdoj të qëndroj vertikalisht me të drejtën dhe të vërtetën e përjetshme.
Pasi vetëm e vërteta qëndron përjetësisht, kurse gënjeshtarët dhe mashtruesit, hipokritët dhe zuzarët do të largohen një ditë dhe harrohen që ishin në këtë botë!
Prandaj, unë nuk do të ndalem së punuari për të mirën e vendit dhe qytetarëve deri në frymën e fundit, pavarësisht se ku ndodhem; në vendlindje apo emigrim!
Vendlindja është ‘alfa dhe omega’ e çdo inspirimi, kurse puna në emigrim mbetet i vetmi burim ekzistencial dhe suporti material në angazhimin tim atdhetar, publicistik dhe intelektual!
Deri në këto momente kur po i shkruaj këta rreshta, edhe pse kam bërë jo pak për shtetin e Kosovës, nuk e kam as më të voglin satisfaksion material dhe as moral!
Përderisa subjektet tjera politike i ofruan rreth vetes veprimtarët e mërgatës, intelektualët dhe publicistët e niveleve mesatare, subjekti politik, të cilin e mbështeta për dekada me mijëra shkrime autoriale nuk u kujdes as për një falenderim publik, e lërë më të mendoj për ndonjë mirënjohje apo satisfaksion tjetër moral.
Megjithatë, ëndrra për kthim në vendlindje (riatdhesim) vlon si vullkan i pashuar në shpirtin, t’a shijojë së paku në vitet e pleqërisë aromën e vendit tim të lirë, ta ndjejë nga afër dorën e shtetit të pavarur dhe sovran për të cilin nuk e kurseva as një minutë të jetës sime!
Krejt në fund të këtij shkrimi të shkurtër, për lexuesit e rregullt dhe besnik ndaj atdheut, po e ndaj këtë poezi të shkruar 10 vite më parë, e cila shërben si testament për shumë atdhetar në emigrim.
Anëtari i Këshillit Kombëtar të PD, Aulon Kalaja, i cili u dhunua nga policia gjatë protestës së djeshme në Tiranë, ka ironizuar policinë.
Në një njoftim të saj, Policia e Tiranës sot shkruante se Aulon Kalaja ishte procedura për ‘goditje për shkak të detyrës’ dhe këtij njoftimi i është përgjigjur vetë Kalaja.
Reagimi i Aulon Kalaja:
Mora vesh nga mediat se jam proceduar nga Policia e Shtetit për veprën penale:
Kreu i PD, Sali Berisha shprehet se policia konfirmon përdorimin e verbuesit të ariut kundër demonstruesve paqësorë.
Lideri i opozitës reagoi pasi Policia e Shtetit shpërndau për mediat foton e spray-t që përdori kundër protestuesve mbrëmjen e kaluar.
Në reagimin e tij, Berisha thekson se policia mashtroi, duke shtuar se foto e spray-t nuk është e njëjta me mjetet e përdorura nga efektivët gjatë protestës. “Nga shikimi i vëmendshëm konstatohet se mekanizmi i hedhjes së spray-t i bombolës në dorën e narkopolicit është mekanizmi tipik i bombulave të spray-t të verbuesit të ariut dhe është krejt tjetër nga mekanizmi i bombulës të shpërndarë për mashtrim nga policia”, shprehet ai.
Reagimi:
Të dashur miq,
për të përgënjeshtruar deklaratat e PD për përdorimin e verbuesit të ariut nga narkopolicia dje kundër protestuesve, sot pasdite ajo ka shpërndarë foto të spray-t që përdoret nga policia kundër protestuesve.
Por cilido që shikon me vëmendje foton e bombulës së spray-t në dorën e policit, konstaton se ajo është krejt tjetër nga bombula që ka shpërndarë në media policia, gjoja të përdorur prej saj. Nga shikimi i vëmendshëm konstatohet se mekanizmi i hedhjes së spray-t i bombolës në dorën e narkopolicit është mekanizmi tipik i bombulave të spray-t të verbuesit të ariut dhe është krejt tjetër nga mekanizmi i bombulës të shpërndarë për mashtrim nga policia.
Dënoj me forcën më të madhe këtë mashtrim publik të ulët të narkopolicisë, e cila pasi ka kryer krimin kërkon të fshihet. Përdorimi i verbuesit të ariut kundër njerëzve është një vepër me pasoja të rënda kriminale, e ndaluar nga konventat ndërkombëtare. bw
Media spajolle ABC ka ndarë pamje nga protesta e mbajtur në kryequytetin shqiptar.
Në artikull theksohet se menjëherë pas përfundimit të kreut të PD Sali Berisha, shpërtheu dhunë policore ndaj protestuesve.
“Protestuesit dolën në rrugë këtë të premte për të kërkuar dorëheqjen e kryeministrit shqiptar Edi Rama, të cilin e akuzojnë për një sërë aktesh armiqësore kundër sundimit të ligjit dhe demokracisë në Shqipëri. Dhuna shpërtheu pas një fjalimi të politikanit Sali Berisha”, thuhet në artikull. bw
Televizioni gjerman ZDF i ka kushtuar një kronikë protestës së 17 prillit në Tiranë, duke theksuar akuzat e opozitës ndaj kryeministrit për korrupsion dhe përplasjet me policinë.
Sipas raportimit, protesta u shoqërua me tensione, ku pati përleshje mes protestuesve dhe forcave të rendit në kryeqytet.
ZDF raporton se policia ndërhyri duke përdorur ujëhedhës dhe spraj piper për shpërndarjen e turmës, ndërsa nga ana tjetër protestuesit hodhën mjete zjarrvënëse drejt godinës së Kryeministrisë.
Në kronikë theksohet se opozita, organizatore e protestës, “akuzon kryeministrin për korrupsion dhe kërkon dorëheqjen e tij”. bw
Protesta kombëtare e organizuar nga Partria Demokratike ka bërë jehonë edhe në mediat ndërkombëtare.
Media italiane TGCOM shkruan se gjatë protestës u përdorën topa uji dhe gaz lotësjellës për të shpërndarë qytetarët, ndërkohë që theksohet se qëllimi i protestave është largimi i kryeministrit Edi Rama, pas skandalit “Balluku”.
Artikulli:
Kokteje Molotovi u hodhën nga qeveria e Tiranës , gjatë një proteste të organizuar ngë opozita e drejtuar nga Sali Berisha. Protesta kishte si kërkesë kryesore dorëheqjen e kryeministrit socialist Edi Rama. Policia reagoi me topa uji dhe më pas me gaz lotsjellës, duke arritur të shpërndajë turmën brenda sekondave dhe të ndalojë grupin e protestuesve që kishin hedhur koktejet molotov. Një deputet i Partisë Demokratike, Luçiano Boçi, dhe një person tjetër u dërguan në urgjencë. Disa minuta më vonë, tensionet u përshkallëzuan pranë ndërtesës së Parlamentit, ku disa protestues u përpoqën të thyenin kordonin e policisë, por u sprapsën nga përdorimi i topave të ujit.
Protesta të këtij lloji kanë ndodhur periodikisht në Shqipëri që nga fillimi i vitit: demonstruesit dhe Partia Demokratike, partia kryesore e opozitës, po kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama për shkak të skandalit të korrupsionit që përfshin Belinda Ballukun, aleaten e tij të ngushtë. bw
5 pyetje është podkast i Radios Evropa e Lirë, ku një temë sqarohet me ndihmën e profesionistëve dhe ekspertëve, përmes përgjigjeve që kapin thelbin. Nga shëndeti e ekonomia, deri te politika dhe ligji, çdo episod sjell bisedë të qartë, verifikim faktesh dhe sqarime të nevojshme.
Zyrtarëve publikë në Kosovë, që dyshohen për pasurim të jashtëligjshëm, pritet t’iu verifikohet pasuria, e cila në raste të caktuara mund të përfundojë edhe në konfiskim nga Byroja Shtetërore për Verifikimin dhe Konfiskimin e Pasurisë së Pajustifikueshme.
Projektligji i ri për këtë mekanizëm kaloi në lexim të parë në një seancë të Kuvendit të Kosovës më 17 prill, pasi versioni paraprak ishte rrëzuar nga Gjykata Kushtetuese.
Byroja parashihet të ketë departamente të veçanta dhe zyrtarë që do të verifikojnë pasuritë për të cilat ka një dyshim se janë fituar jashtëligjshëm nga zyrtarët publikë.
Nëse pasuria përcaktohet si e pajustifikueshme, projektligji parasheh konfiskimin e pasurisë nga gjykata.
Por, mënyra se si do të funksionojë Byroja ka ngritur pikëpyetje.
Vullnet Bugaqku, hulumtues në Institutin Demokratik të Kosovës, thotë në podkastin 5 pyetje të Radios Evropa e Lirë se drejtori i Byrosë parashihet të zgjidhet me votat e shumicës parlamentare, dhe të ketë kompetenca të plota në inicimin e procedurave për verifikim të pasurisë.
▶️ Shiko podkastin:
🎧 Dëgjo podkastin:
I njëjti drejtor, sipas Bugaqkut, mund të vendosë edhe që të ndalet verifikimi i pasurisë së një zyrtari, me arsyetimin se nuk ka prova të mjaftueshme. Kjo, konsideron ai, mund të përdoret politikisht, pasi më asnjë institucion i drejtësisë nuk do të mund ta trajtonte atë pasuri.
“Askush nuk mund ta kontestojë më atë pasuri, dhe ky lloj mekanizmi mund të shërbejë si një mekanizëm i legjitimimit të pasurisë, që potencialisht nëse do të shkonte në gjykatë ndoshta do të vërtetohej se është e paligjshme”, thotë ai.
Bugaqku pohon se në kuptimin e konfiskimit civil të pasurisë, Byroja do të jetë mbi organet e tjera të sistemit të drejtësisë.
Ai thotë se ka kundërthënie në ligj sa i përket periudhës kohore të verifikimit ta pasurisë, pasi, sipas tij, qëndron dispozita që parasheh verifikimin e pasurisë që është fituar nga 17 shkurti 2008, por edhe tjetra që thotë se zyrtarit publik mund t’i verifikohet pasuria vetëm deri në 10 vjet pasi ta ketë përfunduar mandatin.
“Nëse një zyrtari publik, ta zëmë i ka pushuar mandati në vitin 2010, afati maksimal që atij mund t’i verifikohet dhe konfiskohet pasuria është viti 2020”, thotë Bugaqku, duke sqaruar se asnjë institucion bankar apo tatimor nuk obligohet të ruajë të dhëna më gjatë se dhjetë vjet, që do të shërbenin si prova.
Projektligji i ri për Byronë u përcoll me vërejtje të opozitës parlamentare, ashtu sikurse edhe versioni paraprak, të cilin Partia Demokratike e Kosovës e kishte dërguar në Gjykatë Kushtetuese.
Janë identifikuar emrat e 11 anëtarëve të dyshuar të grupit kriminal të drejtuar nga Jetmir Pepaj alias Jetmir Marashi.
Këta persona akuzohen për trafikimin e mbi 7 tonëve kokainë.
Kujtojmë që ditën e djeshme (17 prill) Gjykata e Posaçme kundër Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit (GJKKO) la në fuqi masat e arrestit në burg për tre anëtarët e grupit kriminal të Jetmir Pepës.
Emrat e grupit
1-Aleks Pepaj alias Shkëlqim Pepaj
2-Jetmir Pepaj alias Jetmir Marashi
3-Albert Pjetri
4-Fatjon Marku
5-Anton Marku alias Anton Tamure
6-Florjan Vuka alias Vathaj
7-Kristjan Lleshi
8-Klevi Leka
9-Lulzim Pepa
10-Anton Kola
11-Ilir Lazri
Jetmir Pepa është një emër i njohur për blutë, pasi në janar 2025 u shpall në kërkim pasi qëlloi me armë në një koncert festiv të organizuar ‘Cinco Cavalli’ në Parkun Olimpik të Tiranës.
HETIMET E SPAK
Sipas SPAK, hetimet kanë dokumentuar aktivitetin e grupit gjatë viteve 2019–2021 në Amerikën Latine, Belgjikë dhe Holandë, ku janë evidentuar 8 episode të trafikut të kokainës në sasi të mëdha.
Sipas SPAK, grupi kriminal ka realizuar disa episode të trafikut të kokainës, kryesisht nga Amerika Latine drejt porteve europiane, veçanërisht në Roterdam dhe Amsterdam.
8 EPISODET E TRAFIKUT TË LËNDËS NARKOTIKE
Episodi 1 – Janar- Mars 2020 – Trafikimi i një sasie të konsiderueshme lënde narkotike kokainë gjatë periudhës Janar-mars 2020. Nga kjo sasi, më 21.03.2020 u sekuestrua një sasi prej 8.5 kg në qytetin e Amsterdamit të Mbretërisë së Holandës.
Episodi 2 – 7-8 Prill 2020 – Trafikimi i një sasie prej 1,018 kg lëndë narkotike të llojit kokainë, nga Peruja drejt Portit të Roterdamit të Hollandës. Ngarkesa kishte mbërritur në portin e Roterdamit me një anije kolumbiane ndërsa lënda narkotike ishte fshehur në një enë frigoriferike që përmbante lëng frutash të ngrira. Vlera e shitjes ishte mbi 1.3 milionë euro.
Episodi 3 – 6 Qershor 2020 – Trafikimi i një sasie prej 2020 kg lëndë narkotike të llojit kokainë, nga Ekuadori drejt Portit të Roterdamit të Hollandës. Kjo ngarkesë kishte mbërritur në portin e Roterdamit me një anije detare nga Porti i Guayaquil, Ekuador dhe ishte e destinuar për një kompani në Hungari. Një pjesë e kësaj ngarkese i përkiste këtij grupi kriminal.
Episodi 4 – 26 Qershor 2020 – Tentativa e trafikimit të një sasie prej 516 kg lënde narkotike kokainë, e sekuestruar në Terminalin Portual Muelle Sur, DP World Callao, Peru, si dhe e destinuar për në Mbretërinë e Hollandës.
Episodi 5 – 30 Qershor 2020 – Trafikimi i një sasie prej 500 kg lënde narkotike kokainë më, e sekuestruar në Portin e Roterdamit, që kishte ardhur në një kontejner nga Kolumbia që përmbante konserva me peshk ton dhe ishte i destinuar për një kompani në Gjermani.
Episodi 6 – 7 Gusht 2020 – Trafikimi i një sasie të konsiderueshme lënde narkotike e llojit kokainë, e llogaritur në rreth 1600 kg, prej së cilës është sekuestruar një sasi prej 104 kg po në të njëjtën datë në autostradën nr A2 pranë qytetit Abcoude të Mbretërisë së Holandës.
Episodi 7 – 16 Gusht 2020 – Trafikimi i një sasie rreth 1100 pako me peshë bruto 1238,39 kg lënde narkotike kokainë, e cila ishte ishte fshehur në një ngarkesë me banane në një kontenier që vinte nga Ekuadori drejt Portit të Roterdamit në Hollandë dhe kishte mbërritur në portin e Roterdamit me një anije detare e ardhur nga Porti i Antwerp, e destinuar për një kompani në Hagë.
Episodi 8 – 1 – 2 Tetor 2020 – Trafikimi i një sasie prej 531 kg lënde narkotike kokainë në Portin e Roterdamit, Hollandë, sasi e cila është kapur nga autoritetet holandeze, e fshehur në një kontenier të ngarkuar me rrush të thatë, i destinuar për në Suedi.
PASURITË E SEKUESTRUARA
Me një tjetër vendim GJKKO ka vendosur sekuestro preventive ndaj 232 pasurive të luajtshme dhe të paluajtshme, me një vlerë totale rreth 12 milionë euro. Panorama
Tridhjetë e pesë zyrtarë nga institucione të ndryshme pritet të gjobiten nga Agjencia për Parandalimin e Korrupsionit për mosdeklarim me kohë të pasurisë, ndërkaq ndaj pesë prej tyre, agjencia do të dorëzojë kallëzim penal për mospërmbushje të obligimit ligjor, sipas udhëheqësit të këtij institucioni, Yll Buleshkaj.
Në listën që e posedon Radio Evropa e Lirë, në mesin e zyrtarëve publikë që pritet të gjobiten figurojnë edhe disa hetues dhe një komandant i Policisë së Kosovës, oficerë doganorë, mjekë, profesorë, zyrtarë të Bankës Qendrore e inspektorë tatimorë.
Nga pesë zyrtarët ndaj të cilëve pritet të paraqitet kallëzim penal nga Agjencia për Parandalimin e Korrupsionit, tre (një polic, një mjek e një profesor) nuk e kanë deklaruar fare pasurinë, ndërkaq dy të tjerë (mjekë) e kanë bërë jashtë afatit të përcaktuar.
Sipas Ligjit për deklarimin, prejardhjen dhe kontrollin e pasurisë dhe të dhuratave, zyrtarët publikë janë të obliguar që të bëjnë deklarimin e rregullt të pasurisë nga 1 deri më 31 mars çdo vit, për vitin paraprak.
Agjencia për Parandalimin e Korrupsionit thotë se këtë vit 10 mijë e 372 zyrtarë publikë ishin të obliguar që ta deklaronin pasurinë. Brenda afatit, 10 mijë e 337 zyrtarë, e kanë përmbushur këtë obligim.
Për drejtorin e Agjencisë për Parandalimin e Korrupsionit, Yll Buleshkaj, deklarimi i pasurisë paraqet një nga shtyllat kryesore të transparencës dhe llogaridhënies në sektorin publik.
“Shkalla e lartë e përmbushjes së këtij obligimi tregon rritje të vetëdijes institucionale, por çdo rast i mosdeklarimit apo vonesës do të trajtohet me seriozitet të plotë dhe në përputhje me ligjin”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.
Ndërkaq, hulumtuesi në Institutin e Kosovës për Drejtësi, Gzim Shala, thotë se deklarimi i pasurisë është mjet drejt parandalimit e luftimit të korrupsionit, por që deri më tani nuk është shfrytëzuar si i tillë.
“Fatkeqësi, nga ajo çka kemi parë deri më tani, është se deklarimi i pasurisë më tepër është përdorur si qëllim përfundimtar, në kuptimin që në momentin e deklarimit të pasurisë ka përfunduar çdo gjë, sesa si mjet përmes së cilit kalojmë te aspektet e tjera: te hetimi apo zbulimi i veprave të tjera penale”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.
Vitin e kaluar, sipas organizatës Transparency International, Kosova ka bërë njëhap prapa në luftën kundër korrupsionit.
Buleshkaj thotë se procesi nuk përfundon vetëm e deklarimin e pasurisë dhe publikimin e tyre në ueb-faqen e Agjencisë, pasi pasuria e deklaruar më pas i nënshtrohet verifikimit.
“Verifikimi i deklarimeve kryhet përmes një procesi të strukturuar që përfshin: kontrolle administrative dhe logjike të deklarimeve, krahasimin e të dhënave me institucione të tjera publike [si administrata tatimore, kadastra, bankat, etj.]”, thotë ai.
Procesi i verifikimit pritet të nisë në qershor dhe, sipas Buleshkajt, mund të zgjasë deri në shtatë muaj, varësisht nga natyra e rasteve.
Përmes verifikimit, Buleshkaj thotë se Agjencia për Parandalimin e Korrupsionit synon të “forcojë besimin publik dhe të garantojë integritet në ushtrimin e funksioneve publike”.
Shala nga IKD konsideron se masat sanksionuese, në rastin konkret gjobitja e zyrtarëve, e ul numrin e inkriminimit të tyre, në rastet e mosdeklarimit të pasurisë brenda afatit të përcaktuar kohor.
“Mirëpo, mund të shërbejë edhe si një aspekt tjetër, se zyrtarët në fjalë nisur nga fakti se i është shqiptuar gjoba, e kanë ditur se e kanë për obligim deklarimin e pasurisë dhe kjo e përforcon elementin e dashjes për mosdeklarimin e pasurisë dhe mbetet të shihet se si do të veprohet tutje nga ana e prokurori të shtetit”, shprehet ai.
Çfarë ndëshkimesh parashihen?
Ligji për deklarimin, prejardhjen dhe kontrollin e pasurisë dhe të dhuratave dhe Kodi i Procedurës Penale parashohin gjoba dhe burgim për mosdeklarimin e pasurisë.
Sa u përket gjobave, në ligj thuhet se ajo vendoset në shkallën prej 30 për qind të pagës mujore neto të zyrtarit që nuk e deklaron pasurinë, por “në asnjë rast kjo shumë nuk do të kalojë pragun prej 500 eurosh”.
Ligji u mundëson zyrtarëve, që nuk e deklarojnë pasurinë deri më 31 mars, të kenë edhe 15 ditë shtesë që ta bëjnë këtë – afat që përfundoi mesnatën e së mërkurës – në të kundërtën, Agjencia paraqet kallëzim penal te prokuroria përkatëse, e cila më pas vendos për këtë çështje.
Ndërkaq, sipas Kodit Penal të Kosovës, zyrtarët që nuk deklarojnë pasurinë mund të dënohen me gjobë ose me burgim deri në tre vjet. Për deklarimin e rremë të pasurisë po ashtu parashihet dënim me gjobë ose me burgim nga gjashtë deri në pesë vjet.
Deri më tash, në Kosovë asnjë nga zyrtarët që nuk e ka deklaruar pasurinë, nuk është dënuar me burgim.
Për Shalën nga Instituti i Kosovës për Drejtësi mungesa e dënimeve me burgim efektiv mbetet problematike.
“Politika ndëshkimore që e kemi parë është një politikë që përkundër faktit që përcaktohet edhe mundësia e dënimit me burgim efektiv nuk kemi pas dënime të tilla. Pothuajse të gjitha dënimet kanë qenë dënime me gjobë që definitivisht nuk janë dënime adekuate”, thotë Shala për Radion Evropa e Lirë.
Pasuria e deklaruar nga krerëve shtetërorë
Pas përfundimit të afatit për deklarim, Agjencia për Parandalimin e Korrupsionit, pasditen e 17 prillit, publikoi regjistrat e deklarimeve të pasurisë nga zyrtarët publikë, në mesin e tyre edhe krerëve shtetërorë e atyre partiakë.
Sipas të dhënave të publikuara nga ky institucion, kryetarja e Kuvendit, njëherësh ushtruesja e detyrës së presidentit, Albulena Haxhiu, në deklarimin vjetor të pasurisë ka bërë të ditur se në pronësi të përbashkët ka një banesë në vlerë prej 128 mijë e 740 euro, të blerë këtë vit, dhe një veturë në vlerë prej 9 mijë e 700 euro.
Në bankë ka deklaruar se ka 1 mijë e 531 euro, derisa ka 160 mijë euro kredi.
Haxhiu ka deklaruar se vitin e shkuar ka pasur të ardhura vjetore në vlerë prej 22 mijë e 658 euro, 1 mijë e 140 euro shtesa dhe kompensime të tjera, e 234.99 euro mëditje.
Në anën tjetër, kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka deklaruar se ka 16.41 euro para të gatshme në llogari bankare derisa të ardhura vjetore në vlerë prej 21 mijë e 315.76 euro. Kurti ka deklaruar se paguan 350 euro qira në muaj për shtëpi.
Ndërkaq, ish-presidentja Vjosa Osmani, mandati i së cilës përfundoi në fillim të muajit prill, ka deklaruar se ka në pronësi të përbashkët banimi në vlerë prej 208 mijë euro. Osmani ka deklaruar se ka në pronësi të saj 5.10 ari arë në vlerë prej 35 mijë euro.
Ajo ka deklaruar se së bashku me bashkëshortin ka detyrime financiare në vlerë prej 29 mijë e 500 euro e para të gatshme në llogari bankare ka deklaruar se i ka 3 mijë e 115 euro. Osmani ka deklaruar se vitin e shkuar ka pasur 33 mijë e 248.58 euro të ardhura vjetore nga paga, derisa 10 mijë e 305.12 euro mëditje nga udhëtimet zyrtare jashtë vendit.
Çfarë pasurie deklaruan opozitarët?
Deklarimin e pasurisë e kanë bërë edhe krerët e partive opozitare.
Bedri Hamza, kryetar i Partisë Demokratike të Kosovës, subjektit më të madh opozitar, ka deklaruar se ka në pronësi dy banesa, njëra në vlerë prej 70 mijë eurosh dhe tjera në vlerë prej 46 mijë eurosh, 1 hektar tokë në vlerë prej 50 mijë euro, tri garazhe në vlerë prej 14 mijë e 700 eurosh dhe shtëpi në vlerë prej 25 mijë eurosh. Hamza ka deklaruar 10 mijë e 765.35 euro para të gatshme e 1 mijë e 356.77 euro kredi. Ai ka deklaruar të hyra vjetore në vlerë prej 19 mijë e 694.99 euro.
Kryetari i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Lumir Abdixhiku, ka deklaruar se në pronësi ka një shtëpi në vlerë prej 150 mijë eurosh, një tjetër shtëpi në pronësi të përbashkët në vlerë prej 200 mijë eurosh e një banesë në pronësi të përbashkët në vlerë 265 mijë eurosh.
Abdixhiku ka deklaruar se ka 5 mijë e 301.36 euro të gatshme në bankë. Detyrime financiare ka deklaruar se ka 2 mijë euro, e kredi të përbashkët në vlerë prej 92 mijë e 527.34. Kurse të hyra vjetore ka deklaruar 40 mijë e 889 euro.
Ndërkaq, kryetari i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Ramush Haradinaj, ka deklaruar se ka në pronësi disa pasuri të paluajtshme, në mesin e tyre edhe tri shtëpi: njëra në vlerë prej 340 mijë eurosh, tjera në vlerë prej 300 mijë eurosh dhe shtëpia e tretë në vlerë prej 202 mijë eurosh. Ai ka deklaruar edhe një shtëpi, si pronë të përbashkët, në vlerë prej 270 mijë eurosh.
Haradinaj ka deklaruar se ka edhe tokë në vlerë prej 60 mijë e 740 euro, truall në vlerë prej 13 mijë e 760 euro si dhe një tokë tjetër në vlerë prej 14 mijë e 259 euro.
Në pronësi të përbashkët ka deklaruar banesë në vlerë prej 524 mijë e 603.82 euro dhe vilë në vlerë 120 mijë eurosh. Haradinaj, në regjistrin e deklarimit të pasurisë së tij, ka bërë të ditur se posedon një veturë në vlerë prej 19 mijë euro e se është bashkëpronar në një kompani, vlerën e aksioneve të së cilës e ka përshkruar me 500 euro.
Para të gatshme ka deklaruar se ka 23 mijë e 625.58 euro, kurse detyrime financiare në vlerë prej 78 mijë e 54.3 euro. Kryetari i AAK-së ka deklaruar se ka të ardhura vjetore në vlerë prej 112 mijë e 473.23 euro.
Kosova dhe Shqipëria po diskutojnë që të thellojnë bashkëpunimin në fushën e industrisë së mbrojtjes, përfshirë bashkëprodhimin dhe blerjet e përbashkëta, thanë ministrat e Mbrojtjes të të dyja vendeve.
Pas takimit në Prishtinë të ministrit të Mbrojtjes të Shqipërisë, Ermal Nufi, me homologun kosovar, Ejup Maqedonci, udhëheqësit e fushës së mbrojtjes e vlerësuan me rëndësi të madhe bashkëpunimin në industrinë e mbrojtjes.
Maqedonci u pyet të specifikonte se çfarë nënkupton ky bashkëpunim. Ai tha se dy shtetet veçse kanë bërë hapa në zhvillimin e industrisë së mbrojtjes.
“Ne kemi bërë një kontratë për një fabrikë për prodhimin e municioneve”, tha ai, duke iu referuar marrëveshjes së arritur në dhjetor të vitit 2024 me prodhuesin shtetëror turk, MKE.
Qeveria e Kosovës ka thënë më herët se fabrika do të ndërtohet në Jahoc të Gjakovës, ndërsa prodhimi i parë pritet të dalë në fund të vitit 2026.
Maqedonci tha se Kosova është në koordinim edhe me partnerët e tjerë për çështjen e bashkëprodhimit.
“Po flasim për bashkëpunimin me Shqipërinë në fushën e industrisë, po flasim në dy drejtime. Është bashkëprodhimi, pra po shikojmë mundësitë se në cilat fusha mund të bashkëprodhojmë dhe kjo do të bëhet në periudhën në vazhdim kur të formojmë grupet dhe ekipet për identifikimin se çfarë mund të bashkëprodhojmë. Por, edhe në bashkëprokurim të sistemeve që na bëjnë të ndërveprueshëm. E kemi edhe në deklaratën me Shqipërinë dhe Kroacinë si ndër pikat kyç bashkëprodhimin, por edhe prokurimet e përbashkëta si tri vende që të na mundësojë të jemi të ndërveprushëm dhe pajisje cilësore”, tha Maqedonci.
Në anën tjetër, ministri Nufi tha se diskutimet për bashkëpunimin në industrinë e mbrojtjes janë thelbësore.
“Bashkëpunimi në këtë fushë është thelbësor për kapacitetet tona dhe garantimin e sigurisë të të dyja vendeve. Besoj se ky diskutim do të vijojë edhe më tej me të gjitha impiantet e prodhimit që po ngrihen në Kosovë dhe Shqipëri, si simbol jo vetëm të zhvillimit teknologjik dhe industrial, por edhe bashkëpunimit vëllazëror”, tha ai.
Teksa Kosova po synon të prodhojë municione, Shqipëria, në fillim të prillit, vendosi bëri hapat e parë drejt prodhimit të dronëve luftarakë, si dhe për ndërtimin e riparimin e mjeteve motorike lundruese ushtarake dhe civile, duke autorizuar arritjen e marrëveshjeve me kompani të mbrojtjes.
Bashkëpunimi në fushën e sigurisë dhe mbrojtjes mes Kosovës dhe Shqipërisë, parashihet edhe në deklaratën që Prishtina, Tirana dhe Zagrebi nënshkruan vitin e kaluar.
Serbia e ka parë këtë bashkëpunim si aleancë ushtarake kundër saj dhe serbëve, por ky pretendim vazhdimisht është mohuar nga Kosova, Shqipëria dhe Kroacia.
Nufi po ashtu u pyet nëse ka ngritur shqetësime në NATO për armatosjen e Serbisë me armë kineze. Por ai tha se, sa i përket kësaj çështjeje, “Republika e Serbisë i vendos vet çështjen e armatimit apo si i konsideron çështjet e sigurisë së saj, si i ka doktrinat ushtarake në raport me sigurinë”.
Dy ditë, presidenti serb, Aleksandar Vuçiq, tha se Serbia do të blejë armatime të reja pasi gjoja po përballet me trysni nga shtetet fqinje.
“Gjendja e sigurisë është disi më ndërlikuar sesa në janar, kur e trajtuam atë, kryesisht për shkak të veprimeve dhe aktiviteteve të mëtejshme të aleancës ushtarake të Prishtinës, Tiranës dhe Zagrebit”, tha Vuçiq të mërkurën herët.
Kjo nuk është hera e parë që Vuçiq e ka bërë këtë pretendim, por ai asnjëherë nuk ka dhënë dëshmi për ta mbështetur atë.
Komentet