Ushtruesja e detyrës së presidentit të Kosovës, Albulena Haxhiu, njoftoi se ka nënshkruar dekretet për lirimin nga detyra të shtatë prokurorëve nga komuniteti serb, të cilët kishin dhënë dorëheqje nga sistemi i drejtësisë në vitin 2022.

“Me këtë akt përmbyllet një proces i zgjatur për vite me radhë dhe zbatohet vendimi i institucionit kompetent, në përputhje me Kushtetutën dhe ligjet e Republikës së Kosovës”, shkroi Haxhiu në Facebook.

Këshilli Prokurorial i Kosovës refuzoi më herët këtë javë kërkesën e prokurorëve për tërheqjen e dorëheqjeve, të paraqitura në nëntor të vitit 2022, kur zyrtarët serbë u larguan kolektivisht nga institucionet e Kosovës në veri të vendit.

Ky vendim u mor me propozimin e nënkryetarit të Këshillit Prokurorial të Kosovës, Dardan Vuniqi, ndërsa për të hyrë në fuqi kërkohej dekreti i ushtrueses së detyrës së presidentit, Albulena Haxhiu.

Haxhiu tha se “askush nuk mund të mbajë peng funksionimin e institucioneve” dhe “as të krijojë paqartësi juridike përmes proceseve të papërfunduara”.

Sipas saj, Republika e Kosovës “do të vazhdojë të veprojë me vendosmëri, në përputhje me ligjin dhe në mbrojtje të integritetit të institucioneve të saj”.

Qindra zyrtarë serbë dhanë dorëheqje nga institucionet e Kosovës në nëntor të vitit 2022, pasi Lista Serbe – partia më e madhe e serbëve të Kosovës e mbështetur nga Beogradi – u bëri thirrje përfaqësuesve serbë të largoheshin nga policia, gjyqësori, prokuroria dhe institucionet e tjera në katër komunat me shumicë serbe në veri të Kosovës: Mitrovicë e Veriut, Leposaviq, Zveçan dhe Zubin Potok.

Largimi kolektiv ishte një formë proteste kundër vendimit të Qeverisë së Kosovës për riregjistrimin e automjeteve me targa të lëshuara nga Serbia.

I kontaktuar nga Radio Evropa e Lirë më 20 korrik, Këshilli Gjyqësor i Kosovës tha se ende nuk ka marrë vendim lidhur me kërkesat e gjyqtarëve serbë për tërheqjen e dorëheqjeve.

Ai siguroi se opinioni do të njoftohet me kohë, por nuk dha detaje se sa gjyqtarë dhe punonjës administrativë nga komuniteti serb në veri kanë kërkuar rikthimin në detyrë.

Para se të emërohej ministre në Qeverinë e Serbisë në vitin 2025, Snezhana Paunoviq merrte pagë si deputete, por edhe si drejtoreshë e Institucionit Farmaceutik të Pejës në Kosovë.

Ky institucion, me seli në Gorazhdec, nuk ekziston zyrtarisht që nga viti 2021.

Radio Evropa e Lirë konstatoi se ai është mbyllur më 7 tetor 2021, me vendim të Qeverisë së Serbisë.

Se farmacia nuk ekziston më, e konfirmon për Radion Evropa e Lirë edhe gazetari i Radio Gorazhdecit, Damjan Portiq.

Kërkesën për ta fshirë nga regjistri i institucioneve shëndetësore në vitin 2021 e kishte dorëzuar vetë Paunoviq, tregojnë dokumentet e analizuara nga Radio Evropa e Lirë.

Megjithatë, ajo vazhdoi të merrte pagë si ushtruese e detyrës së drejtoreshës së Institucionit Farmaceutik të Pejës deri më 15 prill 2025, kur u emërua ministre.

Kjo dëshmohet nga deklarimet e të ardhurave dhe pasurisë që vetë Paunoviq i ka dorëzuar në Agjencinë për Parandalimin e Korrupsionit në Serbi.

Dorëzimi i këtyre deklarimeve është detyrim ligjor për zyrtarët publikë.

Deri në publikimin e këtij artikulli, Qeveria e Serbisë, Zyra për Kosovën në këtë qeveri, Fondi Republikan për Sigurime Shëndetësore, si dhe ministritë përgjegjëse për institucionet shtetërore shëndetësore nuk iu përgjigjën pyetjeve të Radios Evropa e Lirë lidhur me të ardhurat e Paunoviqit dhe funksionin e saj në një institucion që ka pushuar së ekzistuari.

Përgjigje nuk dha as kabineti i ministres Paunoviq, e cila nxiti reagime të ashpra në rajon dhe në Bashkimin Evropian pasi deklaroi se, po të ishte në vend të Sllobodan Millosheviqit në vitin 1998, do ta kishte “spastruar etnikisht” Kosovën.

Më pas, ajo pretendoi se deklarata e saj ishte nxjerrë jashtë kontekstit, por shtoi se qëndron pas çdo fjale të thënë.

E vetmja gjë që do të ndryshonte, sipas saj, do të ishte përdorimi i termit “dëbim” në vend të “spastrimit etnik”, për të shmangur, siç u shpreh, linçimin publik.

Paunoviq u kërkoi falje presidentit dhe kryeministrit të Serbisë për reagimet që shkaktoi deklarata e saj, por jo shqiptarëve të Kosovës.

Autoritetet e Kosovës e shpallën atë person të padëshirueshëm, ndërsa presidenti serb, Aleksandar Vuçiq, tha se deklarata e saj nuk pasqyron qëndrimin e autoriteteve në Beograd.

Megjithatë, deri më tani, nuk ka pasur përgjigje ndaj kërkesave të një pjese të opozitës serbe për shkarkimin e saj.

Sa fitoi Paunoviq si drejtoreshë?

Në deklarimin e pasurisë dhe të ardhurave për vitin 2025, Paunoviq ka deklaruar se për 11 vjet ka qenë në krye të Institucionit Farmaceutik të Pejës.

Sipas deklarimit, ajo ka ushtruar detyrën e drejtoreshës nga 16 prilli 2014 deri më 15 prill 2025.

Një ditë më vonë, ajo u emërua ministre për Administratë Publike dhe Vetëqeverisje Lokale në Qeverinë e Serbisë.

Me marrjen e postit ministror, asaj i pushuan automatikisht funksionet e tjera, në përputhje me ligjin.

Sipas një analize të Radios Evropa e Lirë, gjatë 11 vjetëve sa drejtoi, sipas dokumenteve zyrtare, Institucionin Farmaceutik të Pejës, Paunoviq ka marrë rreth 146 mijë euro paga nga buxheti i Serbisë.

Regjistri i Serbisë nuk tregon nëse ky institucion farmaceutik kishte të punësuar dhe sa ishte numri i tyre.

Po ashtu, nuk janë të qasshme publikisht as raportet financiare që do të tregonin mënyrën se si ka funksionuar ky institucion.

Selia e tij zyrtare nuk ishte në Pejë, por në Gorazhdec – një fshat me shumicë serbe pranë Pejës.

Sot, ai institucion nuk ekziston më.

Gazetari i Radios Gorazhdeci, Damjan Portiq, thotë se farmacia ka funksionuar deri para disa vitesh, por nuk ka qenë asnjëherë e furnizuar mirë.

“Ishin në dispozicion vetëm barnat më bazike”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë, duke shtuar se drejtuesit e Institucionit Farmaceutik, për vite me radhë, nuk bënë pothuajse asgjë për t’ua lehtësuar qytetarëve qasjen në barna.

Sipas tij, sot në Gorazhdec funksionon vetëm një farmaci në kuadër të Shtëpisë së Shëndetit.

Pas luftës së vitit 1999, kur humbi kontrollin faktik mbi Kosovën, Beogradi zyrtar vazhdoi të mbajë nën administrimin e tij një numër ndërmarrjesh dhe institucionesh publike, duke i zhvendosur ato në Serbi ose në komunat e Kosovës me shumicë serbe.

Po ashtu, u krijuan institucione të reja lokale dhe organe komunale brenda sistemit serb, të cilat autoritetet në Prishtinë, me arsyetimin se ishin të paligjshme, nisën t’i mbyllnin në vitin 2024.

Ndërkohë, institucionet shëndetësore dhe arsimore që funksionojnë sipas sistemit serb në mjediset me shumicë serbe, vazhdojnë të operojnë në Kosovë si pjesë e sistemit paralel.

Serbia i themelon, i financon dhe i mbyll këto institucione sipas legjislacionit të saj, si dhe emëron drejtuesit e tyre.

Kështu, Institucioni Farmaceutik i Pejës ekzistoi deri më 7 tetor 2021.

Atë ditë, Paunoviq, në cilësinë e ushtrueses së detyrës së drejtoreshës, dorëzoi kërkesën për shuarjen e institucionit.

Në kërkesë thuhej se Institucioni Farmaceutik është fshirë nga regjistri në bazë të një vendimi të Qeverisë së Serbisë, të miratuar disa muaj më herët, në shkurt të vitit 2021.

Në dokument sqarohej se ishte themeluar Institucioni Farmaceutik në Mitrovicën e Veriut.

Si rezultat, pushuan së ekzistuari institucionet farmaceutike të Pejës, Prizrenit, Gjilanit dhe Prishtinës.

Ndonëse institucioni në Pejë është shuar zyrtarisht, Paunoviq vazhdoi ta deklaronte pagën e drejtoreshës si të ardhur të saj.

Në deklarimet e pasurisë të dorëzuara në Agjencinë për Parandalimin e Korrupsionit në Serbi për vitet 2023 dhe 2024, ajo deklaroi se, si ushtruese detyre e drejtoreshës së Institucionit Farmaceutik në Pejë, merr një pagë mujore prej 131 mijë dinarësh, ose rreth 1.100 euro.

“Kjo nuk është hera e vetme që disa persona mbajnë pozita pa kryer asnjë punë, por vazhdojnë të paguhen nga buxheti i Serbisë, ndërkohë që shumë njerëz që jetojnë në Kosovë nuk kanë mundur të punësohen”, thotë Portiq.

Vetë Paunoviq ka deklaruar më herët për mediat në Beograd se nuk ka qenë në Kosovë që nga viti 2022, pasi pretendon se autoritetet në Prishtinë nuk e lejojnë të hyjë në territorin e Kosovës.

Deri në publikimin e këtij artikulli, ajo nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë se si ka mundur të drejtojë një institucion farmaceutik në Kosovë, nëse nuk ka mundur ta kalojë kufirin.

Në fund të vitit 2023, Qeveria e Serbisë miratoi një vendim për riorganizimin e institucioneve farmaceutike në Kosovë.

Sipas këtij vendimi, do të rithemeloheshin barnatore në Pejë dhe në disa qytete të tjera të Kosovës.

“Nga dita e regjistrimit në regjistrin përkatës, institucioni farmaceutik fillon punën”, thuhet në vendim.

Megjithatë, deri më sot, këto institucione nuk janë regjistruar.

Gjashtë deklarime të pasurisë dhe të ardhurave

Deri më tani, Snezhana Paunoviq ka dorëzuar gjashtë deklarime të pasurisë dhe të ardhurave në Agjencinë për Parandalimin e Korrupsionit në Serbi.

Në deklarimin e parë, të dorëzuar në janar të vitit 2014, ajo raportoi se mbante dy funksione: deputete në Kuvendin e Serbisë dhe kryetare e Bordit Mbikëqyrës të Aeroportit “Nikolla Teslla” në Beograd.

Paunoviq u bë deputete për herë të parë në tetor të vitit 2013, ndërsa në Bordin Mbikëqyrës të aeroportit ishte emëruar në korrik të po atij viti.

Ajo i mori këto poste në një periudhë kur Partia Përparimtare Serbe (SNS), e udhëhequr nga presidenti aktual, Aleksandar Vuçiq, po forconte pushtetin së bashku me partneren e saj të koalicionit, Partinë Socialiste të Serbisë (SPS), ku Paunoviq është zyrtare e lartë.

Sipas deklarimit të saj, në atë kohë merrte dy paga, me një vlerë totale prej mbi 1.200 eurosh në muaj.

Si deputete paguhej rreth 710 euro, ndërsa për postin e kryetares së Bordit Mbikëqyrës të aeroportit merrte edhe rreth 560 euro.

Mandati i saj si deputete përfundoi në vitin 2014, kur Kuvendi u shpërnda për shkak të zgjedhjeve.

Po atë vit, ajo mori drejtimin e Institucionit Farmaceutik në Pejë – post në të cilin do të qëndronte për 11 vjet.

Qeveria e Serbisë miratoi vendimin për emërimin e saj si ushtruese detyre e drejtoreshës më 7 mars 2014.

Dokumenti është nënshkruar nga Ivica Daçiq, kryeministër i atëhershëm dhe lider i Partisë Socialiste të Serbisë.

Pas një ndërprerjeje gati dyvjeçare, Paunoviq u rikthye në Kuvendin e Serbisë në vitin 2016. Ajo u rizgjodh deputete edhe pas zgjedhjeve të viteve 2020 dhe 2022.

Gjatë kësaj periudhe, krahas pagës si drejtoreshë, ajo merrte kompensim edhe si deputete.

Ky kompensim u takon deputetëve që, njëkohësisht, ushtrojnë edhe një funksion tjetër publik për të cilin marrin pagë.

Nga gushti i vitit 2022 deri në prill të vitit 2025, Paunoviq ishte edhe nënkryetare e Kuvendit të Serbisë, para se të emërohej ministre.

Çfarë tjetër ka Paunoviq?

Në deklarimin e parë të pasurisë, të dorëzuar në janar të vitit 2014, Paunoviq raportoi se ishte pronare e një shtëpie prej 90 metrash katrorë.

Në deklarim nuk specifikohej se ku ndodhej ajo shtëpi dhe as vlera e saj.

Aty thuhej vetëm se ishte blerë me hua financiare, pa u bërë e ditur shuma.

Katër vjet më vonë, në deklarimin e radhës, kjo shtëpi nuk figuronte më në listën e pasurisë.

As në deklarimet e mëvonshme të dorëzuara në Agjencinë për Parandalimin e Korrupsionit, Paunoviq nuk raportoi se kishte ndonjë pronë të paluajtshme në emrin e saj.

Se ku jeton aktualisht, nuk dihet.

Në një deklaratë për mediat, ajo ka thënë se posedon dokumente personale serbe me adresë në Pejë.

Autoritetet e Kosovës i konsiderojnë këto dokumente të paligjshme.

Konflikti i interesit

Në vitin 2018, Agjencia për Parandalimin e Korrupsionit në Serbi konstatoi se Paunoviq kishte shkelur legjislacionin kundër korrupsionit.

Në vendimin e saj thuhej se, si ushtruese e detyrës së drejtoreshës së Institucionit Farmaceutik në Pejë, ajo kishte nisur njëkohësisht të ushtronte edhe funksionin e deputetes në Kuvendin e Serbisë, pa marrë më parë pëlqimin e Agjencisë për të vlerësuar nëse ekzistonte konflikt interesi.

Për këtë shkelje, Agjencia i shqiptoi masën e publikimit të vendimit për shkelje të ligjit.

Sipas një analize të Qendrës për Gazetari Hulumtuese të Serbisë (CINS), të publikuar në vitin 2020, Paunoviq ishte deputetja e Partisë Socialiste që kishte shkelur më së shumti Ligjin për Agjencinë kundër Korrupsionit.

Ajo kishte vonuar në dy raste dorëzimin e deklarimeve të pasurisë dhe të ardhurave.

Shpenzimet e udhëtimit nga Peja

Qendra për Gazetari Hulumtuese e Serbisë (CINS) kishte raportuar më herët se Snezhana Paunoviq kishte përfituar rreth 22 mijë euro nga Kuvendi i Serbisë si kompensim për shpenzimet e udhëtimit në relacionin Beograd-Pejë.

Këto shpenzime ishin rimbursuar gjatë mandatit të saj si deputete, nga viti 2016 deri më 2020.

Megjithatë, sipas hulumtimit të CINS-it, gjatë asaj periudhe, Paunoviq jetonte me familjen e saj në Beograd, e jo në Kosovë.

Në një deklaratë për mediat më 16 korrik, ministrja tha se lidhur me shpenzimet e saj të udhëtimit, “po gënjehet në mënyrë kolektive”, por nuk dha sqarime për shumën e përfituar dhe as për mënyrën se si ishin krijuar këto shpenzime.

Në Partinë Socialiste që nga vitet ‘90

Snezhana Paunoviq ka lindur në Pejë.

Në biografinë e publikuar në faqen e Partisë Socialiste të Serbisë (SPS), ajo thotë se është ekonomiste, por nuk specifikon se në cilin fakultet ka diplomuar.

Sipas biografisë, ajo është anëtare e SPS-së që nga viti 1992.

Ishte periudha e luftërave në territorin e atëhershëm të Republikës Federale të Jugosllavisë, kur si partinë, ashtu edhe shtetin, e udhëhiqte Sllobodan Millosheviq.

Më vonë, ai u akuzua nga Tribunali i Hagës, ndër të tjera, për krime kundër civilëve shqiptarë gjatë luftës në Kosovë në vitet 1998-1999.

Deklaratën për “spastrimin etnik” të shqiptarëve, Paunoviq e bëri për televizionin serb, Kurir, duke iu përgjigjur pyetjes se çfarë do të kishte bërë ndryshe në vitin 1998, po të ishte në vend të Millosheviqit.

“Ndoshta termi nuk ishte i duhuri. Ndoshta do të duhej të thosha dëbim, vetëm që të mos më kryqëzojnë nga të gjitha anët”, deklaroi Paunoviq disa ditë më vonë.

Duke folur për jetën në Kosovë, Paunoviq tha se gjatë luftës ka qenë “viktimë e spastrimit etnik” nga shqiptarët.

Me këtë vlerësim “u pajtua” edhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, i cili, megjithatë, tha se kjo nuk e zbeh nevojën për “një paraqitje të përgjegjshme publike”.

“Vetë Snezhana është viktimë e spastrimit etnik, por kjo porosi duhet të jetë krejtësisht e qartë. Politika jonë është paqja, stabiliteti dhe nuk ka vend për spastrim etnik”, tha Vuçiq.

Paunoviq në biografinë e saj deklaron gjithashtu se, nga viti 2006 deri në vitin 2013, ka qenë koordinatore në komunat e Gjakovës dhe Deçanit në Kosovë.

Në këto poste ishte emëruar nga Qeveria e Serbisë.

Gjatë karrierës së saj ka mbajtur edhe funksione të tjera në Partinë Socialiste të Serbisë, ndërsa që nga viti 2024 është edhe nënkryetare e partisë.

Kontribuoi: Sandra Cvetkoviq; përgatiti Valona Tela

Këshilli Prokurorial i Kosovës, në mbledhjen e 20 korrikut, refuzoi kërkesën e pesë prokurorëve serbë dhe 15 punonjësve administrativë të Prokurorisë Themelore në Mitrovicë për tërheqjen e dorëheqjeve që kishin paraqitur në nëntor të vitit 2022, në kuadër të largimit kolektiv të serbëve nga institucionet e Kosovës.

Në atë kohë, përveç pjesëtarëve të Policisë së Kosovës dhe punonjësve të pushtetit lokal, dorëheqje kanë dhënë edhe rreth 130 gjyqtarë, prokurorë dhe punonjës administrativë të sistemit të drejtësisë në katër komunat me shumicë serbe në veri të Kosovës: Mitrovicë e Veriut, Leposaviq, Zveçan dhe Zubin Potok.

Dorëheqjet janë nxitur nga Lista Serbe – partia më e madhe e serbëve në Kosovë, e mbështetur nga Beogradi – në shenjë kundërshtimi ndaj vendimit të Qeverisë së Kosovës për t’i hequr nga përdorimi targat e automjeteve të lëshuara nga Serbia dhe për t’i zëvendësuar ato me targa të Kosovës.

Vendimin përfundimtar për shkarkimin e prokurorëve serbë duhet ta marrë ushtruesja e detyrës së presidentit të Kosovës, Albulena Haxhiu.

Ajo, në mes të qershorit, kërkoi nga Këshilli Gjyqësor dhe Këshilli Prokurorial që t’i përfundojnë “pa vonesë” të gjitha procedurat, duke vlerësuar se zvarritja ndikon në funksionimin normal të sistemit të drejtësisë.

Vendimi i Këshillit Prokurorial për refuzimin e kërkesave u mor me propozimin e nënkryetarit të këtij institucioni, Dardan Vuniqi.

Kryesuesi i Këshillit, Arian Gashi, kishte propozuar që çështja të shqyrtohej në një mbledhje të ardhshme, me arsyetimin se paraprakisht duhej të konsultohej edhe Këshilli Gjyqësor i Kosovës.

Nga Këshilli Gjyqësor i Kosovës thanë për Radion Evropa e Lirë se ende nuk kanë marrë vendim lidhur me kërkesat e gjyqtarëve serbë për tërheqjen e dorëheqjeve.

Ata shtuan se opinioni do të njoftohet me kohë, por nuk dhanë detaje se sa gjyqtarë dhe punonjës administrativë nga komuniteti serb në veri kanë kërkuar rikthimin në detyrë.

Çështja e dorëheqjeve të pazgjidhura u rikthye në vëmendje në mes të qershorit.

Bashkimi Evropian deklaroi më 15 korrik për Radion Evropa e Lirë se ajo është duke u trajtuar në kuadër të dialogut për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

Policia e Kosovës hodhi poshtë pretendimet, siç tha, të pabazuara, të Dioqezës së Rashkës dhe Prizrenit të Kishës Ortodokse Serbe (KOS) për “presion, diskriminim apo frikësim të serbëve dhe Kishës” serbe.

“Pretendime të tilla nuk mbështeten në fakte, nuk pasqyrojnë realitetin e veprimtarisë së Policisë së Kosovës dhe krijojnë një perceptim të rremë mbi mandatin, përbërjen dhe mënyrën e funksionimit të institucionit”, tha Policia e Kosovës.

Dioqeza e Rashkës dhe Prizrenit përmes një reagimi më 17 korrik denoncoi ato që i cilësoi si shkelje të bëra nga Policia e Kosovës ndaj serbëve dhe Kishës serbe, duke thënë se Policia është bërë “instrument i presionit që synon t’ua bëjë më të vështirë jetën njerëzve dhe Kishës sonë”.

“Me keqardhje të madhe, ne duhet të themi që raportet mes komunitetit serb dhe Kishës sonë në njërën anë, dhe institucioneve të Kosovës në anën tjetër, veçmas të Policisë së Kosovës, kurrë nuk kanë qenë në nivel më të ulët gjatë gjithë periudhës së pasluftës. Ky përfundim nuk bazohet në një rast të vetëm të izoluar, por në një varg të gjatë veprimesh që nuk mund të arsyetohen në asnjë mënyrë si dështime individuale dhe që, dita-ditës, po marrin gjithnjë e më shumë karakteristikat e diskriminimit sistematik”, tha Dioqeza, sipas të cilës, gjithnjë e më shumë serbë më nuk e shohin Policinë e Kosovës si një urë të besimit, por si “instrument të presionit, kontrolleve selektive dhe frikësimit sistematik”.

Dioqeza e Rashkës dhe Prizrenit përmendi ndalimin e 37 personave gjatë shënimit të Vidovdanit më 28 qershor. Sipas saj, Policia i keqtrajtoi disa nga të ndaluarit, duke përmendur se për këto pretendime Avokati i Popullit i Kosovës ka nisur hetime.

Policia u kundërpërgjigj se për më shumë se një dekadë ka garantuar zhvillimin e sigurt të qindra ceremonive fetare, pelegrinazheve dhe aktiviteteve të Kishës Ortodokse Serbe në të gjithë territorin e Kosovës.

Duke përmendur rastin e Vidovdanit, që u shënua në Gazimestan afër Prishtinës, Policia tha se ceremonia është zhvilluar pa ndërhyrje e pa pengesa nga ana e saj.

“Veprimet policore të ndërmarra pas përfundimit të ceremonisë nuk kanë qenë të drejtuara ndaj besimtarëve, identitetit serb apo riteve fetare. Masat policore janë ndërmarrë vetëm ndaj personave për të cilët kanë ekzistuar dyshime të arsyeshme për sjellje që përbënin elemente të nxitjes së urrejtjes, provokimit ose cenimit të rendit publik”, u tha në reagimin e Policisë së Kosovës.

Pas ndalimit të 37 personave më 28 qershor, në opinion u shfaqën pretendime se personat e ndaluar janë ekspozuar ndaj keqtrajtimit fizik dhe psikologjik nga disa zyrtarë policorë, të cilët, sipas këtyre pretendimeve, i kanë goditur me shuplaka, i kanë rrahur, fyer dhe poshtëruar, si dhe i kanë detyruar të brohorasin “Kosova Republikë”.

Policia e Kosovës tha se akuzat e ngritura nga Dioqeza për diskriminim dhe frikësim të serbëve nuk qëndrojnë, duke përmendur se në përbërjen e saj ka pjesëtarë të të gjitha komuniteteve që jetojnë në Kosovë.

“Vetë përbërja shumetnike e Policisë së Kosovës, mekanizmat e mbikëqyrjes civile dhe institucionale, si dhe bashkëpunimi i vazhdueshëm me partnerët ndërkombëtarë të sigurisë, përjashtojnë çdo pretendim se Policia e Kosovës vepron mbi baza etnike, fetare apo politike”, u tha në reagimin e Policisë.

Dioqeza e Rashkës dhe Prizrenit u ankua se vitin e fundit ka pasur rritje të incidenteve dhe shkelje të zonave të mbrojtura përreth objekteve fetare.

Sipas këtij institucioni, ka pasur sulme, hyrje me forcë, grabitje dhe akte të përdhosjes ndaj kishave ortodokse serbe, dhe pothuajse “pa përjashtim ato nuk kanë marrë përgjigje efektive nga organet gjyqësore apo policore”.

“Vëmë në pah praktikën shqetësuese të Policisë së Kosovës, e cila është vërejtur edhe në raporte ndërkombëtare, që sulmet ndaj Kishës t’i trajtojë thjesht si dëmtim prone ose vandalizëm, duke fshehur kështu përmasat e dhunës ndërfetare dhe ndëretnike që vazhdon të jetë e pranishme dhe e toleruar në Kosovë”, tha Dioqeza.

Por, Policia u kundërpërgjigj se mbrojtja e trashëgimisë kulturore dhe fetare përbën një “nga përgjegjësitë më të rëndësishme” të saj.

Sipas saj, pas transferimit të përgjegjësive nga KFOR-it, ajo ka përgjegjësinë për të ofruar siguri për objektet e trashëgimisë kulturore dhe fetare, duke shtuar se janë 24 objekte që ruhen 24/7 nga zyrtarët policorë.

Duke iu përgjigjur akuzave për sulmet dhe aktet e tjera në objektet fetare ortodokse, Policia tha se më 2024, kanë qenë 53 raste dhe vetëm 16 prej tyre apo 30 për qind janë evidentuar në objektet ortodokse. Ndërkaq, më 2025 janë evidentuar 10 raste në objekte ortodokse të trashëgimisë kulturore dhe fetare.

“Gjatë periudhës janar-qershor 2026, janë evidentuar 34 raste në: 27 raste ose 79 për qind kanë ndodhur ne objektet myslimane, 5 rast ose 15 për qind në ato ortodokse dhe 2 rast ose 6 për qind ne ato katolike”, tha Policia, duke shtuar se incidentet ndaj objekteve fetare dhe kulturore në pjesën dërrmuese kanë të bëjnë me vjedhje.

Kisha Ortodokse e Kosovës dhe pronat e saj kanë mbrojtje ligjore bazuar në Kosovë, bazuar në Ligjin për Zonat e Veçanta të Mbrojtura.

Ky ligj siguron mbrojtjen e manastireve, kishave dhe vendeve të tjera fetare ortodokse serbe në Kosovë, si dhe mbron vendet e tjera kulturore dhe historike që janë me rëndësi të veçantë për komunitetin serb.

Në reagimin e saj, Dioqeza e Rashkës dhe Prizrenit i bëri thirrje komunitetit ndërkombëtar që të mos zvogëlojë praninë diplomatike dhe të sigurisë në Kosovës, pasi tha se për komunitetin serb kjo prani është kyç.

Dioqeza po ashtu tha se çdo reduktim i trupave ndërkombëtare “do të inkurajonte qarqet ekstremiste që të vazhdojnë presionin ndaj popullit serb dhe Kishës”.

NATO ka paralajmëruar se për shkak të përmirësimit të situatës së sigurisë në Kosovë nga viti i ardhshëm do të reduktohet numri i pjesëtarëve të KFOR-it.

Ministrja në detyrë e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor, Fitore Pacolli, njoftoi se janë shkëputur kontratat e punës për 20 zyrtarë serbë të kësaj ministrie, për shkak të “mungesës së vazhdueshme të tyre në vendin e punës”.

Pacolli tha se vendimi për shkëputje të kontratave për këta zyrtarë, që u inkuadruan në ministri më 2016 në bazë të Marrëveshjes së Brukselit, është në përputhje me rekomandimet e Zyrës Kombëtare të Audidimit.

“Nga evidencat zyrtare ka rezultuar se këta zyrtarë, të punësuar që nga 5 janari 2016 në Ministrinë e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor, nuk kanë përmbushur detyrimet që rrjedhin nga marrëdhënia e punës, përfshirë mungesën e vazhdueshme në vendin e punës dhe mosrespektimin e detyrave të punës”, tha Pacolli në një postim në rrjetet sociale.

Njëzet zyrtarët, sipas Pacollit, ishin pjesë e “Mbrojtjes Civile”, të cilët u punësuan në ministri në bazë të Marrëveshjes së Brukselit të arritur në kuadër të dialogut për normalizimin e raporteve mes Kosovës dhe Serbisë.

Qindra pjesëtarë të “Mbrojtjes Civile” – që fillimisht ishte shfaqur më 2012 në veriun e banuar me shumicë serbe dhe funksiononte në kuadër të komunave paralele serbe – më pas ishin integruar.

Në raportin e Zyrës Kombëtare të Auditimit, për Ministrinë e Mjedisit, thuhet se në bazë të Marrëveshjes së Brukselit, në total janë 61 punonjës që janë punësuar.

“Gjatë vitit 2025, për këta punonjës janë realizuar pagesa në vlerë prej 469.885 euro. Megjithatë, nuk janë ofruar dëshmi për vijueshmërinë në punë apo për angazhimin e tyre. Kjo çështje është evidentuar edhe në vitet e kaluara, por nuk janë ndërmarrë masa për ta zgjidhur”, thuhet në raportin e ZKA-së.

ZKA tha se pagesat e realizuara në mungesë të të dhënave për vijueshmëri në punë janë “shpenzime të paarsyetuara” dhe ato ndikojnë negativisht në transparencë dhe llogaridhënie.

Ndryshe, në qershor të vitit 2023, Qeveria e Kosovës e kishte shpallur organizatën “Mbrojtja Civile” dhe “Brigadën e Veriut”, organizata terroriste.

Sipas ligjeve në Kosovë, kur organizatat shpallen terroriste, aktiviteti i tyre ndalohet menjëherë. Çdo aktivitet i mëtejmë i tyre do të bartte pasoja të rënda ligjore.

Këshilli Prokurorial i Kosovës (KPK) së voni ka pranuar afër njëzetënjoftime nga prokurorë dhe anëtarë të stafit mbështetës nga Prokuroria Themelore në Mitrovicë për tërheqjen e dorëheqjeve të paralajmëruara më parë.

Nga KPK-ja i thanë Radios Evropa e Lirë se emailet i janë dërguar kryesuesit të Këshillit, Arian Gashi, nga prokurorë dhe stafi mbështetës nga radhët e komunitetit serb, përmes së cilave e kanë informuar atë për tërheqjen e dorëheqjeve.

“Lidhur me këto njoftime janë njoftuar anëtarët e KPK-së dhe kjo çështje do të diskutohet dhe trajtohet në një takimet e ardhshme të KPK-së”, u tha në përgjigjen e dërguar nga KPK-ja për Radion Evropa e Lirë.

Përfaqësuesit e komunitetit serb ishin larguar në mënyrë kolektive nga institucionet e Kosovës në fund të nëntorit 2022, duke kundërshtuar vendimin e Qeverisë së Kosovës për të hequr nga përdorimi targat e automjeteve të lëshuara nga Serbia dhe për t’i zëvendësuar ato me targat e Kosovës.

Përveç zyrtarëve policorë dhe punonjësve të administratës lokale, dorëheqje dhanë edhe rreth 130 gjyqtarë, prokurorë dhe punonjës administrativë të sistemit të drejtësisë në katër komunat me shumicë serbe në veri: Mitrovicë e Veriut, Leposaviq, Zveçan dhe Zubin Potok.

Çështja e dorëheqjeve të pazgjidhura u rikthye në vëmendje pasi, në mes të qershorit, ushtruesja e detyrës së presidentit të Kosovës, Albulena Haxhiu, kërkoi nga Këshilli Gjyqësor i Kosovës dhe Këshilli Prokurorial i Kosovës që “pa vonesa” t’i përmbyllin procedurat lidhur me këto dorëheqje, duke argumentuar se zvarritja e tyre ndikon në funksionimin normal të sistemit të drejtësisë.

Nga Këshilli Gjyqësor i Kosovës i thanë Radios Evropa e Lirë më 17 korrik se do të shqyrtojnë me kujdes kërkesën e ushtrueses së detyrës së presidentit, Albulena Haxhiu për këtë çështje. REL-i ka pyetur Këshillin Gjyqësor nëse ka pranuar ndonjë njoftim për tërheqje të dorëheqjeve dhe është në pritje të përgjigjes.

Ditë më parë, një zëdhënës i Bashkimit Evropian tha se çështja e kthimit në punë të gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë po shqyrtohet në kuadër të dialogut për normalizim mes Kosovës dhe Serbisë, që ndërmjetësohet nga blloku.

“Bashkimi Evropian i ka bërë vazhdimisht thirrje Serbisë për inkurajim, ndërsa Kosovës për ta mundësuar riintegrimin e personelit të drejtësisë nga komuniteti serb, në përputhje me marrëveshjet e arritura në dialog dhe me ligjet e Kosovës”, tha zëdhënësi,.

Zëdhënësi shtoi se BE-ja vazhdimisht u bënë thirrje Kosovës dhe Serbisë që të krijojnë kushtet e nevojshme për zbatimin e këtyre detyrimeve dhe të “përmbahen nga veprime që mund ta ndërlikojnë më tej këtë proces”.

Largimi kolektiv i serbëve nga institucionet e Kosovës ishte iniciuar nga partia më e madhe e serbëve në Kosovë, Lista Serbe, me mbështetjen e autoriteteve në Beograd.

Punonjësit që dhanë dorëheqje, morën kontrata të përkohshme dhe vazhduan të paguhen nga buxheti i Serbisë.

Por, me kalimin e kohës, disa prej atyre që nuk mbështesnin Listën Serbe, mbetën pa këto paga dhe njëkohësisht humbën mundësinë për t’u rikthyer në vendet e tyre të mëparshme të punës.

Pas krizave të shumta në veriun e Kosovës – të banuar me shumicë serbe – që kulmuan me sulmin e armatosur ndaj Policisë së Kosovës në Banjskë më 2023 nga një grup i serbëve të armatosur, presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, bëri thirrje për rikthimin e serbëve në Policinë e Kosovës dhe në institucionet e drejtësisë.

Edhe Lista Serbe, para zgjedhjeve lokale të mbajtura më 2015, e pranoi se largimi nga institucionet e Kosovës kishte qenë gabim.

Ndërkaq, autoritetet e Kosovës kanë thënë se rikthimi i serbëve në institucionet e Kosovës nuk mund të jetë çështje politike, por duhet të trajtohet si çështje juridike dhe kushtetuese.

Ushtruesja e detyrë së presidentit të Kosovës, Albulena Haxhiu, tha se seanca për konstituimin e përbërjes së re parlamentare të Kosovës, të dalë nga zgjedhjet e 7 qershorit, do të mbahet në fillim të gushtit.

Gjatë një prononcimi për gazetarë, Haxhiu u shpreh se për shkak që pas konstituimit të Kuvendit të Kosovës nis afati 60-ditor për zgjedhjen e presidentit, ka vlerësuar që t’u japë kohë partive për diskutime për çështjen e presidentit.

Pikërisht, mosarritja e konsensusit muaj më parë mes partive për një president të ri të vendit nxiti mbajtjen e zgjedhjeve të jashtëzakonshme parlamentare.

“Afati kushtetues është deri më 7 gusht dhe në fillim të gushtit do të ketë seancë konstituive. Javën e ardhshme ju premtoj që do ta dini ditën e saktë edhe orën e saktë”, tha Haxhiu për gazetarët.

Më 10 korrik, dy ditë pas certifikimit të rezultatit të zgjedhjeve parlamentare, udhëheqësi i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, zhvilloi takime me krerët e Partisë Demokratike të Kosovës dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës. Ndërkaq, Aleanca refuzoi ftesën e kryeministrit në detyrë, Kurti.

Kreu i Partisë Demokratike të Kosovës, Bedri Hamza, pas takimit me Kurtin tha se partia e tij do të mbetej në opozitë.

Ndërkaq, kreu i LDK-së, Lumir Abdixhiku paralajmëroi vazhdimin e diskutimeve.

Megjithatë, më 15 korrik Abdixhiku, tha se është i detyruar që të pezullojë diskutimet për formimin e institucioneve të reja me Kurtin, për shkak të një nisme partiake për shkarkimin e tij nga kreu i LDK-së.

Abdixhiku paralajmëroi se vendi rrezikon që potencialisht të mbesë pa institucione dhe të ketë zgjedhje të reja në vjeshtë.

Haxhiu e vlerësoi si serioze përpjekjen e Kurtit për formimin e institucioneve të reja, e cila, sipas saj, po vazhdon.

“Kryeministri Kurti ka ftuar partitë politike për këtë qëllim, por LDK-ja i ka pezulluar negociatat, ndërsa PDK-ja ka pasur qëndrimin e vet dhe Aleanca nuk i është përgjigjur pozitivisht ftesës. Nuk mund të ketë detyrime për t’iu përgjigjur këtyre takimeve, por është shumë e rëndësishme që për hir të qytetarëve të Kosovës dhe për vetë shtetin tonë, që të ketë përpjekje maksimale që ta gjejmë një zgjidhje. Askush nuk i do zgjedhjet e jashtëzakonshme në Kosovë sepse nuk do të zgjidhnin asgjë”, tha Haxhiu.

Votimet e 7 qershorit ishin të tretat parlamentare që Kosova organizoi në më pak se një vit e gjysmë.

Partia në pushtet, LVV-ja e Kurtit, sipas rezultatit të certifikuar i ka fituar 53 mandate. PDK i ka fituar 22 ulëse, LDK 18 ulëse dhe Aleanca shtatë ulëse.

Për konstituimin e Kuvendit dhe zgjedhjen e Qeverisë nevojiten 61 vota në Kuvendin prej 120 ulësesh.

Partia e Kurtit, së bashku me partitë nga komunitetet pakicë joserbe i kanë numrat e nevojshme për këto dy procese. Por, për presidentin nevojitet një marrëveshje politike, pasi kërkohet prania e 80 deputetëve në dy rundet e para të votimit.

Me një marrëveshje të mundshme me LDK-në, e cila i ka 18 deputetë, atëherë do të arriheshin të paktën 81 vota, mjaftueshëm për votimin e presidentit të ri, nëse të paktën 80 prej tyre do të qëndronin në sallë.

Nëse presidenti nuk zgjidhet brenda 60 ditëve nga dita e konstituimit të Kuvendit, atëherë organi ligjvënës shpërndahet dhe vendi shkon në zgjedhje të reja.

Nëse vendi shkon në zgjedhje sërish, atëherë ato do të ishin zgjedhjet e katërta parlamentare që nga fillimi i vitit 2025.

Pastori i shquar, Mark Burns, i cili nganjëherë përshkruhet si “këshilltari shpirtëror” jozyrtar i presidentit amerikan, Donald Trump, thotë për Radion Evropa e Lirë se gjatë vizitës së tij të fundit në Kosovë, nuk ishte në cilësinë e një përfaqësuesi zyrtar të Shteteve të Bashkuara, negociatori apo të dërguari për çështjen e statusit të Kishës Ortodokse Serbe, ose për ndonjë çështje tjetër politike.

Megjithatë, thotë se vërejtjet e tij për pozitën e Kishës Ortodokse Serbe dhe liritë fetare në vend do t’ia përcjellë Departamentit amerikan të Shtetit.

Ai sqaron se vizita e tij në Kosovë dhe në objektet e trashëgimisë kulturore të Kishës Ortodokse Serbe, nuk ishte e koordinuar me administratën amerikane.

Sipas tij, roli i tij si këshilltar shpirtëror i presidentit Trump është “një nismë e pavarur fetare, e përkushtuar për promovimin e paqes, mbrojtjen e lirive fetare dhe nxitjen e dialogut përtej ndarjeve kulturore, politike dhe fetare”.

“Kam udhëtuar si pastor i krishterë dhe themelues i lëvizjes ‘Spiritual Diplomats’ (Diplomatët Shpirtërorë)”, thotë ai, duke shtuar se kjo nismë jozyrtare diplomatike buron nga bindja se “ka vende ku vetëm politika nuk mund t’i shërojë plagët”.

Në fillim të korrikut, Burns, i shoqëruar nga patriarku serb Porfirije, vizitoi manastiret mesjetare të Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë – Deçanin, Patriarkanën e Pejës dhe Graçanicën – të cilat janë të përfshira edhe në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.

Kisha Ortodokse Serbe njoftoi se gjatë vizitës, Burns u njoh me historinë e këtyre manastireve.

Vetë Burns deklaroi se në Kosovë nuk kishte udhëtuar për të thelluar ndarjet, por për të dëgjuar dhe për të mbështetur paqen, pajtimin dhe shërimin – në Kosovë dhe në Ballkan.

Të njëjtin qëndrim ai e përsërit edhe për Radion Evropa e Lirë, duke thënë se, gjatë angazhimeve të tij në Ukrainë, Moldavi, Serbi, Bosnje dhe Hercegovinë, Kosovë, Izrael dhe zona të tjera të prekura nga konfliktet, mesazhi i tij ka qenë i pandryshuar:

“Çdo jetë njerëzore është e shenjtë, liritë fetare duhet të mbrohen dhe paqja e qëndrueshme kërkon që të dëgjohen ata, zërat e të cilëve shumë shpesh mbeten të padëgjuar”.

“Në Kosovë, po ashtu, kam ardhur për të kuptuar më mirë shqetësimet historike, shpirtërore dhe humanitare të njerëzve me të cilët jam takuar, duke besuar se udhëheqja e përgjegjshme fillon me dëgjimin pëprara se të flasësh”, thotë Burns.

Çfarë u diskutua në takimet me udhëheqësit e Kishës Ortodokse Serbe?

Dioqeza e Rashkës-Prizrenit në Kosovë nuk dha detaje nëse udhëheqësit e Kishës Ortodokse Serbe diskutuan me pastorin Burns për pozicionin ose statusin e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë dhe çështje të tjera.

Vetë Burns thotë se gjatë vizitës së tij në Kosovë, udhëheqësit e Kishës e informuan atë për shqetësimet, përvojat dhe perspektivën e tyre historike.

“Siç është zakon në takimet me udhëheqësit fetarë në mbarë botën, mora informacione që kishin për qëllim të më ndihmonin që të kuptoja më mirë komunitetin e tyre dhe sfidat me të cilat përballen. Marrja e informacionit nuk duhet të ngatërrohet kurrë me mbështetjen e çdo qëndrimi të shprehur. Si diplomat shpirtëror, përgjegjësia ime është të dëgjoj me kujdes, të kërkoj të vërtetën dhe të flas me respekt për të gjithë njerëzit”, thotë Burns.

Liritë fetare përmenden në Marrëveshjen për Normalizimin e Marrëdhënieve Ekonomike midis Kosovës dhe Serbisë, e njohur më mirë si Marrëveshja e Uashingtonit, e nënshkruar në shtator të vitit 2020 në Shtëpinë e Bardhë, gjatë mandatit të parë të presidentit Trump.

“Të dyja palët zotohen t’i respektojnë liritë fetare, duke përfshirë ripërtëritjen e dialogut ndërfetar, mbrojtjen e vendeve fetare dhe zbatimin e vendimeve gjyqësore që mbrojnë Kishën Ortodokse Serbe”, thuhet, mes tjerash, në atë marrëveshje.

Në vitin 2023, Kosova dhe Serbia ranë dakord për Aneksin e zbatimit të Marrëveshjes së miratuar më parë për Rrugën drejt Normalizimit të Marrëdhënieve, e cila përmend formalizimin e statusit të Kishës Ortodokse Serbe, përkatësisht se “Kosova duhet të ofrojë një nivel shtesë mbrojtjeje për objektet dhe trashëgiminë e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë”.

Marrëveshja për Rrugën drejt Normalizimit të Marrëdhënieve nuk është nënshkruar, por Bashkimi Evropian, i cili e ndërmjetëson dialogun midis Kosovës dhe Serbisë, ka deklaruar se ajo është ligjërisht e detyrueshme për të dyja palët.

“Do t’i ndaj vërejtjet mia me Departamentin e Shtetit”

Pastori Burns thotë se ajo që ka parë dhe dëgjuar nga përfaqësuesit e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë, “meriton vëmendje serioze”.

“Ashtu siç kam bërë në pjesë të tjera të botës, kam ndërmend t’i ndaj vërejtjet e mia me zyrtarët përkatës të Departamentit të Shtetit të SHBA-së dhe politikëbërës të tjerë përkatës, në mënyrë që ata të jenë të vetëdijshëm për shqetësimet që më janë përcjellë në lidhje me lirinë fetare, pozicionin e bashkësive fetare dhe çështjet më të gjera humanitare”, thotë Burns.

Ai shton se synon të përdorë platformën e vet publike “për të nxitur ndërgjegjësim më të madh për këto çështje, për të promovuar dialog të informuar dhe për të avokuar për zgjidhje paqësore që mbrojnë dinjitetin njerëzor dhe të drejtën themelore të çdo personi për të shprehur lirisht besimin e tij”.

Dushan Janjiq, nga Forumi për Marrëdhënie Etnike me seli në Beograd, thotë për Radion Evropa e Lirë se vizita e pastorit Burns në Kosovë përfaqëson “një shembull të mirë të diplomacisë joformale”.

“Burns erdhi si pastor i Kishës Ungjillore – është e pamohueshme që ai është një nga këshilltarët shpirtërorë të presidentit Trump. Ai nuk erdhi, as nuk mundi të vinte në një vizitë zyrtare, por është mirë që erdhi [në Kosovë]”, thotë Janjiq.

Ai shton se statusi i Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë duhet të zgjidhet në nivelin e kishave, pa përfshirjen e autoriteteve në Beograd ose në Prishtinë.

“Kisha nuk mund të organizohet përgjatë kufijve shtetërorë, por përgjatë metropoliteve që janë të pavarura. Për lexuesit modernë, Kisha duhet të marrë një status të ngjashëm me atë të universiteteve – me autonomi të garantuar ose një formë ekstraterritorialiteti”, thotë Janjiq.

Po sipas tij, një marrëveshje e mundshme për statusin e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë mund të arrihet vetëm me pëlqimin e kishave të tjera të krishtera, përfshirë Papën.

Dioqeza Rashkë-Prizren e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë i mohoi në gusht të vitit të kaluar pretendimet se po zhvilloheshin negociata me institucionet e Kosovës për një “marrëveshje themelore”.

Janjiq shton se roli i pastorit Burns është ende i panjohur, por beson se vizita e tij në Kosovë është një hap i rëndësishëm, sepse “do të përshpejtojë interesin e administratës amerikane”.

Sa është e mbrojtur Kisha Ortodokse Serbe në Kosovë?

Në vitin 2007, ish-presidenti finlandez, Martti Ahtisaari, i cili ishte përgjegjës për çështjen e statusit të Kosovës në emër të Kombeve të Bashkuara, hartoi një dokument – i njohur për publikun si Plani i Ahtisaarit – në bazë të të cilit komunitetit serb i jepen garanci të forta.

Plani rregullon çështje të ndryshme – nga kultura, gjuha, feja dhe tradita, tek arsimi, shëndetësia, çështjet ekonomike dhe të pronës, deri te formimi i komunave me shumicë serbe përmes procesit të decentralizimit.

Plani i Ahtisaarit mbron, gjithashtu, Kishën Ortodokse Serbe në Kosovë dhe pronën e saj, dhe në vitin 2008, bazuar në atë dokument, u miratua Ligji për Zonat e Veçanta të Mbrojtura.

Ky ligj siguron mbrojtjen e manastireve, kishave dhe vendeve të tjera fetare ortodokse serbe në Kosovë, si dhe mbron vendet e tjera kulturore dhe historike që janë me rëndësi të veçantë për komunitetin serb.

Megjithatë, Kisha Ortodokse Serbe në Kosovë ka ndërprerë komunikimin me autoritetet aktuale, për shkak të, siç ka thënë, “deklaratave joprofesionale dhe politikisht nxitëse nga zyrtarët më të lartë të Kosovës”.

Kisha Ortodokse Serbe në Kosovë ishte e përfshirë në një mosmarrëveshje gjyqësore për 16 vjet për çështjen se kush i zotëron 24 hektarë tokë dhe pyje pranë Manastirit të Deçanit.

Më pas, në vitin 2016, Gjykata Kushtetuese e Kosovës vendosi në favor të Manastirit të Deçanit, por autoritetet lokale refuzuan për vite me radhë ta zbatonin vendimin, duke argumentuar se ai legjitimonte një vendim të vitit 1997 të ish-presidentit jugosllav, Sllobodan Millosheviq, i cili ia kishte dhuruar pronën Manastirit.

Vendimi u zbatua vetëm në mars të vitit 2024, me kërkesë të kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, pas trysnisë së vazhdueshme ndërkombëtare.

Kurti tha se qëndrimi i tij ndaj këtij vendimi nuk kishte ndryshuar, por se zbatimi ishte bërë për të mos rrezikuar përpjekjet e Kosovës për anëtarësim në Këshillin e Evropës.

Manastiri i Deçanit ka një tjetër mosmarrëveshje me autoritetet lokale në Deçan, që është ndërtimi i rrugës kryesore Deçan – Plavë.

Punimet e ndërtimit në këtë rrugë po zhvillohen përmes Zonës së Mbrojtur dhe janë ndërprerë disa herë me kërkesë të Qeverisë së Kosovës ose bashkësisë ndërkombëtare.

Një tjetër kontest lidhet me Kishën e Krishtit Shpëtimtar në kampusin e Universitetit të Prishtinës.

Universiteti pretendon se objekti është ndërtuar në mënyrë të paligjshme gjatë viteve ‘90, në tokë universitare, në kohën e regjimit të Sllobodan Millosheviqit.

Për këtë çështje, procesi gjyqësor vazhdon ende në Gjykatën Themelore në Prishtinë.

Përgatiti: Valona Tela

Kreu i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Lumir Abdixhiku, njoftoi se detyrohet që të ndërpresë bisedimet me Lëvizjen Vetëvendosje për formimin e institucioneve të reja të Kosovës, për shkak të zhvillimeve brenda partisë.

Përmes një video të publikuar në rrjetet sociale, Abdixhiku tha se ka autorizuar sekretariatin e partisë që të nisë procedurat për mbajtjen e një kuvendi të jashtëzakonshëm partiak, pasi gjatë ditës 148 delegatë të Kuvendit të LDK-së dorëzuan nënshkrimet për mbajtjen e tij me kërkesën për shkarkimin e kreut partiak.

Pas verifikimit të nënshkrimeve, Abdixhiku tha se do të cakohet data dhe vendi i mbajtjes së Kuvendit.

“Për shkak të kësaj nisme, detyrohem t’i ndërpres të gjitha angazhimet për formimin e institucioneve të Republikës që i prisni me të drejtë tash e sa kohë”, tha Abdixhiku.

Sipas tij, nuk do të ishte serioze e as e përgjegjshme që ai të vazhdojë të negociojë në emër të LDK-së, “ndërkohë që mandati im për të udhëhequr dhe përfaqësuar atë është vënë në diskutim brenda shtëpisë sime”.

“Ndjej keqardhje që sot jam i detyruar ta kthejmë vëmendjen sërish nga vetja tek një proces që mund të na dëmtojë pariparueshëm nga brenda dhe ta lërë Kosovën pa institucione dhe potencialisht përballë zgjedhjeve të reja në vjeshtë”, tha Abdixhiku.

Abdixhiku tha se nuk beson që bisedimet me kreun e Lëvizjes Vetëvendosje, kryeministrin në detyrë, Albin Kurti, të kenë qenë arsyeja për thirrjen e Kuvendit partiak nga 148 anëtarë të LDK-së.

Sipas tij, në historinë 37-vjeçare nuk ka pasur praktikë në LDK që kreu i saj të shkarkohet pak muaj para zgjedhjeve të rregullta partiake dhe pak muaj pas konfirmimit të mandatit të tij.

Më 10 korrik, Abdixhiku së bashku me ish-presidenten Vjosa Osmani, zhvilluan diskutime me Kurtin, për çështjen e themelimit të institucioneve të reja pas zgjedhjeve të qershorit.

Ndonëse palët pas takimit nuk raportuan për ndonjë rezultat, Kurti dhe Abdixhiku shprehën gatishmëri për vazhdimin e bisedimeve për një marrëveshje për institucionet e reja.

Ndërkaq, pak para se Abdixhiku të dilte me njoftimin për ndërprerjen e angazhimit për krijimin e institucioneve të reja, mediat lokale në Kosovë raportuan se mes LDK-së dhe LVV-së ishte arritur në parim një marrëveshje për ndarjen e posteve kyç shtetërore, por zyrtarizimi i saj nuk ishte bërë për shkak të situatës së brendshme në partinë e Abdixhikut.

Burime brenda LDK-së i thanë Radios Evropa e Lirë se këto raportime nuk qëndrojnë.

“Nuk ka ndonjë marrëveshje”, thanë për REL burime brenda LDK-së.

REL i është drejtuar edhe LVV-së për koment për këtë çështje, por ende nuk ka marr ndonjë përgjigje.

Dorëzimi i nënshkrimeve

Më herët gjatë së mërkurës, deputeti i zgjedhur i LDK-sç, Armend Zemaj, ka tha se janë mbledhur dhe dorëzuar nënshkrimet e nevojshme për ta thirrur një Kuvend të jashtëzakonshëm të partisë.

Derisa po dilte nga zyra e LDK-së në Prishtinë së bashku me kryetarin e degës së dytë , Florian Dushi, Zemaj tha se numri i nënshkrimeve të dorëzuara ishte i njëjtë me atë që kishte deklaruar ditë më parë, mbi 150.

Sipas Statutit të LDK-së, Kuvendi i jashtëzakonshëm mund të thirret me kërkesën e të paktën 1/3 së delegatëve të Kuvendit.

Kuvendin e partisë e përbëjnë 354 delegatë të zgjedhur në kuvendet e degëve, plus kryetari aktual i LDK-së, që me automatizëm është delegat i Kuvendit të Përgjithshëm të LDK-së.

Grumbullimi i nënshkrimeve të nevojshme vjen pas përplasjeve të hapura brenda LDK-së dhe pakënaqësive me Abdixhikun, pasi partia doli e treta në zgjedhjet parlamentare të qershorit, duke fituar 18 vende në Kuvendin e Kosovës me 120 deputetë.

Po ashtu, ky zhvillim po ndodh në një kohë kur Abdixhiku nisi javën e kaluar bisedimet me liderin e partisë fituese, Albin Kurtin e Lëvizjes Vetëvendosje, në përpjekje për të arritur një marrëveshje për formimin e institucioneve të reja.

Çfarë ndodhi?

Pasi LDK-ja, e cila garoi në një listë të përbashkët me ish-presidenten Vjosa Osmani, dështoi të arrijë rezultat bindësh zgjedhor më 7 qershor, filluan zëra pakënaqësish brenda partisë, të cilët nuk ishin diçka e re, gjithsesi.

Në fund të qershorit, së paku dy kryetarë komunash dhe disa drejtues degësh kërkuan publikisht dorëheqjen e Abdixhikut, duke argumentuar se ai duhet të marrë përgjegjësi për rezultatin zgjedhor dhe për mungesën e një rritjeje të ndjeshme elektorale.

Abdixhiku iu përgjigj kritikëve me kundërkërkesë, duke u bërë thirrje atyre që të japin dorëheqje.

Kjo nuk është hera e parë që kërkohet dorëheqja e Abdixhikut, pasi ngjashëm ndodhi edhe në janar të këtij viti, pas zgjedhjeve parlamentare të dhjetorit.

Në janar ai i mbijetoi një votëbesimi që e kishte kërkuar vetë në Kuvendin e jashtëzakonshëm të partisë.

Por, disa figura partiake kishin kërkuar dorëheqjen e tij të parevokueshme, duke mos u pajtuar me votëbesim. Në mesin e tyre ishte Hykmete Bajrami, e cila ka dhënë dorëheqje të parevokueshme nga pozita e nënkryetares së partisë.

Para atij Kuvendi, anëtari tjetër i kësaj partie, Avdullah Hoti e shpalli kandidaturën për kryetar të partisë, por delegatët diskutuan vetëm për performancën e Abdixhikut.

Lidhja Demokratike e Kosovës është një nga partitë më të vjetra në Kosovë, e themeluar në vitin 1989 nga Ibrahim Rugova.

Ajo ka luajtur rol kyç në periudhën e rezistencës paqësore dhe në ndërtimin e institucioneve demokratike të vendit.

Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, ka thënë të mërkurën se vendi po e shqyrton mundësinë për ta përdorur gazin e lëngëzuar (LNG) nga Shtetet e Bashkuara në të ardhmen, mes thirrjeve të vazhdueshme për t’iu bashkuar projektit të aleatit të vet më të madh për furnizim me LNG.

Kurti i bëri këto komente gjatë vendosjes së gur themelit për ndërtimin e një parku solar me kapacitet prej 105 megavatesh në Rahovec, në jugperëndim të vendit.

“Për të ardhmen, synojmë përdorimin e thëngjillit në mënyrë më të përgjegjshme me theks të veçantë të gazifikimi i tij, dhe po e shqyrtojmë mundësinë për ta përdorur gazin e lëngëzuar nga Shtetet e Bashkuara përmes bashkëpunimit me Shqipërinë në termocentralin e Vlorës”, tha Kurti.

Qeveria në detyrë është përballur me thirrje të vazhdueshme, nga Ambasada amerikane në Prishtinë e deri tek odat ekonomike në vend dhe opozita, për të hyrë në projektet e gazit amerikan.

Në fund të qershorit, ministrja në detyrë e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, nguli këmbë se Kosova nuk është kundër gazit të lëngëzuar amerikan, dhe shtoi se vendi do ta trajtonte këtë çështje “me shumë seriozitet”.

Ngjashëm sikurse Kurti të mërkurën, edhe Rizvanolli kishte thënë se Qeveria në detyrë e sheh gazifikimin e thëngjillit si mundësi më të mirë se furnizimin me LNG-në amerikane.

Megjithatë, kjo është hera që Kurti apo kushdo qoftë nga qeveria e tij thonë se po e shqyrtojnë thirrjen e aleatit kryesor të Kosovës për t’u furnizuar me LGN-në amerikane.

Në Kosovë 90 për qind e energjisë elektrike prodhohet ende nga thëngjilli, dhe vetëm rreth 10 për qind vjen nga burime të ripërtëritshme si uji, era dhe dielli.

Por, vendi varet nga importi gjithashtu, posaçërisht në kohët e pikut të dimrit dhe verës.

Ndërkohë, Oda Ekonomike Amerikane dhe Oda Ekonomike e Kosovës paralajmëruan rishtazi se refuzimi i projekteve rajonale të LNG-së rrezikon të kenë ndikim negativ në partneritetin e Kosovës me Shtetet e Bashkuara.

Në disa raste, Oda Ekonomike Amerikane ka argumentuar se përfshirja e Kosovës në infrastrukturën rajonale të projektit amerikan do të rriste sigurinë energjetike, do të diversifikonte burimet e furnizimit dhe do ta bënte vendin më tërheqës për investime.

Debati është intensifikuar edhe pasi e ngarkuara me punë në Ambasadën amerikane në Prishtinë, Anu Prattipati, ka publikuar në fillim të qershorit një opinion, ku i ka bërë thirrje Kosovës të hyjë në një partneritet afatgjatë energjetik me Shtetet e Bashkuara përmes gazit amerikan.

Njohësit e zhvillimeve që ndërlidhen me energjetikën në Kosovë vlerësojnë se SHBA-ja po bën përpjekje që t’i mos i lërë vendet e Ballkanit Perëndimor të cenueshme përballë ndikimit rus dhe ndikimeve tjera në sektorin e energjisë.

Disa shtete të Ballkanit Perëndimor kanë nënshkruar marrëveshje me kompani amerikane dhe SHBA-në për të zgjeruar rrjetin e gazit.

Në mesin e tyre Shqipëria, Kroacia dhe Bosnje e Hercegovina. Rishtazi është nënshkruar një projekt i madh për ndërtimin e një tubacioni gazi që synon ta shkëpusë Sarajevën nga furnizimet ruse.

“E papërgjegjshme dhe provokuese” – kështu e komentojnë disa pjesëtarë të komunitetit serb në Kosovë deklaratën e ministres në Qeverinë e Serbisë, Snezhana Paunoviq, e cila foli për “spastrimin etnik” në Kosovë.

Paunoviq, në një intervistë për televizionin serb Kurir, tha, mes tjerash, se po të kishte qenë në vendin e Sllobodan Millosheviqit – ish-presidentit të Republikës Federale të Jugosllavisë, i akuzuar për krime lufte nga Tribunali i Hagës – “do ta kishte spastruar etnikisht Kosovën” në vitin 1998.

Duke folur për jetën në Kosovë dhe largimin e saj nga Peja gjatë luftës, ajo tha se “nuk do t’i kishte likuiduar shqiptarët ashtu siç ata po përpiqen ta pastrojnë etnikisht Kosovën, por në atë mënyrë që secili që ndihej më pak qytetar i Republikës Federale të Jugosllavisë, të largohej dhe të shkonte në shtetin e vet amë”.

Për shkak të kësaj deklarate, e cila nxiti reagime dhe dënime të shumta, Kosova, më 14 korrik, e shpalli person të padëshiruar, duke ia ndaluar përgjithmonë hyrjen ose kalimin transit nëpër territorin e vendit.

Miodrag Milliqeviq, nga organizata joqeveritare Aktiv në Mitrovicë të Veriut, thotë se deklarata e Snezhana Paunoviqit merr peshë edhe më të madhe, për shkak të pozitës së saj si ministre e Administratës Publike dhe Vetëqeverisjes Lokale në Qeverinë e Serbisë.

Sipas tij, është e qartë se njerëz si ajo “kanë mbetur të bllokuar në vitet ‘90 dhe në traumat” që, siç thotë, “shoqëria jonë ka përjetuar pas shpërbërjes së Jugosllavisë”.

Në një prononcim për Radion Evropa e Lirë, Milliqeviq thotë se deklarata e Paunoviqit “nxit urrejtje ndëretnike” dhe se është e rrezikshme, sepse i vendos serbët e Kosovës në një pozitë edhe më të vështirë.

“Kjo nuk mund të justifikojë në asnjë mënyrë ndonjë armiqësi ndaj dikujt, dhe aq më pak në kontekstin e asaj që po përjetojnë sot serbët në Kosovë”, thotë ai.

Edhe Tatjana Llazareviq, kryeredaktore e portalit KoSSev, thotë se deklarata e Paunoviqit për “spastrimin etnik” është “një shembull tipik i papërgjegjshmërisë”.

Sipas saj, ajo ka pasoja në tri nivele: njerëzor, institucional-politik dhe historik.

Ajo thotë se dikush që mbron vlerat humaniste, nuk duhet as ta mendojë, e lëre më ta thotë publikisht, një deklaratë për spastrimin etnik.

Sipas saj, një gjë e tillë është veçanërisht e papranueshme kur vjen nga një përfaqësuese e Qeverisë së Serbisë.

“Si dikush që vjen nga Kosova, ajo do të duhej të kishte ndjeshmëri të veçantë, si në gjuhën që përdor, ashtu edhe në qëndrimet që mban, pikërisht për shkak të përvojës së rëndë që kanë kaluar për dekada si shqiptarët, ashtu edhe serbët”, thotë Llazareviq për Radion Evropa e Lirë.

Deklaratën e Paunoviqit e dënoi edhe Bashkimi Evropian.

Zëdhënësja e BE-së, Anitta Hipper, tha se ajo “është në kundërshtim me vlerat e dinjitetit njerëzor, pajtimit, përgjegjësisë dhe marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë, mbi të cilat është ndërtuar Bashkimi Evropian”.

Çfarë thonë qytetarët?

Jellena nga Mitrovica e Veriut thotë se deklarata e ministres serbe për “spastrimin etnik” është “problematike dhe provokuese”.

Sipas saj, ajo vetëm se i dëmton serbët që jetojnë në Kosovë.

“Është veçanërisht problematike, sepse vjen nga një ministre me prejardhje nga Peja, e cila nuk jeton më në Kosovë”, thotë ajo për Radion Evropa e Lirë.

Edhe Aleksandri nga Graçanica ndan të njëjtin qëndrim.

“Një deklaratë e tillë e pamenduar nuk u shkon aspak në favor serbëve që kanë mbetur të jetojnë në Kosovë, sepse mund të keqpërdoret. Ajo tregon edhe një herë se sa pak mendon pushteti në Serbi për njerëzit që kanë mbetur të jetojnë këtu”, thotë ai.

Millena nga Shtërpca vlerëson se është “tejet destruktive” që një zyrtare e lartë shtetërore të flasë për spastrim etnik, sidomos duke pasur parasysh rrethanat në të cilat jeton komuniteti serb në Kosovë.

“Ajo që më frikëson është i ashtuquajturi ‘efekti flutur’, pra pasojat negative që kjo deklaratë – pothuajse me siguri – do t’i shkaktojë”, thotë ajo.

Kush e paguan çmimin e deklaratave të politikanëve nga Beogradi?

Disa organizata joqeveritare serbe reaguan më 15 korrik me një deklaratë të përbashkët, duke e cilësuar deklaratën e ministres Paunoviq për “spastrimin etnik” të Kosovës si “gjuhë urrejtjeje, retorikë çnjerëzore dhe përpjekje e rrezikshme për ta normalizuar idenë e spastrimit etnik në hapësirën publike”.

Sipas tyre, pasojat e deklaratave të tilla nuk i bartin politikanët që i bëjnë, por serbët që jetojnë në Kosovë.

“Këta narrativë thellojnë mosbesimin ndërmjet komuniteteve, e rëndojnë edhe më tej pozitën e serbëve të Kosovës dhe shpesh shërbejnë si justifikim për politika dhe masa që kufizojnë të drejtat dhe hapësirën e veprimit të komunitetit tonë”, thuhet në deklaratën e përbashkët të Qendrës për Veprime Shoqërore Afirmative, Nismës së Re Shoqërore, Institutit për Zhvillim Ekonomik Territorial dhe organizatës Aktiv.

Llazareviq, kryeredaktore e portalit KoSSev, thotë se serbët në Kosovë tashmë janë duke i përjetuar pasojat e politikave të Beogradit zyrtar dhe se deklarata e Paunoviqit është “ideale për instrumentalizim të mëtejshëm në përplasjet verbale mes Beogradit dhe Prishtinës”.

Edhe Milliqeviq nga organizata Aktiv thotë se autoritetet në Kosovë i përdorin deklaratat e papërgjegjshme të politikanëve serbë për të “arsyetuar” qasjen e tyre ndaj komunitetit serb dhe beson se edhe kësaj radhe do të ndodhë e njëjta gjë.

A do të përballet Paunoviq me përgjegjësi politike?

Studentët protestues në Serbi, Lëvizja e Qytetarëve të Lirë dhe Partia Serbia Qendra (SRCE) e dënuan deklaratën e Paunoviqit dhe kërkuan që ajo të mbajë përgjegjësi politike.

Në një reagim të publikuar më 14 korrik, Paunoviq tha se nuk heq dorë nga politika e Partisë Socialiste të Serbisë, anëtare e së cilës është që nga viti 1992.

“Ne jemi partia që e ka udhëhequr Serbinë në rrethana jashtëzakonisht të vështira historike, partia që ka bërë sakrifica të mëdha dhe emri i së cilës është përmendur më së shumti në Hagë”, shkroi ajo në rrjetet sociale.

Qeveria e Serbisë nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë lidhur me deklaratën e Paunoviqit, ndërsa ministri i Brendshëm i Serbisë, Ivica Daçiq, i cili është edhe bashkëpartiak i saj, i cilësoi reagimet ndaj deklaratës për “spastrimin etnik” si “të turpshme dhe hipokrite”.

Milliqeviq thotë se Paunoviq duhet të japë dorëheqje të parevokueshme dhe të kërkojë falje.

Llazareviq, në anën tjetër, beson se ministrja mund të përballet me pasoja politike, por “jo sepse Qeverisë së Serbisë i është zgjuar ndërgjegjja”, por për shkak të presionit të opinionit publik dhe bashkësisë ndërkombëtare.

Përgatiti: Valona Tela

Deputeti i zgjedhur i Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), Armend Zemaj, ka thënë të mërkurën se janë mbledhur dhe dorëzuar nënshkrimet e nevojshme për ta thirrur një Kuvend të jashtëzakonshëm të partisë, në një kohë kur ka pasur thirrje për shkarkimin e kryetarit të partisë, Lumir Abdixhiku.

Derisa po dilte nga zyra e LDK-së në Prishtinë së bashku me kryetarin e degës së dytë , Florian Dushi, Zemaj tha se numri i nënshkrimeve të dorëzuara ishte i njëjtë me atë që kishte deklaruar ditë më parë, mbi 150.

Sipas Statutit të LDK-së, Kuvendi i jashtëzakonshëm mund të thirret me kërkesën e të paktën 1/3 së delegatëve të Kuvendit.

Kuvendin e partisë e përbëjnë 354 delegatë të zgjedhur në kuvendet e degëve, plus kryetari aktual i LDK-së, që me automatizëm është delegat i Kuvendit të Përgjithshëm të LDK-së.

Grumbullimi i nënshkrimeve të nevojshme vjen pas përplasjeve të hapura brenda LDK-së dhe pakënaqësive me Abdixhikun, pasi partia doli e treta në zgjedhjet parlamentare të qershorit, duke fituar 18 vende në Kuvendin e Kosovës me 120 deputetë.

Po ashtu, ky zhvillim po ndodh në një kohë kur Abdixhiku nisi javën e kaluar bisedimet me liderin e partisë fituese, Albin Kurtin e Lëvizjes Vetëvendosje, në përpjekje për të arritur një marrëveshje për formimin e institucioneve të reja.

Çfarë ndodhi?

Pasi LDK-ja, e cila garoi në një listë të përbashkët me ish-presidenten Vjosa Osmani, dështoi të arrijë rezultat bindësh zgjedhor më 7 qershor, filluan zëra pakënaqësish brenda partisë, të cilët nuk ishin diçka e re, gjithsesi.

Në fund të qershorit, së paku dy kryetarë komunash dhe disa drejtues degësh kërkuan publikisht dorëheqjen e Abdixhikut, duke argumentuar se ai duhet të marrë përgjegjësi për rezultatin zgjedhor dhe për mungesën e një rritjeje të ndjeshme elektorale.

Abdixhiku iu përgjigj kritikëve me kundërkërkesë, duke u bërë thirrje atyre që të japin dorëheqje.

Kjo nuk është hera e parë që kërkohet dorëheqja e Abdixhikut, pasi ngjashëm ndodhi edhe në janar të këtij viti, pas zgjedhjeve parlamentare të dhjetorit.

Në janar ai i mbijetoi një votëbesimi që e kishte kërkuar vetë në Kuvendin e jashtëzakonshëm të partisë.

Por disa figura partiake kishin kërkuar dorëheqjen e tij të parevokueshme, duke mos u pajtuar me votëbesim. Në mesin e tyre ishte Hykmete Bajrami, e cila ka dhënë dorëheqje të parevokueshme nga pozita e nënkryetares së partisë.

Para atij Kuvendi, anëtari tjetër i kësaj partie, Avdullah Hoti e shpalli kandidaturën për kryetar të partisë, por delegatët diskutuan vetëm për performancën e Abdixhikut.

Lidhja Demokratike e Kosovës është një nga partitë më të vjetra në Kosovë, e themeluar në vitin 1989 nga Ibrahim Rugova.

Ajo ka luajtur rol kyç në periudhën e rezistencës paqësore dhe në ndërtimin e institucioneve demokratike të vendit.