VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Gjergj Kokoshi – dënohet 30 vjet dhe vdes në burgun e Burrelit më 1960

By | November 6, 2015

Komentet

Më 15 dhjetor 37 lindi perandori romak Neron

Lutius Domitius Ahenobarbus Nero Claudius Caesar, i njohur si Neron, perandor romak që u dallua për aventurat dhe mizoritë e tij të përbindshme. Neroni ka lindur 15 dhjetor 37- 9 qershor 68, ishte perandori i fundit i dinastisë Jul-Klaude, e cila mbretëroi pas vdekjes së Augustit.

Statuja e Neronit, në të cilën ai paraqitet si djalë i ri

Që në moshë shumë të re, nëna e tij, Agripina, e edukoi me mësues të mirë: Senekën dhe Burhusin. Por sapo u çlirua nga ndikimi i tyre, Neroni u shthur dhe u bë ekstravagant. Sjellja e tij e bëri jopopullor.

Pasioni i Neronit për garat me karroca dhe për teatrin, në të cilat merrte pjesë si një skllav vulgar, e ofendoi rëndë fisnikërinë romake. Neronin e kanë bërë përgjegjës për vrasjen e nënës së tij, për djegien e Romës dhe për persekutimin e krerëve të të Krishterëve. Mbretërimi i tij përfundoi në një kaos revoltash dhe komplotesh, të cilat e zhytën Romën përsëri në luftë civile.

Neroni u shpall perandor nga pretorianët, kur ishte në moshën gjashtëmbëdhjetë vjeç. Nëna e tij, Agripina, kishte siguruar ngritjen politike të djalit të saj, duke helmuar rivalët e tij dhe ka shumë të ngjarë edhe burrin e saj, perandorin Klaud. Historiani romak Sueton thotë se Agripina donte të kishte ndikim të plotë mbi djalin e saj, Neronin.

Ajo i vuri si tutor stoikun Seneka. Seneka dhe Burhusi, të cilët ishin gjykatës, sigurojnë në vitet e para të principatës një administrim të efektshëm. Neroni e kalonte të gjithë kohën duke u marrë me aktivitetet e tij të preferuara, këngën dhe teatrin, të cilat aristokracia romake i gjykonte si të padenja për një princ.Por Neroni u lodh shpejt nga detyrimet që impononte pushteti dhe vendosi të bënte sipas kokës së tij.

Neroni tentoi shumë herë të vriste Agripinën. Ai përdori pa sukses mënyra shumë të komplikuara, si tavane dhomash që shemben ose anije që mbyten. Në fund ai dërgoi ushtarë në banesën e nënës së tij. Edhe në këtë rast ekstrem, Agripina, e mori situatën në dorë. Ajo tregoi vendin ku vrasësit e saj donin ta godisnin: barkun që kishte mbajtur djalin e saj. Neroni urdhëroi ekzekutime të shumta pa gjyq, disa për të ndëshkuar komplotin e aristokracisë romake, të drejtuar nga Pizoni, disa pa ndonjë arsye tjetër, përveçse paranojës së tij.

Seneka ishte viktima më e spikatur e komplotit të Pizonit, sepse Neroni i dha urdhër që të vriste veten. Sipas historianit romak, Taciti, Seneka u bind, duke ndjekur kështu traditën stoike: ai preu damarët, pastaj filloi të diktonte një kumtesë, ndërsa gjaku i rridhte nga kyçet. Tashmë i papenguar nga askush, Neroni u la rrugë të lirë pasioneve të tij. Vendimet e tij politike inkurajuan ndjekjen e zakoneve helenistike dhe preferencën për rreptësinë romake. Ai krijoi lojëra në stilin grek, madje, ngjitej edhe vetë në skenë, si në Romë, ashtu dhe në Greqi. Të gjithë dëshmitarët tallen me aspiratat e tij artistike. Taciti lë të kuptohet se poemat e Neronit përmbanin fjalët që thoshin, gjatë darkës, të ftuarit e tij. Pilostrati e pikturon duke u dridhur nga frika para se të luante përpara publikut grek.Suetoni siguron se zëri i tij ishte ”i dobët dhe i paqartë”,me gjithë ushtrimet që bënte dhe regjimin që mbante.Sidoqoftë, mbretërimi i Neronit solli një zhvillim të ri të letërsisë, e cila përpiqej të imitonte shekullin e Augustit.

Suetoni thotë se një nga imazhet më mbresëlënëse të mbretërimit të Neronit është kur ai vështron Romën të pushtuar nga flakët, ndërsa këndonte vargjet e djegjes së Trojës. Ishte vetë Neroni që dogji Romën? Historianët nuk kanë rënë ende në të njëjtin mendim lidhur me këtë. U duk se zjarri ishte duke u shuar, kur një vatër e dytë më e fuqishme shpërtheu në kopshtet e një miku të Neronit.

Taciti tregon se Neroni, i cili duhet të gjente një fajtor, ua hodhi fajin të krishterëve dhe në këtë mënyrë gjeti shkas për persekutimin e parë. Tradita e krishterë e paraqet Shën Palin si një nga viktimat. Përshkrimi mizor i vuajtjeve të tyre bën të pamundur çdo diskutim historik objektiv, por ngre shumë pyetje. Disa njerëz, të cilët në emër të “një autoriteti të lartë” përpiqeshin të ndalonin grupet që luftonin kundër zjarrit, me sa duket ishin të krishterë. Të krishterët e parë besonin se kthimi i premtuar i Mesisë dhe Gjykimi i fundit ishin afër. Djegia e Romës, kryeqyteti i të gjitha shthurjeve, duhet të përbënte në sytë e tyre pikënisjen e Apokalipsit. Mizoria e dënimeve që iu dhanë të krishterëve nuk ishte e justifikueshme, por, me sa duket, në këtë çështje jo të gjithë duhet të ishin krejtësisht të pafajshëm.

Në kohën kur sundonte Neroni Seneka u bë i famshëm për rolin e tij si këshilltar, sa edhe për veprën e tij letrare. Ai ka lënë një numër të habitshëm shkrimesh: dialogë filozofikë, letra morali dhe tragjedi. Kritikët e tij bashkëkohës përçmonin në veprën e tij dashurinë për kulturën greke dhe filozofinë e tij të stoicizmit. I dëbuar për shkelje kurore me mbesën e perandorit Klaud, ai u thirr në Romë nga Agripina, për të qenë mësuesi i perandorit të ardhshëm, Neronit. Gjatë viteve të para të mbretërimit të Neronit, ndihma e tij u shfaq në reformat fiskale dhe gjyqësore. Ai kërkoi dhe mori lejën për të dalë në pension dhe kaloi tre vjet sabatikë, gjatë të cilëve ai krijoi traktatet e tij më të mira të filozofisë. Pastaj Neroni i dha urdhër të vetëvritej dhe ai u bind.

Të krishterët nuk qenë problemi i vetëm i Neronit. Në Perandori shpërthyen revolta të shumta. Në Britaninë e Madhe, mbretëresha Budika u ngrit kundër romakëve dhe kryengritja e Judesë zgjati shumë yjet. Vindeks, guvernatori provincial i Galisë dhe homologu i tij në Spanjë, Galba, arritën të siguronin mbështetjen e legjioneve, që emëruan Galbën perandor. Senati, i detyruar të vepronte, e dënoi Neronin me vdekjen më të padenjë, kryqëzimin. I braktisur nga garda pretoriane dhe nga miqtë e tij të rrallë, Neroni u arratis nga qyteti dhe vrau veten, duke e lënë përsëri Romën në prag të luftës civile.

Bilbliografia[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Tacitus, Histories, I–IV (c. 105)
  • Tacitus, Annals, XIII–XVI (c. 117)
  • Josephus, War of the Jews, Librat II–VI (c. 94)
  • Josephus, Antiquities of the Jews, Libri XX (c. 94)
  • Cassius Dio, Roman History, Libri 61–63 (c. 229)
  • Plutarch, The Parallel Lives, The Life of Galba (c. 110)
  • Philostratus II, Life of Apollonius Tyana, Libri 4–5, (c. 220)
  • Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, the Life of Nero (c. 121)

Putin agjent i Gjermanisë Lindore? Gjendet kartë identifikimi nga njësia sekrete gjermane STASI

Autoritetet gjermane kanë publikuar një kartë identiteti të Presidentit, Vladimir Putin, e cila e paraqiste atë si një agjent të shërbimit sekret të Gjermanisë Lindore, e njohur ndryshe edhe si STASI.


Një lajm i tillë ka bërë bujë në mediat ndërkombëtare, pasi është pranuar që lideri i Kremlinit ka qënë agjent i KGB-së ruse, por materiali i zbuluar së fundmi hedh pikëpyetje të reja mbi aktivitetin e tij. Fotoja e publikuar tregon kartën e identitetit të Putin që në atë kohë besohet të ketë qënë 32-vjeç. Materiali ka vënë në lëvizje edhe gazetarët për të zbuluar më shumë.

Zëdhënësi i Kremlinit, Dimitri Peskov, ka nënvizuar se fakti që ekziston një material i tillë nuk provon se Putin ka punuar për agjensinë e Gjermanisë Lindore, por në atë kohë, STASI dhe KGB-ja kanë patur bashkëpunim të ngushtë dhe një leje e tillë mund të jetë dashur për të patur liri hyrjeje në ambiente të ndryshme.

Ndryshe nga të gjitha shërbimet sekrete në botë, këto dy agjensi kanë patur shkëmbime të shpeshta informacioni, si rrjedhojë e firmosjes së Paktit të Varshavës. Gjithsesi, kjo është hera e parë që një material i tillë del përapra publikut.

Presidenti Putin, ka shërbyer si agjent që nga viti 1975 deri në rrëzimin e murit të Berlinit, për të nisur një karrierë politike në vitin 1991.

DUKE KUJTUAR IMZOT PJETER BOGDANIN

Me 6 dhjetor 1689 ndërroi jetë, në Prishtinë, ipeshkvi imzot Pjetër Bogdani/

 

Ipeshkvi e teologu shqiptar, imzot Pjetër Bogdani, figurë e ndritur e letërsisë së vjetër shqiptare, konsiderohet si kultivues e ndriçues i ndërgjegjes shqiptare dhe pararendës i hershëm i lëvizjes së rilindjes kombëtare.

Më 6 dhjetor 1689 ndërroi jetë në Prishtinë nga epidemia e murtajës personaliteti i shquar i Kishës, kombit dhe kulturës shqiptare, ipeshkvi i jashtëzakonshëm imzot Pjetër Bogdani. Prift, ipeshkëv, kryeipeshkëv, teolog e filozof shqiptar nga Hasi (Krahinë e lashtë), që shtrihet në Shqipëri dhe Kosovë.

Ipeshkvi i madh shqiptar imzot Pjetër Bogdani vlerësohet si teologu më i njohur shqiptar dhe figura më e ndritur e letërsisë së vjetër shqiptare. Imzot Pjetër Bogdani shquhet jo vetëm si meshtar e ipeshkëv i madh, pra si bari shpirtëror por edhe si atdhetar, dijetar e letrar që dha kontribut të çmueshëm në përpjekje për çlirimin e popullit dhe vendit nga zgjedha osmane si dhe për zhvillimin e përparimin e kulturës së shqiptarëve.

Me veprimtarinë e tij të jashtëzakonshme kishtare, pra ungjillëzuese dhe atë atdhetare e politike 40 vjeçare, sidomos me rolin që luajti si formues i ndërgjegjes së shqiptarëve, si udhëheqës i kryengritjes çlirimtare të vitit 1689 dhe me kryeveprën e tij teologjike “Cuneus Prophetarum”, apo sipas përkthimit të Justin Rrotës “Çeta e profetëve”, ipeshkvi shqiptar imzot Pjetër Bogdani konsiderohet si kultivues e ndriçues i ndërgjegjes shqiptare dhe pararendës i hershëm i lëvizjes së rilindjes kombëtare.

Vepra e imzot Pjetër Bogdanit “Çeta e profetëve” u botua më 20 shtator të vitit 1685 në qytetin e Padovës në Itali, dhe u rishtypin më 1691 dhe 1702 në Venedik. Kjo vepër teologjike e ipeshkvit shqiptar imzot Pjetër Bogdanit cilësohet si libri i parë i prozës origjinale shqipe dhe mbetet një nga monumentet e gjuhës, kulturës dhe letrave shqipe. Vepra ‘Çeta e profetëve’ është vepër me përmbajtje teologjike.

Imzot Pjetër Bogdani (lindi rreth 1625 në Has – vdiq më 6 dhjetor 1689 në Prishtinë). Mësimet e para i bëri në Ciprovac, Bullagri. Në vitin 1674 ishte nxënës i kolegjit ilirik të Loretos. Pas studimeve filozofik e atyre teologjike shugurohet prift. Më 1651 ushtron detyrën e meshtarit në Pult e në fshatrat e Prizrenit, në anët e vendlindjes[1]. Në vitin 1656 thirret në Romë për të vazhduar studimet e larta teologjike në Kolegjin papnor të Propagandës së fesë. Aty i mëson gjuhët e Lindjes. Më 1658 kreu studimet e larta të teologjisë e filozofisë në Romë dhe mori titullin doktor. Pas një kohe veprimtarie e apostulli si meshtar, emërtohet ipeshkëv i Shkodrës dhe administrator i Tivarit. 1663–1664: Njihet dhe i bën shërbime Kardinal Barbarigos, i cili në atë kohë jetonte e punonte në Romë. Më 1675 e shkruan librin ‘Çeta e profetëve’ dhe ia paraqet Kongregatës së Vatikanit Propaganda Fidae për botim. Rekomandimi i Propagandës ishte të përkthejë librin. Fillon përkthimin e librit.

Në vitin 1677 emërtohet kryeipeshkëv i Shkupit në vend të të ungjit, imzot Andrea Bogdanit. Lufta turko–austriake fillon më 1683. Në dhjetor të atij viti vdes Imzot Andrea Bogdani. Pjtër Bogdani arratiset në male me ç’rast e humb librin e Gramatikës latinisht–shqip të punuar nga Adreu. Strehohet në Ciprovac dhe në Dubrovnik. Në pjesën e parë të vitit 1685 shkon në Venedik e në Padovë. E merr me vete librin e përgatitur për botim. Libri ‘Cuneus Prophetarum’ botohet në fund të vitit në Padovë te Barbarigo.

Një tjetër element i rëndësishëm i veprimtarisë së Imzot Pjetër Bogdanit është se ai njoftoi rregullisht Selinë e Shenjtë të Romës dhe botën mbi gjendjen njerëzore, pra shoqërore, ekonomike, si dhe atë shpirtërore të shqiptarëve në atë kohë, përmes Relacioneve të detajuara, dërguar Papës e organeve Kishtare të Romës nga Shkupi e vendet tjera, si për shembull: “Mbi gjendjen shpirtërore e shoqërore të mbretërisë së Shqipërisë e Serbisë 1687–1688” (“Dello stato spirituale e temporale del regno di Albania e Servia”).

Krahas misionit shpirtëror, atij ungjillor, imzot Pjetër Bogdani, punoi edhe në kultivimin e identetitetit Merret aktivisht me organizimin e rezistencës antiturke dhe u bën vizita të gjitha bashkësie kishtare në vende të Kryeipeshkëvisë së vet. Në vitin 1689 depërton ushtria austriake. Në nëntor kjo ushtri arrin në Prishtinë. Imzot Pjetër Bogdani niset me ushtrinë për Prizren, ku i inkuadron edhe 6.000 shqiptarë dhe bashkë me ta arrin atje. Atje sëmuret nga murtaja. Kthehet në Prishtinë për shërim te mjekët gjermanë, po më kot. Ndërroi jetë më 6 dhjetor 1689 në Prishtinë ku edhe varroset.

Siç njoftonte nipi i tij Gjon Bogdani, menjëherë pas thyerjes së ushtrisë austriake ato ditë, tatarët dhe turqit e nxjerrin nga varri trupin e tij.

Vepra e ipeshkvit imzot Pjetër Bogdanit “Çeta e profetëve” (Cuneus prophetarum) u botua më 1685 në Padovë, u rishtyp më 1691 dhe 1702 në Venedik me titull të ndryshëm. Vepra “Cuneus Prophetarum”, sipas përkthimit të atë Justin Rrotës “Çeta e profetëve”, është një nga veprat më të rëndësishme teologjike e të trashëgimisë të vjetër letrare në gjuhën shqipe. Fakti që është e para vepër origjinale në gjuhën shqipe, në krahasim me veprat e autorëve paraardhës që ishin kryesisht përkthime, e bën tepër të rëndësishëm këtë libër.

Karakteri origjinal i veprës duhet marrë në mënyrë relative për përmbajtjen e karakterin fetar që kishte, por duhet thënë që nuk është mbështetur në ndonjë autor të caktuar në formë përkthimi. Tematika e larmishme i shton rëndësinë veprës. Aty gjejmë që nga tematika teologjike, biblike e filozofike, këndej fetare, tek historiografike, të shkencave të natyrës, por edhe letërsi artistike, poezi. Kjo larmi temash çon edhe në larmi stilesh, që është një tregues i shkallës së lartë të përpunimit të gjuhës për atë kohë. Dhe padyshim ky është një gur i rëndësishëm në themelin e gjuhës së sotshme shqipe.

Autori ka gjetur mundësi të shtjerë elemente të jetës shqiptare të kohës e të historisë së popullit tonë, si është rasti i qëndresës burrërore të kelmendasve kundër ekspeditës turke më 1639. Mendimet e njohuritë e ipeshkvi shqiptar imzot Pjetër Bogdanit shpalosen më shkoqur në parathënien e librit dhe në relacionet e shumta, që hartoi pas vizitave apostolike e baritore në viset e dioqezave që ai drejtoi si bari shpirtëror.

Shkroi me dashuri të madhe për gjuhën shqipe, për Atdheun e për popullin shqiptar, shprehu dhembje për gjendjen e mjeruar e padijen në të cilat i kishte hedhur robëria bashkatdhetarët e tij dhe kundërshtim të thellë për pushtuesin osman. Imzot Pjetër Bogdani kërkonte që t’i jepeshin popullit shqiptar libra në gjuhën amtare, punoi për mëkëmbjen dhe zhvillimin e kulturës kombëtare dhe çlirimin e vendit nga pushtuesit e huaj.

Imzot Pjetër Bogdani krijoi me vetëdije të plotë për ta pasuruar e përpunuar gjuhën shqip dhe popullin shqiptar me të vërtetat e fesë së krishterë e, gjurmoi dhe vuri në qarkullim fjalë e shprehje të vjetra të lëna në harresë, krijoi edhe fjalë të reja, duke bërë përpjekjet e para për krijimin e termave në ndonjë degë të shkencës si dhe në teologjik e në fjalorin kishtar në përgjithësi. Ligjërimi i tij dallohet mjaft herë edhe për zhdërvjelltësi e ndërtime sintaksore të një arkitektonie të sigurt. Me veprat e imzot Pjetër Bogdani letërsia dhe gjuha letrare shqipe shënuan hapa të rëndësishëm përpara.( R.SH. – Vatikan)

Forbes: Merkel, gruaja më e fuqishme në botë

Sipas revistës Forbes, kancelarja gjermane, Angela Merkel është renditur e para në listën e grave më të fuqishme në botë.

Ajo është renditur e para në këtë listë, pavarësisht pse ka deklaruar se nuk do të jetë në krye të partisë Kristian Demokrate (CDU) dhe nuk do të garojë për rizgjedhje në pozitën e kancelares më 2021.

Megjithatë ajo aktualisht vazhdon të jetë gruaja që udhëheq ekonominë më të madhe në Evropë.

E dyta në listë gjendet, kryeministrja britanike, Theresa May, e pasur nga udhëheqësja e Fondit Monetar Ndërkombëtar, francezja, Christine Lagarde.

Toger Abedin Efendi Gora Ruajtësi i kufijve të Shqipërisë, u vra më 1943, as sot nuk i përmendet emri Nga Vepror Hasani

 

Toger Abedin Efendi Gora mori një lajm të keq: ushtria greke ishte shtrirë deri në Starovë të Pogradecit. Nuk u mendua gjatë. U dha urdhër ushtarëve të bëheshin gati. Prej shumë kohësh ndodhej në zonën e Quksit. “Do të nisemi që tani!”- ishte urdhëri i tij. Kur dëgjonte që ushtritë e huaja kapërcenin kufirin shqiptar, nuk përmbahej dot prej zemërimit. Dikush e këshilloi të mos e ndërmerrte këtë veprim pa marrë urdhër nga lart, sepse mund të futej në telashe. Qeveria shqiptare e kryesuar nga Ismail Qemali nuk kishte më shumë se 10 muaj që ishte krijuar dhe situata politike ishte delikate. “Përzënia e grekëve nga Starova mund t’i sjellë dëm Qeverisë”, i pëshpëriti këshilluesi. Toger Abedin efendi Gora u step një çast. Si mund të rrinte, ai kishte ardhur enkas nga Janina për t’i dalë në mbrojtje qeverisë shqiptare. Gjatë kësaj kohe kishte patur luftime të shumta dhe ia kishte dalë mbanë me sukses. Ishte i vetmi rast që po i kërkonin të mos luftonte. “Çfarë duhet të bëj në një rast të tillë?”- mendoi. Sikur të isha pranë plakut Ismail Qemali, çfarë do të më thoshte vallë ai?
2
Atë çast iu kujtua një rast tjetër i vështirë. Kryesisë së Bashkisë Elbasan i kishte mbërritur një telegram, dërguar nga ushtria Serbe, e cila kërkonte dorëzimin e armëve. Në telegram thuhej: “Ohër, 15. 4.40, ora e natës. vjeshta e tretë 1328-1912. Kryesisë së Bashkisë Elbasan: Në ju dorëzofshi edhe ju ushtrisë serbe si u dorëzua Dibra, edhe n’i dhënçi armët të gjitha, ju jap fjalën se do t’ju sigurohet çdo gja, domethënë: feja, pasunia, jeta e qetësia e juej. N’asht se ju çoheni me përdorë armë kundër nesh, nuk ka me ju dalë mirë edhe (ta) dini, të sigurtë, se po shtyheni në të keqen e pasunisë e të jetës tuej. Përgjigjen tuej e pres në zyrët telegrafike. Komandanti serb, gjeneral Metoviç”. (Dokumente historike, viti i I, vjesht I-rë 1924, nr. 7, f. 200). Askush nuk dinte si të vepronte. Shumëkush mendoi se në një rast të tillë edhe serbët mund t’i prisnin si miq, por pa dorëzuar armët. Dilema e kryetarit të Bashkisë Elbasan, Ali Rushdi Saraçi, dhe e parësisë së qytetit të mbledhur me urgjencë, ishte e madhe. Pas shumë përpjekjesh, pa mundur të gjenin zgjidhje, iu drejtuan Ismail Qemalit, i cili që në fillim kuptoi se dorëzimi i Dibrës ishte mashtrim. Në telegramin që ai shkroi si kundërpërgjigje ndaj kërkesës së ushtrisë serbe, ndër të tjera thuhej: “Asht e ditun se shkelja e tokës shqiptare asht kundër së drejtës, ashtu edhe shkelja e Elbasanit prej jush, do me thanë ju kërkoni me i ngel mbë qafë nji vendi indipendent, i cili nuk dëshiron me luftue me Serbinë. Protestoj veprimin tuaj edhe lutem të prapseni nga ky veprim! Pres përgjigjen tuaj. Kryetari i Qeverisë së Përkohshme, Indipendente Shqiptare. Ismail Qemali. (Dokumente historike, viti i I, vjesht’ I-rë 1924, nr. 7, f. 205).
3
Sprapsuni nga ky veprim!- kishte qenë fjala e Ismail Qemalit. Të njëjtën përgjigje mori edhe ushtria greke që kërkonte të mbante të pushtuar Kurveleshin dhe Himarën. Ndër të tjera në telegramin e shkruar prej tij, porositej zëvëndësi i Nënprefekturës së Himarës: “Ju bahet me ditë randësisht se duhet të ngrini në viset ushtarake të atjeshme flamurin shqiptar edhe t’ia komunikoni këto komandantit grek, dyke u largue nga çdo vepër që dëmton politikën tonë të sotme, e cila, besojmë se siguron qenien tonë, edhe kërkojmë t’ia komunikoni ashtu si asht, Kadri bej Gjolekës. Kryetar i Qeverisë së Përkohshme. Ismail Qemal. (Dokumente historike, viti i I, dhjetor 1924, nr. 10, f. 300). E njëjta porosi iu përcoll nëpërmjet Qemal Mullahut banorëve dhe qeverisë së Lushnjës: “Kur të vërtetohet se serbët, nga çdo anë q’i të jetë, u nisën drejt Lushnje, t’u dilni me të shpejtë përpara edhe t’u komunikoni momerandumin. Këshilla të ketë me vete edhe Flamurin Kombëtar. Nëpër të gjitha zyrat si edhe në zyrën telegrafike, duhet ta mbani ngritë ditë e natë. Ky është urdhëri nga Kryesia. Qemal Mullahu. (Dokumente historike, viti i I, dhjetor 1924, nr. 10, f. 306). Gjithçka që përcillej nga plaku i moçëm Ismail Qemali, ishte e prerë, pa asnjë mëdyshje. Shqipëria ishte e pavarur dhe toka e saj nuk mund të shkelej nga askush.
4
Toger Abedin efendi Gorës i mjaftuan shembujt që kishte dëftyer kryetari i Qeverisë Shqiptare për të marrë vendimin e duhur. “Nisemi djema, drejt Starovës!”- u tha ushtarve të vet. Toger Abedin efendiu ishte ende i ri, por jo pa përvojë. Pasi përfundoi shkëlqyer studimet në medresenë e Korçës, studioi në shkollën ushtarake të Stambollit. Tashmë kishte ardhur koha ta shihte Shqipërinë të qeverisur prej shqiptarëve. Fill pas përfundimit të studimeve ushtarake e dërguan në Janinë, në zonën e Grevenasë, aty ku situata ishte mjaft alarmane. Njerëz të armatosur, kriminelë dhe grabitës ishin bërë bashkë, terrorizonin banorët shqiptarë të Janinës, Thesalisë e gjetkë. Ose bashkim me Greqinë ose jeta juaj do të jetë skëterë!- ishin kërcënimet e tyre. Gjithçka që ndodhte aty mësohet nga raportimet që i bënte Gerenti Jelinek, kontit austro-hungarez, Andrassy: “Janinë, 25-V-1878. Kontit Julius Andrassy: Javën e kalueme, mësa ishte tu u kthye Ragip beu prej Grebeneje në Medshovë, i përcjellun prej tre të vetëve, kje ndalue prej nji çete cubash, por me qenë se kundërshtoi, e mbytën. Valiu, Nazif pasha çoi me të shpejtë kolonel Hasan benë me 50 vetë në Medshovë për me i zanë ata cuba, por ndërkohë mori lajmin se 30 vetë t’armatosun kishin pasë hi në katundin Baja të qarkut të Zagorit, nja 8 orë larg Janine, dhe kishin plaçkitë 3 shpija, dhunue shumë vendas e në fund kishin marrë me vedi të birin e priftit orthodoks si peng, me qëllim me nxjerrë pare për lirimin e tij…”. (Revista Leka, v. 1939, nr. 7-12, f.150). Raportimet ishin të shumta: “Janinë, 2-Xl-1878 Kontit Andrassy. Marashali Ahmet Hamdi Pasha u nis për në Goricë me rojë të fortë më 28 të muajit të kaluar, dhe mbasi të kaloi nëpër Samarinë, Grevena, Meçovë dhe Sirak do të kthehet përsëri këtu; në këtë udhtim do të shqyrtojë ushtarët q’i janë dërgue n’ato vise për të shtënë në dorë cubat”. (Revista Leka, v. 1939, nr. 7-12, f.173-175)
5
Në këtë gjendje e gjeti zonën e Janinës toger Abedin efendi Gora. Për shqiptarët bashkimi me Greqinë mbetej i papranueshëm: “…Shqiptarët i njoftuen Portës me shkrim vendimin e tyne të marrun se aneksionin e këtij vilajeti me Greqinë do ta kundershtojnë me të gjitha mënyrat”. (Revista Leka, v. 1939, nr. 7-12, f.171). Kundërshtimet vinin edhe nga të krishterët: “Tash të krishtenët e këtij qyteti, zejtarë e tregtarë apo edhe pronarë, nuk janë ma aq entuziastë për këtë bashkim, sepse kanë fillue m’u tremb se tu hy nën qeverinë greke kanë për t’u rrënue ose paksue vijat (rrugët) e marrëdhënieve, kanë për t’u shtue taksat e kanë për t’u marrë ushtarë, e kështu, padyshim, kanë nisë m’u shqetësue se kanë për t’ u dalë ngatërresa të papëlqyeshme”. (Revista Leka, v. 1939, nr. 7-12, f.173-174). Toger Abedin effendi Gora qëndroi në zonën e Grevenasë, deri ditën që Ismail Qemali u nis drejt Vlorës. Atë ditë bashkë me trupën e tij ushtarake u nis drejt Shqipërisë në mbështetje të Pavarësisë. Ishte i pranishëm kur u ngrit flamuri. Qeveria e Janinës tregoi kujdes të veçantë për mbarëvajtjen e punëve të Ismail Qemalit, gjë që vihet re edhe tek telegramet: “Lushnjë 11 vjeshta e tretë 1328-1912. 7, ora e natës. Tepër urgjente. Nënprefekturës Kavajë: Ju bajmë me ditë se në telegrammet të Komandës së Trupit ushtarak të Janinës, më datë 6 vjeshta e tretë 1328, e cila na u komunikua sot, asht dhanë urdhën qi kur të urdhonjë zotni Ismail Qemal Beu këtu, të pritet mirë dhe të qetësohet. Nënprefekti i Lushnjës Nail. (Dokumente historike, viti i I, prill 1924, nr. 2, f. 37).
6
Këto kujtime e nxitën toger Abedin efendi Gorën të nisej sa më shpejt drejt Starovës për t’i nxjerrë grekët prej andej. Përleshja ishte e ashpër, por toger Abedini, i mësuar me sulmet, me pritat, shtigjet, pabesitë dhe të papriturat cubave të Janinës, bënte vetëm përpara. Dhe ndërsa luftohej për jetë a vdekje, dikush kërkoi me ngulm që toger Abedin efendi Gora të linte urgjentisht Starovën dhe të kthehej në Qukës. Braktisja e Starovës kërkohej me këtë arsyetim: “Është afër mendjes që zbrazja e Starovës nga grekët bëhet me një qëllim të caktuar që të futen aty serbët, të cilët për këtë qëllim kanë ardhur në Strugë. Hyrja në Starovë e togerit Abedin Efendi, pa pasur një urdhër, është një veprim i gabuar, dhe si pasojë i rrezikshëm. Arsyeja është se Qeveria Shqiptare nuk është në luftë as më Greqinë as me Serbinë; është e paanshme. Qeveria jonë sot nuk merr, as nuk do të marrë ndonjë qendrim që të sjellë në dyshim e armiqësi qeveritë fqinje. Qeveria jonë, pa qenë e sulmuar prej kujt, s’do t’i japë shkak lindjes së asnjë incidenti. Vetëm përpara një sulmi ne jemi të detyruar të ruajmë e të mbrojmë tokat tona deri në fund. Prandaj është i gabuar takti i Abedin efendiut. Me qenë se ka mundësi që Serbi të futet në Starovë, si u theksua më sipër, duhet të bëhen vëzhgime të vazhdueshme dy-tri orë larg rreth e përqark, dhe të tërhiqet fuqia jonë nga Starova, për në kufi, po qe se ushtria serbe është nisur në drejtim të këtij qyteti. Për këtë do të lajmëroni menjëherë Abedin Efendinë”. (Marrë nga botimi “Qeveria e Përkohshme e Vlorës”, f. 209). Pra, toger Abedin efendi Gora duhej të kthehej në Qukës. Lajmi iu dha me telegram më 17 shtator 1328-30 shtator 1913, por vendimi i toger Abedinit ishte i prerë: Në Qukës do të kthehemi, kur në Starovë të mos ketë mbetur asnjë grek!
7
Kërkesa për t’u tërhequr nga Starova, toger Abedin efendi Gorës iu duk më shumë se e çuditshme. Në Shqipëri bëhej luftë, shqiptarët nuk kursenin as jetën e tyre, kurse tani po u kërkohej që të tërhiqeshin! Si ishte e mundur. Deri atëherë ishin krijuar formacione të rregullta ushtarake: Qamil efendiu ishte komandant i Përgjithshëm; Halit bej Kolonja, kryetar i Shtatit Madhnor t’Ushtrisë së Vardarit; Ferik Zeqi, komandant i Ushtrisë së Vardarit; kolonel Sami, komandant i Rgjimentit 61; Xhavidi, komandanti i Divizionit 21; gjeneral Mahmut Hajret Jella, komandant i Fuqive të Përgjithshme të Kufinit të Malit të Zi; Ali Riza, komandant i Ushtrisë së Perëndimit; Ferik Mehmet Seid, komandant i të Pestit Trup Ushtarak; Zija pashë Zogolli, komandant i Zonës së Manastirit; toger Abdullah efendi, komandant i Veprimeve Ushtarake Berat; Demir Tefiku, komandant i Xhandarmërisë dhe shumë formacione të tjera. Deri në këtë kohë edhe Esad pashë Toptani kishte qenë komandant i Forcave të Mbledhura. Qëllimi i tërheqjes së ushtrisë nga Starova nisi të kuptohej ditë më vonë. Esad Pasha me t’u kthyer nga luftimet për mbrojtjen e Shkodrës, e shpalli veten mbret të Shqipërisë. I dhanë postin e ministrit të Brendshëm, por përsëri nuk hoqi dorë; krijoi në Durrës një qeveri të dytë. Fill pas kësaj, shtypi grek nisi ta lavdëronte: “Gazeta “Embros” shkruante: në Shqipëri mbretëron anarkia, vetëm në Durrës dhe në Tiranë, ku qeveris Esad pasha, ka qetësi të plotë dhe sigurim”. Përlindja e Shqipërisë pyet: Si tepër e lëvdojnë grekët Esadin, qysh shpjegohet vallë kjo dashuri? (Përlindja e Shqipëniës Vit’ i I, N. 20, e shtunë, 5/18 vjesht’ e II, 1913, f.6). Gjithçka u bë e qartë: kërkesa për tërheqjen e toger Abedin efendi Gorës nga Starova, kishte qenë vepër e njerëzve të Esad pashë Toptanit. Me greket dhe serbët kishte marrëveshje të fshehta.
8
Përhapja e lajmeve mbi Esad pashë Toptanin e tronditën shpirtin e toger Abedin efendi Gorës. Nuk donte ta besonte. Nëse ato që thuheshin ishin të vërteta, atëherë ato ishin një dhimbje e madhe për Shqipërinë. Toger Abedin efendi Gora e kishte parë atë dhimbje te sytë e shqiptarëve, që teksa luftonin, befas kuptonin se u ishin mbaruar fishekët. Nuk kishte trishtim më të madh. Dërgoheshin telegrame ngado për gjetjen e municioneve: Ja një prej tyre: “Berat. 18, Vjeshta e Tretë 1328-1912.Vlonë. Telegramma q’i u muer ndashti nga ndënprefektura e Himarës në Kuç, thotë se lufta po vazhdon me rreptësi edhe kërkon me u ndihmue me municione. Këtu, le q’i municione s’ka, po edhe kuaj asht vështirë me gjet. Lutemi, pra, bani ç’asht për të bamun. Aziz Vrioni”. (Dokumente historike, viti i I, dhjetor 1924, nr. 10, f. 302). Shpesh u ndodhte që kur ktheheshin nga lufta nuk gjenin as ushqim. Përsëri telegrame: “Berat, 18 vjesht e tretë 1328-1912. Vlonë. Përveç ushtrisë q’i ndodhet këtu, e cila pandehet t’i ketë kalue njizet mijët, marrim vesh se edhe Mahmmud Ferid Pasha, ushtrinë e vet q’i asht ma tepër se tri mijë, po e dërgon këtu. Ushqimet u mbaruan; lutemi tregomëni si do të përmbahen e si do të ndahen”. (Dokumente historike, viti i I, dhjetor 1924, nr. 10, f. 301). Edhe financat ishin të pamjaftueshme: “Berat 1 gusht 1330-1914. Kryetarit të Këshillës, Shkëlqesisë së Tij, Musa Qazim efendiut, Tiranë. “Arka e Financës së këtushme s’ka fare të holla. Kështu qi s’mund t’i jap Shefqet efendiut paret e ushqimit. Në Pazar opinga s’ka fare. Ju bajmë me ditë se opingat, asht nevoja t’i gjeni aty edhe t’ia çoni Shefqet efendiut. Mylazim Abdullah”. (Dokumente historike, viti i I, prill 1924, nr. 3, f. 77).
9
Megjithatë, shqiptarët arrinin t’ia dilnin mbanë. Kjo duket në njoftimet që vinin nga lufta: “Elbasan, 7-8, vjeshta e tretë 1382-1912, 11 ora e natës. Komandës s’Ushtrisë së Perëndimit. Korçë: “Ju bajmë me dije se Prefektura e Dibrës, e mbështetun në lajmin e ndënprefekturës së Dibrës së Poshtme, lajmon se në luftë të rreptë qi zgjati njëzet e katër orë, anmiku u prish e u shkatërrue keq, edhe dyke u ndjekun, asht tërhekun gjer në katundin Bicaj të Lumës. Afro nji mijë mauzerë serbi janë pushtue, janë vramë tre oficerë dhe ushtarë pa numur. Serbët, dyke mos mundur me i qendrue sulmeve burrnore të Dardhasvet e të Reçvet, nji shumicë e tyne për me mos u dorëzue janë hudh në Drin dhe janë mbyt. Lufta ndashti po vazhdon në Bicaj edhe shpresohet gjer mbrama t’i pushtohen armikut topa mitraloza e shumë armë”. (Dokumente historike, viti i I, tetor 1924, nr. 7, f.225- 226). Toger Abedin efendi Gora nuk e mendonte dot si mund t’u kërkohej patriotëve të mos luftonin me grekët dhe serbët, kur ata sakrifikonin aq shumë?! Megjithatë, ai i nxori grekët nga Starova. Toger Abedin efendi Gora ishte i vendosur t’i priste me pushkë edhe serbët. Ndërkaq një lajm tjetër prej Qeverisë së Ismail Qemalit i mbërriti nëpërmjet Aqifi pashës, prefektit të Elbasanit, ku i bëhej e ditur se tashmë detyra e tij do të ishte mbrojtja e kufijve, dhe mbështetja për vendosjen e xhandarmërive në qytete. Por duke patur parasysh atdhetarinë e Toger Gorës, e porosisnin që armiku të mos ndiqej përtej kufirit shqiptar, pasi një gjë e tillë mund të krijonte probleme.
10
Ky lajm, i ardhur nga Qeveria e Ismail Qemalit, e bëri me krahë toger Abedin efendi Gorën. Fill pas vendosjes së xhandarmërisë në Starovë, njoftoi për realizimin e detyrës së re që sapo kishte marrë: “Sot ora 11 e gjysmë erdhëm në Starovë dhe u pritëm në një mënyrë të shkëlqyer nga ana e popullit të vendit. Në qytet ka një gëzim të përgjithshëm. Buçitjet “Rroftë Shqipëria” arrijnë në qiell, përgëzojmë dhe urojnë njëri-tjetrin. Qetësia është siguruar. Hysref beu ndodhet në Korçë, punët qeveritare do të rregullohen nga komisioni që ndodhet këtu dhe me anën e gjindarmërisë si fuqi zbatonjëse. (A.Q.H. i R.P.SH. F. 71, D. 4, Dok. 11.780). Tashmë toger Abedin efendi Gora mbante nën kontroll situatën në kufi me Greqinë dhe Serbinë. Informatorët e tij ishin të kudogjendur. Shpesh, ndërsa përpiqeshin të zbulonin veprimet e armikut, rrezikonin dhe jetën. Për gjithçka informonte në vijimësi qeverinë dhe merrte urdhëra prej saj për veprime të mëtejshme. Toger Abedin efendi Gora ishte i gatshëm të sulmonte në çdo kohë: Ja dy prej raportimeve të tij: “Letra juaj me dt 4 tetor 1913 u muar, mirret vesh se më 2 tetor 1913, ditën e enjte, ora 18, kanë ardhur 10 ushtarë serb dhe të nesërmen 60 të tjerë. Dërgimi i një njeriu në Pogradec për të marrë informata është punë e vështirë, mbasi zonat e Pogradecit, Leskovikut, të Gorricës e të Granishtës janë zënë me roje. Sipas fjalëve të informatorit tonë që mundëm të nisim sot, i cili u zu e u lëshua nga roja serbe, sot për sot në Pogradec ndodhen nja 70 ushtarë serbë dhe në kishë është vënë flamuri i serbisë. Në rreth të Pogradecit nuk ka ndonjë gjë me rëndësi; në kufirin tonë të vjetër, ushtria serbe nuk ka ardhur akoma. Zotin Tafil nuk e dimë ku ndodhet. Sa për zotin Muharrem, ky nganjëherë ndodhet pranë meje dhe ngajëherë në vendet e caktuara” (Marrë nga botimi për 50-vjetorin e shpalljes së Pavarësisë, f.218). Kurse në informacioin tjetër thuhet: “…Në velçan të Gorrës ndodhen afërsisht 30 ushtarë grekë. Njerëzit tanë të armatosur ndodhen në vendet ku duhet…”. (A.Q.H. i R.P.SH. F. 71, D.4, Dok. Nr.11829).
Qeveria e Ismail Qemalit i dha gradën e kapitenit.
11.
Kështu vijoi jeta e tij edhe më pas me qeverinë e princ Vidit dhe me qeverinë e Tiranës. Në qeverinë e Fan Nolit, kapiten Abedin efendi Gora përfaqësoi prefekturën e Korçës me të drejtë vote. Edhe nga mbreti Zog pati vlerësim maksimal, vijoi të përfaqësonte Korçën, edhe pse njihej si përkrahës i Nolit dhe jo i monarkisë. Me të dalë në pension u vendos në fshatin Vloçisht, por nuk qe e thënë të vdiste nga pleqëria; u vra nga italianët më 3 gusht 1943, kur këta të fundit hynë në zonën e Korçës dhe sulmuan drejt fshatit Vloçisht. Bashkë me të u vra edhe Tahir Sejdollari. Dy fotografitë e dëshmorëve u vendosen në vatrën e kulturës së fshatit, por 1963, nipi i Sejdollarit u arratis. Atë natë erdhën disa njerëz dhe e hoqën foton e Tahir Sejdollarit, por, me që ishin që ishin aty, e hoqën edhe foton e kapiten Abedin efendi Gorrës. Ky ishte shpërblim që morën për gjakun e tyre të derdhur. Edhe sot e kësaj dite nuk përmenden më emrat e tyre, por njerëzit nuk e kanë harruar. Kur Abedin efendi Gora përfundoi studimet në Stamboll, krahina e Gorës, duke ia njohur trimërinë, e zgjodhi si përfaqësues të Këshillit të saj, që z. Gora të ngrinte zërin në institucionet perandorake për të drejtat e gorarëve.

Shënim: ky shkrim u referohet dokumenteve te cituara në material dhe kujtimeve familjare të Astrit Gorës, nip i Abedin efendi Gorës

Niko Kirka, ky dinosaur i vyer që na la të pikëlluar me largimin e tij Nga Pëllumb Kulla

Pëllumb Kulla: NIKO KIRKA, PATRIOTI DHE VEPRIMTARI I SHQUAR

In Memoriam

Sot në Nju Jork, në moshën 92 vjeçare mbylli sytë, Niko Kirka, miku im i shtrenjtë, një personazh vërtet i rrallë, shok i këtyre viteve amerikanë.

Nikoja pat lindur në truallin amerikan. Ishte bir i një patrioti shumë të fismë, Kristo Kirkës, njërit nga etërit e Vatrës, krahu i djathtë i Nolit, aktivist i shquar në emigracion sikurse dhe në atdhe pas kthimit familjarisht. Babai i Nikos shërbeu si përfaqësues në parlament dhe në detyra të ndryshme administrative, caktuar nga mbreti. Nuk u largua me ikjen e pushtuesve të huaj. Pagoi vetbesimin e tepëruar se meritat patriotike dhe e kaluara pa njollë ishin kredenciale serioze që do ta mbronin nga keqtrajtimi i mundshëm i “bijve të Stalinit” që erdhën në pushtet. dhe që Kristo Kirka, ashtu si edhe Fan Noli, i njihte mirë. Besim i kotë! Që në ditët e para komunistët atë e burgosën dhe plaku i shquar mbylli sytë në burgun famëkeq të Burelit.

Nuk e kalova masën me një jetëshkrim më tepër, teksa u ula të bëj homazh për birin e tij, Nikon. Por është dicka e veçantë, diçka e rrallë edhe kur tregon për shokun e tij të burgut. Babë e bir u bënë vërtet shokë burgu, sepse që në moshën 19 vjeçare, njeriut që u nda sot nga ne, iu hodhën hekurat. Nga burgu Niko Kirka doli pas katërmbëdhjetë vjetësh. La atje qelinë tok me babanë e tij të varrosur në humbëtirë dhe kaloi një jetë të mundimshme shtrënguar në punë të rënda në kanalet e komunales dhe vështruar shtrembër për ato që pat hequr prapa hekurave.

Nuk gjen dot kollaj një individ që të ketë sjellë kaq shumë histori kombëtare poshtë thinjave të tij të bukura. Në shoqërinë e tij të çmuar, miqtë e tij të ngushtë ku bëja pjesë edhe unë vetë, kemi mësuar më shumë se nga tërë librat e shkruar për vatranët, për autoqefalinë e Kishës Ortodokse, për Bostonin dhe “Diellin”, për pafundësinë e konflikteve shqiptaro-shqiptare mbi truallin e këtij vendi. Ky njeri të mahniste me kujtesën e tij fenomenale, me citimet e sakta me zhdërvjelltësinë e përmendjes së emrave të shumtë, datave të pagabuara që sillte ai në tregimet e tij. Ishin të shumtë njerëzit, që e vërenin me zili, siç e vëreja edhe unë, kulturën e tij historike, atë atdhetare, kulturën letrare dhe kulturën politike.

Niko Kirka është ndjerë i gjallë dhe i shqetësuar për shumë çështje që solli sidomos mënjanimi i komunizmit dhe transformimet që duhet të sillte tranzicioni. E kemi parë atë shumë luftarak, debatues dhe të papajtueshëm në qendrimin ndaj politikave paskomuniste për të përndjekurit, për mosdëshirën në rikthimin e pronave të grabitura, për mbajtjen kyçur pa skrupuj e pa shpjegim të dosjeve me mëkate, për dyfaqësinë e partive kryesore, pasardhëse të asaj enveriste…

Shëmbullor ishte angazhimi i tij pasional në kundërshtimin e përpjekjeve për të dëmtuar trashëgiminë e Peshkop Nolit dhe për mjegullimet e autoqefalisë së Kishës Ortodokse Shqiptare.

Dhe në shkrimet e Kirkës, (përmbledhur në vëllimin e tij dinjitoz “Për Mëmëdhenë”) lexuesit mund të venë re zhdërvjelltësinë e argumentimit, elegancën e shprehjes, gjuhën letrare dhe figurshmërinë si pajë e edukimit të shëndetshëm që mori ai në Liceun e Korçës. Aty çdokush shquan lehtësisht konseguencën e tij antikomuniste, përbuzjen ndaj inskenimeve katoviciane dhe keqardhjen për varfërinë e idealizmit, që Kirka nuk rreshtëte pa e nënvizuar edhe në intervistat e tij mbresëlënëse televizive dhe artikujt e mëvonshëm që i janë publikuar rregullisht.

Atdhetarizmi i këtij njeriu ka qenë gjithnjë i pashuar dhe frymëzues për ata që qarkonin rreth tij. Është interesant një episod në një takim me të ndjerin Ibrahim Rugova. Duke biseduar, Nikoja, pa kurrfarë bubullime, i rrëfeu atij se edhepse ishte korçar, e deshte Prishtinën po aq sa edhe Korçën. Rugova e falenderoi. “Falenderimi nuk shkon,” nuk iu ndënj pa thënë Kirkës, “Zotrote të më falenderoje po të isha francez!”
Presidenti Rugova e përqafoi dhe i kërkoi falje. Kjo dashuri e këtillë, shfaqur në brigjet e Nju Inglandit në sytë e të Parit të Kosovës e rriste personazhin tonë në përmasat e një dinosauri.

Dhe nuk kishte si të mos ishte Niko Kirka, një dinosaur nga ata që lindën në viset e Bostonit, nga ata që e morën atdhetarinë me qumështin e gjirit, dhe panë historinë e vendit, një herë që andej, pastaj nga dritaret e Liceut të Korçës, që prapa hekurave të burgut, nga fundi i kanaleve të komunales së Durrësit, nga grumbullimet plot ovacione të ndryshimeve sociale që solli fundi i shekullit… Me lirinë e fjalës si atribut i një njeriu të edukuar ashtu, i janë pranuar, herë me durim dhe herë me pezm, gërnjat kundër të metave të Vatrës së sotme, kundër Janullatosit, kundër figurave madhore shtetërore aktuale, edhepse kjo lloj drejtpërdrejtësie nuk i bënte hiç mirë interesave të tij të përditshme, atyre të këtushme dhe atyre në vendin ku lindi.

Por dinosaurët janë prehistorikë dhe duken pak të marrë, po aq sa dhe démodé duke qenë të rrallë dhe me vlera të padiskutueshme.

Ky dinosaur i vyer na la të pikëlluar me largimin e tij nga kjo jetë. Kolonia e shqiptarëve të Amerikës humbi një nga figurat karizmatike, që do të kujtohet gjatë si shëmbull për t’u ndjekur, si patriot që do të frymëzojë brezat e rinj të shqiptarëve që jetojnë fizikisht larg atdheut, por shpirtërisht nuk ndahen kurrsesi nga trualli arbëror dhe aspirojnë begatinë dhe prosperitetin e tij.

I qoftë dheu i lehtë këtij shqiptari të madh!

“Grekët, racistë”, rrëfimi tronditës i Pirro Dhimës: Në Shqipëri isha grek, ndërsa në Greqi nëse s’do isha bërë kampion s’do më pranonin

Pirro Dhima, kampioni me origjinë shqiptare në peshëngritje, i cili zgjodhi të përfaqësonte Greqinë në garat ndërkombëtare, e që tashmë është drejtor teknik në ekipin e peshëngritjes amerikan, ka bërë një rrëfim të gjatë për “lifo.gr”, ku flet çështjet e jetës së tij, racizmin dhe ndarjen nga jeta të gruas së tij.

Ai ishte edhe një anëtar i Parlamentit grek në vitet 2012-2015, me PASOK, derisa vendosi të mos vazhdonte më në këtë fushë.

KANCERI I GRUAS – “Forma më e keqe e kancerit vret, por edhe bën që njerëzit e afërt të vdesin ngadalë. Ne gjithmonë e shohim njeriun në shtrat dhe përpiqemi të bëjmë mirë. Me Anastasian(gruan) kemi kaluar çdo gjë. Kemi kaluar edhe përtej parashikimeve statistikore. Ne provuam gjithçka që ekzistonte deri në minutën e fundit. Dhe pastaj ajo ndërroi jetë. Pastaj, vdekja erdhi si një shpëtim për të. Jo vetëm për atë, por edhe për ankthin e gjithë të tjerëve. Ajo vetëm sa po vuante.

RACIZMI NË GREQI – “Racizmi është një fenomen kompleks. Ka të bëjë me kohët, kushtet në të cilat jetojnë çdo shoqëri, si dhe pasurinë dhe varfërinë e njerëzve. Unë kam ardhur në Greqi tridhjetë vjet më parë, kur vendi pati një valë të madhe të emigrantëve të ardhur jo vetëm nga Shqipëria, por nga e gjithë Europe Lindore. Në një shoqëri të mbyllur si Greqia, ishte e ndjeshme të reagoje. Sigurisht, nuk ishte e mirë, por ishte diçka që nuk mund të shmangnim. Tridhjetë vjet më pas, ka pasur disa hapa përpara, duhet ta pranojmë këtë. Por duhet bërë më shumë. Çdokush me fëmijë e di se shoqëritë po ndryshojnë me brezat që vijnë. Në disa gjera, më lehtë mund të largohen njerëzit se idetë e tyre. Një 30-vjeçar i sotëm grek nuk ka idetë e prindërve të tij, normale, por kur erdha unë në Greqi ishte ndryshe. Këtu isha shqiptar, në Shqipëri isha grek, diçka e ngatërruar. Ka pasur disa incidente që unë mund t’ju them, por, për fat të mirë, e them, kam qenë me fat. Të tjerë e kanë pësuar më keq. Dhe e dini çfarë? Çështja nuk është çdo incident, por frika e përhershme që ju fut. Isha në autobus dhe isha shtrirë në dorezën më të gjatë për të bërë duart e mia të duken. Unë kisha frikë se mos dikush do humbiste portofolin dhe do më fajësonin mua. Unë mendoj se grekët janë racistë ndaj të dobëtëve dhe të varfërve. Unë, nëse nuk do isha bërë kampion, nuk do më pranonin lehtë. Do më shihnin me gjysmë syri.”

ÇFARË DO I THONIT NJË 18-VJEÇARI QË VOTON PËR ‘AGIMIN E ARTË’? – “Do t’i thoja atij se është një nga gabimet që nuk i falen, për moshën e tij në rini. Unë do t’i flisja atij për jetën politike të këtyre njerëzve dhe për atë që ata kanë bërë. Unë do t’i tregoja atij të rinjtë e humbur, do t’i kujtoja se këta njerëz po gjykohen në krye të organizatës kriminale. Agimi i Artë do të thotë arrogancë dhe refuzim.”

PENDIM QË IU FUTËT POLITIKËS? – “Jo, nuk u pendova fare se u futa në politikë. Si erdhi kjo ide? Ishte një përvojë që isha me fat që e kam jetuar. Dhe me të vërtetë, hyra në një periudhë kaq të vështirë që edhe Anastasia nuk ishte dakord me zgjedhjen time. Të gjithë më tërhoqën! Në vitin 2012, një kandidat për PASOK? Disa miq më thanë se isha i çmendur. – Pse e bëre këtë? Ndjeva se duhej të vazhdoja me ato zgjedhje të vështira. Por kuptova se nuk e kam lidhje me politikën aktive.”

Më 30 nëntor 1874 lindi Winston Churchill, politikan i shquar britanik

Sir Winston Leonard Spencer-Churchill, (30 nëntor 1874 – 24 janar 1965) ishte politikan britanik i njohur kryesisht për drejtimin e Britanisë së Madhe gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ai shërbeu si kryeministër i Britanisë së Madhe prej viteve 1940-1945 dhe përsëri prej viteve 1951-1955. Një burrë shteti dhe një orator i njohur, Churchill ishte edhe oficer në ushtrinë britanike, historian, fitues i Nobelit për letërs.

Gjatë karrierës së tij në ushtri, Churchill luftoi në Indi, në Sudani etj. Mori famë të mirë si korrespondent lufte dhe shkroi libra ne lidhje me fushatat e tij ushtarake. Shërbeu në ushtri, në Frontin Perëndimor në Luftën e Parë Botërore, duke komanduar batalionin e gjashtë të Pushkatarëve Mbretëror Skocez (Royal Scots Fusiliers).

Në krye të skenës politike për rreth 50 vite, ai pati shumë pozita politike dhe në kabinet. Para Luftës së Parë Botërore, ai punoi si President i Bordit Për Tregti, si sekretar dhe Lordi i Parë i Forcave Detare si pjesë e qeverisë liberale.Gjatë luftës ai ende punoi si Lord i Parë deri në luftën shkatërruese në Gallipoli e cila shkaktoi ndarjen e tij prej qeverisë. U kthye si Ministër i Municioneve, Sekretar i Shtetit për Luftë dhe Ajër. Gjatë viteve të luftës shërbeu si Kancelar i Thesarit në qeverinë konservative.

Pas trazirave të Luftës së Dytë Botërore, Churchill u emërua sërish si Lordi i Parë i Forcave Detare. Pas dorëheqjes së Neville Chamberlain më 10 May 1940, ai u bë kryeministër i Anglisë dhe e ktheu Britaninë ne superfuqine e Luftes se Dyte Boterore,duke cliruar pjesen me te madhe te Europes nga Gjermania.Churchill u dallua për fjalimet e tij, të cilat u bënë një inspirim i madh për popullin britanik dhe forcave aleate.

Pasi humbi zgjedhjet e vitit 1945, ai u bë Lider i Opozitës. Më 1951, u bë sërish Kryeministër deri në vitin 1955 kur dha dorëheqje përfundimisht. Elizabeta II i ofroi titullin Dukë i Londrës, por u refuzua nga djali i tij Randolf, i cili do ta kishte trashëguar titullin pas vdekjes së të atit.

Më 25 nëntor 2016 vdiq Fidel Castro, ish president i Kubës

Fidel Castro – Fidel Kastro (13 gusht 1926 – 25 nëntor 2016) ish president i Kubës.

Jeta

Fideli është djali i dytë i martesës së dytë të babait të tij me Lina Ruz Gonzalez. Babai i Fidel Kastros mbërriti nga Galicia (krahinë autonome në verilindje të Spanjës), në Kubë, në kohën e luftës spanjo-amerikane. Ai u martua dy herë. Me gruan e parë kishte dy fëmijë Pedro Emilio e Lidia, ndërsa me Lina Ruz Gonzalez, gruan e dytë dhe të ëmën e Kastros lindi Ramonin, Fidelin, Juanin Emën dhe Raulin. Familja e tij ka jetuar në Bizan, një fshat pak kilometra larg detit, që është një prej vendeve më të bukura në Kubë.

Që fëmijë ai u edukua me kulturë kristiane, gjë që në rini do të linte një shenjë të thellë. Bashkë me vëllezërit e motrat, i ati i futi të studionin në kolegjet më të mira, në “La Salle” dhe “Dolores” në Santiago dhe më pas në Balen, në shkollën katolike më të njohur të Havanës. Argumente bindëse dhe aftësi atleti. Këto ishin dy karakteristikat e Fidelit në kolegj. Ka qenë vetëm 13 vjeç kur lideri i ardhshëm i Kubës tentoi të organizonte një grevë të punëtorëve të sheqerit kundër babait të tij. Në vitin 1945, Kastro fillon universitetin në Havana, për Drejtësi. “Pyes veten pse kam zgjedhur për të studiuar Drejtësi. Nuk e di. Një pjesë ia atribuoj zakonit që kam për të marrë pjesë në diskutime dhe për të polemizuar, dhe mbase kjo është ajo që më çoi të mendoja se isha adapt për t’u bërë avokat”, ka thënë Kastro. Në universitet ai i dedikohet politikës, duke marrë pjesë në grupe të vogla studentësh kubanezë, që ngrinin në qiell heronjtë e të shkuarës, si dhe në një organizatë revolucionare. Në këto kohë Kastro fillon të marrë pjesë e të përfshihet në protestat që bëhen për dhunimin e autonomisë së universitetit dhe po atë vit, kur në Bogota po mbahej një konferencë pan-amerikane, studentët kubanë dhe argjentinas u ngritën në protesta kundër kolonializmit. Dhuna e shkaktuar nga studentët iu vu mbi supe nga gjenerali Marshall komunistëve të Kastros dhe Del Pinos. Pas rrëmujës në Bogota, Fidel Kastro vendos të martohet me Mirta Diaz Balart, motrën e Rafael Diaz Balart, një miku të universitetit. Më 1950 Kastro diplomohet. “Kur mora diplomën isha politikisht një analfabet”, ka thënë lideri kuban gjatë jetës së tij. Kontaktet e para me Manifestin Komunist, me veprat e Marksit, Engelsit dhe Leninit, grupi i tij i mori në shkollë, e pas mbarimit të universitetit ata ishin të influencuar nga marksizmi.

Lufta

Në vitin 1950, pra në vitin e fundit të shkollës, ai organizoi studentët kundër imperializmit amerikan. Një vit më vonë ai sulmoi latifondistët, duke kërkuar drejtësi për fshatarët dhe punëtorët kubanë. Në vitin 1953 Fideli vihet në krye të një grupi ushtarak ish-studentësh dhe pas pak muajsh ai vihet në qendër të një grupi të rinjsh teksa drejton luftën kundër Batistës. Bashkë me ata ka me vete punëtorë, fshatarë dhe nëpunës. Më 26 gusht 1953 ai shpall fillimin e revolucionit, por dështon, pasi shumë nga anëtarët e tij burgosen, mes tyre dhe lideri Fidel Kastro, i cili u mbajt i izoluar në ishullin e Pinit. Në gjyq ai nuk mori avokat duke mbrojtur veten e duke shpalosur elokuencë dhe argumente të forta kundër regjimit të Batistës. 26 korriku 1953 mbahet ende sot si data e fillimit të revolucionit kubanez. Në vitin 1954 ai divorcohet nga gruaja e parë Mirta, ndërsa në 15 maj 1955 bashkë me të vëllanë Raul Castro përfitojnë nga amnistia dhe lirohen nga burgu. Vëllezërit vendosin të ikin në Meksikë, ku takon dhe mikun e tij argjentinas Ernesto Che Guevara, i cili ishte vetëm 22 vjeç dhe i sapodiplomuar në Buenos Aires për mjekësi. Kastro organizoi reparte guerile dhe sulmin kundër regjimit kubanez. Në vitin 1957 ai korr fitoret e para, ndërsa në 1958 ushtria e tij fryhet shumë. Në krah kishte gjithnjë Che Guevarën. Më 31 dhjetor 1958, Batista arratiset në Santo Domingo dhe në fillim të 1959, Fidel Katro merr frenat në dorë.

Në pushtet

Më 1960, SHBA ndërpreu marrëdhëniet me Kubën, ndërsa Kastro shkatërroi të gjitha plantacionet e marihuanës. Reforma Agrare ishte nisma e parë e marrë nga Kastro. Hapi i dytë i ndërmarrë më 1961 ishte lufta kundër analfabetizmit. E sikundër në shtetet e tjera komuniste edhe në Kubë nisën të ndërmerren planet afatgjata. Në vitin 1963 Fidel Kastro bën vizitën e parë në Bashkimin Sovjetik, ndërsa po atë vit shërbimi ushtarak bëhet i detyrueshëm për të gjithë. Në Kubë dënohet homoseksualiteti, dënohen grupet kundër regjimit, të cilat u pasqyruan dhe me emigracion të madh në drejtim të SHBA. Në tetor 1967, në Bolivi, vritet Che Guevara, miku i revolucionit kubanez. Vitet në vazhdim kanë qenë jo pak të lehta për drejtuesin më jetëgjatë në një shtet komunist. Ndërhyrje nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës për rrëzimin e tij, por pasi lëshoi pe në disa anë, Fidel Kastro mundi të mbijetojë.

Kalimi i pushtetit tek Raul Castro

Me 31 korrik 2006, u njoftua se Fidel Castro iu nënshtrua një operacioni në bark (abdomen). Njoftimi u lexua në televiozionin shtetëror kubanez nga sekretari personal i Fidel Castro. Meqënëse koha e riaftësimit pas operacitonit parashikohet të jetë i gjatë, pushteti në Kubë iu kalua përkohësisht vëllait më të vogël të Fidel Castro, Raul Castro.

Motra e Fidel Castro, Juanita Castro Ruz (73 vjeçe) e cila jeton në Miami, SHBA që nga viti 1964 kur ajo u largua nga Kuba në shenjë proteste nga politikës së ndjekur nga i vëllai deklaroi me 3 gusht 2006, se ajo kishte folur në telefon me një personat që kujdesen për Fidel Castron. Sipas saj Fidel ishte gjallë, por gjendja e tij shëndetsore ishte e rëndë.

Ministri i Shëndetsisë i Kubës, José Ramon Balaguer deklaroi, gjatë një vizite në Guatemala me datë 4 gusht 2006, se Fidel Castro ishte duke u përmirësuar pas operacionit dhe se shumë shpejt do të rikthehej në punë.

Atentatet kundër jetës së Fidel Castro

Sipas një artikulli në gazetën angleze “The Guardian” që bazohet në informacionin e dhënë nga Fabian Escalante, ish-shef i shërbimit të kundërzbulimit të Kubës, CIA dhe emigracioni kubanez në SHBA planifikuan 638 mënyra për të likujduar Fidel Castron. Ata tentuan të zbatojnë disa prej këtyre metodave, por pa sukses.

Një nga tentativat ishte që të paisej një nga dashnoret e Fidel Castros me një lëndë helmuese që do të hidhej në pastën e dhëmbëve që përdorte Castro. Castro e zbuloi atentatin dhe i ofroi të dashurës mundësinë që ajo ta vriste atë me një pistoletë. Ajo nuk mundi ta qëllonte.

Mënyra të tjera të planifikuara ishin: Vendosja e minave të telekomanduara në formën e guackave të detit në vendet ku Castros i pëlqente të zhytej; Lyerja e kostumit të zhytjes me lëndë helmuese ose agjentë bakteriologjike; Atentate me armë zjarri të kryera nga ‘ushtarë’ të mafies amerikano-kubaneze, etj.[1]

Më 25 nëntor 1954 u nda nga jeta Fabian Barcata, prift franceskan misionar në Shqipëri, zonën e Mirditës

Më 25 nëntor 1954 u nda nga jeta Fabian Barcata, shumë pak njerëz e njohin dhe kanë lexuar rrëfimet e tij. Barcata ishte prift franceskan nga qyteti malor Trentino në Italinë veriore. Lindur më 1868, Barcata shërbeu për rreth 15 vjet si misionar në Shqipëri, zonën e Mirditës. Gjatë punës së famulltar, Barcata shkroi rreth përvojës në fshatrat e malësisë së Mirditës, la përshtypjet për varfërinë e skajshme, besën, gjakmarrjen, bestytënitë, madje shkroi edhe një roman me titullin Lule, (1924) në gjermanisht. Barcata la gjithashtu disa dorëshkrime me titull “Ditari im shqiptar”,  përmbledhur dhe botuar kohët e fundit nga studiuesi Ndue Dedaj.

Lindi në Fleimstal, Tirol, Austri, më 29 mars 1868. Futet në shërbimin fetar më 25 gusht 1885 e pas 6 vjetësh, më  3 maj 1891 shugurohet prift dhe caktohet të punojë në Brixen e Graz. Në vitet 1893 deri 1894 jep leksione  për klerikët shqiptarë në Maria Lankovitz.

Si misionar franceskan caktohet me punë në Shqipëri, në fshatin Kryezez, Rubik, të Mirditës në vitet 1895 deri 1897. Pas një periudhe dyvjeçare në vendlindje, ai kthehet përsëri në Shqipëri ku punon  si famulltar i Rubikut prej vitit 1899 deri 1907, duke qëndruar pak kohë edhe në Lezhë e Shkodër. Kthehet në Austri i sëmurë nga malarja dhe vijon si fetar. Përfshihet në Luftën e Parë Botërore duke shërbyer si klerik  fushor i ushtrisë perandorake të Austrisë. Nga viti 1918 deri 1919 ishte i burgosur. Për 30 vitet e mëpastajmë sherbeu si artist i pikturës e sculptures, për të cilat kishte kryer shkollë, por i kishte edhe pasion. Ndjeu thellë pasojat shpirtërore të Luftës së Dytë Botërore dhe pushtimin e Austrisë. U nda nga jeta në moshën 86 vjeçare më 25 nëntor 1954 në Schëaz të Austrisë.

Në  Mirditë Fabian Barcata, qysh para një shekulli, punoi edhe si  prift në shërbesat  fetare, por  punoi duke përjetuar shpirtërisht gjithçka, duke marrë pjesë në lindje e vdekje, edhe si mjek, edhe si mësues, edhe si organizator veprimtarish artistike e përkujtimore, edhe si agronom…Ai mësoi prej virtyteve të shqiptarit,  njohu nga afër psikologjinë e shqiptarit, evidentoi me shkrim  e pikturë  jetën e shqiptarit mirditor.

Romani i Fabian Barkatës “Lule” u botua për herë të parë në gjermanisht, në vitin 1924, ndërsa në shqip erdhi për herë të parë në vitin 1930. Ndërsa botimi, i dalë me rastin 100 vjetorit të shërbimit të tij në Shqipëri, mban titullin “Ditari im shqiptar”. Ai u shkrua në vitin 1905-1906 ne Kryezez (Rubik) dhe u botua dy vjet më vonë në revistën franceskane, “Franzisziglocklein” në Austri, në vitet 1926-1927. Ditari paraqet vlerë të posaçme pse u shkrua nga një i huaj, që jo vetëm e prek, por dhe e përjeton botën shqiptare, jo vetëm e prek, por dhe preket prej saj. Ai hyn thellë, deri në hollësitë dhe imtësitë e  jetës që përballonin vendasit, si një artist në shpirt dhe jo një kronikan i thjeshtë. Në shënimet e tij shfaqet si një njeri që din të përdorë mjeshterisht, si rrëfimin e përshkrimin, ashtu edhe portretin, peizazhin, duke mos lënë jashtë vemendjes botën e femijëve, semundjen, gjakmarrjen etj.

Ditari

Vepra e tij (fatkeqësisht e ndërprerë) “Ditari im shqiptar”, shkruar në vitet 1905 -1906, është një  thesar i madh historik e kulturor. Përmbajtja e  ditarit të F. Barcatës është  tepër  e fuqishme, si  në  përshkrimin e detajeve që flasin aq shumë ashtu edhe në  rrafshin  psikologjik. Një përkthim më  artistik,  më i goditur  dhe më i pasuruar me  fjalët më të gjetura, të cilat gjuhës shqipe nuk i mungojnë asnjëherë, madje  i  hijeshojnë begatinë e saj, do të sillte në dorë të lexuesit  të gjithë  forcën  e penës së Barcatës, atij  misionari  të pajisur me kulturë të gjerë, me dije teologjike, me nerv të spikatur humanisti dhe me një dashuri të  veçantë për shpirtin e jetën e shqiptarit me të cilin jetoi vetëm dhjetë vjet, por nuk e harroi kurrë. Libri i plotë i ditarit të Barcatës i strukturuar me një sërë vlerësimesh të njerëzve të mëdhej të letrave, të artit e të  fesë, me  një grup shënimesh studimore, bibliografi dhe  foto,  është përgatitur nga Ndue Dedaj, i cili  është i njohur nga lexuesi ynë si autor i shtatë librave të tjerë të mëparshëm dhe njëkohësisht edhe si kryetar i Lidhjes Kulturore Austri-Mirditë.

Vepra të tjera për Shqipërinë

Janë evidentuar katër vepra të shkruara edhe pse të shkurtra të tij për Shqipërinë, por me peshë të madhe dhe  me vlera  shumëplanëshe: 1. “Lule”, roman, botuar në gjermanisht në 1924, Mynih, përkthyer e botuar në tetë gjuhë, midis tyre, botuar në shqip  1930, Tiranë, përkthyes Karl Gurakuqi; botuar në kroatisht 1939, Zagreb.etj. 2. “Kumbona e thyeme”, vepër e panjohur në Shqipëri. 3.“Gjaku i falun”, vepër e panjohur në Shqipëri. 4. “Ditari im shqiptar”, botuar në gjermanisht me fashikuj në revistën ”Franzisziglocklein” në vitet 1926 – 1927, botohet në shqip në vitin 2005 nga shtëpia botuese “Mirdita”, përkthyese Angjela Luka. Veç këtyre ai ka realizuar vepra arti në skulpturë e pikturë, disa syresh edhe në Shqipërinë e asaj kohe.

Njolla gjaku në veladonin tim

(Pjesë nga ditari, 21 gusht 1905)

Kryengritesit nga Mirdita kundra tyrqeve,viti 1912 nga Kel Marubi.

Kryengritesit nga Mirdita kundra tyrqeve,viti 1912 nga Kel Marubi.

Sa shpesh kam menduar me frikë dhe ankth, për herën e parë që do të më duhej t’i bëja ritin e fundit fetar, një të vrari. Dhe diçka tjetër është të kesh përpara syve një burrë të lodhur e të zbehur, të cilin e kërcënon ngadalë vdekja, derisa t’i dalë shpirti, dhe më e keqja, një trup gjithë gjakosur, jeta e të cilit përpëlitet në goditjet e dhunshme të plagëve. Çfarë do të ndodhë me mua, në se do më thërrasin për ndonjë të tillë, që është duke vdekur? Vështrimi mbi gjakun që rrjedh do më debolonte dhe do ta përmbushja detyrën time me shumë vështirësi. Kjo gjë më linte në ankth. Dhe pikërisht sot ndodhi një rast i tillë e gjithçka ishte ndryshe nga ç’e kisha menduar. Ndodhi në orën 13.00. Njerëzit të cilët kishin ardhur për meshën e së  dielës tashmë kishin ikur. Unë kisha pirë kafenë dhe isha kthyer në dhomën time për të shkruajtur. Atë moment  dëgjova një krismë, por nuk mendova më gjatë për të. Pothuajse  pas një ore u fut brenda  një shërbetor dhe më tha: ”Ndrekën e gjujtën!” Dola nga shtëpia dhe aty pashë të qendronte një djalë i ri që me zor ngopej me frymë.Ai kishte vrapuar aq shumë për të më treguar se që sipër nga ana tjetër e luginës, aty ku kufinjtë e Kryezezit bashkoheshin me ato të Bulgërit, kishin gjuajtur Ndrekën pas një zënke të shkurtër mes tij dhe njerit nga Bulgëri. Tashmë Ndreka po më kërkonte mua. Unë renda në dhomën time, mora shishen me vajin e bekuar, e futa në xhep, vura kapelen dhe i thashë djaloshit: ”Pas meje!” dhe pa u ndalur aspak vrapova mes  pyllit dhe shkurreve në luginën e pjerrët. Duke rrëshqitur e duke u rrëzuar nga shkapërcimet e rrezikshme më në fund arritëm poshtë. E lashë djaloshin të më udhëhiqte e u nisëm me një herë pa frymë. Na u deshën treçerek ore derisa mbërritëm në vendin e ngjarjes. Në fillim nuk arrita ta shoh të plagosurin, ngaqë rrethohej nga një  grup burrash. Pasi u afrova rrethi u hap dhe para syve të mi u shfaq një pamje shumë prekëse. Në tokë shtrihej Ndreka i mjerë. Pjesa e sipërme e trupit të tij ishte mbështetur tek një vajzë  pothuajse 15 vjeçare, e bija, e cila ishte gjunjëzuar pas tij dhe e mbante fort me të dyja duart e saj; bluza e saj e bardhë si dëbora ishte njollosur me gjak, të njollosura ishin edhe duartë e saj të vogla, gjak kishte në rrobat e të plagosurit, me gjak ishte spërkatur edhe myshku i tokës. Dhe pranë babait që po vdiste, qëndonte edhe një vajzë tjetër akoma më e vogël, duke ledhatuar lehtë me dorën e saj të zbehtë,.rrallë kam parë një  pamje kaq ekspresive të një përkushtimi kaq të dashur. Të dyja të pikëlluara nga dhëmbja qendronin të heshtura pranë të atit me një përkushtim absolut. E vogla ishte stërpikur me gjak, i cili  rridhte nga plaga e tmerrshme vdekjeprurëse e të atit, të cilin  plumbi e kishte shpuar poshtë zemrës. Pas meshës ai kishte shkuar sipër në livadhe, sepse vajza e vogël i kishte treguar që Ndreka nga  Bulgëri, i kishte  piketuar një tjetër kufi, si kufi të hershëm. Kishte ndodhur një debat fare i vogël dhe më pas ai nga Bulgëri, një djalosh pothuajse 15 vjeçar, kishte qëlluar Ndrekën dhe hedhur për tokë. Tashmë ndodhesha pranë të plagosurit. Zëvendësova mbështetësen, e cila ishte e bija e tij, në mënyrë që të mund ta largoja.Edhe njerëzit e tjerë u zmbrapsën. Unë u përkula mbi trupin, pothuajse të pajetë, derisa buzët e mia prekën lehtë veshin e tij dhe i fola: ”Ndrekë, a do ta falësh vrasësin tënd?- i bëra  lehtë me zë të dridhur pyetjen. “Oh, me gjithë zemër. Zot bekoje armën e tij. Ka qëlluar në shenjë!” dhe pastaj filloi të rrëfejë mëkatet. Më erdhi një guxim i madh në momentin kur ngrita dorën për të bërë kryqin dhe për t’i thënë fjalët e sakramentit: ”Ego te absolve”. Pas kësaj njerëzit u mblodhën edhe një herë. Vajzat zunë përsëri vendet e tyre, ndërsa unë i dhashë të plagosurit vajimin e fundit. Ndërkohë njerëzit kishin përgatitur një barrelë, mbi të lidhën Ndrekën e plagosur rëndë dhe morën rrugën për në shtëpi. Gjatë gjithë rrugës eca pranë barrelës duke ngushëlluar me fjalë të mjerin. Pas meje vinin dy bijat. Mrekullohesha nga qendrimi i këtyre krijesave kaq të reja. Ato nuk qanin, nuk vajtonin, edhe pse zemrat e vogla të tyre donin të çirreshin fort nga dhimbja e madhe. Më e vogla kishte qenë e pranishme në vendin e ngjarjes, ajo po ruante lopët. E kishte lënë babanë e saj mbi tokë, në një gjendje tepër të rëndë dhe kishte rendur në fshat për të treguar ngjarjen dhe për të kërkuar ndihmë. Madje edhe djaloshin që kish ardhur të më tregonte, e kishte dërguar ajo. Pastaj e kishte shoqëruar e motra tjetër më e madhe dhe  duke nxituar ishin kthyer në vendin e ngjarjes, që të mbërrinin aty para të gjithëve.

Ndreka vdiq  një gjysëm orë pasi mbërriti në shtëpi. Pasi u ktheva në famulli, vërejta një njollë të madhe gjaku në veladonin tim. S’e kisha vërejtur më përpara, nga që nuk ia kisha vënë mendjen. Kjo ditë, përveç të tjerave, më solli përvojën e rrallë dhe bindjen  e plotë që nëse brenda meje futet serioziteti i jetës, mbase dhe me dukuritë e tij më të tmerrshme, do të mund të kuptoja  dhe të përmbushja misionin tim.

 Përse të vlen urrejtja, Mark Pali?

MJERIMI

20 shtator 1905

Të korrat kanë qenë tepër të pakta. Fajtor i këtij fakti ka qenë thatësira e madhe. Me se do të jetojnë këtë vit njerëzit e mjerë? Me të drejtë ankohen kësaj here..Shumica janë të zhytur në borxhe, huazuesit e tyre janë tregtarët e Lezhës dhe këta nuk njohin aspak mëshirë….

MELANKOLIA

20 shtator 1905

Zemra është një gjë e veçantë. Çfarë ajo ka dhe çfarë ajo zotëron, asaj nuk i vlen aspak. Qëllimi i saj është të arrijë atë çfarë është larg dhe e padepërtueshme. A s’jam i lumtur unë, a s’kam unë një rreth veprimi, që të ma ketë zili çdo prift? A s’më duan njerëzit me atë dashurinë e tyre fëminore? Oh, nuk jam shumë mirënjohës, që s’i kam gjithmonë para syve të tilla gjëra. Edhe pse më pas më vjen turp, s’mund të largoj nga vetja orët, ku një dhimbje e madhe më trazon shpirtin, atje ku zemra ikën me atë mallin e dhimbshëm, orët, kur më zë malli për vendlindjen. Kjo nuk sjell asgjë. Kështu jemi ne nga Tiroli, madje dhe Zoti atje sipër, i cili na fut në zemër mallin për malet e vendlindjes, nuk do ma merrte për të keq. Kur mendimet e mia shkojnë atje tutje në vendlindje, kur para syve të mi shfaqen pamjet e vendlindjes, prindërit, vëllezërit e motrat, shokët, të afërmit, bashkatdhetarët, më duket të qenurit këtu, kaq i mërzitshëm dhe jeta e tanishme më ngjason me një shkretëtirë dhe mbi këtë shkretëtirë gjendet diku larg si një fata morgana plot dritë dhe e mrekullueshme, e kaluara. Në të tilla momente, nuk vlen aspak arsyetimi, s’mund të zotërosh veten, shpesh shkoj larg, atje lart në majën e Qafës së Fikut, atje ku shikimi im kapërcen mbi Molung e deri te liqeni dhe që prej aty, tutje në veri, atje ku shtrihet në largësinë e mjegullt, Tiroli, vendlindja ime. Dhe kur ngopem duke shikuar e kur ky tufan zë vend diku në zemër, kthehem ngadalë në banesën time dhe kryej me dashuri punët e mia. Për fat, këto orë të turbullta, s’janë dhe aq të shpeshta. Në Lezhë ishte dhe më keq. Atje e luftoja melankolinë me mjete të tjera. E lashë kalin t’i vinin shalën dhe përsëri u largova shpejt, duke kapërcyer hunj dhe gurë, gropa dhe kodra, gjithnjë shpejt e më shpejt. Sa më i egër udhëtimi, aq më shpejt e rigjeja veten. – Tu autem, Domine, miserere mei…

GJAKMARRJA

7 nëntor 1905

schulz_05Sot lejova Mark Palin të vinte tek unë. Ai është prej kohësh në gjak me familjen Kovaçi. Dikush nga familja Kovaçi kishte vrarë birin e tij. Kjo kishte ndodhur para shtatë viteve. Unë doja të ndërhyja dhe për këtë iu luta me fjalë bindëse, që të falte dhe të harronte. Për se të vlen urrejtja? Me këtë i sjell vetes pakënaqësi, ndërkohë që shkatërron dhe familjen e vrasësit. Kanë kaluar shtatë vjet që nga vdekja e fëmijës, dhe deri tani s’ke mundur të hakmerresh, ngaqë familja dhe fisi Kovaçi janë arratisur dhe sillen si të pastrehë nëpër këtë botë të madhe. Burri hodhi sytë nga zjarri (ne ishim në kuzhinë) dhe as që donte t’ia dinte për pajtimin. Kur u çua të ikte, bëra një copë rrugë me të. Duhej të kalonim nga varrezat. Papritmas u ndal aty, bëri me dorë nga një varr, pastaj nga një tjetër dhe më tha: këtu nëna e fëmijës tim ka shkulur flokët e kokës, këtu duhet të shkulë flokët e kokës edhe nëna e vrasësit.

Më 25 nëntor 1960 lindi John Fitzgerald Kennedy Jr., fëmija i dytë i Jacqueline Bouvier dhe JFK

VOAL – Imazhi i parë që vjen në mendje duke folur në lidhje me John John, si përmendej me përkëdheli emri i tij, është ai i fëmijës që zvarritet në katin e Zyrës Ovale ose i fëmijës me pallto ngjyë të çelur, kaçurelin biond mbi sytë e ëmbël, i cili përshëndet flamurin amerikan që mbështjell arkivolin e babait të tij, të vrarë në Dallas më 22 nëntor 1963.

 

John Fitzgerald Kennedy Jr., fëmija i dytë i Jacqueline Bouvier dhe JFK, Presidentit më të dashur të Shteteve të Bashkuara, ka lindur në Uashington 25 nëntor 1960. Ai rritet me mbresën e tragjedisë që goditi familjen e tij dhe, si motra e tij më e madhe Caroline, ai mban mbi supet e tij trashëgiminë e vështirë të një babai mitik dhe një nëne që është mbretëresha e grupit jet dhe të thashethemeve tokësore.

Ai studioi së pari në Shkollën e Kolegjit të Nju Jorkut, pastaj në Akademinë Phillips, dhe në vitin 1983 fitoi diplomën në Universitetin Brown. Pas dy përpjekjeve të dështuara, në vitin 1989 u diplomua në Juridik në Shkollën e Drejtësisë në Nju Jork.

Ai ën një jetë mjaft të izoluar, larg nga politika, në kërkimin e kotë të një “normaliteti” që nuk i është dhënë trashëgimtarit të vetëm mashkull të JFK-së. Kronikat që kanë të bëjnë me të – reale apo të imagjinuara – flirte, duke përfshirë edhe një me këngëtaren Madonna, me aktoren Daryl Hannah, dhe që – pak më shumë se thashethem – me Princesha Diana.

Themelimi, në shtator 1995, i revistës “George”, në numrin e parë të së cilës shfaqet Cindy Crawford veshur si Xhorxh Uashington, bën jehonë në botë. Por është martesa e tij të Carolyn Bessette (21 shtator 1996 ka ndodhur në Cocumberland Island, Gjeorgji) që e vendos atë me forcë në qendër të vëmendjes botërore: i bukur, elegant, plot magji, nuk mund t’i shpëtojë vëmendjes disi të ligë të mediave.

Tek John John shkëlqen edhe drita e babait të tij legjendar, dhe të gjithë presin një të ardhme të madhe prej tij. Por ai nuk do të ketë kohë ta jetojë këtë të ardhme.

John John vdes në natën e 16 korrik 1999, menjëherë pas orës 21:39, kohë e kontaktit tij të fundit me kullën e kontrollit të ishullit Martha Vineyard, ku ai është në rrugën e tij, me gruan dhe motra e tij Lauren, për të marrë pjesë në martesën e kushëririt të tij Rory.

Piper 32 Saratoga 2HP, avioni i vogël, të cilin po piloton, zhytet në ujërat e Oqeanit Atlantik, pranë ishullit të Martha Vineyard.

Shkaqet nuk janë të qarta: ndoshta ishte një dështim mekanik, ndoshta një sëmundje, ndoshta një çorientim i shkaktuar nga kushtet e këqija të motit. Ekziston edhe një dyshim komploti për të vrarë trashëgimtarin e JFK-së.

Kjo në veçanti do të përfshijë gabimin njerëzor për shkak të mungesës së përvojës (John John kishte marrë licencën e tij të pilotit vitin e shkuar) dhe gjendjen e saj jo të përsosur fizike (ai kishte kyçin e këmbës e dëmtuar) dhe familja e Carolyn dhe Lauren Bessette synonte të padisë për të marrë një kompensim multi-milioner. Gjykimi shmanget nga familja Kennedy me një dëmshpërblim thelbësor.

Hulumtimi i Piper vazhdon dhe më 20 korrik gjendet pranë ishullit. Aeroplani i vogël shtrihet 30 metra thellë, Carolyn dhe Lauren nuk kanë gjurmë: trupat e tyre janë hedhur jashtë avionit nga përplasja e madhe me ujin.

John John ndërkq është atje, në ndenjësen e makinës me rrip, i lidhur për jetë e vdekjen në aeroplanin e vogël që ndoshta përfaqësonte një sfidë për të, sfidën e fundit për të shpëtuar nga një fat i mallkuar dhe, në vend të kësaj, mallkimi ndodhi, duke e dënuar atë për një “vdekje alla Kennedy”.

Funerali zhvillohet të shtunën, 23 korrik, dhe xhaxhai, senatori nga Massachusetts, Edward Kennedy kujton nipin e tij të ri “të cilit nuk iu dha kohë për të krehur flokët gri” dhe se “fati i ka dhënë gjithçka, por jo një jetë të gjatë.”

Amerika është tronditur thellë nga kjo ngjarje tragjike dhe Bill Clinton, atëherë President i SHBA-ve, një shenjë e zisë ul flamurin në gjysmë shtizë në Shtëpinë e Bardhë.

Trupi i John F. Kennedy Jr. është djegur, dhe në bordin e gjuajtësbombaduesit “Prisco” zhvillohet një shërbim përkujtimor, pas të cilit hiri i tij shpërndahet në Oqeanin Atlantik, në brigjet e Martha Vineyard. Pra përfundon tregimi i shkurtër i John John, meteor pak i trishtuar që nuk ka pasur kohë të bëhet yll.

Më 22 nëntor 1890 lindi Charles De Gaulle, gjenerali që u bë mishërim i emrit të Francës

VOAL – I lindur në Lille më 22 nëntor, 1890, Charles De Gaulle (Sharl Dë Gol) ishte gjenerali i cili për gati tri dekada ka mishëruar emrin e vërtetë të Francës, ai shoqëroi transformimin e vendit nga fuqi koloniale në fuqi ekonomike dhe politike.

Zgjedh karrierën ushtarake kur ishte tetëmbëdhjetë vjeç, në gusht të vitit 1914, me shpërthimin e Luftës së Parë Botërore, është toger. I burgosur nga gjermanët në vitin 1916, ai u lirua me armëpushimin në shtator të vitit të ardhshëm. Ai u bë kapiten dhe në vitin 1922 u pranua në shkollën e lartë ushtarake. Në vitin 1931 ai u dërgua në Sekretariatin e Përgjithshëm të Mbrojtjes dhe aty ishte ai që filloi të tregonte interes për çështjet e shtetit. Më 3 shtator 1939, kur Franca i shpalli luftë Gjermanisë, ai tashmë ka arritur gradën e kolonelit.

Këto ishin vite të tensionit të madh kombinuar me zemërim të madh të shkaktuar nga qarkullimi në Evropë i armatës së pandalshme të Hitlerit, që mbillte kudo vdekje. Franca ndjehet e kërcënuar, por fatkeqësisht hyri në konflikt në kushte katastrofike socio-ekonomike.

Në vitin 1936 Fronti Popullor i majtë fiton zgjedhjet, por qeveria socialiste e Leon Blum dështon për të ringjallur gjendjen e vendit, i cili, për këtë arsye, hyn i papërgatitur për luftë.

Më 1 qershor 1940, de Gaulle u emërua gjeneral brigade dhe nënsekretar i Mbrojtjes.

Situata precipiton. Në mes të qershorit, duke u kthyer nga një takim me kryeministrin Winston Churchill, ai mëson në Bordo dorëheqjen e kryeministrit Paul Reynard, zëvendësuar nga Marshall Philippe Petain, i cili nxiton për të kërkuar një armëpushim me Gjermaninë.

Për Francën fillon një periudhë e errët, ku merr jetë  i ashtuquajturi “kolaboracionizëm” me pushtuesit, i cili do të përfshijë një pjesë të shoqërisë franceze, para së gjithash qeverinë e zhvendos në Vichy, për të ndalur urrejtjen dhe çmendurinë e nazistëve.

De Gaulle shfaqet në Londër: më 18 qershor nga BBC nis një apel të famshëm, që francezët t’iu rezistojnë gjermanëve. Pak ditë më vonë ai e denoncon armëpushimin: kjo vlen një dënim me vdekje në mungesë. Nga Afrika organizon forcat e Francës së Lirë dhe më 3 qershor të vitit 1944 ai u emërua president i përkohshëm i Republikës nga ana e Këshillit të Mbrojtjes, organ i lindur në Kongo në vitin 1940. Një qeveri që në fund të tetorit, është njohur nga fuqitë e mëdha, Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Sovjetik dhe Britania e Madhe.

Pas fitores së luftës dhe përzënies së nazistëve nga Franca, në fillim të vitit 1946 De Gaulle si president i përkohshëm heq dorë nga mandati i presidentit të përkohshëm, me shpresën, jo të fshehur, se Franca do ta kuptojë atë. Por nga zgjedhjet që ndodhin në vjeshtë, ai del i humbur. Kështu lindi Republika e katërt, jo shumë e ndryshme nga ajo e mëparshmja (ndërsa de Gaulle kishte propozuar programin e tij të gjerë të reformave dhe përqëndrim në ekonomi). Megjithatë, De Gaulle ka hyrë  tashmë në politikë dhe në prill të vitit 1947 ai themeloi lëvizjen “Rassemblement du peuple Français”, e cila menjëherë të sjell një rezultat të madh në zgjedhjet lokale. Por në zgjedhjet politike të vitit 1951, ai del i mundur.

Për gjeneralin filloi një periudhë e mërgimit politik në tërheqje e tij në Colombey-les-Deux-Eglise ndërsa Franca po përjeton vështirësi serioze, pjesërisht për shkak të rënies së perandorisë së saj koloniale. De Gaulle u kthye nga mërgimi i tij dhe më 1 qershor 1958 ai u zgjodh kryetar i Këshillit nga Asambleja Kombëtare.

Deputetët i japin kompetencat e përgjithshme gjeneralit dhe mundësinë e hartimit të një Kushtetute të re. Në thelb, shumica e historianëve pajtohen në përcaktimin e kësaj situate anormale një “grusht shteti të bardhë”, një moment i historisë franceze, në të cilën një përgjithësi ka kompetenca të plota, si një diktator. Burrë shteti i madh, megjithatë, shumë i lidhur me vendin e tij dhe në zemër të një ndjenjë të madhe të shtetit, të cilësisë që ka karakterizuar gjithmonë, më 28 shtator, paraqesë në një referendum një kushtetutë të re, e cila fitoi favorin e shumicës dërrmuese të francezëve .

Më 21 dhjetor ai u zgjodh President i Republikës. Republika e Pestë ka lindur, me një sistem fort presidencial dhe elektoral ende në fuqi sot.

Ndërkohë, faktet e Algjerisë shpërthejnë, një nga shumë koloni franceze që ka kërkuar prej kohësh autonomi. De Gaulle propozon vetëvendosje për koloninë e Afrikës së Veriut, dhe referendumi më 8 janar 1961 jep konfirmim. Disa gjeneralë nuk pajtohen dhe më 22 prill 1961, ata bënënjë grusht shteti ushtarak në Algjer. Rruga e pavarësisë, megjithatë, është e pandalshme dhe kryengritja nuk ka efekt, përveç për të krijuar një organizatë terroriste (OAS), i formuar nga ushtarakët francezë që ishin kundër me dekolonizimit, të cilët do të bëjnë disa herë atentate kundër Gjeneralit dhe do të jetë për vite në qendër të ndodhive të errëta në të gjithë Evropën.

Më 1962 de Gaulle bëri një hap tjetër drejt reformës së përgjithshme të shtetit, duke futur zgjedhjen e drejtpërdrejtë të Presidentit të Republikës. Më 1965 është kandidat dhe fiton në balotazh kundër socialistit François Mitterrand. Ndërkohë, ai forcon politikën bërthamore të Francës, duke krijuar “force de frappe”, duke hedhur poshtë mbrojtjen e Shteteve të Bashkuara dhe duke e quajtur veten jashtë NATO-s. Kjo politikë e duarve të lira iu pëlqen francezëve. Është 1968 dhe Parisi po digjet me trazirat e studentëve dhe punëtorëve. Për Francën është një moment tjetër dramatik. Më 20 maj, dhjetë milionë punëtorë shkojnë në grevë. Në ditët më vonë De Gaulle kontakton ushtrinë, në një përpjekje për të rivendosur rendin në vend. Ai kthehet më 30 maj dhe shpall shpërbërjen e Asamblesë Kombëtare. Kjo është një provë e forcës që fiton në gjysmë: trazirat pushojnë, por një shumicë e fortë e krahut të djathtë del nga zgjedhjet, i panënshtruar ndaj reformave që Gjenerali ende dëshiron të prezantojë. Në fillim të prillit 1969 ai promovoi një referendum për t’i dhënë më shumë pushtet Rajoneve dhe Senatit, por ai u mund. Dhjetë minuta pas mesnatës, më 28 prill, ai dha dorëheqjen si president: ishte largimi i tij i lavdishëm nga politika franceze. Ai vetëmërgua pastaj në Colombey; këtu Charles De Gaulle vdes më 9 nëntor 1970.