VOAL

VOAL

Fotografi zviceran Frederik Buasona: ÇAMËRIA, SHQIPËRIA DHE KOSOVA NË VITIN 1913 (II)

November 5, 2022
blank

Komentet

blank

Expo 2025, një pavijon “i lehtë” për Zvicrën

VOAL- Në Expo 2025, ekspozita universale që do të mbahet në Osaka të Japonisë, Zvicër synon të prezantojë pavijonin më të lehtë dhe ekologjik të të gjithë eventit. Këtë e bëri të ditur sot (e enjte) Departamenti Federal i Punëve të Jashtme (EDA), i cili gjithashtu nënvizon synimin e tij për të thelluar më tej marrëdhëniet me Japoninë.

Ekspozita do të mbahet nga data 13 prill deri më 13 tetor dhe do t’i kushtohet temës “Të formësojmë shoqërinë e së ardhmes për jetën tonë”. Organizatorët parashikojnë pjesëmarrjen e rreth 150 vendeve dhe 28 milionë vizitorëve.

Zvicra dëshiron të tregohet si një forcë novatore dhe shtytëse, me vëmendje të veçantë në tre fusha tematike: “jeta” (shkencat e jetës, shëndeti dhe ushqimi), “planeti” (mjedisi, qëndrueshmëria, klima dhe energjia) dhe “qenia njerëzore në rritje. ” (robotika dhe inteligjenca artificiale).

Dhomat federale kanë miratuar tashmë një kredi prej 19.4 milionë frangash për t’u përdorur për ekspozitën: falë kontributit të sponsorëve, shpenzimet neto që do të përballohen nga Konfederata do të arrijnë në 13.2 milionë. rsi-eb

blank

La Semaine littéraire (1912) Udhëtim në Shkodër të Shqipërisë – Rrëfimi i gazetares dhe shkrimtares zvicerane Noëlle Roger

 

blank

Noëlle Roger (1874 – 1953) – Burimi forografisë : Frank Henri Jullien, photographe – Bibliothèque de Genève

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 1 Shkurt 2023

 

“La Semaine littéraire” ka botuar, me 2 nëntor 1912, në faqet n°524 – 526, rrëfimin e udhëtimit të gazetares dhe shkrimtares zvicerane Noëlle Roger (Hélène Dufour) asokohe në Shkodër, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar : 

 

Në Shkodër të Shqipërisë

blank

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Gjithë mëngjesin kishim udhëtuar nëpër shkretëtirat e gurta të Malit të Zi : një labirint malesh shkëmbore, lugina të rrumbullakosura, me një fund të gjelbër, ku grumbullohen fusha të ngushta; sfonde të forta gri, vija të thata, maja me profile të mprehta.

 

Sidoqoftë, majat e larta u ulën ngadalë. E gjithë lugina zbret me një pjerrësi të pandjeshme. Atje, midis shkëmbinjve të shpërthyer, mund të dallosh një hapësirë të sheshtë me një jeshile kaq të gëzueshme, saqë sytë janë ngjitur pas saj pa e kuptuar. Po, uji shkëlqeu, është vërtet skaji i ngushtë i liqenit të Shkodrës që shfaqet, që afrohet, ky liqen tërhiqet si një liqen zanash, i mbyllur në mënyrë misterioze në malet e tij të egra ku fiset gjithmonë rebele vazhdojnë një ekzistencë legjendare në skajet e qytetërimit.

 

Kaluam Riekën, fshatin malazez, të shtrirë përgjatë rrugës. Tashmë mund të dallojmë mbulesën e zambakëve të ujit. Duket si një lumë i gjerë i ndalur në rrjedhën e tij dhe që ka lulëzuar. Malet e thata e rrethojnë atë dhe duket se e pengojnë kalimin e tij, ndërsa pas tij, kalaja e lartë e Malit të Zi pret në qiell krelat e saj të zeza.

 

Vapori i vogël i ndalur pranë bregut as nuk nxjerr tym, megjithëse ora e nisjes ka kaluar. Ai duket sikur nuk dëshiron të largohet kurrë.

 

Malazezët me blu dhe të kuqe, dhe shqiptarët të veshur me të bardha, të ulur mbrapa, krah për krah, pinë duhan dhe shkëmbejnë fjalë të rralla. Pjesa e përparme është e zënë nga një princeshë shqiptare, e krishterë, e veshur me stil elegant perëndimor dhe nga shërbëtorët e saj.

 

Megjithatë anija u largua. Mbulesat e lulëzuara, njëra pas tjetrës, grisen. Korollat e bardha, të vendosura mbi ujë mes gjetheve lundruese tunden për një moment. Ne lundrojmë nëpër fusha me zambakë uji. Gjithnjë e më shumë shfaqen shelgje, të papërpunuara në ujë të plotë dhe duke i lënë rrënjët e tyre të rastësishme të varen si fije floku. Ata formojnë pyje të vërteta midis të cilëve ne thurim (ndjekim) rrugët e gjata.

 

Ky liqen i çuditshëm, aq i lulëzuar dhe i mbjellë me gjelbërim, kthehet, kërkon një kalim midis maleve që ndahen gradualisht, gjithmonë këto male të zhveshura, të thata, me profile të mprehta, gri dhe kaltëroshe dhe aq të ndritshme në diell.

 

Ja ishulli tërësisht i bardhë ku dërgohen kriminelët malazezë. Dallojmë kullat e rrumbullakëta dhe muret e kalasë. Dhe këtu, atje, në breg, janë shtëpitë e vogla të Virpazarit që janë të grumbulluara së bashku, disa tezga, “kafeneja”. Anija e madhe po na pret.

 

Lundrimi është piktoresk, me vajtje-ardhjet e shqiptarëve, brezat e gjerë të të cilëve përmbajnë thika me doreza të zbukuruara dhe pistoleta. Gjenden të grumubulluara në “salon” familjet myslimane, gra me ferexhe, një sërë fëmijësh të vegjël të bukur të veshur me rroba që shkëlqejnë. Një princeshë e re turke ka ardhur nga Shkodra për të takuar miken e saj shqiptare. E mbuluar rreptësisht, ajo ka veshur një rrobë të lirshme stofi që paloset mbi ballin e saj. Ajo shoqërohet nga motra e saj e vogël, një vajzë bukuroshe me flokë të shkurtër të zinj, një fytyrë të zgjatur, me sy që i shkëlqejnë, dhe suitën e saj : një oficer dhe dadoja e vjetër që pi duhan pa ndalim.

 

blank

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

U nisëm.

 

Liqeni i Shkodrës më në fund shpaloset, i jashtëzakonshëm dhe duke ndryshuar gjelbërimin nën re. Malet e shkreta largohen gjithnjë e më shumë. Anija jonë duket e humbur mbi ujërat e shkreta që takojnë qiellin në horizont.

 

Megjithatë, ne u ndalëm sërish. Ne nuk shohim asnjë banesë në bregun shumë të largët, nga i cili na ndajnë hapësirat e kallamishteve. Një varkë zbret nga bordi i anijes, e mbushur me shqiptarë, me gratë me ferexhe. Ajo largohet, midis kallamishteve, shkon drejt një fshati të padukshëm. Ajo u zhduk. Dhe vetmia e pamasë e liqenit nis sërish.

 

Kush foli në gazetat për betejat me anije në liqenin e Shkodrës ? Ne pamë vetëm këto dy varka të vogla të cilat bëjnë shërbimin me radhë.

 

Princesha turke u ul në pjesën e përparme dhe, me fytyrën nga horizonti, hoqi vellon e saj të trashë të zezë. Shoqja e saj shqiptare dhe ne formojmë rreth saj një rreth femëror. Burrat nuk mund ta shohin atë. Në bazë të një marrëveshjeje të heshtur, evropianët qëndrojnë në pjesën e pasme me oficerin turk dhe udhëtarët shqiptarë.

 

Dhe princesha e vogël i ofron erës me kënaqësi fytyrën e saj ende fëminore, të çrregullt dhe delikate, të ndriçuar nga sytë e mëdhenj kafe përkëdhelës. Në frëngjishten e pastër që theksi i saj i lehtë e bën në mënyrë të veçantë melodioze, ajo shpreh gëzimin e saj. Ajo u lejua të vinte dhe të takonte mikeshën e saj deri në Virpazar! Mikeshën e saj që kishte disa javë pa e parë! Dhe duart e tyre vazhdojnë të ndërthuren. Ato shkëmbejnë përkëdhelje, fjalë përkëdhelëse. Në Shkodër, ato nuk mund të takohen çdo ditë. Ato nuk mund ta shohin njëra-tjetrën për shumë kohë. Dhe ato e duan njëra-tjetrën.

 

— Ah, sa e mirë është miqësia. Nuk ka asgjë më të mirë në jetë! na thotë me një zë të rëndë vajza myslimane. Dhe zëri i saj shpreh një ndjenjë aq të thellë sa ne harrojmë moshën e saj. Duket se jemi në prezencën e një gruaje që tashmë ka vuajtur. Ajo është kaq e thjeshtë dhe kaq emocionuese, aq e ndryshme nga vajzat e reja të Perëndimit, të cilave zakonet e botës u japin një furnizim frazash të gatshme, banalitetesh të këndshme për të shprehur ndjenjat e tyre të sinqerta. Dhe ndjenjat e tyre, sa e humbasin intensitetin e tyre, duke u shpërndarë vazhdimisht në rrëmujën e jetës moderne!

 

Kjo e fundit e ka këtë privilegj të jetojë jashtë këtyre kontakteve që pakësohen, të këtyre kontakteve vulgare. Ajo ka të drejtë të mbulohet, të kalojë indiferente dhe e heshtur. Gjithë lulen e zemrës së saj delikate ajo e ruan për rrethin e saj intim. Ajo mund të mbetet e vërtetë edhe në fjalën e saj më të vogël.

 

— Por dashuria? reagon njëra prej nesh.

 

Ah ! dashuria… Myslimanja e vogël rrëqethet pak. Dashuria! oh nuk duhet të jetë aq e bukur sa miqësia… Ka egoizëm në dashuri… ashtu siç i paraqitet, siç shihet në libra. Ajo ka frikë prej saj. Ajo do të donte të qëndronte kështu, e ulur pranë shoqes së saj, duke i buzëqeshur asaj, me duart e tyre të ndërthurura, dhe më pas rreth tyre, vetmia e liqenit.

 

Ajo merr frymë thellë. Sa i bukur është liqeni! Edhe të huajve u pëlqen shumë! Oh sa e lumtur është ajo. Ajo është e lumtur sot. Ky udhëtim, për princeshën e vogël sedentare, e cila nuk është mësuar të udhëtojë rrugëve me biçikletë apo makinë, ky udhëtim në liqen me shoqen e saj, po merr përmasat e një gëzimi të pabesueshëm që do ta mbajë mend gjatë.

 

Tashmë, ai është pothuajse në përfundim. Koha kalon shumë shpejt. Ne flasim. Kjo vajzë e re myslimane është e qartë se nuk është e zhgënjyer. Asgjë nga snobizmi modern nuk ka mundur ta prekë atë. Ajo nuk revoltohet kundër fatit të saj. Ajo nuk admiron verbërisht gjithçka që bëjnë gratë perëndimore. Ajo i sheh disa libra të caktuar të shkruar për Turqinë shumë sipërfaqësorë dhe shumë të rremë. Dhe ajo që e fyen mbi të gjitha është mungesa e delikatesës së disa shkrimtarëve në kërkim të kopjeje për botim. — “Ka disa gjëra që nuk duhet t’i kishin thënë… I mirëpresim si miq, dhe më pas…”

 

Përgjatë kësaj kohe, u gjetëm përballë maleve të larta të zhveshura. Dhe ne tashmë mund të dallojmë në majë të një kodre aty pranë, një kështjellë të gjatë, gjysmë të rrënuar dhe të gëlltitur nga gjelbërimi. Shkodra. Princesha myslimane, e bija e një zyrtari të lartë, na ofron shërbimet e saj. Dhe ndërsa e falënderojmë për mirësinë e saj ndaj të huajve, ajo përgjigjet me atë buzëqeshje kaq të re dhe emocionuese :

 

— “Feja jonë na urdhëron të veprojmë kështu”…

 

Ne dallojmë përgjatë bregut ndërtesa të ulëta; afrohen varkat me majë të ngushta dhe të ngritura, duke kërcyer mbi dallgë. Nuk ka asnjë mundësi për të zbarkuar me këmbë. Në buzë të ujit, një grup ndihmësish, shqiptarë dhe ciganë presin, gati për t’u hedhur mbi udhëtarët.

 

Ceremonitë doganore janë shkurtuar shumë falë një fjalëkalimi misterioz të dhënë nga dy mikeshat. Dhe ja ku po endemi rastësisht në rrugicat e pazarit.

 

Çatitë e afërta e të shtrembërta strehojnë tezgat e ngushta. Ne qarkullojmë nëpër rrugica të ngushta me kalldrëm të mprehtë dhe të pabarabartë. Kemi përshtypjen e një ngjeshjeje të jashtëzakonshme, të një labirinti rrugicash, të një montimi shumë të vjetër shtëpish prej druri.

 

Pazari i Shkodrës në Shqipëri nuk është një pazar për të huajt, siç është bërë pazari i Sarajevës, p.sh., ku ofrohet xhingla e lehtë për t’u mbajtur, ose objekti luksoz, qypi, tapeti, i cili tundon udhëtarin. Jo, turistët janë të rrallë këtu. Pazari është i destinuar për jetën lokale. Ata shesin perime, fruta, mish të thatë deleje, rroba të bardha, pantofla, plisa dhe rripa të gjerë lëkure të punuar.

 

Zhurma e rrugëve të ngushta, turma e fëmijëve të bukur ciganë, të ngjitur pas hapave tanë, qëndrimet e turqve të vjetër të ulur para filxhanit të kafesë, të gjitha linjat dhe të gjitha ngjyrat na argëtojnë dhe joshin sytë.

 

Megjithatë, dita përparon. Duhet të arrijmë deri në qytet. Një rrugë e madhe na çon atje. Këtu, përtej mureve të kopshteve, janë shtëpitë e vogla turke, të mbyllura dhe të fshehta, të rrethuara me pemë. Muzgu po bie kur arrijmë në rrugën kryesore ku ndodhet hoteli dhe në shtëpitë kryesore ku jetojnë zyrtarët.

 

Një eunuk i zi, i dërguar nga princesha turke, pret dy të huajat që t’i shpjerë tek ajo.

 

Në një sallon të madh, të mobiluar në stilin europian, por të gjithë muret e të cilit janë të mbuluara me qilima të vjetër të mrekullueshëm, ajo na pret, e veshur me një bluzë dantelle dhe një fund të bardhë pëlhure, me një prerje të paqortueshme. Por kjo uniformë mondane nuk arrin t’i heqë asaj këtë joshje, të përbërë nga misteri dhe eleganca sentimentale. Ajo justifikon nënën e saj të sëmurë, e cila nuk mund të na presë. Babai i saj është në një udhëtim. Ajo dëshmon gëzimin e saj për të festuar të huajat që i ka paraqitur shoqja e saj. Ajo nuk është më statuja e qeshur në vellot e saj bionde, e cila ka frikë të kthejë kokën dhe të lërë t’i duket fytyra. E zhdërvjellët dhe e lehtë, ajo nxiton të na shërbejë kafe dhe limonada, shqetësohet për lodhjen tonë me fjalë goxha përkëdhelëse. Lëvizjet e saj mbeten të matura dhe të heshtura, zëri i saj me intonacione të buta mezi ngrihet. Ajo ka pikërisht këtë hirin e brendshëm që komunikon me çdo gjest, me çdo buzëqeshje, me çdo fjalë një emocion të vërtetë, një qëllim delikat. Këtu vështrojmë vajtje-ardhjet e saj në këtë mjedis perëndimor. Pavarësisht objekteve që e rrethojnë, pavarësisht veshjes së saj pariziane, pavarësisht kulturës së mendjes së saj, ajo ende ruan shpirtin e saj mysliman, siç ia transmetuan të parët e saj, këtë shpirt të fshehtë, të nuancuar, të përulur dhe mendjemadh, që na ikën dhe na tërheq.

blank

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Ajo dëshiron të na tregojë kopshtin e saj, lulet e saj që ne nuk do t’i shohim, sepse nata ka rënë, kopshtin e saj të mbyllur me mure të larta ku mund të dallojmë masat e zeza të pemëve dhe ku ajo kalon orë kaq të ëmbla me shoqen e saj.

 

Nga ana e saj, princesha e krishterë na pret dhe këtë herë zotërinjtë pranohen. Mobiljet Louis-Philippe zbukurojnë sallonin. Por ka edhe, përgjatë mureve, qilima të vjetër lutjesh dhe punime druri turke të punuara me imtësi. Mikpritësja jonë e bukur na prezanton me nënën e saj, një grua e gjatë, e dobët me tipare të vrazhda, e veshur me rroba të errëta. Ajo ka luftuar, më parë, në malet e saj. Ajo ruan traditat e vjetra. Kjo figurë energjike bie menjëherë në sy. Një botë e ndan atë nga vajza e saj, e cila duket kaq moderne dhe kozmopolite. Ato duken se e duan shumë njëra-tjetrën. Dhe ne nuk mund të mos pyesim veten se si u realizua ky transformim i brezit të ri, në sajë të çfarë zemërthyerjesh sekrete…

 

Na shpjerin më pas në një salon tjetër pranë peshkopit të mirditorëve, i cili sapo ka ardhur, një plak shtatlartë, mjekra e bardhë e të cilit shtrihet mbi mantelin e purpurt. Ai na flet për ato popullsi të krishtera të maleve, aq të egra, mes të cilave jeton.

 

Pastaj eunuku i zi na kthen në hotel. Sepse nëse një patrullë do të takonte të huaj vetëm në rrugë në këtë orë të vonë, ata do të rrezikonin të çoheshin në stacionin policor dhe të kalonin natën në burg.

 

Në dritën e madhe, ne shëtitëm në lagjen turke të Shkodrës. Që nga mëngjesi e gjithë jeta dhe lëvizja kthehet në pazar, pranë portit, i cili formon zonën e biznesit krejtësisht të ndarë. Lagjja e ciganëve, pak jashtë qytetit, paraqet aspektin e saj të zakonshëm të mjerimit të gëzueshëm, me kasollet e rrënuara në mënyrë të pamundur dhe me tufën e fëmijëve të rreckosur e të qeshur, gratë me rroba me ngjyrat flakë, që të shtrijnë duart nga larg dhe me sytë e bukur të zinj, ju lusin.

 

Shtëpitë e krishtera janë të grumbulluara rreth kishës ortodokse, ku gratë fshatare vijnë në mëngjes për të bërë lutjet e tyre. Por rrugët turke janë në gjumë në një heshtje të trazuar vetëm nga kalimi i ndonjë karroce apo një grupi burrash të heshtur që shkojnë në pazar. Të gjera dhe të shtruara, rrugët turke vazhdojnë mes dy mureve të larta të ndërprera në intervale nga një portë e fortë prej druri, e mbyllur rreptësisht, me një derë diskrete që u lejon banorëve të njohin vizitorin e tyre. Gjelbërimi shfaqet, duke shkuar përtej mureve, kulmeve dhe ndonjëherë një pjesë e një shtëpie prej druri, një ballkon. Ndonjëherë një derë hapet përgjysmë, lë të kalojë një grua me të zeza, e mbuluar, pastaj mbyllet dhe ju nuk keni mundur t’i hidhni një sy këtyre kopshteve të dendura ku gratë myslimane më në fund mund të zbulojnë fytyrat e tyre. Zakonet dhe traditat nuk harrohen aq lehtë, zakonet janë më të forta se një revolucion. Shkodra ka ruajtur pamjen e saj që kishte në regjimin e vjetër. Asgjë nuk është më mbresëlënëse se këto rrugë të heshtura, të cilat mbyllin rreth teje muret e tyre të larta xheloze, ndërkohë që ti ndihesh prapa, aq afër e megjithatë kaq larg, e gjithë kjo jetë familjare që po rrëshqet.

 

Këtu është xhamia, pemët e larta, shatërvani, turqit e vjetër të palëvizshëm, duke pritur orën e faljes. Jemi në shekullin e 16-të apo të 20-të? Sigurisht që kuadri mbeti i njëjtë. Këto rrugë të heshtura kanë pasur gjithmonë të njëjtën joshje misteri dhe soditjeje. Asgjë nuk ka ndryshuar në linjat e tyre, ato janë absolutisht të huaja për të gjithë utilitarizmin modern. Ato të japin ndjenjën sikur kanë qenë gjithmonë aty, ndjenjë që nuk e hasim më në asnjë qytet. Ne mund t’i harrojmë kollaj kohët tona dhe të endemi në një shekull të zhdukur. Dhe nga kjo ndjesi e rrallë, ne nuk mërzitemi kurrë.

 

Atje disa turq mblidhen. Të tjerë presin, të grupuar aty-këtu. Është një i vdekur që kalon. E çojnë në varreza. Atë e çojnë atje, i mbajtur nga të gjithë miqtë e tij, të cilët i japin hua shpatullat me radhë, sipas zakonit të bukur mysliman.

 

Falë udhëtares shqiptare patëm mundësinë të merrnim pjesë në dasmën e një fshatareje ortodokse në Shkodër.

 

Na futën në një dhomë ku kishte disa njerëz. Nusja u ngrit dhe qëndroi pas murit, me sytë e ulur. Ajo ishte e veshur me një xhaketë pëlhure (xhubletë) të rëndë, shumë të gjatë, shumë të gjerë, shumë të zbukuruar me perla dhe monedha, dhe që e bënte të dukej gjigante. Një model flokësh me qëndisje dhe lule ia mbulonte kokën. Ajo qëndronte e palëvizur, memece, sikur të ishte e panjohur për atë që ndodhte rreth saj, ndërsa të afërmit dhe miqtë bisedonin me zë të ulët dhe pinin kafe e limonadë. Kur dikush hynte brenda, ajo ngrihej në këmbë, me të njëjtin gjest automatik, me sytë ende në tokë, pastaj ulej sërish. Ajo dukej si një priftëreshë, e stolisur për ndonjë rit veçanërisht të shenjtë. Dhe kjo zgjat pesëmbëdhjetë ditë, gjatë të cilave ajo nuk duhet të flasë e as të shikojë askënd. Pastaj burri i saj e merr atë në shtëpinë e tij.

 

Ceremonia myslimane është pothuajse e njëjtë. Vetëm se asnjë burrë nuk do të lejohej të hynte në dhomë. Dhe nuses do t’i lyenin fytyrën dhe sytë e saj.

 

Këta të krishterë dhe myslimanë shqiptarë që jetojnë pranë njëri-tjetrit kanë zakone të ngjashme. Zakonet e disave kanë ndikuar në ato të të tjerëve. Gratë ortodokse (katolike) udhëheqin një ekzistencë të izoluar, të ruajtur, mjaft të ngjashme me atë të myslimanëve. Sepse disa shkojnë në kishë dhe të tjerë në xhami, do të ishte gabim të imagjinohet se ata e urrejnë njëri-tjetrin dhe të mendojnë vetëm të vrasin njëri-tjetrin.

 

I shohim shpesh, në mendime, dy vajzat e reja, të krishterën dhe myslimanen, të cilat e donin njëra-tjetrën me një miqësi kaq të bukur. Ne evokojmë siluetat e tyre, të prera në sfondin e gjelbër të liqenit, afër njëra-tjetrës, me duart e tyre të ndërthurura dhe me sytë plot lot që buzëqeshnin. Çfarë ka ndodhur me to në këtë kohë (moment) ? Familjet e tyre ndoshta janë në dy anë të kundërta (armiqësore). Baballarët e tyre, miqtë e tyre ndoshta po luftojnë. Ato kanë njerëz të dashur në të dyja ushtritë. Dhe zemrat e tyre pa dyshim janë të thyera. Dhe ato nuk mendojnë vetëm për atdheun e tyre…

 

Noëlle ROGER

 

blank

Në Zvicër rritet interesimi për vendosjen e paneleve diellore përgjatë autostradave

Një makinë elektrike rimbushet në një stacion të karikimit të shpejtë të operatorit GoFast në zonën e shërbimit të autostradës Oftringen Ost, fotografuar të enjten, 14 korrik 2022

 

35 kompani janë paraqitur për instalimin e paneleve në barrierat e zërit dhe në zonat e shërbimit – Storni: “Një kontribut i vogël në tranzicion, por i rëndësishëm”

 

VOAL- Strategjia e Konfederatës për Energjinë 2050 planifikon të shumëfishojë prodhimin vjetor të energjisë diellore me 13 herë në krahasim me sot. Një synim i arritshëm teorikisht duke mbuluar sistematikisht çatitë e ndërtesave me panele fotovoltaike, gjë që megjithatë nuk është gjithmonë e mundur për arsye teknike apo arkitekturore apo për mungesë vullneti nga ana e pronarëve. Prandaj, po kërkohen edhe mundësi të tjera, për shembull siç është propozuar në vitin 2020 në një postulat nga këshilltari kombëtar Bruno Storni, për të përdorur sipërfaqet e barrierave të zërit përgjatë autostradave ose zonave të shërbimit. Një ide që tani po merr formë.

Siç ishte parashikuar nga Tages Anzeiger, 35 kompani kanë kanë treguar gatishmëri dhe kanë krijuar zonat e para të shërbimit të ofruara nga Zyra Federale e Rrugëve për instalimin e paneleve.

“Është një burim më shumë që gjendet anembanë Konfederatës, ndaj është e drejtë që edhe Konfederata të bëjë pjesën e saj duke i vënë ato në dispozicion”, thotë deputeti socialist Bruno Storni për RSI, të cilit i theksojmë megjithatë se potenciali i përgjithshëm i 50 gigavat/orë janë të mjaftueshme për mbi 10,000 familje, por është një pjesë shumë e vogël, më pak se 0,1% e asaj që do të donim të prodhonim me energjinë diellore.

“Është shumë pak, por tranzicioni i energjisë përfshin shumë prodhime të vogla të decentralizuara dhe muret antifonike janë shumë të përshtatshme për fotovoltaikë”.

Në vende të tjera, panelet diellore përgjatë autostradave tashmë janë realitet, ndërsa në Zvicër jemi ndalur në projekte pilot. Megjithatë, tashmë diçka duket se po lëviz dhe ndër arsyet është edhe lufta në Ukrainë, e cila ka rritur çmimet e energjisë elektrike, duke i bërë më tërheqëse investimet në fotovoltaikë. rsi-eb

blank

Swiss Solidarity më 2022 dhuroi 154 milionë franga për popullsitë në fatkeqësi

Më shumë se 130 milionë franga u mblodhën për ndihmë për Ukrainën dhe vendet fqinje 

VOAL- Në vitin 2022, me 154 milionë franga, Swiss Solidarity regjistroi numrin e dytë më të madh të donacioneve vjetore në historinë e saj. Ndër të tjera, fondacioni mblodhi fonde për Ukrainën dhe për njerëzit e prekur nga përmbytjet në Pakistan. Vetëm pas cunamit të vitit 2004 në Azinë Juglindore, Swiss Solidarity mblodhi më shumë donacione në një vit të vetëm, për një total prej 227 milionë.

Viti 2022 u shënua nga kriza të mëdha humanitare dhe nga një valë e jashtëzakonshme solidariteti, thuhet në një deklaratë.

Ukraina përbënte një pjesë të madhe të aktivitetit. Deri në fund të vitit 2022, Swiss Solidarity kishte marrë mbi 130 milionë franga donacione për ndihmë në Ukrainë dhe vendet fqinje. Këto donacione u përdorën për të financuar projektet e ndihmave të organizatave të saj partnere zvicerane që ishin të pranishme menjëherë pas shpërthimit të luftës.

Pas përmbytjeve masive që goditën Pakistanin në fund të gushtit, Swiss Solidarity mori më shumë se 5.3 milionë franga donacione, sipas njoftimit. Paratë e mbledhura nga qytetarët zviceranë bënë të mundur financimin e shpejtë të ndihmës urgjente të organizatave partnere zvicerane.

Më 23 nëntor, Solidariteti Zviceran organizoi një ditë kombëtare solidariteti për njerëzit e prekur nga thatësira në Afrikën Lindore me mbështetjen e SSR. Sipas fondacionit, 13.8 milionë franga ishin mbledhur për ndihmë në Somali, Kenia dhe Etiopi deri në fund të vitit. rsi-eb

blank

Forcave Ajrore Zvicerane iu dorëzohen dronët e parë izraelitë

VOAL- Zyra Federale Armatimeve (armasuisse) i ka dorëzuar dy të parët nga gjashtë dronët e zbulimit ADS 15 dhe materialin e kërkuar për operacionet e fluturimit në Forcën Ajrore Zvicerane, sipas një deklarate të hënën. Dronët e mbetur do të dorëzohen më vonë këtë vit.

Bëhet fjalë për avionë të prodhimit izraelit, për të cilët ishte diskutuar edhe për vonesat e projektit. Pikërisht për shkak të këtyre vonesave, armasuisse vendosi gjoba ndaj prodhuesit Elbit. Më tej, vijon shënimi, “shërbimet suplementare në favor të Zvicrës janë negociuar me Elbit”.

ADS 15 është një sistem zbulimi pa pilot ose pa armë që zëvendëson sistemin e zbulimit me telekomandë 95 të përdorur në ushtri deri në fund të vitit 2019, por përputhet me teknologjinë më të fundit të viteve 1980. Ashtu si në rastin e paraardhësit të tij, përdoruesit janë shërbimet ushtarake dhe civile si shtabet e komandës kantonale, policia dhe agjencitë e shpëtimit ose trupat e rojeve kufitare. rsi-eb

blank

Katedër e re në Zyrih: mjekësia gjinore

VOAL- Universiteti i Zyrihut krijon një katedra të re për mjekësinë gjinore. Është e para në Zvicër për këtë disiplinë që studion dallimet biologjike dhe socio-kulturore midis burrave dhe grave dhe ndikimin e këtyre faktorëve në gjendjen shëndetësore dhe sëmundjet. Qëllimi është të vendoset theksi tek gratë në kërkimin mjekësor.

Dihet se gratë dhe burrat sëmuren ndryshe dhe reagojnë ndryshe ndaj ilaçeve, thotë profesoresha Catherine Gebhard nga Inselspital në Bernë, e cila ka disa vite që është aktive në këtë fushë, cituar në një shënim nga universiteti sot. “Pavarësisht kësaj, shumica e hulumtimeve sot fokusohen ende te meshkujt.”

Kjo është gjithashtu e dukshme në studimet e kafshëve, të kryera kryesisht në ekzemplarë meshkuj. Rezultati është se grave u kushtohet shumë pak vëmendje. Për shembull, rreziku i një ataku kardiak për t’u diagnostikuar gabimisht është shtatë herë më i lartë për një grua të re sesa për një burrë të së njëjtës moshë.

Katedra e re pritet të plotësohet më së voni deri në fillim të vitit 2024. rsi-eb

blank

Studiuesit zviceranë zbulojnë antitrupat kundër të gjitha varianteve të Coronavirusit

Filippo Bianchini dhe Virginia Crivelli, studentë doktorantë në IRB në laboratorin e profesor Davide Robbiani. Në të kuqe, blu dhe jeshile tre nga pikat e ftohta në majën e virusit

Është hapur rruga për zhvillimin e kundërmasave të reja kundër viruseve aktuale dhe të ardhshme të këtij lloji.

 

VOAL- Dy doktorantë të Institutit të Kërkimeve Biomjekësore, IRB, i lidhur me Universitetin e Zvicrës Italiane, kanë bërë një zbulim të rëndësishëm shkencor duke analizuar 10 milionë sekuenca të koronavirusit. Disa pjesë të majës së virusit, d.m.th. molekula që është thelbësore për infektimin e qelizave njerëzore, mbeten të pandryshuara. Në zhargonin teknik quhen pika të ftohta. “Shumica e virusit ndryshon me shpejtësi,” thotë Virginia Crivelli, “por ne zbuluam 15 rajone që nuk ndryshojnë.” Janë analizuar mostra të njerëzve që po shërohen për shkak të Covid-19 dhe në to janë identifikuar antitrupa specifikë për “pikat e ftohta”. “Ato janë antitrupa shumë të rrallë”, shpjegon Filippo Bianchi, “por falë një metode të re ne arritëm t’i identifikonim”.

Çfarë bëjnë këta antitrupa?

Këto antitrupa bllokojnë në thelb infeksionin e qelizave të ekspozuara ndaj virusit, madje edhe ndaj varianteve më të fundit dhe shqetësuese, dhe mbrojnë kundër sëmundjes në modelet paraklinike. Por kjo nuk është e gjitha: “Ka të ngjarë që koronaviruse të rinj të aftë të infektojnë njerëzit do të shfaqen në të ardhmen”, thotë Davide Robbiani, drejtor i IRB dhe koordinator i studimit, “rezultatet tona tregojnë se kundërmasa gjerësisht efektive mund të zhvillohen tashmë kundër kërcënimet aktuale dhe të ardhshme të koronaviruseve”.

Studimi u publikua në revistën Science Immunology, në një kohë shumë të shkurtër se zakonisht, duke pasur parasysh zbulimin e rëndësishëm. Ai u krye në bashkëpunim me kolegë nga Universiteti Stanford, Akademia e Shkencave e Republikës Çeke, Klinika Luganese Moncucco dhe me partnerë ndërkombëtarë të projektit ATAC (Terapia e Antitrupave kundër Koronavirusit) të financuar nga BE. rsi-eb

blank

Detektivet e artit

Isabelle Santoro

Ato hyjnë në lojë kur bëhet fjalë për vërtetimin e autenticitetit të veprave: ne takuam Isabelle Santoro dhe Aurélia Chevalier.

 

VOAL- Kur një koleksionist ose një muze blen ose shet një pikturë, mund të kthehen shumë para, për rrjedhojë autenticiteti i veprës bëhet thelbësor. Pikërisht në këtë pikë hyjnë në skenë Isabelle Santoro dhe Aurélia Chevalier, dy hetuese të vërteta të artit.

Për shembull, përballë një pikture me veshje të kohës, me parukë të kohës, me stilin piktorik të kohës, si e vërtetoni nëse është vërtet një pikturë e shekullit të shtatëmbëdhjetë? “Unë jam një kimist dhe më pëlqen të bëj pyetje, pak si Sherlock Holmes kur ai bën pyetjet e tij. Për të kuptuar me të vërtetë se si është bërë piktura dhe me çfarë teknikë”, shpjegon Isabelle Santoro, drejtore e kompanisë Geneva Fine Art Analysis. . “Ne shikojmë fillimisht ngjyrat e ndryshme për të parë se si janë futur në pikturë dhe gjithashtu shikojmë të çarat për të parë nëse janë të vjetra ose nëse dikush i ka bërë me qëllim për të bërë gjithashtu pikturën.”

 

Më pas verifikimi i kalon konservatores dhe restaurueses Aurélia Chevalier: “Unë shoh materialin dhe mund të gjej të çarat karakteristike të kohës, shiko nëse telajo është origjinale, nëse piktura është rrenjosur dhe për rrjedhojë e restauruar tashmë, nëse në pikturë. janë bërë rregullime të sipërfaqes”.

 

Duke i lidhur këto dy analiza, ekspertët krijojnë certifikatën e tyre të autenticitetit të punës, një certifikatë të cilën ata nuk mund ta atribuojnë gjithmonë. Ndaj ndodh edhe të gjesh veten në duart e veprave me vlerë të vogël. “Ne kemi gjetur piktura false mjaft shpesh. Njerëzit e duan pikturën e tyre dhe prandaj absolutisht duan që ajo të jetë e vërtetë.

 

Dy hetueset e veprave të artit do të jenë ndër protagonistët e artgeneve, nga data 26 deri më 29 janar në Palexpo. rsi-eb

blank

Intervista- Carla Del Ponte: “Putini është kriminel lufte”

Sipas Carla Del Pontes, prania e varreve masive në Ukrainë është tashmë dëshmi e krimeve të luftës të kryera nga rusët.

Ish-prokurorja e Gjykatës Ndërkombëtare Penale beson se tashmë ka prova të agresionit kundër popullit ukrainas – intervistë SWI swissinfo.ch

 

VOAL- Ish-prokurorja e Tribunaleve Penale Ndërkombëtare për Ruandën dhe ish-Jugosllavinë, Carla Del Ponte më vonë ishte ambasadore për Zvicrën në Paraguaj dhe Argjentinë. Në vitin 2008, ajo botoi kujtimet e saj: “Gjuetia: Unë dhe kriminelët e luftës”, për përvojën e saj si prokurore. Në atë kohë, libri shkaktoi shumë polemika për shkak të akuzave për trafik organesh nga militantët shqiptarë të Kosovës kundër të burgosurve serbë. Atë e takoi portali SWI swissinfo.ch që po bën një seri intervistash të fokusuara në krijimin e një gjykate për kriminelët rusë të luftës.

SWI swissinfo.ch: Imazhet që mund të paraqesin dëshmi të krimeve të luftës nga forcat ruse në Ukrainë janë publikuar në media të ndryshme. Sipas jush, a do të jetë në gjendje Vladimir Putini të shmangë një gjyq përpara një gjykate ndërkombëtare?

Carla Del Ponte: “Në parim jo, sepse Gjykata Ndërkombëtare Penale (ICC) në Hagë ka hapur tashmë një hetim për krimet e luftës dhe krimet kundër njerëzimit të kryera në Ukrainë nga ushtria ruse. Putini ka të ngjarë të njihet si përgjegjës për këto krime. Sigurisht, krimi më i rëndësishëm për të cilin ai mund të akuzohet është ai i agresionit (një krim i kryer nga një shtet ose nga persona në kontekstin e një konflikti të armatosur kundër një shteti sovran, ed.). Është një krim që ICC nuk mund të gjykojë (sepse Rusia nuk ka nënshkruar Statutin e Romës i cili përcakton këtë krim, red.). Prandaj do të jetë e nevojshme që komuniteti ndërkombëtar të krijojë një gjykatë specifike. Është një pikë ende në diskutim në nivel ndërkombëtar dhe nuk ka marrëveshje të arritur për momentin”.

Ukraina tashmë ka filluar të gjykojë njerëzit në territorin e saj. Nëse hetimet e GJNP-së çojnë në akuza, a do të jetë e mundur të mbahet një gjyq paralel në Hagë, i ngjashëm me atë që u bë për të gjykuar kriminelët e luftës të ish-Jugosllavisë?

“Sigurisht, është e mundur që GJNP-ja do të fillojë të lëshojë urdhër-arreste. Ukraina do të merrte përsipër krime më pak të rëndësishme – megjithëse jo më pak të rënda. Në të njëjtën kohë, GJPN-ja do të kryente hetime për krimet e kryera nga përgjegjësit politikë dhe ushtarakë të ushtrisë ruse”.

A mund të thuhet se Vladimir Putini është një kriminel lufte?

“Ai është një kriminel lufte, po, sigurisht. Unë shoh ngjashmëri me Sllobodan Millosheviçin (ish-presidenti i Serbisë i gjykuar nga GJNP për mosparandalimin e gjenocidit në Bosnje, red.). Putini i trajton ukrainasit si terroristë duke u mburrur se ai po lufton kundër terrorizmit – është pikërisht e njëjta gjë që tha Millosheviqi në atë kohë”.

Politika shmang përdorimin e termit gjenocid për të përshkruar vrasjet e popullit ukrainas nga ushtria ruse. Pse, sipas jush?

“Sepse fjala gjenocid ka një përkufizim shumë specifik dhe shumë njerëz nuk guxojnë ta përdorin atë. Është një koncept specifik në të drejtën ndërkombëtare: duhet të demonstrosh ekzistencën e një vullneti dhe një qëllimi dhe është shumë e vështirë si objekt hetimi. Unë gjithashtu nuk do të flisja me këto terma (për luftën në Ukrainë, ed)”.

A mund të flasim për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit?

“Ata janë duke u vënë re, është e qartë. Megjithatë, edhe një herë nuk do të përdorja termin gjenocid. Për këtë do të duheshin hetime shumë më të thella”.

Si mund të arrestohet një kriminel i dyshuar? A nevojitet bashkëpunimi i shtetit rus? Një ndryshim në pushtet?

“Duhet të plotësohen shumë kushte. Së pari, paqja. Lufta duhet të përfundojë; drejtësia mund të përparojë paralelisht me një proces paqeje. Nga ana tjetër, drejtësia mund të nxisë paqen. Le të shohim se çfarë ndodhi në ish-Jugosllavi me Millosheviçin: ai ishte ende president ndërsa bisedimet e paqes ishin duke u zhvilluar (në Rambuje, Francë, red.). Ai nuk ishte i pranishëm. Pse? Sepse ai e dinte se ishte subjekt i një hetimi ndërkombëtar dhe mund të kishte një urdhër arresti ndaj tij. Ai nuk e dinte nëse një realisht ekzistonte, por ai e dinte që ekzistonte një rrezik.Ne e kuptojmë se diskutimet për një marrëveshje paqeje janë lehtësuar nga fakti se Millosheviçi ishte nën hetim”.

Ukraina po kërkon me këmbëngulje krijimin e një gjykate speciale për krimin e agresionit rus. Pse? Dhe pse është e rëndësishme për Ukrainën?

“Sepse krimi i agresionit është vërtetuar tashmë dhe nuk ka nevojë për provë tjetër përveç asaj që kemi tashmë. Është një krim për të cilin është përgjegjës Putini. Në fjalimet e tij ai pranoi se ishte komandanti i ushtrisë dhe se ishte ai që drejtoi agresionin kundër Ukrainës”.

Mendoni se rrjetet sociale dhe dëshmitë e shumta të mbledhura tashmë do të thjeshtojnë hetimet aktuale dhe të ardhshme?

“Rrjetet sociale janë veçanërisht të rëndësishme për mbledhjen e provave të krimeve dhe do të bëjnë të mundur që të përcaktohet se cila njësi e ushtrisë ishte përgjegjëse. Më vonë do të mund të gjurmohen nxitësit kryesorë politikë dhe ushtarakë. Megjithatë, hetimi për krimet e luftës të kryera në Ukraina lehtësohet nga bashkëpunimi i qeverisë ukrainase me gjyqësorin. Në ish-Jugosllavi nuk kemi pasur asnjë bashkëpunim nga autoritetet, gjë që e ka bërë shumë kompleks mbledhjen e provave”.

Cili aspekt ju ka tronditur më shumë në këtë luftë?

“Varret masive. Është diçka e paimagjinueshme. Varret masive do të thotë se të gjitha viktimat civile janë varrosur së bashku. Do të jetë e vështirë t’i zhvarroset; do të jetë e nevojshme të bëhen analiza, autopsi, analiza të ADN-së dhe të kuptohet nëse janë civilë. apo ushtarake.Shumë nga viktimat janë varrosur me letërnjoftime dhe kjo e thjeshton identifikimin. Ata që kanë vuajtur më shumë si pasojë e kësaj lufte janë civilët”.

Propaganda ruse përpiqet të bëjë të besohet se këto varre masive janë krijuar nga vetë autoritetet ukrainase. Çfarë përgjigjeje keni?

“Unë them se hetimi do ta eliminojë shumë shpejt këtë version të ngjarjeve. Me kryerjen e një hetimi serioz nuk do të ketë asnjë dyshim për autorët. Mjafton të identifikohet një viktimë për ta kuptuar dhe identifikimi i viktimave është hapi i parë i çdo hetimi”.

Komisioni ndërkombëtar i pavarur hetimor i Kombeve të Bashkuara ka gjetur prova të ekzekutimeve, përdhunimeve, torturave dhe vrasjeve – përfshirë kundër djemve dhe vajzave – në Bucha, Mariupol, Odessa dhe rreth tridhjetë qytete të tjera të Ukrainës. Cili organ duhet të gjykojë këto krime? ICC?

“Së pari, është prokurori i Ukrainës ai që duhet të marrë përgjegjësinë për hetimin. Me sa di unë, tashmë po ndodh. Kam dëgjuar që një gjykatë ukrainase ka dënuar tashmë një ushtarak rus, hapi i parë. Do të jetë e nevojshme për të siguruar që GJPN-ja mund të kryejë hetime më shpejt. Zgjidhja më e mirë do të kishte qenë një gjykatë specifike për krimet e kryera në Ukrainë, por është e vështirë të arrihet për shkak të vetos së Rusisë në Këshillin e Sigurimit të OKB-së

Do të jetë e vështirë të ngrihet kjo gjykatë për sa kohë që Kina dhe Rusia vënë veton në Këshillin e Sigurimit. A nuk duhet të rishikohet i gjithë sistemi i OKB-së dhe të gjenden zgjidhje të tjera?

“Po, sigurisht, por fatkeqësisht kjo nuk është e mundur për momentin. Po flasim për një institucion kyç i cili ishte dhe mbetet shumë i rëndësishëm, por që në situatën aktuale ka pak fuqi”.

Një pyetje e fundit për Zvicrën. Në vitin 2020, kundërshtari rus Alexei Navalny tha se një nga hetimet e tij dyshohet se zbuloi se prokurori zviceran Michael Lauber mori dhurata nga Rusia. Në këmbim, ai nuk do të hapte hetime për pastrim parash nga zyrtarët rusë në bankat zvicerane.

“Asnjë magjistrat në Zvicër nuk ia lejon vetes të marrë ryshfet dhe unë e di se për çfarë po flas. E njoh mjedisin, i njoh kolegët e mi, e njoh sistemin. Jo, nuk ka raste të ryshfetit të magjistratëve zviceranë”.

Ukraina është skena e mizorive dhe ka diskutime ndërkombëtare për krijimin e një gjykate për krimet e luftës. Megjithatë, drejtësia kërkon durim. Ekspertët e intervistuar nga SWI swissinfo.ch shpjegojnë se çfarë e bën një operacion të tillë veçanërisht sfidues. Përveç intervistës me Carla Del Ponte, janë të disponueshme edhe këndvështrime të tjera, të cilat mund të gjenden në www.swissinfo.ch. Përfshin intervista me Beth Van Schaak, Philippe Currat, François Zimeray.

blank

Bosi, Zvicra dhe Tiçinoja

“Historia e Matteo Messina Denaro ka lidhje solide me Konfederatën dhe me figura aktive në këtë vend, të paktën në të kaluarën” – Intervista me ekspertin.

 

VOAL- Pas 30 vitesh në arrati, Matteo Messina Denaro u arrestua të hënën, i befasuar nga forcat e policisë italiane në një klinikë private në Palermo, ku po trajtohej me një emër të rremë. Prej vitesh në krye të Cosa nostra, Messina Denaro, besnik i Totò Riina, konsiderohet si një nga autorët kryesorë të të ashtuquajturit “sezoni i masakrave” mafioze, masakra që u kushtuan jetën, ndër të tjera, gjyqtarëve Falcone dhe Borsellino. Shefi kishte lidhje edhe me Zvicrën dhe Tiçinon. Quotidiano foli për këtë me Francesco Lepori, gazetar i RSI dhe menaxher operacional i Observatorit Ticino për krimin e organizuar të Universitetit të Zvicrës Italiane.

Pse kjo histori ka të bëjë edhe me Zvicrën?

“Historia e Matteo Messina Denaro ka lidhje solide me Zvicrën dhe me figura aktive në Zvicër, të paktën në të kaluarën. Unë mendoj para së gjithash për Bazelin, për shkak të pranisë tashmë në vitet 1970 të tregtarit të artit Gianfranco Becchina, me origjinë nga Castelvetrano, si Messina Denaro. Becchina ka qenë disa herë nën hetim për trafik ndërkombëtar të gjetjeve arkeologjike. Mallrat që vidheshin në Siçili, përmes një rrjeti të menaxhuar fillimisht nga babai i super të arratisurit dhe më pas nga vetë Messina Denaro. Më i penduar, duke filluar nga Giovanni Brusca, foli për marrëdhënien mes Messina Denaro dhe Becchina-s, e vërtetuar edhe me kalimin e kohës nga disa telefonata”.

Dhe si përshtatet Ticino në këtë histori?

“Nuk duhet të harrojmë se në Tiçino, në Lokarno, lindi dhe u rrit Giovanni Domenico Scimonelli, i dënuar më pas në Itali, në vitin 2016, pikërisht për veprimtaritë e kryera në favor të Messina Denaro, të cilit cilit ai i ishte bërë një nga besnikët dhe në vitin 2018 u dënua me burgim të përjetshëm, si nxitës i një vrasjeje. Scimonelli kontribuoi në fshehjen e Messina Denaro duke kryer detyra të ndryshme: p.sh. mirëmbajtjen e familjes së tij, për të cilën 55-vjeçari merrej edhe me çështje të tjera rreptësisht ekonomike: ai vepronte si korrier për paratë, midis Sicilisë dhe Tiçinos, ku ishin hapur llogaritë, ashtu siç kishte krijuar (doli nga hetimet) ekranet e korporatave që synojnë marrjen dhe përdorimin e kartave të kreditit”.

Të gjitha aktivitetet e përdorura për të financuar arratinë 30-vjeçare të shefit?

“Sigurisht. Një arratisj e këtij kalibri ka gjithmonë kosto të mëdha. Si për kohëzgjatjen e saj ashtu edhe për numrin e njerëzve që duhet të përfshihen. Messina Denaro e financoi edhe nëpërmjet aktiviteteve mes Zvicrës dhe Italisë. Për ne është konfirmimi i kushedisatë mafioze, pothuajse gjithmonë e heshtur, por sigurisht jo më pak e rrezikshme. E them çdo herë, tek nuk qëllohet me armë, sigurisht, sepse përdorimi i dhunës do të krijonte një alarm social që do të ishte pengesë për kujdesin e interesave ekonomike. Vokacioni i fortë sipërmarrës i Messina Denaros dhe personazheve si Scimonelli ishte gjithashtu një burim fërkimi me askënd tjetër veçse me “bosin e shefave” Totò Riina, i cili në vend të kësaj pa tek ish-protezhi figurën ideale për të vazhduar me strategjinë e strategjisë, Strategjia, kujtoj, në të cilin Messina Denaro luajti një rol kryesor, si në masakrat e vitit 1992 ashtu edhe në sulmet e kryera vitin pasues kundër trashëgimisë artistike dhe kulturore italiane.” rsi-eb

blank

Në hetimet për bosin e fundit të Cosa Nostras bashkëpunoi edhe Zvicra

Bosi mafioz 60-vjeçar ishte në arrati që nga viti 1993 – Ai u ndalua nga karabinierët në një klinikë private në Palermo

 

VOAL- Mafiozi sicilian Matteo Messina Denaro, bosi i fundit i Cosa Nostra-s i “madhësisë së parë” ende në kërkim, u arrestua nga karabinierët pas 30 vitesh në arrati. Hetimi që çoi në arrestimin e bosit të mafias Castelvetrano u koordinua nga prokurori i Palermos, Maurizio de Lucia dhe zëvendësprokurori Paolo Guido. Lajmi ishte parashikuar nga ANSA. Arrestimi u bë në klinikën private La Maddalena në Palermo ku ai kishte shkuar për t’iu nënshtruar trajtimit të kancerit.

I lindur në vitin 1962, djali i një bosi të vjetër mafioz nga qyteti i Trapanit, një aleat historik i Corleonesi të Totò Riina, ai ishte në kërkim që në verën e vitit 1993, kur në një letër të shkruar për të fejuarën e tij, pas masakrave mafioze në Romë, Milano dhe Firence, ai shpalli fillimin e jetës së tij si i arratisur.

blank

Matteo Messina Denaro në një nga imazhet shumë të rralla

 

Matteo Messina Denaro, i mbiquajtur “u’ siccu” (i hollë), u dënua me burgim të përjetshëm për dhjetëra vrasje, duke përfshirë atë të vogëlushit Giuseppe Di Matteo, djali i pentitos i mbytur dhe i tretur në acid pas gati dy vitesh robëri. Ai ishte një nga nxitësit e masakrave të vitit 1992, të cilat i kushtuan jetën gjyqtarëve Falcone dhe Borsellino, dhe të sulmeve të vitit 1993 në Milano, Firence dhe Romë. Qindra oficerë të zbatimit të ligjit janë përfshirë në arrestimin e tij ndër vite.

Ai ishte një nga të arratisurit më të gjatë. Më shumë se ai i Totò Riina që u arrestua më 15 janar 1993 pas 23 vitesh kërkime. Në vend të kësaj, Bernando Provenzano arriti t’i shpëtojë prangave për 43 vjet, deri më 11 prill 2006 kur u ndalua në Montagna dei Cavalli.

Zvicra po bashkëpunonte gjithashtu në hetimet për Matteo Messina Denaro. Në vitin 2015, Prokuroria e Përgjithshme shpalli “procedimin e vet penal” për paratë që bosi dyshohet se depozitoi përmes një të emëruari.rsi-eb

blank

Egzili në Zvicër i Coco Chanel, rikthimi në Paris dhe varrimi i saj në Bois-de-Vaux Lozanë Shqipëroi Elida Buçpapaj

Pikërisht në Lozanë është varrosur Coco Chanel, e cila u largua nga kjo botë më 10 janar 1971.

Ajo, revolucionarja e modës, por shumë konservatore politikisht, Gabrielle Chanel jetoi për dhjetë vjet në brigjet e liqenit të Gjenevës për t’i shpëtuar pasojave të mundshme të bashkëpunimit të saj me nazistët.

“Coco Chanel pinte vetëm shampanjë”, tha për televizionin zviceran (RTS) një banakiere nga hoteli Beau-Rivage Palace, ku stilistja kishte një suitë.

Hoteli luksoz i Lozanës ishte rezidenca më e vogël për stilisten që kishte pasur sukses të jashtëzakonshëm pas Luftës së Parë Botërore. Një luks një mijë liga larg nga bujtina e Saumur ku lindi Gabrielle Chasnel (emri i saj i vërtetë) në 1883 dhe nga jetimorja ku u rrit dhe mësoi të qepte.

Falë vizionit të saj avangardë dhe feminist, punës së saj të palodhur dhe lidhjeve që krijoi në “Café Society”, jet-set-et e viteve të njëzeta të zhurmshme, sipërmarrësja e guximshme punësoi në vitin 1935 rreth 4000 vetë  dhe zotëronte pesë dyqane në qendër të Parisit. Për të mos përmendur linjën e parfumeve që ajo lançoi në vitin 1921 me mitikun Chanel N° 5.

Por në fund të Luftës së Dytë Botërore, kontaktet e saj me armikun u bënë problematike. Ajo gjithashtu kishte mbyllur shtëpinë e saj të modës sapo u shpall lufta në vitin 1939 dhe kishte pushuar nga puna të gjithë 4000 punonjësit e saj që kishin marrë pjesë në grevat e vitit 1936.

Në vitin 1945, ajo mori një biletë me një drejtim për në Zvicrën frankofone si bashkëpunëtorët e tjerë francezë, në veçanti shkrimtari dhe diplomati Paul Morand, libri i fundit i të cilit – L’Allure de Chanel (1976) – ushqehet nga diskutimet e tij me stilisten e famshme.

Pasi u vendos në Lozanë, ajo frekuentonte hotelet më të mira, mes dy qëndrimeve në Clinique Valmont Montreux dhe Lausanne. Mund të kryqëzoheshit me të në dhomën e çajit Steffen mbi Montreux, një vend takimi për të më të famshmit e kohës dhe në Auberge du Chalet-des-Enfants në lartësitë e Lozanës.

Disa nga këto vende e kanë si ikonë dhe përmendin Chanel në prezantimin e faqeve të tyre të internetit. Chalet-des-Enfants tregon foto ku Coco Chanel ka “shijuar një tas me qumësht dhe një fetë flan atje” dhe Lausanne Palace madje ka një suitë me emrin Coco Chanel “të frymëzuar kryesisht ” nga stilistja.

Coco ka kaluar shumë kohë në Beau-Rivage Palace, në ballkonin e dhomës së saj me pamje nga liqeni dhe malet. Madje thuhet se një nga qentë e saj është varrosur në varrezat e kafshëve shtëpiake të rezervuara për mysafirët e hotelit.

Kur ajo ecte buzë liqenit, shoferi i saj e ndiqte me një Cadillac. Nuk ka dyshim për të mbajtur një profil të ulët.

Por nuk ishin vetëm ngjarje dhe shëtitje sociale. Chanel po përgatiste gjithashtu rikthimin e saj në botën e modës.

Në vitin 1954, në moshën 71-vjeçare, ajo u kthye në Paris, rihapi shtëpinë e saj të modës dhe lavdia nuk pushoi së qëni në vitet në vijim dhe asnjëherë.

Varrimi në Zvicër

Mbretëresha e elegancës franceze nuk i harroi hijeshitë e brigjeve të liqenit të Gjenevës.

Në vitin 1966, ajo bleu vilën Le Signal në Sauvabelin, në kodrat e pyllëzuara mbi Lozanë. Në këtë ish-konvikt të arkitekturës, ajo priti disa nga miqtë e saj, si balerinin francez Serge Lifar, për të cilin kishte dizajnuar kostume. “Gjithmonë kam pasur nevojë për siguri. Në Zvicër mund ta kesh këtë siguri”, tha ajo një herë.

Coco Chanel vdiq më 10 janar 1971 në moshën 87 vjeçare, në suitën e saj në hotelin Ritz në Place 15 Vendôme në Paris.

Sipas amaneteve të saj, ajo u varros në Lozanë në varrezat Bois-de-Vaux jo shumë larg varreve të Pierre de Coubertin, themeluesit të Komitetit Olimpik Ndërkombëtar dhe Paul Robert, autorit të fjalorit të famshëm homonim.

Varri që ajo projektoi vetë është i mbuluar me begonia të bardha. Kufizohet nga një si basoreliev prej mermeri të bardhë, si guri i varrit, me pesë luanë (numri i saj i fatit dhe shenja e saj astrologjike). Guri i varrit është në këmbë jo i shtrirë. “Unë nuk dua një gur mbi në kokën time – në rast se dua të kthehem  ose nëse kam dëshirë të shkoj në parajsë për të veshur engjëjt”, tha ajo./Swissinfo.ch/rts.ch/ Shqipëroi Elida Buçpapaj

blank

Funerali i Chanel në Lozanë në janar 1971. Keystone / Rr

 

 

blank

 


Send this to a friend