Ypi paralajmëron se riarmatimi historikisht ka çuar drejt luftërave dhe se sot ekziston rreziku i një konflikti bërthamor. Sipas saj, fondet për armët po hiqen nga arsimi, shëndetësia dhe infrastruktura, ndërsa politika duhet të rikthejë vlerën e dinjitetit.

Lea Ypi, filozofe dhe profesore në London School of Economics, në librin e saj të fundit ‘Dignità’ ndërthur historinë e familjes së saj në Shqipërinë komuniste me reflektime mbi politikën, dinjitetin dhe identitetin evropian.

Në një intervistë për La Repubblica, ajo argumenton se Evropa duhet të rizbulojë projektin e saj kozmopolit dhe federalist, jo të mbështetet te nacionalizmi apo riarmatimi.

Ypi paralajmëron se riarmatimi historikisht ka çuar drejt luftërave dhe se sot ekziston rreziku i një konflikti bërthamor. Sipas saj, fondet për armët po hiqen nga arsimi, shëndetësia dhe infrastruktura, ndërsa politika duhet të rikthejë vlerën e dinjitetit.

Duke folur për librin, ajo kujton historinë e gjyshërve të saj, të cilët humbën pasurinë dhe statusin gjatë komunizmit, por ruajtën dinjitetin. Ypi e përshkruan dinjitetin si diçka që nuk ka çmim dhe nuk mund të reduktohet në logjikën e fitimit kapitalist.

Ajo kritikon gjithashtu nacionalizmin modern dhe politikën e Donald Trump, duke thënë se slogani “Make America Great Again” tregon kufijtë e çdo nacionalizmi në një botë ku të gjithë kërkojnë të jenë dominues.

Në fund, Ypi thekson se nacionalizmi dhe kapitalizmi mbeten pengesat kryesore të shekullit XXI dhe se kujtesa historike është thelbësore për të kuptuar të tashmen.

Intervista e plotë:

-Le të fillojmë me Evropën. A ju duket e dobët?

Unë mendoj se kriza e Evropës mund të jetë një mundësi. Distancimi nga Shtetet e Bashkuara mund të stimulojë rizbulimin e mendimit evropian dhe të na shtyjë të rimendojmë institucionet e komunitetit. Nuk besoj se Evropa duhet të mbështetet te nacionalizmi për të forcuar veten. Përkundrazi, ajo duhet të rimëkëmbë projektin kozmopolit dhe federalist të Altiero Spinelli-t dhe Ernesto Rossi-t.

-A nuk jeni të bindur nga bisedat për riarmatim dhe nevojën për një ushtri evropiane që shumë njerëz, madje edhe nga e majta, po e mbështesin?

Sa herë që riarmatosemi, ka një luftë botërore. E dimë lëvizjen e historisë: ajo fillon me një krizë ekonomike, kalon në një luftë tarifore dhe përfundon me riarmatim. Përshkallëzimi është i njohur mirë, faza përfundimtare është lufta. Dhe pas luftës, paqja do të kërkojë kompromis. Është një lëvizje që sjell vdekje, tragjedi dhe katastrofë. Pa përmendur që sot, në horizont, ekziston mundësia e një konflikti bërthamor, konturet e të cilit as nuk mund t’i imagjinojmë. E dimë gjithashtu se riarmatimi heq burimet ekonomike nga shkollat, kujdesi shëndetësor dhe infrastruktura. Politika duhet të rizbulojë vlerën e dinjitetit.

-Le të kalojmë te libri, ku ai tregon historinë e gjyshërve të tij, nga Perandoria Osmane në Greqi e deri në Shqipërinë komuniste. Gjithçka sillet rreth asaj fjale, “dinjitet”, e cila nga një kujtesë familjare bëhet një kategori politike.

Do të filloj me një citat nga Kanti: “Në mbretërinë e qëllimeve, çdo gjë ka një çmim ose një dinjitet.” Dinjiteti është i paçmuar, nuk është i zëvendësueshëm si një mall, nuk është i reduktueshëm në marrëdhënie shkëmbimi. Ai tejkalon logjikën e kapitalizmit të drejtuar nga fitimi. Në demokraci, ligji duhet të jetë dinjitoz, i lirë nga marrëdhëniet e pushtetit.

-Për çfarë po mendon ai?

Trump është forca që bëhet pushtet. Nuk është një fenomen i ri në historinë amerikane, por tani është më i qartë. Trump as nuk pretendon të respektojë një rend ndërkombëtar; ai thotë shprehimisht se është pas naftës. Motoja “Ta bëjmë Amerikën të madhe përsëri” ekspozon kufijtë e çdo nacionalizmi: në një botë që aspiron të jetë “e madhe”, nuk ka vend të mjaftueshëm për të gjithë.

-Le të kthehemi te gjyshja dhe mësimi i saj mbi dinjitetin. Ajo vjen nga një familje e shquar dhe kozmopolite.

U rrita me gjyshen time Leman gjatë komunizmit. Ajo më tregonte histori, më fliste frëngjisht, më lexonte libra. Ajo ishte një model për mua. E dija që ajo kishte lindur në Greqi, në Selanik, dhe se kishte ndjekur një shkollë të mesme franceze, por pjesa tjetër ishte e mbuluar me mister. Ajo fliste pak për veten, pjesërisht sepse nën komunizëm, trashëgimia e saj kulturore dhe shoqërore konsiderohej një barrë. Të vinte nga borgjezia ose aristokracia nuk shihej me sy të mirë. E zbulova të kaluarën e saj pas rënies së Murit të Berlinit. Deri atëherë, nuk kisha idenë për traumën që kishte përjetuar.

-A kishte pasur një jetë të vështirë?

Gjyshi im, Asllan Ypi, ishte një socialdemokrat kritik ndaj komunizmit shqiptar. Ai u burgos për 15 vjet dhe ajo mbeti vetëm me një djalë. Ajo bëri çdo punë për të mbijetuar, madje përfundoi duke hapur llogore. Kishte humbur gjithçka: familjen, paratë, statusin shoqëror, por jo dinjitetin. Ajo tha se dinjiteti është “diçka që e mban brenda vetes”. Mbërritja në Shqipëri kishte qenë e vështirë për të; ajo ishte zhvendosur nga bota kozmopolite e Selanikut, e cila nuk ekzistonte më në shtetin kombëtar shqiptar, ku ndihej disi si e huaj, një e huaj. Ajo gjithashtu vuante nga konsiderimi si greke në Shqipëri, ashtu siç ishte konsideruar më parë si shqiptare në Selanik.

Historia e dashurisë midis gjyshërve të saj është e bukur, e treguar duke filluar nga një fotografi që ajo gjeti në arkiva.

Gjyshi im vinte gjithashtu nga një familje elitare. Babai i tij, stërgjyshi im,  shte një konservator që mbështeste interesat e pronarëve të tokave dhe kishte lidhje me të djathtën popullore. Ai kishte qenë ministër në qeverinë fashiste kolaboracioniste.

-Ndoshta edhe për shkak të këtyre kujtimeve familjare, një nga fokuset e hulumtimit tuaj është nacionalizmi?

I gjithë nacionalizmi varet nga çështja e identitetit: kush je, ku është shtëpia jote, kujt i përket. Në shekullin e njëzetë, shumë lëvizje nacionaliste u nxitën nga forcat progresive. Sot, shtetet kombëtare themelohen mbi përjashtimin e të tjerëve, të emigrantëve, të atyre që nuk arrijnë të integrohen.

Politikat e pushtetit shpesh mbështeten nga pretendimet e superioritetit të vlerave mbi kulturat e tjera.

Nuk jam i bindur nga shpjegimi i konflikteve bazuar në një përplasje qytetërimesh. Edhe e majta duket se ka pushuar së shikuari historinë si një zhvillim të shkëmbimeve ekonomike, politike dhe shoqërore që kanë pak të bëjnë me kulturën. Unë besoj se nacionalizmi dhe kapitalizmi janë pengesat kryesore në shekullin e 21-të.

-Si e gjykoni triumfin e Farage-it në Angli?

“Është një katastrofë që pret në prag të suksesit Partinë Laburiste në pushtet. Ata kishin shpresuar se duke ndjekur të djathtën ekstreme me retorikë anti-imigracion, do të ruanin mbështetjen elektorale. Në realitet, ndodhi e kundërta: ata humbën në të majtë (Të Gjelbrit përparuan) dhe në të djathtë (Partia Reformuese e Farage u rrit, siç parashikohej). Mendoj se kjo mund të shërbejë si një paralajmërim për partitë e tjera të qendrës së majtë në Evropë që të mos përsërisin të njëjtat gabime.”

-Cilat janë alternativat?

«Një rrugë e tretë e vërtetë, e ndryshme nga ajo e Blair dhe Schröder, e cila lind nga një përballje e dyfishtë me socializmin shtetëror dhe me kapitalizmin në versionet e tij të ndryshme».

-A mund të jetë i dobishëm mësimi i kujtesës?

“Për sa kohë që shikoni strukturat e historisë, atë që fshihet nën sipërfaqe. Nuk ka kuptim të fajësojmë Hitlerin ose Stalinin, por duhet të shohim se si ecën historia dhe pse. Letërsia është gjithashtu e rëndësishme për këtë: sepse e kornizon realitetin në një mënyrë më të gjerë dhe më të thellë. Ajo ndriçon cepat e errët, ato për të cilat zakonisht nuk na thuhet.”/ Përshtati “Pamfleti”, nga “La Repubblica”

Qytetarët i përgjigjen thirrjes së opozitës, pjesëmarrje masive në protestën e 8-te kombëtare

Pjesëmarrje masive qytetare u shënua në protestën e thirrur nga opozita, ku mijëra njerëz u mblodhen përpara Kryeministrisë për të shprehur kundërshtinë ndaj qeverisë. Sheshi dhe bulevardi kryesor u mbushen me protestues nga zona të ndryshme, ndërsa thirrjet për dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama dominuan atmosferën.

Qytetarët qëndruan të vendosur në shesh, pavarësisht kushteve të vështira atmosferike, duke treguar vendosmëri dhe angazhim të lartë në këtë tubim opozitar. Me pankarta, flamuj dhe brohorima të vazhdueshme, protesta u zhvillua me intensitet, ndërsa pjesëmarrja gjithmone e lartë.

Para fillimit të tubimit, pjesëmarrësit mbajtën një minutë heshtje në nder të dy të miturve që u vranë nga Nikoll Radaçi, i cili lëvizte me automjetin e tij me shpejtësi të lartë në zonë të banuar në Spitallë të Durrësit dhe aksidentoi për vdekje dy të miturit dhe u plagos një i tretë. Ngjarja shokoi opinonin publik dhe nxori në pah mungesën e hapsirave publike për fëmijët si dhe inekzistencën e shtetit për të parandaluar raste të tilla, pasi siç janë shprehur banorët e zonës, Radaçi njihej në zonë për të tilla veprime që cënonin sigurinë e tyre.

Pamjet nga terreni treguan një grumbullim të madh njerëzish përpara godinës së Kryeministrisë, ku qytetarët e kthyen këtë protestë në një demonstrim të fortë publik kundër qeverisë.

Megjithese protesta e opozitës para Kryeministrisë ishte e qete, është shoqëruar me tensione dhe përplasje mes protestuesve dhe forcave të policisë.

Pas më shumë se 30 minuta qëndrim tek kryeministria, protestuesit e opozitës u nisën drejt Ministrisë së Brendshme, por policia u zuri pritë protestuesve duke bllokuar rrugët tek ura e Bulevardit ‘Dëshmorët e Kombit’.

• Policia nuk i ka kursyer qyetarët dhe deputetët e PD-së, duke hedhur ndaj tyre ujë me presion dhe gaz lotsjellës. • Ujë me presion u hodh edhe ndaj kryedemokratit, Sali Berisha e madje edhe mediave, duke u shkaktuar vështirësi gazetarëve në raportim.

• Përplasje me policinë patën edhe deputetët Gazment Bardhi, Flamur Noka e Bledion Nallbati.

• Bardhi u shpreh se ata po provokojnë një protestë që është paqësore, ndërkohë shtoi, se policia duhet të shkojë dhe të arrestoj ata që kanë vjedhur, Ramën kabinetin e tij.

• Nga ana tjetër, Berisha ka deklaruar se protesta e sotme ishte paqësore por policia provokoi duke bllokuar Bulevardin “Dëshmorët e Kombit”.

• Kryedemokrati e cilësoi protestën si një “betejë të jashtëzakonshme”, ndërsa akuzoi forcat e policisë për sjellje kriminale ndaj protestuesve.

• Në fund, Berisha falenderoi qytetarët që i janë përgjigjur thirrjes së opozitës për të protestuar kundër qeverisë së Edi Ramës. • Më tej, ai shtoi se motoja e protestës dhe kryengrijtes paqësore është “ja të vdesim, ja të rrojmë”./sn/dosja.al

Agjencia ndërkombëtare e lajmeve Reuters i ka kushtuar vëmendje protestës së zhvilluar në Tiranë, ku mbështetës të opozitës u përplasën me forcat e policisë pranë Kryeministrisë.

Sipas raportimit, demonstruesit kërkuan dorëheqjen e qeverisë mes akuzave të forta për korrupsion dhe tensioneve politike në rritje.

Pamjet e protestës treguan përplasje të forta, përdorim të molotovëve dhe gaz lotsjellës, duke reflektuar klimën e acaruar politike në vend. Ngjarja po shihet si një tjetër sinjal i krizës së thellë të besimit mes palëve politike dhe qytetarëve shqiptarë.

Demonstruesit kërkuan dorëheqjen e qeverisë së kryeministrit Edi Rama, pas akuzave për korrupsion ndaj zyrtarëve të lartë qeveritarë.

Protestat janë organizuar nga opozita, e drejtuar nga Sali Berisha, e cila ka paralajmëruar vazhdimin e aksioneve kundër qeverisë./sn

Mbërritja e një avioni të tipit Antonov An-124 në Aeroportin Ndërkombëtar të Prishtinës “Adem Jashari”, më 6 maj, nxiti kureshtjen e shumëkujt në Kosovë.

Por, arsyeja e fluturimit drejt Kosovës të njërit prej aeroplanëve më të mëdhenj në botë për transportin e mallrave, përfshirë ato ushtarake, mbetet ende e panjohur.

Radio Evropa e Lirë (REL) ka kërkuar të enjten informacione nga Aeroporti i Prishtinës në lidhje me ardhjen e fluturakes së madhe të prodhimit ukrainas, por nuk ka marrë përgjigje.

Fluturimi i aeroplanit me regjistrimin UR-82008 nuk ka figuruar as në regjistrat e fluturimeve komerciale online.

Ministria e Mbrojtjes në Kosovë ka thënë se nuk ka informacione zyrtare lidhur me këtë fluturim.

Fotografi i njohur kosovar, Arian Mavriqi, e ka fotografuar dhe e ka xhiruar uljen e djeshme të aeroplanit gjigant, i cili në Kosovë është parë edhe në të kaluarën.

Edhe entuziastë të aviacionit, vendës e të huaj, po ashtu kanë publikuar fotografi e video të uljes së Antonov An-124 në aeroportin që ndodhet 17 kilometra larg kryeqytetit kosovar, duke aluduar se aeroplani është nisur nga një bazë ajrore në Gjermani.

Sipas tyre, ai mund të ketë sjellë pajisje ushtarake për misionin paqeruajtës të Organizatës së Traktatit të Atlantikut Verior (NATO) në Kosovë – KFOR.

Por, nga ky mision i NATO-s nuk iu përgjigjën pyetjeve të REL-it në lidhje me këtë çështje.

Ndërkaq, Ministria e Mbrojtjes e Gjermanisë i tha REL-it se, “si çështje parimore dhe pavarësisht nga pyetja specifike, nuk komenton transportet ushtarake”, si dhe që përgjigja e saj nuk përbën as konfirmim e as mohim në lidhje me këtë fluturim.

Ajo, megjithatë, tha se forcat e armatosura gjermane përdorin shërbimin e transportit të kompanisë Antonov.

“…Kapacitetet e Antonov Logistics SALIS GmbH [përdoren] për dërgimin dhe furnizimin e forcave gjermane në kontekstin e mbrojtjes kombëtare dhe mbrojtjes së aleancës, menaxhimit të krizave ndërkombëtare dhe menaxhimit të rreziqeve dhe krizave kombëtare”, i tha REL-it një zëdhënës i Ministrisë gjermane të Mbrojtjes.

Për çfarë përdoren aeroplanët Antonov?

Sipas të dhënave zyrtare, të publikuara nga vetë kompania ajrore, Antonov Airlines është një degë e Antonov Company, me seli në Kiev, Ukrainë.

Ndërmarrja shtetërore ukrainase operon një flotë të gjerë avionësh që transportojnë mallra, duke përfshirë pesë avionë të tipit An-124 Ruslan, që mund të bartin ngarkesa deri në 150 tonë.

Dy prej këtyre aeroplanëve përdoren zyrtarisht përmes kompanisë Antonov Logistic SALIS GmbH, për të ofruar shërbime transportuese për NATO-n dhe vendet e Bashkimit Evropian për dërgimin e “mallrave emergjente në situata të krizës”.

Sipas informacioneve në ueb-sajtin e kompanisë, shërbimet përgjegjëse për planifikimin e transportit dhe mirëmbajtjes së avionëve janë zhvendosur përkohësisht në Lajpcig të Gjermanisë, për shkak të luftës në Ukrainë.

Fluturimet e mëparshme në Kosovë

Aeroplani i kompanisë Antonov nuk erdhi për herë të parë në Kosovë të mërkurën.

Vetë Aeroporti i Prishtinës kishte publikuar fotografi të këtij aeroplani, kur ai kishte mbërritur në Kosovë më 2016.

Ndërkaq, grupi BBKRspotters, i cili publikon pamje të fluturimeve në Aeroportin e Prishtinës, kishte publikuar një video të uljes së këtij aeroplani në “Adem Jashari” në janarin e vitit 2024.

Radio Evropa e Lirë ka kërkuar informacione nga vetë kompania e fluturimeve Antonov për fluturimin e djeshëm, por deri në momentin e publikimit të këtij teksti nuk ka marrë përgjigje.