Emin Duraku lindi më 1918 në Gjakovë, ku kreu shkollën fillore në vendlindje. Ishte veprimtar, organizator dhe partizan i rezistencës antifashiste në Shqipëri dhe ishJugosllavi dhe “Hero i Popullit” pas Luftës së Dytë Botërore.

Në vitin 1932 së bashku me disa shokë kalojnë kufirin ilegalisht dhe shkojnë në Shqipëri, me qëllim për të ndjekur mësimet në gjuhën amtare, meqë Jugosllavia monarkike jo vetëm që nuk lejonte shkollimin shqip, por ndëshkonte çdo përpjekje për ta mësuar atë. Gjendja e vështirë ekonomike që sundonte atje u pa me të arritur në Shqipëri, e cila ishte e njëjtë si në vendlindjen e tij të okupuar nga Mbretëria jugosllave.

Në Tiranë, regjistrohet në shkollën e mesme të qytetit nga e cila më 1935 edhe përjashtohet për shkak të angazhimin e tij në grupet revolucionare, majtiste, që vepronin në kuadër të Lëvizjes komuniste të kohës. Pas përjashtimit nga shkolla në Tiranë, shkon në Shkodër dhe atje vijon mësimet e shkollës së mesme. Më 1938 arrestohet nga regjimi zogist. Emind Duraku mohoi pjesëmarrjen në organizatë komuniste.

U dënua me tre vjet “për faje kundër rregullit shtetnor dhe ekonomik më 10 shkurt 1939. Pas 7 prillit doli nga burgu duke përfituar nga një dekret i mëkëmbësit Jacomoni. Me të dalë nga burgu, fillon vetë angazhimin në organizimin e rezistencës kundër pushtuesve italianë, të cilët kishin okupuar Shqipërinë. Pas pushtimit italian të Shqipërisë, raportohet ndër pjesëmarrësit e demonstratës së parë antifashiste me studentë dhe konviktorë të Shkodrës me flamurin shqiptar pa sëpatat e liktorit. Me Fadil Hoxhën u kthye në vendlindje në verën 1939. Punoi pranë Komitetit Krahinor të Partisë. Vasil Shanto i kishte kërkuar që të vendosnin kontaktet me komunistët kosovarë dhe t’i çonin literaturë.

Me Fadilin i raportojnë Miladin Popoviqit se mundësia për krijimin e Partisë Komuniste ishte nëse vinte ndihma e Partisë Komuniste Jugosllave. Miladini u premtoi ndihmën dhe u dha materiale propagandistike. Së bashku me disa shokë, me të cilët edhe kishte kryer shkollën e mesme në Shqipëri, në vitin 1939 kthehet në Gjakovë. Duke qenë se bindjet e tij politike i kishte orientuar në programin e Lëvizjes komuniste, ai kontakton disa anëtarë të Partisë Komuniste të Jugosllavisë në Kosovë, si Bora Vukmiroviq dhe Milladin Popoviq, të cilët fillimisht i kishin qëndruar besnikë platformës së lirisë, barazisë dhe Vetëvendosjes së kombeve dhe kishin premtuar se ato do të realizoheshin pas çlirimit nga fashizmi.

KTHIMI NË SHQIPËRI

Emin Duraku sërish kalon kufirin dhe kthehet në Shkodër, ku merr pjesë në demonstratat antifashiste kundër pushtimit italian që u mbajtën më 28 nëntor të vitit 1939. Duke qenë se bie në sy si militant dhe i vendosur forcat fashiste e arrestojnë dhe e internojnë ishujt italianë Ventotene. Gjatë internimit studion literaturën marksiste dhe nga aty më 1941 i shoqëruar nga bashkëmendimtarët kthehet në Tiranë, me qëllim të krijimit të lidhjes me Partinë Komuniste të sapo ngritur në Shqipëri.

Së bashku me Miladin Popoviqin aktivizohen për përhapjen e pikëpamjeve komuniste në hapësirën e Vilajetit të Kosovës, që nënkuptonte Kosovës e sotme, Sanxhakun e kryesisht trojet etnike shqiptare nën regjimin jugosllav. Sipas disa të dhënave, Emin Duraku sërish vë kontakt me Partinë Komuniste të Jugosllavisë dhe ishte zgjedhur sekretari i komitetit organizativ. Ishte angazhuar aktivisht në përfshirjen e popullsisë shqiptare në organizatën e quajtur Lëvizja Çlirimtare e Popullit, duke i besuar verbërisht komunistëve jugosllave, të cilët shqiptarëve u premtonin liri, barazi e Vetëvendosje.

Në fillim të 1942, në Gjakovë me nismën e tij, të Fadil Hoxhës dhe disa komunistëve të tjerë u formua Komiteti Çlirimtar dhe ai u emërua Sekretar i tij. Në fund të vitit 1942, sipas direktivave të komitetit të Krahinës së Kosovës dhe Rrafshit të Dukagjinit u zgjodh në Byronë e Komitetit krahinor. Në vjeshtë të vitit 1942, Emin Duraku kishte kontaktuar grupet komuniste në rrethin e Lypjanit. Në dhjetor të atij viti ndodhej në fshatin Suhadoll, në një rreth aktivistësh serbë, të cilët kohë më parë xhandarmëria shqiptare-italiane i kishte arrestuar dhe dënuar për posedim të armëve.

NË SHTËPINË E NJË SERBI

Pasi ishte konsideruar se qëndrimi i tij në Suhadoll ishte me rrezik, natën e 4 dhjetorit të vitit 1942, ai ishte vendosur në shtëpinë e një serbi të fshatit Grackë. Përcjellësi i tij serb, ishte kapur nga xhandarmëria dhe me qëllim për të shpëtuar kishte denoncuar vendin ku ndodhej Emin Durakun dhe grupi i komunistëve serbë. Atë natë, në Kuesturë kishte ndodhur, në detyrë, Ismail Dragusha, i cili e kishte njohur Emin Durakun, përmes një lidhjeje paraprake familjare dhe ishte përgatitur të nisej me qëllim për ta shpëtuar. Para se Ismail Dragusha të arrinte në Grackë të Vjetër, Kuestura italiane kishte rrethuar shtëpinë e serbit, ku ndodhej Emin Duraku, i cili në përpjekje për të ikur ishte futur në një oxhak, me qëllim që të mos zbulohej. Një ushtar italian e kishte goditur me armë, duke qenë se ai nuk ishte dorëzuar.

Emini ishte plagosur rëndë dhe Ismail Dragusha, që ishte nënkomandant i Kuesturës kishte urdhëruar që sa më parë ta dërgonin në Spitalin e Prishtinës. Emin Duraku iu kishte lutur Ismajlit, të cilin e njihte dhe i besonte, që ta niste për në Spitalin e Prizrenit, ku do të ishte afër familjes. Të pranishmit kishin konstatuar se plaga ishte e rëndë dhe rruga deri në Prizren ishte e gjatë për të mbijetuar. Në fund ia kishin plotësuar dëshirën, por pa arritur në Spital kishte vdekur më 5 dhjetor të vitit 1942. Në aktakuzën e regjimit komunist jugosllav kundër, Idriz Mehmetit nga fshati Banullë në vitin 1945, ai ishte akuzuar se me shumë të tjerë kishte marrë pjesë edhe në kapjen e Emin Durakut. Edhe pse dihej fare mirë se Emin Durakun e kishte plagosur ushtari italian Leone, po ashtu dihej se të gjithë xhandarët shqiptarë kishin bërë përpjekje ta shpëtonin, meqë ishte i njohur i Ismail Dragushës, komunistët serbë kishin dënuar me burg më shumë se 20 shqiptarë, të cilët ishin akuzuar se kanë marrë pjesë në zënien dhe plagosjen e tij.

Nga mesi i atyre që janë akuzuar për vrasjen e Emin Durakut dhe që janë ekzekutuar kanë qenë: Habib Emini, Hazir Selimi, nga Banulla, Kadri Bebë Ribari, meqë kishte qenë kryetar i komunës së Lypjanit në atë kohë, ishte dënuar me vdekje pushkatim, ndërsa me 20 vjet burg ishin dënuar Qerim Selimi, Selman Buja, pushkatim, vëllezërit Domaneku, dy prej tyre pushkatim, Idriz Mehmeti e shumë të tjerë. Emin Duraku ishte denoncuar nga komunistët serbë, vetëm sepse ishte anëtar i Partisë Komuniste të Shqipërisë, madje këtë fakt ata nuk e kanë mohuar asnjëherë gjatë akuzave publike nëpër gjyqe, që iu kanë bërë shqiptarëve, të cilët sipas tyre edhe e kanë vrarë Emin Durakun. Njësitë fashiste i bënë atentat, vdiq më pas në spitalin e Prizrenit. I rënë dëshmor për kauzën komuniste, një batalioni iu dha emri i tij. Me vdekjen e tij u bë dëshmor i kauzës komuniste, duke i dhënë emrin e tij një njësie partizane, ansambleve dhe shkollave.

/Gazeta Panorama 

DED  GJO’  LULI  (1840 – 1915)

PO EMNI I YT ASHT
I   PERJETSHEM!

IDEALIN  AI  E  LA  TË  SHKRUEM  ME  GJAK !

.Shkodër, me 29 Maji 1924.Etnit Françeskan të Shkodrës, mbas sa përpjekjesh, mujtën me sigurue  dhe me organizue ceremoninë e Tyne madhshtore të sjelljes në Shkoder të Eshtnave të Dedë Gjo’ Lulit dhe të Djalit të Tij, në Kishën Françeskane të Gjuhadolit. Ishte një popull i pafarë tek Kisha ku do të zhvillohej ceremonia mortore e Heroit.

Ishte i pranishëm edhe Delegati Apostolik, Shkëlqësia e Tij, Imzot Ernesto Cozzi, i cili, në mes të ma tepër se 3000 qytetarëve shkodranë, e përcolli Dedë Gjo’ Lulin deri tek banesa e Tij e fundit ndër vorre të Rrëmajit.

FLAMURI 1911.

Morën pjesë edhe të gjitha autoritetet shtetnore të Shkodrës. Në oren 8.00 të mëngjesit, Provinçiali i Françeskanëve të Shqipnisë, At Pal Dodaj, filloi Meshën e organizueme për Fatosin e Maleve. Një orkestër e zgjedhun për këte rasë, me tingujt e saj të përmortshëm, e bani edhe ma të madhnueshme atë  ceremoni mortore.

Mbas Meshet zani i përmallshem dhe i fortë ku ishte ma i zgjedhuni mu në atë fidanishtë dijetarësh të pashoq, e që ligjëroi me solemnitet për jeten e Dedë Gjo’ Lulit, ishte predikatari i Madh At Anton Harapi.

Ndër tjera fraza Ai tha: “Sikuse Athena e Roma mbi gjak e eshtna të Fatosave ngrehën ndërtesën e Lirisë, ashtu për të mëkamun të Shqipnisë u lyp që gjaku i  kreshnikëvet të sterpikëte krepat e Maleve tona!… Mbas 400 vjetësh me çeten e vet lufton për të parën herë nën Flamurin e Shqipnisë, për Liri kombëtare…

Ai kje tri herë Fatos, se i fali Atdheut dy djelmët dhe veten, tue u ba Sheji i salvimit të xhonturqëve, të sllavëve e esadistëve … Ai së dyti provoi se bashkë me Atdhetarinë në gjoksin e Tij vloi edhe zelli për Fe…

Në Te vërtetohet fjala e popullit se ndihma e Zotit e pushka e Hotit e shpejtoi Lirinë Kombëtare…”

Në fund oratori At Harapi iu drejtue gjithë Shqiptarëve të të gjitha viseve, që emni i Fatosit të përjetësohet me një Monument.

Ishte shumë prekës për të pranishmit momenti kur At Antoni ju drejtue djalit të Luc Nishi, që ishte vra tue luftue trimnisht në luftën e rrebtë të Koplikut, kur i tha:

“…Të rritet i mirë se ka kujt i ngjet e ti japin zemër Bajrakut të vet Hotit, që edhe pse iu desht me hjekë ma keq sesa Bajrakëve të tjerë, me nder e me namin e Tij, ka me mbetë ndër ma të Parët Bajrakë të Shqipnisë!”

Banda e Bashkisë së qytetit vazhdoi me jonet e përmallëshme me vajtue pranë trupit të Heroit t’ Atdheut.

Arka me Eshtnat e Fatosit të Traboinit doli madhnisht nga Kisha Françeskane e mbulueme me Flamurin Kombëtar. Populli e mori në dorë në shenjë nderimi deri në vorrezat e Rrëmajit.

Procesionit i prini Banda e Gjimnazit të Fretënve e veshun kuq e zi, me veglat e stolisuna me shirita të zez, mbas të cilëve ishin përfaqsuesit e shoqnive të tjera.

Të rreshtuem në heshtje shkuen në drejtim të Kishës Kathedrale. Ndigjohej vetem muzika që bashkohej me jonet e kumbonëve të Kishave të qytetit që edhe ato në shenjë zije rrahnin në njëanë…

Njigjohej vetem një za, Zani i Atdheut që përherë të parë po i deshmonte nderimin e duhun Fatosit të vet mbas 7 vjetësh…

Mbas salikimit në Kishen Kathedrale procesioni u drejtue për në banesen e fundit në Rrëmaji.

I madh e i vogël po përcillnin Tre Burra të një shtëpisë njëheri…Prandej dhe lotët nuk mungonin mbas Arkës…, e cila ndiqej nga Banda e Gjimnazit të Fretenve.

Në Vorreza ajo me nderimin e duhun nga të pranishmit ekzekutoi me madhshti Hymnin tonë Kombëtar.

Mori fjalën edhe oratori Don Lazër Shantoja..,e mbas Tij, foli edhe kushrini i Dedë Gjo’ Lulit, Gjok Luli, i cili tha: “Po të falem nderës me gjithë zemer moj Shkodër, për ket punë që ke ba, po ma teper po u falen nderës gurt’ e Hotit.

Tue mos ditë me kuvendë ma gjatë, po ju tham se nuk e kemi besue se i dini ju këto punë. Edhe unë po gëzohem me ju. 500 shtëpi që ka Hoti janë fikë e dalë në rrugë të madhe e, kaq jemi ba porsi ajo grueja e pakunorë, porsi ajo qyqja e zezë… Kushtrim…Zot!…

Kushtrim, Shqipni për 500 shtëpi Hot që jemi shkrepë rrugëve tue vdekë urije e, kemi derdhë gjakun me ba Shqipni!.. E, pasha Këta Eshtna që kemi para se edhe sa mashkuj që të kenë këto 500 shtëpi, kanë me vdekë për Shqipni!”… Tue mos mujtë ma me vazhdue hjekë kësulen prej kreje dhe e lëshon në tokë… në shenjë Betimi e Bese…

Populli u zhgreh në vajë.., dhe njeni mbas tjetrit i shternguen dorën Burrave e Grave të Hotit për kryeshndosh, të cilët të gjithë bashkë i bashkonte një gjak…Një Flamur!

Shkodra, edhe pse e lanun mbas dore,..,ka dijtë dhe di edhe sot, se kujt me i thanë Fatos, Shpëtimtar i Atdheut dhe me këndue: “Njaj asht Fatos që tue luftue mbaron”…

( MALËSIA  ISHTE  VETEM  KUDHË…)

KOLË DEDË GJO’ LULI

    (1879 – 1918)   

– DEDË GJO’ LULI

  (1840 – 1915)   

– GERGJ DEDË GJO’ LULI

                                                                 (1890 – 1912)

“Ai kje tri herë Fatos, se i fali Atdheut dy djelmët dhe veten, tue u ba Sheji i salvimit të xhonturqëve, të sllavëve e esadistëve …”   At A.Harapi.

Shqipes së Gjergj Kastriotit…

I prenë kokat…I verbuen sytë…I shituen gjuhët…

I shporuen zemren…

I cunguen krahët… I këputën kambët…

I coptuen trupin… dhe i

… Gozhduen si Krishtin!..

Rrnoftë Shqipnia!

Melbourne, 11 Fruer 2026. Fundi i artikullit.

Helikat e anijes Carpathia ende rrotulloheshin kur ekuipazhi dalloi varkën e parë të shpëtimit që afrohej ngadalë. Një heshtje e rëndë mbuloi kuvertën, e thyer vetëm nga rënkimet dhe frymëmarrjet e atyre që kishin mbijetuar natën më vdekjeprurëse në Atlantikun e Veriut.
Mes dhjetëra të rriturve të rraskapitur, dy djem të vegjël me flokë të errët dhe sy të mëdhenj të mbushur me frikë binin menjëherë në sy. Ata ishin të mbështjellë me batanije, të ngjitur pas njëri-tjetrit, të paaftë të kuptonin gjuhën e shpëtimtarëve. Askush nuk i dinte emrat e tyre, askush nuk dinte si kishin përfunduar aty dhe pse nuk po thërrisnin prindërit e tyre. Në listën zyrtare të të mbijetuarve të Titanikut, ata u regjistruan si “Louis” dhe “Lolo”, emra përkëdhelës francezë që përdornin mes tyre. Historia do t’i njihte më vonë si “jetimët e Titanikut”.

Familja para tragjedisë
Historia e vëllezërve Michel Marcel Navratil, tre vjeç, dhe Edmond Navratil, vetëm dy vjeç, nis shumë përpara asaj nate fatale. Në qytetin e Nisë, në jug të Francës, familja Navratil po shpërbëhej pas një konflikti të gjatë ligjor. Babai i tyre, Michel Navratil, një rrobaqepës me origjinë sllovake, kishte humbur kujdestarinë e fëmijëve pas ndarjes nga bashkëshortja e tij, Marcelle Carretto. Fëmijët do të jetonin me nënën, ndërsa ai duhej të pranonte largimin përfundimtar nga jeta e tyre. Por Michel Navratil nuk e pranoi kurrë këtë vendim. Gjatë Pashkëve të vitit 1912, ai e bindi Marcelle-n që ta lejonte t’i merrte fëmijët për një fundjavë. Ajo nuk e dinte se ky do të ishte momenti i fundit që do t’i shihte në Francë.

Me identitete të rreme në Titanik
Nën maskën e një udhëtimi të zakonshëm, Navratil shiti pasuritë e tij, përgatiti dokumente me emra të rremë dhe bleu tre bileta të klasit të dytë për Titanikun. Në portin e Southampton-it, ai u regjistrua si “Louis M. Hoffman”, një i ve, që udhëtonte me dy djemtë e tij. Në kabinën e vogël, fëmijët flinin në të njëjtin shtrat dhe kalonin orë duke luajtur në korridore, gjithmonë nën vështrimin e babait. “Ne nuk e dinim se po iknim. Ai thjesht na mori dhe hipëm në tren”, do të tregonte vite më vonë Michel Marcel.

Nata fatale
Më 14 prill 1912, udhëtimi u shndërrua në katastrofë. Titaniku u përplas me një ajsberg dhe fëmijët u zgjuan nga zhurma e fortë. Babai i tyre reagoi menjëherë. Veshi pallton, mori Edmondin në krahë dhe Mishelin për dore dhe doli në kuvertë. Mes kaosit dhe thirrjeve “gratë dhe fëmijët të parët”, ai e kuptoi se nuk do të mund të shpëtonte me ta. Para se t’i ndante, u përkul mbi ta dhe pëshpëriti: “Nëse më ndodh diçka, thuaji nënës sate se e doja.”. Një marinar i ndihmoi fëmijët të hipnin në varkën e shpëtimit nr. 14. Babai i tyre bëri një hap prapa dhe u zhduk mes turmës. Ishte hera e fundit që e panë.

“Jetimët e Titanikut”
Fëmijët u shpëtuan nga Carpathia dhe u çuan në infermierinë e anijes. Ata nuk flisnin, nuk qanin më, vetëm shtrëngonin njëri-tjetrin. Vetëm një pasagjer francez arriti të kuptonte emrat përkëdhelës që përsërisnin: “Louis” dhe “Lolo”. Në Nju Jork, fotografitë e tyre u botuan në gazetat më të mëdha të botës. Askush nuk po i kërkonte. Ata u bënë simbol i pafajësisë së humbur dhe të tragjedisë së Titanikut. Në Francë, nëna e tyre Marcelle Carretto i njohu menjëherë nëpër gazeta. Ajo kontaktoi Kryqin e Kuq dhe autoritetet, ndërsa procesi i ribashkimit zgjati javë të tëra.

Jeta pas Titanikut
Pas kthimit në Francë, jeta nuk ishte e lehtë. Historia e tyre ishte e njohur në gjithë Evropën. Marcelle u përpoq t’u siguronte një fëmijëri sa më normale. Michel Marcel u rrit me makthe dhe kujtime të paqarta nga ajo natë. Ai studioi filozofi, u bë profesor universiteti dhe i kushtoi jetën studimit të traumës. “Mbijetova sepse babai im më mbrojti. Ai nuk ishte kriminel, por një njeri i dëshpëruar”, do të thoshte ai më vonë. Edmondi zgjodhi një jetë më të qetë, larg vëmendjes publike. Ai vdiq në vitin 1953, vetëm 43 vjeç, në një aksident pranë detit. Dekada më vonë, Michel Marcel u kthye në vendin e fundosjes së Titanikut. “Është si të mbyllësh një rreth. Mendoj për babanë, për nënën dhe për vëllain tim”, tha ai. Historia e “jetimëve të Titanikut” mbetet edhe sot një nga kapitujt më prekës të tragjedisë që tronditi botën.bw

Nga DASHNOR KALOÇI

Memorie.al/ Historia e konflikteve, raporteve të acaruara dhe përplasjeve ndërmjet Enver Hoxhës dhe Mehmet Shehut, e ka zanafillën që nga periudha e Luftës Antifashiste, kur diku aty nga maji i vitit 1943, Enveri i dërgoi një letër qarkorit komunist të Vlorës, (që drejtohej nga Hysni Kapo dhe Mehmet Shehu), duke i urdhëruat ata për të shpartalluar “Grupin fraksionist” të Sadik Premtes dhe mbështetësve të tij. Sipas këtij urdhri, Hysni Kapo duhet ta vriste “Xhepin” (pseudonimi i Sadik Premtes) dhe Pali Terovën, që strehoheshin në fshatin Gjormë e Tragjas, kurse Mehmet Shehu gjithashtu duhet të arrestonte komandantin e Çetës Plakë të Vlorës, Neki Ymerin, (me pseudonimin “Vangjo”) dhe Xhemil Çakërin, që ishin në zonën e Mallakastrës.

Kjo gjë bëhet e ditur nga një dëshmi publike që na ka dhënë para disa vitesh, koloneli në pension, Idriz Seit Sadikaj, ish-shoku i fëmijërisë së Mehmet Shehut gjatë periudhës së Monarkisë së Zogut në zonën e Mallakastrës dhe më pas “krahu i djathtë” i tij gjatë periudhës së Luftës Antifashiste, i cili mes të tjerash kujtonte: “Urdhri për likuidimin e Sadik Premtes, u muar që në qershorin e vitit 1942 në mbledhjen e Komitetit Qendror të PKSH-së nga Enver Hoxha dhe Miladin Popoviçi e Dushan Mugosha. Ky vendim për eliminimin e Sadikut e Pali Terovës, në bazë të rregullave të partisë, duhej të punohej në të gjitha celulat komuniste, por në fakt ai nuk u punua kurrë.

Këtë gjë e ka pranuar dhe Mehmet Shehu në Konferencën e Parë të PKSH-së në Labinot, ku ai midis të tjerash është shprehur: ‘Në lidhje me fraksionin e ‘Xhepit’ në Vlorë, ne partizanët e Mallakastrës asokohe nuk kishim dijeni, sepse ai nuk u punua me ne komunistët. Unë atë gjë e mësova nga shoku im i ngushtë, Vllas Arapi, i cili ishte ndër kryesorët e krerëve komunistë të Vlorës’. Kur ndodheshim në Greshicë ne partizanët e Mallakstrës dhe ata të Vlorës, për të bashkëpunuar në lidhje me ‘Operacionin e Qershorit’ që do ndërmerrnin italianët, Mehmet Shehu na thërriti mua, Vllas Arapin, Neki Ymerin, Xhemil Çakërrin dhe S.G., duke na thënë se do të shkonim në një mbledhje partie në Klos. Rrugës duke ecur, Mehmeti na ndaloi mua dhe Vllasin e na tha: Po të thotë Partia të më arrestoni mua, sepse kam tradhtuar, a do ta bënit këtë gjë’?

Ne hezituam pak, pastaj i thamë; po. Ai vazhdoj më tej: Partia ka dhënë urdhër të arrestohet Neki Ymeri dhe Xhemil Çakërri, se kanë tradhtuar luftën dhe Partinë. Ata do të arrestohen dhe do t` i jepen gjyqit. Këtë detyrë do ta kryeni ju të dy dhe S.G. e Q.K’. Pas këtyre fjalëve, Vllasi insistoi duke thënë se si ishte e mundur ajo gjë?! Atëhere Mehmeti u detyrua e nxori nga xhepi urdhrin, të cilin e kishte firmosur Enver Hoxha me pseudonimin ‘Shpati’, i cili ishte shtypur me makinë shkrimi, me bojë ngjyrë gushë pëllumbi”, kujtonte Idriz Seiti, urdhrin që Enveri i kishte dhënë Mehmetit, për arrestimin e mbështetësve të Sadik Premtes.

Po si rrodhën ngjarjet më tej dhe a u zbatua urdhri i Enverit? Lidhur me këtë, kolonel Idriz Seiti, dëshmonte: “Sapo shkuam në Klos tek shtëpia e Bilbil Klosit, ne të katërt sipas urdhrit, arrestuam Nekiun e Xhemilin dhe i mbyllëm në një dhomë, ku më pas Mehmeti mori takim me ta. Më pas Mehmeti na caktoi një bazë sekrete, për t`i mbajtur ata në Çorush dhe përgjegjës i grupit isha unë. Përnjëherë, bashkë me shokët dhe dy të arrestuarit, u nisëm për në bazën e caktuar. Duke ecur na zuri mëngjesi dhe për t`u ruajtur, u futëm tek ‘Mulliri i Bektashit’, duke i thënë mullixhiut, se; ‘kishim disa materiale partie dhe do të kalonim ditën aty, pasi ishim të lodhur’.

Mullixhiu që nuk na njihte si fytyra por vetëm si emra, dyshoi tek ne dhe shkoi në fshat e lajmëroi kryetarin e Këshillit, Brahim Rexhepi, e disa partizanë të ‘Çetës Plakë’ të Vlorës, që ishin strehuar në fshat. Pas kësaj Brahim Rexhepi me partizanët vlonjatë, Bendo Asllani dhe Hydajet Micoli (‘Dysheku’), etj., na rrethuan mullirin dhe kërkuan që ne të dorëzoheshim, pasi ishte hapur fjala që në mulli ishin futur spiunë. Unë i`u prezantova nga dritarja se kush isha dhe pas meje u foli dhe Neki Ymeri (‘Vangjo’), i cili u tha: Ne jemi fajtor, se kemi tradhtuar partinë’. Nuk e di nëse i dëgjuan ata këto fjalë, por pas kësaj krisi pushka në drejtimin tonë.

Ne qëllonim sa për t`i trembur, që të mos futeshin brenda, sepse urdhrin nga Mehmeti e kishim që dy të arrestuarit nuk duhet t`i dorëzonim të gjallë, përveçse Hysni Kapos dhe vetë Mehmetit. Teksa ata na qëllonin duke na sharë: Dilni spiunët e m…., Hydajet Micoli tentoi të futej brenda në mulli, duke sulmuar me granata dhe M. Islami e qëlloi dhe e vrau. Pas kësaj, situata u acarua shumë dhe nga zhurma e armëve, u bë alarm dhe aty u mblodhën populli i fshatrave përreth, si dhe çeta e Martallozit e komanduar nga Namik Xhafa e Arif Hasko. Pas kësaj ata vendosën që ta digjnin mullirin dhe hipën në çati, duke hequr tjegullat dhe na bënin thirrje që të dorëzoheshim.

Duke mos pasur rrugë tjetër shpëtimi, unë vendosa që bashkë me të arrestuarit, të dilnim nga kanali i ujit që kishte mulliri. Teksa po dilnim, Nekiu me Xhemilin, dolën nga porta e mullirit që ishte e hapur dhe nga plumbat që vinin drejt nesh, Xhemili mbeti i vrarë në vend, kurse Nekiu u plagos në dorë. Unë dhe shokët e mi qëlluam formalisht në drejtim të tyre. Teksa po largoheshim, unë u ndesha me Brahim Rexhepin, i cili më njohu dhe u tha atyre që ishin në çati, që të ndalonin zjarrin. Pas kësaj unë kërkova e bëmë një takim me komandantët e çetave territoriale që ishin aty dhe ramë në një mëndje, se e gjitha ajo ishte një mosmarrëveshje dhe vrasja e ‘Milos’ e Micolit, ishte aksidentale.

Ne kërkuam Neki Ymerin që e kishin marrë në besë fshatarët e Kutës, por ata na e dhanë vetëm kur erdhi Mehmeti në mëngjes. Nekiun e mbajtëm të arrestuar disa ditë, deri sa i`u bë gjyqi, i cili ja fali jetën, pasi ai bëri autokritikë. Më pas Nekiu shkoi në Vlorë dhe u bashkua me Sadik Premten, që e kishte burrin e motrës”, kujtonte Idriz Seiti, incidentin e “Mullirit të Bektashit”, ku mbetën të vrarë, Xhemil Çakërri dhe Hydajet Micoli.

Dëshmia e Seitit: “Hysni Kapo rrëmbeu Pali Terovën”!

Sipas dëshmive të Idriz Seit Sadikaj, incidenti te “Mulliri i Bektashit”, e acaroi shumë situatën në Vlorë tek Sadik Premtja dhe mbështetësit e tij. Lidhur me këtë, ai kujtonte: “Sipas urdhrit të Enverit, Hysni Kapo mori përsipër pushkatimin pa gjyq të Sadik Premtes dhe Pali Terovës. Hysniu shkoi në Tragjas ku rrinte i strehuar Pali Terova dhe i tha atij, se duhet të shkonte me të në një mbledhje me komunistët, pa ja treguar vendin se ku. Kur mbërritën në malin e Tragjasit, Hysniu i tha Palit, që t`i shkruante një letër Sadik Premtes, që ai të vinte aty dhe letra u nis me një korrier.

Në atë kohë që Hysniu mori Pali Terovën, Abaz Fejzo (gjeneral-kolonel, “Hero i Popullit”, vdiq në burgun e Burrelit, i dënuar si “armik i popullit”), dyshoi dhe shkoi menjëherë për të lajmëruar Sadik Premten në shtëpinë e tij në Gjorëm. Abazi u takua rrugës me Sadikun, pasi ai e kishte marrë letrën e Pali Terovës dhe po shkonte në vendin ku e kërkonte ai. Pas takimit, ata menjëherë e kuptuan hilenë e Hysniut dhe menjëherë dhanë alarmin në Gjorëm, Lepenicë e Brataj, se njeriu i tyre, Pali Terova, ishte rrëmbyer nga Hysni Kapo! Pas kësaj, banorët e këtyre fshatrave të armatosur, shkuan dhe e rrethuan Hysni Kapon duke i thënë që ta lëshonte Pali Terovën, pasi ai ishte në besën e tyre dhe ata nuk mund ta mbanin dot atë turp! Hysniu, nga presioni i tyre, u detyrua dhe e lëshoi Pali Terovën.

Mbas kësaj, Hysniu shkoi në Tërbaç të arrestonte Vehbi Hoxhën (gjeneral-major, “Hero i Popullit”) ku dhe ndaj tij përdori të njëjtën metodë, si me Pali Terovën. Vehbiu dyshoi dhe nuk pranoi të shkonte me Hysniun, duke i thënë që mbledhjen ta bënin aty, pasi ata merrnin përsipër lajmërimin e të gjithë shokëve. Ata e kërcënuan dhe e detyruan Hysniun, që të mos lëvizte që aty dhe e mbajtën në arrest. Hysniu mezi mundi që të ikte prej andej, pasi njerëzit e Sadik Premtes, ishin shumë të acaruar nga veprimet e tija për rrëmbimin e Palit dhe tentativën për t’a përsëritur atë gjë me Vehbi Hoxhën! Pas kësaj tentativa për shpartallimin e ‘Grupit fraksionist’ të Sadik Premtes e pasuesve të tij, dështoi dhe Enver Hoxha erdhi vetë nga Tirana në Vlorë, ku dha urdhër të prerë për ekzekutimin e tyre.

Në atë kohë Sadik Premtja, Pali Terova dhe njerëzit e tij, krijuan një njësit më vete dhe luftonin, si kundër italianëve ashtu dhe kundër komunistëve të Qarkorit Komunist të Vlorës, që i ndiqnin kudo. Nisur nga kjo, Enver Hoxha dha urdhër për krijimin e një njësiti partizan special, që do gjurmonte dhe ekzekutonte Sadikun, Terovën, dhe Neki Ymerin. Pas kësaj, gjatë një prite të këtij njësiti, mbeti i vrarë Neki Ymeri, (“Vangjo”), kurse nga ana tjetër mbeti i vrarë komandanti i njësitit Shyqëri Alimerko”, kujtonte Idriz Seiti, dështimin e aksioneve për shpartallimin e “Grupit fraksionist” të cilat sipas urdhrit të Enver Hoxhës, i kishin marrë përsipër Mehmeti me Hysniun.

Idriz Seiti: “Hysniu sabotoi urdhrin e Enverit”!

Po si u pritën asokohe këto ngjarje tek partizanët e Vlorës dhe Mallakastrës? Lidhur me këtë, Idriz Seiti tregonte: “Dështimi i shpartallimit të fraksionit të Sadik Premtes, ku bënin pjesë dhe Neki Ymeri, Xhemil e Qazim Çakërri, Pali Terova, Vehbi Hoxha, Arif Hasko etj., na u njoftua ne komunistëve dhe popullit të atyre zonave.

Nga bisedat që bëja me Vllas Arapin dhe shokët e tjerë, nxirrej konkluzioni se: Hysni Kapo dhe Mehmet Shehu, e kishin sabotuar me dashje urdhrin e Enver Hoxhës, për likuidimin fizik të fraksionistëve, sepse si Hysniu, ashtu dhe Mehmeti, e kishin shumë të lehtë për t`i ekzekutuar fraksionistët, por ata nuk e bënë atë, sepse përveç njohjeve dhe miqësive familjare që kishin në ato zona, ishin edhe kundër vijës terroriste që Enveri po ndiqte në atë kohë për eliminimin e kundërshtarëve të tij. Por Enver Hoxha e vuri ‘vath në vesh’ dhe nuk do t`ua harronte kollaj atë moszbatim urdhri, si Hysniut, ashtu dhe Mehmetit…”, – dëshmonte Idriz Seiti, mbi ato ngjarje dhe përshtypjet e komunistëve të thjeshtë për Hysni Kapon e Mehmet Shehun.

Letra e Mehmet Shehut për Enver Hoxhën, 1944

Lidhur me sa bën fjalë në dëshminë e tij Idriz Seit Sadikaj, pra mbi zanafillën e përplasjes së Enverit me Mehmetin, për problemin e “Grupit fraksionist të Vlorës” me në krye Sadik Premten, vërtetohet edhe nga një dokument arkivor i cili i përket datës 10 dhjetor të vitit 1944, ku ndodhet një letër e shkruar nga Mehmet Shehu (me shkrim dore) dërguar Enver Hoxhës, ku mes të tjerash thuhet: “Qysh përpara Konferencës së vendit, që u mbajt në Labinot, unë isha sekretar organizativ i Qarkorit të Vlorës. Në Labinot mora direktiva për të asgjësuar ‘Xhepin’, që kishte kurdisur komplotin kundër Partisë. Por meqenëse në atë kohë ‘Xhepi’ punonte në Mallakastër, dhe largimi i tij nga Vlora e pati vënë në dyshim familjen, ky përfitoi nga rasti dhe më kërkoi leje për të shkuar për disa ditë në shtëpi.

Unë i dhashë leje për pesë ditë që të qetësohej familja e tij. Ky, gabimi im, shkaktoi që ‘Xhepi’ të na shpëtojë nga duart aty për aty. Pas gjyqit që u zhvillua kundër fraksionistëve, unë u hoqa nga përgjegjësia si organizativ pa asnjë shpjegim, pa asnjë sqarim. Jo vetëm kjo, porse aty-këtu ndiheshin fjalë se unë nuk kisha ditur si ta mbroja Partinë…! Heqja e përgjegjësisë që kisha, për mua konsiderohet si masë e Partisë karshi meje, dhe mosdhënia shpjegim mbi këtë masë, më ka lënë të pakënaqur.

Gjendja ime u bë kritike dhe tragjike, dy herë kam vënë koburen përpara për të përfunduar njëherë e mirë në mënyrën më të turpshme për një komunist, të zhdukja veten time. Të vajtuarit si foshnjë, ishte bërë një zakon dhe i vetmi mjet shfryrjeje ngushëlluese për mua…! Kushdo që reflekton pak mbi këtë gjendjen time tragjike, mund të pyesë dhe duhet të pyesë se si është e mundur që unë të kem mbërritur në një gjendje të këtillë, cilat janë shkaqet e kësaj gjendjeje.

Në Përmet, në vend që shokët e Komitetit Qendror ta bënin këtë pyetje seriozisht, në vend që të më ndihmonin për t’u shprehur lirisht e pa kërcënime, për të thënë atë që mund ta quaja si të vërtetë, ata, në të kundërtën, më morën, më torturuan shpirtërisht, ma mbyllën gojën e më flakën prapë atje ku isha në ferrin prej nga vija. E kur shoqja ime, Fiqreti, që ishte më afër se kushdo tjetër tek unë, më shihte duke vuajtur si ndonjë foshnjë. Atëherë cilat janë shkaqet”?

Përveç dokumentit arkivor ku ndodhet letra e shkruar nga Mehmet Shehu në dhjetorin e vitit 1944, ku shikohen qartë fërkimet, kontradiktat dhe përplasja e tij me Enver Hoxhën (edhe pse Mehmeti nuk e përmend me emër), ato përplasje nuk u mbyllën me aq, përkundrazi vazhduan më tej, madje deri në vitin 1950, kur Mehmeti mbante funksionin e ministrit të Punëve të Brendshme, që e kishte marrë që nga 30 tetori i vitit 1948, duke zëvendësuar Nesti Kerenxhin.

Lidhur me këtë, në dëshminë e tij publike, (për autorin e këtij shkrimi), ndërmjet të tjerash Idriz Seit Sadikaj dëshmonte: “Aty nga viti 1950, kontradiktat ndërmjet Enver Hoxhës dhe Mehmet Shehut u acaruan aq shumë, sa që Mehmeti iku nga Tirana dhe shkoi në fshatin e tij në Çorush, ku u mbyll në shtëpi, i ruajtur nga besnikët e tij, ish-partizanë të Brigadës së Parë Sulmuese, që bënin roje me radhë në kodrat për rreth fshatit. Kur dikush nga ata e pyeti: po sikur të vijnë këtu, çfarë do bësh? Mehmeti iu përgjigj: do marr pushkën e do luftoj dhe kurrë nuk do bie i gjallë në duart e tyre”!

Kjo dëshmi publike e Idriz Seit Sadikaj, mbi kontradiktat e Mehmet Shehut me Enver Hoxhën, apo më saktë me raportet e tyre tepër të acaruara hera herës, të cilat do të “sheshoheshin” përfundimisht vetëm në natën e 18 dhjetorit 1981, duket se kanë brenda mjaft të vërteta, pasi ajo konfirmohet deri diku edhe me këtë dokument arkivor sekret (i nxjerrë nga Arkivi i Ministrisë së Brendshme) që i përket datës 3 korrik të vitit 1950, i cili publikohet për herë të parë, bashkë me faksimilen përkatëse nga Memorie.al

DOKUMENTI ARKIVOR ME RAPORT- INFORMACIONIN E DREJTORISË SË SIGURIMIT TË DATËS 3 KORRIK 1950, DËRGUAR KOMITETIT QENDROR TË PPSH, LIDHUR ME KOMENTET E TOGER HALIM HODAJ, PËR KONFLIKTIN NDËRMJET ENVER HOXHËS DHE MEHMET SHEHUT

REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË                                 V.F. – L.P.

MINISTRIA E P. TË BRENDSHME                                 Tiranë më 3.VII.1950

                                                TIRANË

Nr. Prot.

Lënda: DREJTORISË SË SIGURIMIT

                                                  INFORMACION – DITE

Për datën 1. 2. 3. / VII/ 1950

Toger Halim Hodaj, në dispozicion të Drejtorisë së Personelit të Ministrisë së Mbrojtjes Popullore, në lidhje me luftën e Koresë, ka thënë: “Lufta u hap nga Koreja e Veriut dhe jo nga Koreja e Jugut, siç thonë gazetat e këtyre. Kundër komunizmit janë ngritur 53 shtete dhe se Japoni të gjithë komunistët i kanë burgosur dhe nuk kanë lënë asnjë jashtë.

Trupat ruse kanë ardhur në Bullgari nga shkaku i luftës. Pastaj tha se Mehmet Shehu shkon shumë keq me Enverin, kaq sa ka vajtur puna, hiqe, t’a heq. Për këtë Mehmeti është izoluar brenda në shtëpi. Kjo grindje vjen se Mehmeti thotë që të qëndrojmë deri në fund me Mustaqen (Shokun Stalin), kurse Enveri me të tjerët kërkon t’a ndryshojë punën dhe të lidhet me Perëndimin.

Mehmeti këta i quan tradhtarë dhe nga që është izoluar në shtëpi dhe aktet për t’i firmosur i shkojnë në shtëpi. Enverin e kanë thirrur në Moskë, por ky nuk ka vajtur se ka frikë se mos ja bëjnë si Dimitrovit, të cilin e thirrën në Moskë dhe nga ana tjetër e çuan në kamp, ku e helmuan dhe e balsamosën. Enveri këtë gjë nuk e ha dhe prandaj nuk shkon.

Ushtar Musa Tura, efektiv i Regjimentit të tankeve (armik), ka thënë: “Kot themi se Kampi i Paqes çdo ditë po forcohet si shtyllë graniti, por po të shohim, kjo nuk është e vërtetë; Mao Tse Tungu po u del nga duart, pse nga që e kuptoj se kjo rrugë ishte shumë e dëmshme, e kthehu politikën ashtu siç e bëri edhe Titua më parë.

Për këtë gazetat e Amerikës dhe të Anglisë po e ngrenë lart Mao Tse Tungun, pse po tregohet kokë e madhe politike dhe nuk pranoi të bëhesh koloni e Bashkimit Sovjetik dhe t’i çonte çdo prodhim Mustaqes (Shokut Stalin).

Një rast tjetër, duke biseduar me ushtar Nexhidet Libohova, në lidhje me Fermën e Kamzës, tha: “Pushteti i sotëm, nuk është i shumicës, por i një klike sunduese. Me tokën e fermës, mund të ushqeheshin mijra fshatarë dhe punëtorë, por meqenëse kjo pasuri është në duart të një klike, e cila sundon, ndodh e kundërta; d.m.th., ne vuajmë./ Memorie.al

Prof. Dr. JORGO BULO

“S’IA DAL DOT ME TË QARË, PO ME TË KËNDUAR”

Në Gjirokastër ndenja 13 vjet mësues gjimnazi, e Alizoti më mbeti 13 vjet ndër njerëzit e përzemërt e të mençur. Puna e tij e ditës, që mbante familjen, qe e rrethuar nga kultura e librave që shiste. Por ai së pari kish shpirtin të kulturuar. Nuk e pëlqente shtetin e kohës dhe arsyet e tij qenë sipër nivelit në tërësi të njerëzve të zakontë rrotull tij. Kjo ftohtësirë me shtetin rrinte brenda shpirtit të tij, e palexueshme në dukje. Ajo dallohej jo te fjalët që shajnë, por te heshtja mospërfillëse, që për të qe dhe shenjë fisnikërie.

Në atë mjedis me atë shtypje shteti e me atë psikologji njerëzish të rëndomtë rrotull, të shaje qe njëlloj si të ecje në udhë tërë baltë, prej nga dilje zbathur pa këpucë, apo të mbaje gojën hapur lart, për të pritur yjet si karamele! Heroizmi gjer në flijim qe gjë tjetër e, për rrethana të tjera sipas tij. Alizoti qe në paqe me vetveten, i heshtur me zyrtarët, i afruar me njerëzit, tërë humor me miqtë e besuar. E tillë, jeta i kalonte rrethuar brenda librave me mençurinë e tërë botës.

Unë i kisha nxënës tre fëmijët e tij, njëri më i mirë se tjetri e, ata më shtonin rastet e takimit me të atin. Në librarinë në udhën qendrore mes qytetit, parada e njerëzve që ecnin në punë të vet, i kalonte vetiu para syve. S’kish asnjë ndërhyrje në jetën e tyre, veç tek ata shihte sadopak gjendjen shpirtërore të qytetit. Ngjiteshin më të lartë si për dasmë e, vareshin më të poshtë si në varreza…! Jeta ecte njëlloj para syve të tij e ai qëndronte gjithmonë me dinjitet herë hallemadh i ditës, herë filozof i një kohe të papërcaktuar për atë qytet..

Aty, herë lart herë poshtë, ecja dhe unë me çantën e mësuesit në sqetull. Fytyra e tij e ëmbël, të ftonte prapa qelqeve të dritareve t’i hyje brenda. Hyja me kënaqësinë e sigurt se do dëgjoja diçka të re të mençur. Ende pa folur, fytyra e tij kish mirësi të çiltër e humor. Midis librave që i mbushnin raftet ai qe një “libër” më vete, që endej mes tyre për t’i rregulluar më mirë e, t’ua afronte në duar pa kuptuar atyre që hynin aty. Shumë vetë librin e blinin nga turpi, se po ta kthenin në sy të të tjerëve, qe ulje burrërie!

Në buzë si fjalë të para kish humorin. Jetonte në qytetin ku njerëzit në thjeshtësinë e tyre kishin mirësi, ndërsa shteti prodhonte ligësi. Meqë asaj ligësie, e cila viktimën e ngjiste gjer te burgu i kalasë lart, ai s’kish ç’i bënte, e ngarkonte mbi humor që njerëzit, si pa dashjen e tij, ta lexonin më qartë. Ishte qyteti ku samari i hamallit qe më njerëzor se “Gaz”-i i komitetit.

Te Alizoti këto mund t’i mësoje saktë. Sigurisht ai dinte me kë fliste. Nga rruga, ai dukej brenda përtej qelqeve herë si pikturë e errët surrealiste, herë si nikoqir shtëpie që mbante libra e, i fliste me emër intim secilës. Me intelektualët sillej serioz e me kulturë. Me të vegjlit ulej i përzemërt, si gratë kur u hedhin thërrime zogjve. U tregonte pikturat e librave të tyre e, ua shpjegonte sadopak. Ata që hynin kot i ndiqte me sy, si për t’u qarë hallin. Dikush hynte me trasta nga pazari, e së pari i pyeste me humor, për çmimet e tyre! Dikujt i ra pa e vënë re një kartëmonedhë e Alizoti iu lut ta ngrinte, se fshesën atë ditë ia kish marrë e shoqja në shtëpi!

Një kryetari kooperative posa hyri, sytë i mbenë te libri poetik “Fije Bari” i Uitmanit. Po e shihte me vëmendje ngaqë po vinte dhe dimri dhe ai kish përgjegjësi për sigurimin e ushqimit të bagëtive. Alizoti e ndiqte me bisht syri. “Ai bar, pse është ‘fije bari’ dhe nuk është bar i plotë, siç e do bagëtia jonë”?! “Se është bar i zgjedhur” – ia ktheu Alizoti. –“Ku rritet ai”? –“Në Amerikë, por libri të mëson që ai ‘bar’ mund të rritet dhe këtu. Fëmijëve u bën mirë”! –“S’të kuptoj” – ia ktheu kryetari.

-“Blejua fëmijëve në shkollë dhe ata të mësojnë, për vete e për bagëtinë. Si ta kesh lexuar, eja të më thuash! Tregojua dhe kooperativave të tjera”! Ai s’e zgjati më tej; bleu tri libra, pa dhe njëherë mos dallonte qartë fijet e barit në ballinë, tundi kokën me dy mëndje, i futi në trastë dhe u largua.

-“Si do bësh me të, kur ta mësojë se ç’ka brenda”? – e pyeta mikun tim. Ai qeshi: “Ti e dëgjove, nuk gënjeva gjëkund, u bën mirë shkollarëve. Pastaj nganjëherë e do dhe kështu ky milet! Kur s’di të gjykojë, pse nxitohet të flasë”.

Më tregoi ngjarjen tjetër: “Dje më erdhi kryetari i Lidhjes, Shuteriqi. Librin e tij ‘Kënga në Minierë’, që e ka shkruar si i qarkulluar në Mirditë, vera e ka zverdhur dhe dimri e ka zhubrosur. S’e merr njeri. Autori hyri me dy zyrtarë. Bëra sikur s’e njoha. Pa librat e tij në raft, s’i pëlqeu gjendja dhe befas më pyeti për të kaluar radhën: ‘Si i keni punët’? Hiç, ia ktheva, ‘Kënga në Minierë’, më mbeti në derë! Ndenja serioz si i paditur. Ai ktheu krahët e u largua.

Zyrtari më foli me qortim: ‘Nuk e di cili është ai, që i fyeve librin’?! Unë nuk jam gjendje civile, të di e të njoh sa hyjnë këtu! Pastaj njeriu, e ka me librin e tij, nëse e mburr apo e fyen të zotin! Unë jam Ali-Zoti për veten time”. Qeshi përsëri me vete. “Ora 12. Eja të rrufisim një kafe”! Mbylli librarinë e dolëm. – “Nuk të shteron humori, i thashë, nga e ke këtë”? –“Nga kënga juaj labe, që më pëlqen aq shumë: ‘S’ia dal dot me të qarë, po me të kënduar’. Te kjo polifoni sikur më ka gjetur strehë shpirti”.

Për fëmijët e tij, nuk më pyeste kurrë se si shkonin! Një ditë më tha në merak: “Kam një habi a shqetësim: më duket se historinë kombëtare, bëmat e të parëve, veçanërisht kundër grekut, që e kemi në kufi, fëmijët i marrin të cunguara! Nuk arrij ta kuptoj, pse në gjimnaz historinë e japin vetëm mësues grekë, njeri pas tjetrit. Kush i kurdis këto!? Ti i sheh vetë, se i ke afër! E pyeta një ditë fëmijën për pushtimin nga grekët të Gjirokastrës më 1940, si hoqën flamurin tonë e, vunë të tyre. Fëmija hapte sytë, si në një ëndërr të stisur”!

Pastaj shtoi: “Kam frikë se dhe po dolën mirë në maturë, bursat i komandon prapë një grek, mbyllur çuditërisht te mbiemri ‘Çami’, si të ngjitur nga dikush! Sidoqoftë këto i dinë të tjerët e i zgjidhin ata vetë” – mbylli me asnjanësi të mençur shqetësimin e vet. I befasuar në gjetjen e tij, unë mblodha supet e po gërmoja më tej kujtesën time! – “Këto s’t’i thashë që t’i ngresh në Këshillin Pedagogjik, – shtoi me humor, – se si lab ti edhe këtë mund ta shkrepësh”! Qeshi me çiltërsi e porositi dhe nga një gotë.

Siç erdhi udhëzimi nga lart, edhe në atë rreth u bë batërdia kundër fesë dhe kulteve të tyre. Befas një pijetore në anë-udhë zbukuroi tabelën, ku shkroi me bukurshkrim “KAFE”. Po meqë guri qe i ngushtë, shkroi “KA” lart dhe “FE” poshtë, dhe që nga larg lexohej; “Ka – fe”. Të zotin, që e kish bërë, e thirri Partia, pastaj Sigurimi…! Sekretari më i frikshëm i Komitetit, me terror në sytë gati të bardhë, shkon te Alizoti e, pasi u hodhi sytë ca librave, i tha: “Fjala ‘Zot’ te emri yt, është kundër vijës së Partisë! Si e mban ende ti, në këtë frymë revolucionare?! Ke dhe fëmijë të zgjuar në gjimnaz” (ai vetë kish nxënëse një vajzë inteligjente e të shkëlqyer në tërë dukuritë e një vajze).

Alizoti i ndodhur ngushtë iu përgjigj qetësisht: “Unë s’kam faj për emrin tim, shoku B, ma vunë prindit, kur nuk kish lerë partia e im atë nuk e kish parashikuar këtë! Por kam një pyetje; Fjala ‘Zot’, është e barabartë me fjalën ‘Zonjë’”? Pa kuptuar ku do dilte, sekretari e pohoi: “Njëlloj, ‘Zot’ mashkull, ‘Zonjë’ femër”. – “Ahere, – shtoi qetë e me edukatë Alizoti, – po t’i ndryshohet emri Heroinës – ‘Zonjës’ Çurre, pas saj do ta ndryshoj dhe unë”!? Sekretari s’gjeti fjalë në përgjigje, shfryu ritmikisht hundët në zakon të tij e, u largua duke mërmëritur në inat një përgjigje, që doli ta piqte me shokët.

Dilja nga shkolla e kaloja para librarisë së tij. Ai më priste siç dukej. Më pa e më thirri me gazetën “Drita” në dorë. E hapi e tha me gëzim të pa fshehur: “Udhëheqësi flet për Monumentin e Pavarësisë, udhëzon tre skulptorët e mburr dhe baladën tënde për Selam Musanë. Unë tani ta kam frikën, – shtoi papritur. U gëzova e po e shihja në sy, çdo më udhëzonte ai mua! – “Fitove krahë të fluturosh, të shkosh më në fund në Tiranë se boll u telendise këtu…!

Veç tani je në shenjë nga çiftet e ziliqarëve! Tani duhet të ruhesh! Natyrës tënde të çiltër ia kam frikën! More vetullat, por mos humbasësh sytë”! Brenda gëzimit të natyrshëm që ndjeva, këshilla e tij m’u duk teorike, si një fjalë-urtë e thënë për të gjithë njësoj e, që rreziku ndahet nga pak te të gjithë, si çështje fati, në fund të fundit.

Në qytet vjen Udhëheqësi i vendit. Me bastun luksi në dorë, kalon pak dhe nëpër kalldrëmet e qytetit qetë qetë Enver Hoxha, rrethuar nga zyrtarë të çdo lloji. Trotuaret qenë mbushur me njerëz, që e shihnin shumica me krenari e adhurim, të tjerë me kureshtje. Kur shihte të njohur, ai e takonte apo e përshëndeste, sipas kujtesës për secilin. Para librarisë së tij rrinte dhe Alizoti. Sa e pa, Udhëheqësi i thirri në gjuhën e vendit: “Alizot!..”. Ky kaq deshi e, u nis mes njerëzve ta takonte.

U përqafuan bashkë, pastaj Enveri e pyeti për fëmijët e për punën. Për çdo pyetje Alizoti, edhe pa qenë mirë, thoshte vetëm; “mirë”. Fotografët po i merrnin në dhjetëra pamje nga tërë anët e me tërë ngjyrat. Në fund Enveri e pyeti dhe një herë: “Domethënë s’ke ndonjë hall”! Duke buzëqeshur lehtë Alizoti iu përgjigj si me një intimitet, që ia lejoi vetë vetes së tij: “Tani që na panë bashkë, shoku Enver, për ca kohë s’do kem dhe aq halle”. Ai buzëqeshi e u ndanë.

Ngjarja kaloi gojë më gojë, duke marrë dhe shtesa a zbukurime të tjera nga kureshtarët. Alizoti kërkoi nga njerëzit e Komitetit t’i jepnin ndonjë fotografi ku kishin dalë bashkë, po asnjeri s’ia dha. Ato kishin shkuar në duar të Sigurimit, ku Alizoti mbetej gjer në fund i huaj. Dikush i tha: “Bëre një lojë pa na pyetur. Mund edhe të dënohesh”! Ai ia ktheu: “E kam këtu në bllok porosinë që më dha, për çdo ankesë!..”! Zyrtari bëri sikur s’kish ndodhur gjë me të e, u largua.

U nisa për në Tiranë familjarisht. U takova me të e më dhuroi një fletore të mirë shënimesh, me kapak të zi e anash të kuqe, nga të kohës së Mbretit Zog: “Shkruaji këtu vitet që kalove në këtë qytet. Dhe të mirat dhe të ligat, u duhen njerëzve që t’i dine”!

Ai vazhdoi punën aty mes librave, gjithmonë në paqe me veten e tij.

Gjenevë, dhjetor 2010

GAQO VESHI (“HYSKE BOROBOJKA”)

LIBRARI ENCIKLOPEDI

Në kujtim të librashitësit Alizot Emiri

Sa herë shkoj në Gjirokastër, me mallin për vitet e rinisë të kaluara në atë qytet, kur zbres nga “Qafa e Pazarit” për në “Sheshin e Çerçizit”, në mënyrë krejt të pavetëdijshme kthej kokën djathtas, sikur pres të shoh Alizot Emirin në librarinë e tij dhe sikur pres të më rekomandojë një libër të ri që ka dalë.

Ajo librari, shtetërore kur e kam njohur unë, ka mbetur e identifikuar me emrin e Alizot Emirit, sepse ai nuk ishte thjesht një “librar”, por një institucion, pa të cilin, ne që kemi bërë shkollën dhe kemi punuar në Gjirokastër, nuk mund ta kuptojmë formimin tonë dhe qasjen ndaj librit, si ushqimin bazë të plazmimit tonë kulturor e qytetar. Libri dhe Alizot Emiri kanë mbetur një, të lidhur ngushtë në përfytyrimin tonë edhe sot pas më se gjysmë shekulli nga njohja e parë me Alizotin dhe librarinë e tij.

Duhet të isha në vitin e parë të shkollës së mesme “Asim Zeneli” kur një ditë hyra në librari, ndoshta më shumë për të parë, se sa për të blerë ndonjë libër, ndonëse nuk kushtonin shtrenjtë, por jo dhe lirë për një konviktor që ndiqte studimet me bursën e shtetit. Me ndrojtjen sikur hyja në një tempull, u çlirova kur ndesha në buzëqeshjen e librarit, që nuk më la të gjendesha keq.

Përkundrazi, doli jashtë banakut, dhe zuri të pyeste nga vija e ku studioja, se ç’libra kisha lexuar, cili qe shkrimtari më i preferuar dhe ç’më interesonte. Kur i thashë se vija nga Sheperi, menjëherë filloi të më fliste për Çajupin dhe më rekomandoi të merrja botim e ri të “Baba Tomorit”, përgatitur nga Prof. Dh.S.Shuteriqi, por ndërsa i tregova se si sheperjot kisha botimin e parë të vitit 1902, pashë që i pëlqeu kjo dhe më pyeti ç’kisha lexuar nga Noli dhe nga përkthimet e tij. Mua më kish rënë në dorë vetëm “Histori e Skënderbeut”, “Makbethi” dhe “Ligjëron Fan Noli” me ligjërata të tij, mbledhur nga Lefter Dilo. Atëherë nxori nga poshtë banakut “Rubairat” e Omar Khajamit, botimin e vitit 1926 dhe më tha:

– “Ky nuk është një libër që shitet, lexoje dhe ktheje kur ta mbarosh. Do të të pëlqejë”.

Unë nuk dija si ta falënderoja, jo vetëm për librin e çmuar që më dha, por sidomos për besimin që tregoi ndaj meje. “Rubairat” nuk ishte një libër i ndaluar, por as i rekomanduar nga shkolla për lexim. Unë dhe disa shokë konviktorë të dhomës e përpimë dhe kur ia ktheva e folëm rreth librit, më habiti njohja që kishte për të dhe për personalitetin e Omar Khajamit. Mund të them se qysh nga ajo ditë u bëmë miq dhe kur kaloja përpara librarisë së tij, po të mos kthehesha vetë, do të më thërriste ai. Në mos më rekomandonte ndonjë libër të ri, do të hapte një temë rreth letërsisë, rreth ndonjë autori, ose ngjarjeje a debati të jetës letrare.

Alizoti të linte përshtypjen se s’linte gjë pa lexuar. Sapo dilte një libër i ri, sidomos një përkthim i ri nga Balzaku apo nga Dantja, nga Molieri, nga Dikensi ose nga Remarku, ai ishte në gjendje të fliste për të. Më vonë arrita të kuptoj se një pjesë të mirë të librave që përktheheshin, ai i kishte lexuar më parë në gjuhët që njihte, kurse librave të rinj të letërsisë shqipe, sapo vinin, ai u bënte një lexim diagonal, por kishte aftësinë të kapte thelbin e mesazhit e të subjektit të tyre dhe ndonjë hollësi që e përdorte si “grackë”, për të nxitur kuriozitetin tënd që ta lexoje.

Alizot Emiri nuk ishte një librar i zakonshëm, jo vetëm për kulturën që kish fituar më shumë si autodidakt, por dhe për mënyrën dhe “didaktikën” e paraqitjes së librit te lexuesit, te lexuesit e thjeshtë po e po, por dhe te lexuesit e kualifikuar. Ai e ndjente veten të sigurt e të barabartë me ta; më shumë mateshim ne kur bisedonim me të se sa ai me ne.

Kështu që libraria e Alizot Emirit ishte bërë si të thuash “teqeja” ku faleshim të gjithë, jo vetëm nxënës të shkollave të Gjirokastrës, jo vetëm mësues të gjuhës e të letërsisë, por specialistë të fushave të ndryshme, mjekë, inxhinierë, juristë, ekonomistë, agronomë, por dhe qytetarë e fshatarë të thjeshtë. Ai kishte intuitën e rrallë t’i rekomandonte secilit atë libër që do t’i hynte në punë, por dhe që u përshtatej shijeve të çdo kategorie lexuesish.

Alizot Emiri ka mbetur i paharruar në kujtesën tonë si një personazh i veçantë dhe i dashur. Ai ishte një bashkëbisedues i këndshëm, me një inteligjencë të rrallë, me një humor spontan që i buronte së brendshmi, ironik, disa herë dhe i hidhur, por gjithsesi i qeshur dhe fin. Sikur të mblidheshin gjithë thëniet, batutat, meseletë dhe para-volitë e Alizot Emirit, do të dilte një libër i rrallë i mençurisë popullore. Uroj që këtë ta bëjnë, në mos e kanë bërë, djemtë e vet, që të ruhet jo vetëm kujtimi, por dhe shpirti i tij. / Memorie.al

Kur ne, fëmijët e Alizotit, tregonim në ambiente të gëzueshme shoqërore “historitë” e Zotes (Alizotit), na ka qëlluar të na pyesin shpeshherë: – “A i keni shkruar? Jo! Sa keq, do të humbasin…! Kush duhet ta bëjë”?  Dhe jemi ndjerë gjithnjë e me shumë fajtorë.

Në qoftë se duhej bërë, ne duhej ta bënim. Po a mund t’i shkruanim ne?! “Jo çdo njeri, që di shkrim e këndim, mund të shkruajë libra”, – thoshte Zotia, sa herë kalonte nëpër duar libra të dobët. Kur po bisedonim me njëri – tjetrin, ne fëmijët e Zotes, për këtë “detyrim”- për Librin, natyrshëm e ndjenim veten përballë paaftësisë për ta kryer. Nuk ishte punë për ne! Me “metrin” e Zotes, ne ishim të paaftë ta shkruanim këtë libër.

– “Po nuk shkon, që ne fëmijët të shprehemi për babain tonë me të tilla vlerësime”! – u mundova të justifikoj unë formulimin. Ata të dy insistuan. E hoqëm epitetin “i thjeshtë”, por ne fëmijët përsëri hezituam të shtojmë epitete. –“Le të mbetet më mirë kujtimi i Alizot Emirit vetëm me vlerësimet, që i bëjnë miqtë e shokët e tij, pa mbi vlerësimet e natyrshme të fëmijëve”.

Megjithëse mbaruam së shkruari, biseda vazhdoi natyrshëm. Ishte kujtimi i jetës së trazuar plot përplasje, aksidente, sfida e gëzime, që kaloi Alizoti, të cilat e bënë të meditonte Dritëronë e të gjente ngjashmëri në të edhe zonja Sadie.

Biseduam më pas për sojllinjtë e për sojsëzët, që bashkëjetojnë në shoqërinë njerëzore në çdo kohë, ku sojsëzët u hipin në kurriz sojllinjve dhe gjithsesi ankohen, edhe pse janë kaluar. Biseduam për mosmirënjohjen aq dëshpëruese me të cilën paguhen nderet e mëdha, të bëra me shpirtmirësi nga sojllinjtë. –“Eeeeh…”!!!

E vlente psherëtimën! Dhe në këto raste Sadia shkonte drejt e tek Dritëroi i ulur, përulej mbi kokën e tij, i kapte fytyrën me të dy duart dhe e puthte në ballë. E bënte aq natyrshëm këtë veprim! Prania ime nuk ishte pengesë për këtë rit të bukur e shumë njerëzor në moshën e tyre . Unë e admiroja përherë e më shumë këtë gjest hyjnor!

Tamam kur ndonjë kujtim e dëshpëronte Dritëroin, kur shqetësimi i tij rritej, ajo, që ia ndiqte me vëmendje gjendjen shpirtërore, shkonte dhe i puthte ballin. Më dukej sikur ai lloj kontakti ishte çudibërës, dhe Dritëroi menjëherë çlirohej…!

Ky veprim aq i gjetur më ngjante me urimet që na bënte gjyshja e nëna, kur ishim të vegjël: “Ju maaarrsha të keqen”!

Dhe mendova: ka pasur shumë të drejtë Dritëroi, që i ka kënduar Sadies, “xhindes” shkodrane, këtij engjëlli mbrojtës.

– “Sillna dhe nga një gotë”! – i tha Dritëroi. Donte ta çukisnim, megjithëse mosha 80 vjeçare ia kishte vështirësuar lëvizjen e dorës. U ndjeva edhe më shumë si djalë shtëpie. Gota e parë ishte gota e mikpritjes, e sajdisjes. Gota e dytë ishte e muhabetit, ishte e Alizotit! Së paku ta ngjaja babanë për rakinë!

– “Kam shkruar ca vargje për ato që biseduam. Do t’i gjej- tha Dritëroi dhe po kërkonte nëpër letra…! -.Ja, më duket se është kjo:

Përulja e madhe

“S’gjen dhimbje më të madhe, në ke parë

Njerinë e ndershëm në mjerim e vaj,

Kur lutet i përulur, zemërvrarë,

Dhe ndihmë e shpresë pret nga maskaraj”.

Eeh, çfarë pene do duhej për të përshkruar atë që përjetova unë! Sigurisht isha personi i gabuar në vendin e duhur. Duke hedhur këto rreshta jam ndjerë jo vetëm i pa aftë, dhe kjo është plotësisht e justifikuar, por dhe i pasjellshëm, kur e kam shkruar emrin e Dritëroit thjesht, pa asnjë përcaktor, si; “Zoti Dritëro”, “Xha Dritëro”, etj.

Këto përcaktorë i kanë bërë gjithmonë më të respektuar emrat e më të moshuarve. Përcaktorët më ngjajnë me piedestalin mbi të cilin ngrihen monumente – emrat e të moshuarve. Dhe sa madhështi u japin monumenteve piedestalet! Çudi, me emrin e Dritëroit, në kënd-vështrimin tim, këta lloj përcaktorësh, përkundrazi, nuk përbëjnë aspak një piedestal! Si është e mundur?! Si mund të shpjegohet kjo?!

Ndoshta nga që ky emër përfaqëson një nga malet më të larta të kulturës kombëtare. Nuk mund të vihet mali mbi piedestal! Emri DRITËRO, e ka brenda vetes piedestalin!

NË RADHËN E TË PARËVE…!

– Pjesa e dytë e bisedës me Dritëroin, dt. 09 shkurt 2011:

Në qoftë se do të kishte një mundësi, që të bëhej një histori e librarëve shqiptarë, unë në radhën e të parëve do të vendosja Alizotin. Pse?

E para, Ai e njihte vlerën e librit dhe e njihte historinë e librit. Në historinë e shpikjeve të njerëzimit, thuhet se dy shpikje të mëdha kanë qenë të parat: shpikja e rrotës dhe shpikja e librit. Asgjë nuk mund të lëvizë pa levë dhe pa rrotë në natyrë dhe asgjë nuk mund të lëvizë në mendje pa libër. Këto Alizoti i dinte, prandaj kishte nderim dhe dashuri për librin.

E dyta, si rrjedhim i të parës, Ai, librarinë e tij, që ishte një lokal i vogël, nuk e shikonte si një shitore të zakonshme zarzavatesh, apo kinkalerish, por si një qelizë, si një bërthamë kulture dhe gjithë ç’kishte brenda këtij lokali, ai i njihte si një bibliotekë shtëpie, siç kam unë në një dhomë bibliotekën time, që njoh jo vetëm vlerën e librave, por edhe vendin ku zënë radhë këto libra dhe prandaj Alizoti, kur vinte ndonjë dashamirës libri për të blerë diçka, i tregonte këtij dashamirësi vlerat e çdo rafti libri.

Tani, në ditët tona, mua më vjen keq që nuk ka librarë të tillë. E shohin librin siç shohin një patate, një presh, një hudhër apo një këmishë me një kravatë me lulka.

E treta, Alizoti i shikonte blerësit e librave me syrin e një psikologu. Fjala vjen, një fëmijë apo një plak e orientonte se çfarë libra i përshtateshin këtyre kategorive dhe, në të njëjtën kohë, nuk i fyente, por u thoshte merrni ç’të doni, por këto gjëra që po ju them unë i kam nga përvoja.

Për moshat e rritura nuk kishte ndonjë këmbëngulje cilat libra do merrnin. Ai vetëm rekomandonte, por për fëmijët tregohej shumë i kujdesshëm dhe i sjellshëm dhe me takt pedagogu, duke u thënë: kur të rriteni këto libra, që kërkoni do të jenë shumë të vlefshëm për ju.

Këto mendime që thashë, megjithëse pak të zgjatura, i kam si rrjedhojë e njohjes sime me Alizotin që në moshën e rinisë dhe më vonë.

Unë ju falënderoj ju që më bëtë të kujtoj Alizotin, që e kisha mik të ngushtë, që kur veja me shërbim si gazetar në Gjirokastër, nuk rrija pa e takuar edhe në librari edhe në kafe, dhe në shëtitje. Ai, siç e kam thënë dhe në fillim, ishte një nga njerëzit më të këndshëm në biseda. Dinte shumë historira dhe ishte një pa triot i ndershëm.

Prof. MUZAFER XHAXHIU: NJË JETË E LIDHUR ME LIBRIN

(Disa kujtime mbi Alizot Emirin)

Nga kujtimet e shumta që kam për qytetin e fëmijërisë dhe rinisë time, Gjirokastrën dhe njerëzit e saj, mbresa të veçanta më ka lënë dhe ajo librari e vogël që ndodhej në rrugicën që çonte ne dyqanin e madh të Zigait, e ku prej andej shkoje në lagjen “Hazmurat”. Ishte kjo libraria e vetme e qytetit që mbahej nga Alizot Emiri, libràri me emër në Gjirokastër, një njeri me reputacion të veçantë.

Isha në moshë të vogël atëhere, ndoshta në klasat e fillores, kur kam vizituar për herë të parë librarinë e Alizotit, që në Gjirokastër të gjithë e thërrisnin Zote. I doja librat dhe më pëlqente të lexoja historitë dhe tregimet e kohës.

Lexoja shumë me ëndje dhe kërshëri çdo gjë që botohej në atë kohë, e kjo më detyronte që si fëmijë e më vonë si adoleshent, të shkoja shpesh pas shkolle në librarinë e Zotes e të zhytesha në ato rafte të mbushura plot me libra dhe revista, kryesisht në gjuhën italiane. Do të gjeja atje libra historikë, romane e tregime me aventura, të cilët Alizoti nuk e di se nga i siguronte për të furnizuar librarinë e tij.

Së bashku me një shokun tim të klasës, Koço Mihon, që u bë më vonë një arkitekt i mirënjohur në qytetin e Durrësit, do të shkonim shpesh në librarinë e Alizotit dhe si gjithmonë do ta gjenim atë në shoqërinë e ndonjë miku të tij duke qeshur e treguar histori, që ne ende nuk i kuptonim.

Na priste buzagaz e na lejonte të ngacmonim nëpër rafte për të gjetur diçka të bukur për moshën. Shpesh na udhëzonte se çfarë mund të merrnim për të lexuar. Kur nuk kishim parà për të blerë, na lejonte të lexonim atje në një qoshe e nuk na trazonte.

Lexonim ndoshta dhe me orë derisa të mbaronim një fashikull libri (atëherë shumë romane botoheshin në fashikuj, të ndarë në pjesë), pastaj shfletonim ndonjë revistë italiane, gjuhë të cilën e mësonim në gjimnaz. Vonë largoheshim duke e përshëndetur dhe falënderuar për sa bënte për ne. Nuk i vinte keq që ndonjëherë nuk blinim asgjë, sepse e kuptonte që nuk mund të blinim çdo libër të ri që na pëlqente.

Vëllai i Zotes, Myfit Emiri ishte një shoku im i gjimnazit, i cili punonte bashkë me të në librari. Të dy vëllezërit kujdeseshin dhe e mbanin librarinë me pasionin më të madh. Me Myfitin, si vërsnik që ishim, shoqëroheshim shpesh, ishte një djalë i gjallë dhe i zgjuar, fliste shumë mirë italisht dhe kishte dëshirë të studionte dhe lexonte. Më kujtohet shumë mirë edhe babai i këtyre dy vëllezërve. Ishte një burrë i urtë dhe trupvogël, e thërrisnin Braçe dhe, si postier që ishte, e njihte mirë e gjithë Gjirokastra.

Familja Emiri në atë kohë banonte në lagjen “Palorto”, në të njëjtën lagje ku banonte edhe familja ime. Në kohën e luftës në familjen e tyre, ndodhi një fatkeqësi e rëndë. Kur nazistët hynë në Gjirokastër, shumë njerëz u larguan për t’u ngjitur në “Kucullë”. Ndërkohë nazistët i qëlluan egërsisht me murtaja dhe midis shumë viktimave të këtij sulmi, mbeti i vrarë edhe shoku e miku im, Mufit Emiri.

Më kujtohet se të dy vëllezërit, ishin njerëz shumë të mirë, të dashur e të edukuar. Alizoti shquhej për një humor të hollë dhe thumbues. Në kohën që rrija e lexoja në librarinë e tij, shpesh dëgjoja të qeshura dhe gaze pa masë, ndoshta sepse Zotja shpotiste ndonjë vizitor që hynte në librari. Në vitet ’30-të, libraria e tij ishte një vend takimi për shumë njerëz, kryesisht intelektualë të qytetit.

Në vitin 1938, kur isha 17 vjeç, u largova nga Gjirokastra për të vazhduar gjimnazin në Tiranë. Vite më vonë, kur shkoja në qytetin e lindjes, tashmë burrë në moshë të pjekur, midis shumë të njohurve do të takoja në librarinë e tij edhe Alizotin. Libraria tani ndodhej në një vend tjetër, në rrugën që të çonte në sheshin e Çerçizit, në qafën e Pazarit. Atëhere më erdhi keq që libraria e fëmijërisë sime, nuk kishte mbetur më po ajo.

Takoheshim e bisedonim me mall, duke kujtuar kohën e shkuar, flisnim për librat e vjetër e të rinj, njerëzit dhe ngjarjet e qytetit. Shpesh, kur shoqëroja ndonjë shkrimtar apo profesor të huaj dhe kur udhëtonim për në Gjirokastër, do të kthehesha pak edhe tek Alizoti e, atje do i shpjegoja mikut të huaj, se ky person ka qenë librari i parë dhe i vetëm i këtij qyteti të bukur e kulturëdashës, dhe që është një personazh i mirënjohur në të gjithë qytetin.

Alizot Emiri ishte një njeri i respektuar në të gjithë Gjirokastrën dhe atë, ashtu si edhe familjen e tij, e njihte atje i madh e i vogël. Ishte një njeri i dashur e hokatar, me një humor të hollë e shpotitës që shpesh ne si fëmijë që ishim atëhere, duhej të lodhnim mendjen për të kuptuar se çfarë donte të thoshte. Ai ende kujtohet si një njeri i respektuar dhe një personazh i veçantë i jetës kulturore të qytetit të Gjirokastrës”./ Memorie.al

Kur ne, fëmijët e Alizotit, tregonim në ambiente të gëzueshme shoqërore “historitë” e Zotes (Alizotit), na ka qëlluar të na pyesin shpeshherë: – “A i keni shkruar? Jo! Sa keq, do të humbasin…! Kush duhet ta bëjë”?  Dhe jemi ndjerë gjithnjë e me shumë fajtorë.

Në qoftë se duhej bërë, ne duhej ta bënim. Po a mund t’i shkruanim ne?! “Jo çdo njeri, që di shkrim e këndim, mund të shkruajë libra”, – thoshte Zotia, sa herë kalonte nëpër duar libra të dobët. Kur po bisedonim me njëri – tjetrin, ne fëmijët e Zotes, për këtë “detyrim”- për Librin, natyrshëm e ndjenim veten përballë paaftësisë për ta kryer. Nuk ishte punë për ne! Me “metrin” e Zotes, ne ishim të paaftë ta shkruanim këtë libër.

MBRESA E KUJTIME PËR ALIZOTIN –

Biseda me shkrimtarin e shquar Dritëro Agolli

Këto mbresa e kujtime Dritëro Agolli na i ka treguar, kur ai plotësoi dëshirën tonë, duke na ftuar në shtëpinë e tij, më 22 janar 2011. E ndjemë veten shumë mirë që Dritëroi tregonte me kënaqësi e qeshte vazhdimisht, duke portretizuar personalitetin e babait tonë, Alizotit.

Ne kishim dëgjuar nga babai të fliste me shumë konsideratë për Dritëroin si shkrimtar i shquar. Me shumë kënaqësi ai kujtonte takimet e bukura e plot humor me të. Zotia e vlerësonte veçanërisht Dritëroin si njeri, që pavarësisht nga pozita e lartë shoqërore që kishte, ishte i thjeshtë dhe dinte e donte t’i respektonte njerëzit.

Alizoti e ndjente veten shumë të respektuar e të vlerësuar në shoqërinë me Dritëroin dhe kjo i sillte kënaqësi të veçantë.

Nëna jonë, ndjesë pastë, që jetoi dhe shumë vjet mbas vdekjes së babait, na kujtonte dhe na lutej, që të gjenim mundësinë ta takonim Dritëroin, të pinim një kafe me të e ta falenderonim në emër të gjithë familjes sonë, për respektin që kish treguar, në ato kohë të vështira, ndaj babait tonë, Alizot Emirit.

Ne e falënderuam me mirënjohje të thellë Dritëroin, që na e plotësoi këtë dëshirë.

Besojmë që edhe ai u kënaq me praninë tonë në shtëpinë e tij. Na priti bashkë me zonjën Sadie. Na gostitën e na sajdisën. Na respektuan si fëmijët e Alizot Emirit, si fëmijët e mikut! Mbesa dhe nipi i Dritëroit na bënë fotografi. Një kujtim i veçantë për ne.

Me miratimin e tij, ne regjistruam në diktofon tërë bisedën e ngrohtë me të. Edhe ne i treguam disa histori nga ato të Zotes. Ai qeshte me gjithë shpirt dhe, pas çdo historie, përsëriste vlerësimet e tij për mençurinë, finesën, kulturën e, sidomos, për humorin e zgjuar e të dashur të Alizotit.

E KISHA MIK ALIZOTIN

Pjesa e parë e bisedës me Dritëroin, 22 janar 2011:

Në Gjirokastër vërtitshim nga vërtitshim dhe vinim te libraria e Alizotit, që e kishte në Qafën e Pazarit, kur ngjiteshe lart në krah të majtë. Kishte një librari që e mbante shumë mirë, po edhe i tërhiqte njerëzit.

Unë e vlerësoja shumë Alizotin dhe, kur e takoja, se në atë kohë vija shpesh me shërbim në Gjirokastër, ndjeja një kënaqësi të madhe, sepse ai ishte shumë i këndshëm në fjalët, në bisedat, dinte shumë nga përvoja e tij për jetën, në përgjithësi, por dinte shumë edhe nga historia e librat, sepse, siç thonë të vjetrit, ishte njeri i kënduar.

Kishte një humor të hollë kur tregonte, një humor të tillë prej një intelektuali të lartë.

Jo një humor banal, por ishte me një humor të rrallë. Në përgjithësi, njerëzit e atëhershëm në Gjirokastër ishin njerëz me humor dhe kanë patur një origjinalitet në këtë fushë.

Edhe kur ishin në tavolinë apo në sofër, në kafene apo shtëpira, nuk ndaheshin nga humori. Edhe Alizoti e kishte përvetësuar këtë gjë nga jeta e përditshme. Por, ai e dinte shumë mirë historinë, lexonte libra, dinte gjithë ngjarjet historike të Shqipërisë: të Shqipërisë së lashtë dhe të Shqipërisë së asaj kohe.

Me një fjalë, ai ishte një enciklopedi e tërë.

Ndofta nga kjo mençuri që kishte marrë edhe nga jeta, edhe nga libri, në bisedë ai ishte shumë i këndshëm dhe nuk mërziteshe të rrije me të. Nuk i përsëriste gjërat, nuk i ritregonte ato, këtë e kishte inat.

Veçanërisht, ajo që më bënte mua përshtypje atëherë, kishte një farë përçmimi për ata që nuk silleshin mirë, që premtonin shumë dhe nuk bënin gjë. Më kujtohet, kur isha një herë me shërbim në Gjirokastër.

Kishin dalë shumë libra marksiste-leniniste, por kishte filluar edhe seria e vëllimeve të Enver Hoxhës.

-“Paske shumë nga këto” – i thashë unë, kur hyra në librari.

– “Mor, kisha më shumë, – tha -, por kam vajtur në Komitetin e Partisë dhe i kam vënë mbi tavolinë çdo instruktori dhe punonjësi të partisë, dhe iu kam thënë: këto janë ato librat, që duhet t’i dini ju, se jeni marksistë dhe ju duhet t’ia shpjegoni popullit. Ju nuk merrni asnjë libër nga këto.

Rrallë tek- tuk ndonjëri merr, kurse ju nuk vini ndonjëherë te libraria ime për të parë, të shfletoni një libër, prandaj unë po jua jap këto libra të gjithëve dhe mblidhni paratë e, m’i sillni në librari.

Librat nuk jua fal dot unë, mund t’ua falnin autorët, Marksi apo Engelsi. Unë i kam marrë për t’i shitur, prandaj po jua jap, në vend që të vinit vetë t’i merrnit, po ua sjell unë këto libra. Edhe shita gjithë ato – tha.- Vajta dhe në Komitetin Ekzekutiv, shita dhe atje.

Por më kanë mbetur edhe ca, do t’i shpie dhe ato libra aty, që t’i kenë. Kështu, që dalëngadalë këto libra politikë po më shiten. Librat letrarë i marr, se janë më kuriozë për t’i lexuar. Ja dhe ty, po të mos ta kesh marrë andej nga Tirana, kam një libër të vjetër, mirë bën ta marrësh”.

E mora dhe e kam edhe sot në bibliotekë. Nga ky fakt mendoja një ditë: ja si duhet të jetë librari. Duhet të dijë librat që ka, duhet të dijë përmbajtjen dhe t’u thotë: kjo është e dobishme për ty. Sot ka lloj- lloj librash, ka për të gjithë profesionet, mirëpo librarët nuk janë si librarët e dikurshëm, siç ishte Alizoti.

Pastaj Alizoti më thotë: -Do dalim të rrufisim një kafe?

– Po mirë dalim- i thashë – vemi tek rrapi, te Klubi i Gjuetarëve.

– Atje vijnë pleq e do na mërzisin – më tha – më mirë vemë te Cile Muka.

Cile Muka kishte një pijetore të tij, ishte njeri që kujdesej për të tjera gjëra, por dhe ato i bënte me mjeshtëri, kështu që të dy ishin mjeshtra. Në atë kohë kisha botuar te “Zëri i Popullit”, shkrimin “Cile Mukën e kam pranë dhe kulturën për karshi”.

Pimë nga një kafe e nga një gotë raki. Cilja na vuri edhe nga një gotë tjetër përpara dhe Alizoti i tha: Ç’pate që më vure flakën?! Që nga ajo kohë, sa herë që veja në Gjirokastër, ju thosha shokëve: “ku do ta rrufisim”?- siç thoshte Alizoti, ose kur më vinin përpara ndonjë gotë tjetër, u thosha: “Ç’patët që më vutë flakën”!

Njëherë isha në librari te Zotia, kur zhvillohej festivali në Gjirokastër dhe ngjiteshin grupet folklorike nga Qafa e Pazarit. Binin daullet e mëdha të Dibrës e të Tropojës, sa tundeshin dhe librat nga gjëmimi i tyre.

– “E mo Zote – i thashë – si të duket kjo hare”?

– “Shumë mirë tha, – gjithë minjtë e Gjirokastrës do ikin e nuk do mbetet asnjë mi. Nga zhurma e këtyre daulleve do ikin nga Libohova, do ikin tutje, edhe e kemi mire këtë gjë, sepse në çdo pesë vjet, pastrohet Gjirokastra nga minjtë…”!

Po i tregonte shumë bukur. Unë i përsëris dhe përsëritja nuk ka ato nuanca që kishte, kur i tregonte ai vetë. Ka plot historira edhe janë të bukura, jo banale, janë të kulturuara e nuk të ofendojnë. Ma tregonte Agim Shehu, kur kish pyetur një herë Alizotin:

– “Ku është Basho Thomai, Ramiz Harxhi dhe Lefter Dilua, ku janë”?

– “Ja, po zbresin Qafën e Pazarit dhe këndojnë himnin e flamurit” – i tha Zotia, – se miq i kishte dhe bënte humor me ta, se për Alizotin ata ishin si patriotë e rilindas të rinj. Alizoti ishte njeri me humor të madh shumë.

Na tregonte në Gjirokastër se, kur erdhi një herë Enver Hoxha, e pa te dera e librarisë Alizotin, e takoi dhe e përqafoi. Alizoti u gëzua shumë që e panë ta përqafonte Enveri, se në Gjirokastër kishte disa njerëz që i kujtonin biografinë e, i thoshin që në vitet ’30-të kishte shkruar kështu e kishte bërë ashtu (se Alizoti ka qenë dhe gazetar, ka shkruar në gazetën “ Demokracia”).

Alizoti ishte njeri i zgjuar dhe me kulturë të madhe, jo vetëm me atë kulturën e lashtë, por edhe me kulturën e re, pas Luftës së Parë Botërore, pas Luftës së Dytë, pas Luftës Nacionalçlirimtare. Dinte shumë mirë vendet më interesante të Gjirokastrës, por dinte akoma më mirë të jepte këshilla. Për shembull, kjo godinë po prishet, ose ky mur i kalasë ka defekte nga koha.

– “Hajde t’i tregoj – më tha mua një ditë. – E sheh si ka mbirë bar nëpër mur, bar edhe fiq. Këta do të lëshojnë rrënjë e do të bjerë ky mur, por nuk më dëgjojnë, se më thonë që ky bar e mban këtë mur. Janë torollakë, se ky bar lëshon rrënjë që hyjnë brenda”.

E kam fjalën që interesohej, jo vetëm si njeri i librave, por edhe për ambientin, për pastërtinë e qytetit, për monumentet e kulturës të Gjirokastrës. Se, kur ne kemi qenë nxënës në Gjirokastër, ato monumente rrinin në këmbë, ishin të mira dhe të bukura. Kohët e fundit, tani, meqë nuk kujdeset njeri, është shkatërruar një pjesë e madhe e tyre dhe është fatkeqësi…!

Po të kishim ne aq njerëz sot, siç ishte Alizoti, ndryshe do të ishte pamja e Gjirokastrës dhe e librarive, edhe e të tjerave. Ju bëni mirë me këtë libër për Alizotin dhe duhet të mblidhni edhe kujtime të tjera, se duhet të ketë në Gjirokastër të moshuar që kanë kujtime të shumta për atë, veçanërisht për fjalët e tij të rralla”.

Më datën 9 shkurt 2011 shkova në shtëpinë e Dritëroit, për t’i treguar të redaktuar transkriptimin e bisedës, që kishim regjistruar në diktofon. Më pritën si djalë shtëpie. Zonja Sadie doli tek dera, Dritëroi u ngrit në këmbë, sikur do të takonte Alizotin. U ndjeva i respektuar më shumë sa duhej.

Unë u dhashë një dhuratë simbolike, një CD me koncertin për piano, të luajtur në Teatrin Kombëtar të Operës dhe Baletit me 28 janar 2011 nga mbesa e Alizotit, pianistja Almira Emiri, të shoqëruar dhe me një fletë palosje me programin e koncertit dhe CV-në e pianistes. Ju bë qejfi.

Zonja Sadie na solli gotat me raki.

– “Pasi e morët ju në telefon, – tha ajo -, Dritëroi ka qenë tërë kohën i menduar, duke risjellë në kujtesë njohjen me Alizotin. Kjo i ka sjellë kënaqësi, sepse njohja me të bën pjesë në kohët e bukura të jetës së Dritëroit. Sot u ngrit që me natë dhe u ul të shkruante përsëri për Alizotin. Dritëroi tani nuk shkruan dot me dorë, sepse i dridhet pak, po ja që për këtë shkrim e zotëroi këtë ‘mosbindje’”!

Më vuri përpara fletën e shkruar me dorë nga Dritëroi.

– “Po të bëj një fotokopje të këtij dorëshkrimi, që ta keni kujtim nga dora e Dritëroit”, – tha zonja Sadie.

– “Tani do vazhdosh t’i shkruash ti ato, që do të flas unë”! – më tha Dritëroi. Dhe vazhduam të hedhim në letër mendimet e Tij: Ai fol e unë shkruaj.

– “Më mbeti merak, – tha, – se në bisedën e parë ne nuk i bëmë disa konkluzione për Alizotin. Se Alizoti nuk qe dosido”! Sapo mbaruam së shkruari, iu luta të shikonin atë “hyrjen”, që kishim përgatitur Ibrahimi dhe unë. Ja lexova. Më dëgjuan deri në fund.

– “Shumë mirë e keni bërë, – tha Dritëroi, që mori dhe miratimin e zonjës Sadie. – Mund ta vini dhe në hyrje të kësaj bisede, por hiqe atë epitetin ‘i thjeshtë’, që keni shkruar për Alizotin”!

– “Po njeri i thjeshtë ishte Alizoti”! – këmbëngula unë.

– “E ke gabim! – më korrigjoi Dritëroi. – Nuk ka njerëz të thjeshtë, ky është një term i mbetur që nga kohët e hershme. Njeriu është shumë i komplikuar. Dhe Alizoti nuk ka qenë njeri i zakonshëm! Ka qenë njeri i ditur, i mençur…”. / Memorie.al

Dashnor Kaloçi/ Publikohet një dosje arkivore voluminoze e nxjerrë nga institucioni i Autoritetit për Informimin e Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, ku ndodhen me qindra dokumente me siglën “Tepër sekret” që i përket ish-të dënuarit politik, Xhavit Qesja, me origjinë nga qyteti i Krujës, familja e të cilit gjatë periudhës së pushtimit të vendit, 1939-1944, u lidh ngushtë me Lëvizjen Antifashiste, duke qenë një ndër bazat kryesore të saj dhe vuri në dispozicion të gjithë pasurinë që kishte, pasi Xhaviti ishte një ndër anëtarët e parë të Partisë Komuniste Shqiptare për rrethin e Krujës, duke drejtuar batalionin partizan Krujë-Ishëm dhe Brigadën e 22 Sulmuese.

Karriera politike e Xhavit Qeses pas mbarimit të Luftës, ku ai u emërua dhe shërbeu në detyra të larta në Ushtrinë Shqiptare, aparatin e Komitetit Qendror të PPSh-së, e disa rrethe të vendit, nga ku u dërgua me studime në Bashkimin Sovjetik, ku qëndroi deri në vitin 1957, kur ai u njoftua që të kthehej urgjent në Shqipëri, pasi kishte shprehur hapur pikëpamjet e tij pro vijës politike që po ndiqte udhëheqësi kryesor i Kremlinit, Nikita Hrushov, për dënimin e kultit të Stalinit. Biseda e Enver Hoxhës me Xhavit Qesen në zyrën e tij në Komitetin Qendror, ku ai e kritikoi ashpër për pikëpamjet e gabuara që ai kishte shfaqur gjatë periudhës së studimeve në Moskë, duke i bërë thirrje që të reflektonte dhe të bënte autokritikë, por Xhaviti e refuzoi sugjerimin e sekretarit të parë të Partisë së Punës së Shqipërisë, gjë e cila u bë shkak që ai të mos lejohej të shkonte më në Bashkimin Sovjetik për të përfunduar studimet, por të dërgohej me punë si nënkryetar i Komitetit Ekzekutiv të Elbasanit, nga ku një vit më vonë, do të përjashtohej nga radhët e Partisë, e do të internohej në Ishullin e Zvërnecit, ku regjimi komunist mbante të izoluar disa nga ish-kuadrot e lartë partiakë dhe shtetërorë, të cilët i kishte dënuar për pikëpamjet e tyre antiparti. Kalvari dhe persekucioni i gjatë i Xhavit Qeses nga viti 1957 deri në 1990-ën, ku ai kaloi plot 32 vite në burgje dhe internime, duke qenë një nga të rrallët e dënuar të burgut të Burrelit që bëri greva të gjata urie në shenjë proteste për trajtimin dhe qëndrimin e egër që po mbante regjimi komunist i Enver Hoxhës ndaj tij.

Dosja e plotë formulare, hetimore dhe gjyqësore në ngarkim të Xhavit Qeses, e cila publikohet për herë të parë nga Memorie.al, ku ndodhen dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit që pasqyrojnë ndjekjen dhe përgjimet ndaj tij, raportet e bashkëpunëtorëve të Sigurimit me pseudonimet e tyre, korrespodenca me letrat që ai u dërgonte instancave të larta partiake dhe shtetërore, si dhe udhëheqësve më të lartë të PPSh-së, deri në vitin 1991 që u lirua nga burgu!

Raport-informacion i Punëtorit Operativ të Sigurimit të Shtetit me shërbim në burgun e Burrelit, Vehap Kuka, me të dhënat e bashkëpunëtorit të Sigurimit me pseudonimin “Butrinti”, lidhur me bisedat e bëra nga disa prej të burgosurve që vuanin dënimin në burgun e atij qyteti

                                                                                           Marrë nga P.Op. V.Kuka

                                                                                           Dhënë nga BP “Butrinti”

                                                                                           Burrel më 23.3.1982

                            Raport i datës 23.3.1982

“Europa e ka bërë luftën kur i është dashur asaj interesave të borgjezisë”, thotë Maqo Çomo, në një rast në datën 21.3.1982 në shëtitje me të në oborrin e burgut.

“Synimet e SHBA-ve kanë qenë e janë që Europën ta kenë si kundërpeshë ndaj BRSS-së. Synim e dëshirë që mbeten larg konkretizimit. Është e vërtetë që kanë baza, kanë fushë e vend në ekonominë e Europës, por edhe Europa ka lëvizur dhe nuk është më ajo e pasluftës. Tani ajo nuk e do luftën. I vetmi kontinent që ka 37 vjet pa luftë. Me sovjetikun nuk don më të ballafaqohet, jo më gjermani që i ka të freskëta kujtimet e luftës, jo më francezi, por as anglezi.

Tendenca e tyre s’është afrimi, por largimi i SHBA-ve nga Europa. Lidhjet ekonomike me BRSS-së për ta, janë jetike. Po ndodh ajo që parashikonte Lenini që Europa, nuk mund të jetojë pa pasurinë e Siberisë dhe pa lidhjet me Rusinë. Këto do ti kërkojë e do t’i realizojë në çdo kohë…….”

E rëndë situata në Kosovë, fatkeqësi e atij populli pasi gjithmonë ka vuajtur pasojat e politikës së ndërhyrjes. Kështu ndodh kur nacionalizmi vihet në plan të parë. Kur i vë kryq internacionalizmit, është njësoj sikur marksizmit t’i presësh kokën thotë Lenini. Në Jugosllavi e në Kosovë, çështja nacionale nuk është zgjidhur. Këto janë pasojat. Shpërbërja e federatës, nuk i intereson dhe sot se do kurrkush.

Kjo është relative, sepse për një kohë amerikanët e kanë përkrahur dhe ushqyer….! Në vendin tonë pakicat kombëtare s’kanë pretendime, sidomos ato me origjinë maqedonase. Sa për minoritetin grek, ata duket se janë të kënaqur. Nuk mund të them të njëjtën gjë për ata të Vurgut, se s’kanë sesi të jenë të kënaqur, sepse Dropulli ka një shkallë më të lartë zhvillimi. Në të ardhmen mund të lindin pretendime”.

“Situata botërore është tepër e rëndë’ thotë Kiço Ngjela. Raporti i Sekretarit të Komitetit Qendror në Lidhjen e Shkrimtarëve, na jep nji pamje të qartë. Aq sa mund të kuptojmë ne nga shtypi, në të gjitha vendet ka lëvizje të mëdha. Ecejaket e presidentëve Uashington-Moskë, kryeministra, sekretarë, e emisarë. Kontradiktat janë ashpërsuar, ashtu siç thuhet një luftë e ashpër për materializmin hegjemonik”.

Plenumi i Lidhjes së Shkrimtarëve

Qysh në fillim ai thekson se nga ndonjë shprehje, del se Raporti i Lidhjes së Shkrimtarëve, përkatësisht nga anëtari i Byrosë Politike dhe sekretari i Komitetit Qendror, si dhe kryetari i Lidhjes……. ishin në qendër të vëmendjes. Kuptohet dhe që ishin objekt bisedash në grupe. Kështu p.sh., T. Lubonja dhe F. Paçrami, tregonin hapur e me zë që kjo është jo e zakonshme.

“E kam lexuar me vëmendje dhe kam bërë nënvizime”, thotë T. Lubonja. Mirëpo gazetën “Drita” unë se kam timen. Është e Gjinit. Ky ka kënaqësi që ja lexoj dhe ç’është e vërteta më ka siguruar gjithë shtypin. Ka dhe anën tjetër, që kur ai nuk do që ti bëhen nënvizime tek artikujt (flet me ironi) i çon ose te arkiva, ose në shtëpi.

Në një rast Gjin Marku, thotë që këto putana properëndimore, duhet t’ju jetë bërë qejfi për vetëvrasjen e ish kryeministrit. Kështu do ta pësojnë njëri pas tjetrit, mendojnë ata. Dikush sipas tyre do ta pësojë e goditet”.

Shqetësimi i Hazbi Lamçes

Sikurse ka shënuar Hazbiu në disa raste, qoftë Lipes, qoftë atij, se ky ka shfaqur disa shqetësime lidhur me vetëvrasjen e M. Shehut dhe pasojat që mund të ketë kjo në adresë të Feçor Shehut….! Me siguri do jetë bërë mbledhja e plenumit, por nuk e kanë shpallur.

Atje janë vendosur dhe ndryshime në qeveri. Ja atje është vendosur që Ministri i Brendshëm, që ishte dhe sekretar i Komitetit Qendror, të mbetet anëtar i Byrosë Politike. “Jo” thotë Kiço, duke iu përgjigjur Lipes. “Partia jonë nuk është ilegale dhe po të kishte mbledhje plenumi, duhet të kishte komunikatë. Apo mos kanë frikë”?!

Mbi letrën e dërguar nga Sekretari i Parë i Komitetit Qendror të P.P.SH-së, kooperativistëve të Cakranit. 

Gjin Marku, kur shëtisnim në oborr, midis të tjerave thotë: “Letra ka kuptim të thellë. Së pari ajo i drejtohet jo vetëm kooperativës së Cakranit, por tërë Mallakastrës. Është një vlerësim për atë se çfarë kanë dhënë gjatë Luftës, një thirrje për të tashmen për mobilizim dhe për realizimin e planit. Së dyti, ajo lidhet me momentin.

Vetëvrasja e M. Shehut do jetë shfrytëzuar nga armiqtë. Mbetën vetëm. Mehmetin vrau veten…! Feçorin e hoqën…! Partia ju del për Zot dhe ju thotë që Mallakastra ka qenë e mbetet e Partisë. Nuk është e individëve. Këta, kanë rolin e vet sa kohë janë në rregull. Pra nuk është vetëm për grurin e për misrin, por është më e thellë. I përgjigjet një kërkese të kohës”.

                                                                                              “Butrinti”

Sqarimi: M. Çomo, T. Lubonja, Xh. Qesja, Gj. Marku, e V. Gjino, janë dënuar antiparti dhe ndiqen nga ana jonë në përpunim aktiv 2/A si të tillë.

Vlerësimi: Raporti ka vlerë operative, sepse në të dalin reagimet për situatën në botë, ngjarjet në Kosovë, për zhvillimet e punimeve të Plenumit të Lidhjes së Shkrimtarëve, iluzioni i tyre rreth letrës që shoku Enver i’u dërgon kooperativistëve të Cakranit, del shqetësimi i H. Lamçes për vetëvrasjen e Mehmet Shehut.

Detyra: B.p. detyrohet të na e shpjegojë se ku e ka bazën shqetësimi i Hazbiut për vetëvrasjen e M. Shehut, mos vallë ky ka pasur dijeni për veprimtarinë e M. Shehut? Të na sqarosh sesi argumentohet optimizmi e gëzimi i T. Lubonjës e F. Paçramit, në lidhje me zhvillimin e punimeve të Lidhjes së Shkrimtarëve, pse do ta ri studiojë këtë Todi. Të na informosh për lidhjet midis të dënuarve të tjerë të burgut, me njëri tjetrin.

Masa operative: Raporti të shtypet sipas implikimeve. Të studiohet nga udhëheqja e degës. Një kopje, t’i dërgohet Degës së Veçantë në Ministri, një kopje shokut Ndue Doçi, ndërsa të tjerat të vendosen sipas përkatësisë në dosjen e përpunimit dhe në fashikullin e përgjithshëm të informatave. Të shfrytëzohet për buletinin e parullave armiqësore të muajit.

                                   Puntori Operativ 

                                        Vehap Kuka

Raport-informacion i Punëtorit Operativ të Sigurimit të Shtetit me shërbim në burgun e Burrelit, Vehap Kuka, me të dhënat e bashkëpunëtorit të Sigurimit me pseudonimin “Butrinti”, lidhur me bisedat e bëra nga disa prej të burgosurve që vuanin dënimin në burgun e atij qyteti

                                                                                          Marrë nga P.Op. V. Kuka

                                                                                          Dhënë nga B.p. “I Penduari”

                                                                                          Burrel më 31/3/1982

                                 Raporti i datës 31/3/1982

Ai njofton se lidhur me Plenumin e Lidhjes së Shkrimtarëve, Todi Lubonja dhe Fadil Paçrami në mënyrë të veçantë shfaqën një interesim të madh për të lexuar dhe dëgjuar materialet që u botuan dhe u dhanë në radio.

Që të dy lexuan nga dy herë në vëmendje Raportin e Plenumit dhe fjalën e Sekretarit të Komitetit Qendror të P.P.Sh.-së, me leximin e këtyre materialeve në këto të dy në këtë periudhë, është manifestuar një farë gëzimi, i cili është shprehur si në oborr, në oborrin e ajrimit kur këto komentonin ndërmjet njëri tjetrit rreth këtyre materialeve, po ashtu edhe në korridor e në mjedise të tjera që kemi ne këtu.

Todi në një rast në orën e shërbimit të mbrëmjes, kur ne përgatiteshim për të fjetur, vjen në sportelin e dhomës tonë dhe me ironi i thotë Fadilit: “Ke rënë të flesh, fli, natën e mirë dhe shiko ndonjë ëndërr të bukur me ngjyra”. (Këtu ironizon për kritikën që i është bërë Ismail Kadaresë).

Kjo gjallëri e tyre dhe gëzim ka bërë përshtypje edhe në të tjerët. Kështu për shembull në bisedë Kiçua, Agroni, Rrahmani e Ai, kanë thënë që pse këto tani janë tërë alegri, tërë gëzim, siç duket thotë Kiçua, që nuk kritikohen në këto materiale, ose që flitet më shumë për skematizmin.

Gjatë kësaj periudhe, sidomos mbas grevës së urisë edhe Xhaviti ka shtuar më shumë bisedat dhe miqësitë me Maqon, Bardhylin, Todin e Faddilin. Kur bëri grevën e urisë, Maqua shkoi dhe bëri një bisedë rreth dy orësh, por siç tha Maqua, nuk e binda dot dhe sikur i tha se kam lodhur mëmën dhe dua të vdes para saj. Kurse Agronit dhe atij që i folën të hante në kohën e grevës së urisë, Xhaviti u tha se nuk varet nga mua kjo.

                                        “I Penduari”

Sqarim: Todi Lubonja, Fadil Paçrami dhe Xhavit Qesja, janë të dënuar anti-parti, ndiqen nga ana jonë në përpunim aktiv 2/A si të tillë.

Vlerësimi: Raporti ka vlerë operative, në ta dalin reagimet e objekteve T. Lubonja e Fadil Paçrami, në lidhje me zhvillimin e punimeve të Plenumit të Lidhjes Shkrimtarëve dhe lidhjet e Xhavit Qeses me të dënuarit e tjerë anti-parti, që mbajnë aktualisht qëndrim armiqësor.

Detyra: B.p. ju dha detyrë që të bisedojë përsëri me të dënuarit anti-parti dhe për këtë të shfrytëzojë edhe kohën që kryen veprime të përbashkëta, si në oborr, mensë dhe në dhomë, dhe jo vetëm të mbetet një mbledhës se çfarë thonë të tjerët.

Të na informojë për reagimet e tyre lidhur me frymën mobilizuese e entuziazmin që ka shpërthyer në mbarë masat punonjëse të vendit tone, për realizimin e detyra të planit në të gjithë zërat e para afatit.

Për ngjarjet në Kosovë, Lindjen e Mesme, Gjirin Persik, Afganistan dhe Salvador. Për garën e çarmatimeve dhe luftën e ashpër që bëhet në masë të superfuqive për zona influence.

Masat operative: Raporti të studiohet nga udhëheqja e Degës. Të shtypet sipas implikimeve dhe një kopje t’i dërgohet Degës Veçantë në Ministri.

Të shfrytëzohet për buletinin e parullave armiqësor të muajit. Memorie.al

       Punëtori Operativ

          Vehap Kuka