VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Avenches – Kryeqyteti antik i Helevetias kremton dymijëvjetorin

By | August 17, 2015

Komentet

Më 12 gusht 1905 lindi teologu i shquar zviceran Hans Urs von Balthasar

VOAL – Hans Urs von Balthasar lindi në 12 gusht 1905 në Lucernë të Zvicrës, në një familje shumë katolike. Pasi mbaroi studimet e para tek Jezuitët dhe Benedikasit, duke filluar nga viti 1923 Hans studioi filozofi dhe gjermanistikë: së pari në Zyrih, pastaj në Berlin dhe Vjenë; më 1928 u diplomua në Zyrih duke paraqitur një tezë mbi historinë e problemit eskatologjik në letërsinë moderne gjermane. Ndërkohë, tashmë në vitin 1927, gjatë studimeve të tij, ai u tërhoq në Bazel për një periudhë të kërkimit shpirtëror: një periudhë që përfundoi në vitin 1929, kur njëzetekatërvjeçari Hans – saktësisht 31 tetor – hyri në shoqërinë e Jezusit të Feldkirch si rishtar.

Pas rishtarisë, ai u transferua në Pullach, më pas studioi teologji, nga 1932-1936, në Lyon. Gjithashtu në vitin 1936 në Mynih u shugurua një prift, ndërsa në tre vitet e ardhshme ai punoi si redaktor për revistën e botuar me urdhër të Stimmen Der Zeit. Duke filluar nga viti 1940, pasi i tha jo Universitetit Gregorian të Romës, ai në vend të kësaj merret me mësimdhënie akademike dhe iu kushtohet të rinjve. Në këtë periudhë, ai është në Bazel, ku shpesh thirret për të dhënë leksione, dhe ku fillon një miqësi të ngushtë me Karl Barth, një teolog protestant, me të cilin ndan dashurinë e tij për Mozartin.

Së bashku me Adrienne Von Speyr (udhërrëfyes shpirtëror i të cilit është) ai themeloi Institutin Sekular të Komunitetit të Gjonit më 8 Dhjetor 1944, ndërsa më vonë iu përkushtua veprimtarisë së shkrimtarit dhe botuesit, në Bazel dhe Zyrih, për Shtëpinë botuese Johannesverlag Einsiedeln. Sidoqoftë, disa probleme fillojnë të shfaqen: ndërsa babai vdes, nëna sëmuret rëndë dhe i njëjti fat i bie Erich Przywara, mentorit të tij. Dhe kështu, ndërsa Adrienne vë në praktikë një vizion teologjik që nuk njihet nga Kisha e asaj periudhe, Hans në vitin 1950 detyrohet të braktisë urdhrin e jezuitëve, për arsyen paradoksale që atij nuk i ofrohet mundësia e ndjekjes së veprimtarisë së institutit që ai themeloi. Pa mjete ose punë, ai nuk mund të ligjërojë më në universitetet dhe institutet katolike për shkak të ndalimit nga ana e Kongregatës për Edukimin Katolik, ndërsa ai arrin të përparojë falë konferencave të tij.

Me kalimin e kohës, ndërsa teologjia e tij takon një numër në rritje të ndjekësve, ai gjithashtu rehabilitohet nga Kisha zyrtare, e cila madje i paguan atij njohjen e Palit VI për teologji (megjithëse nuk e fton në Këshillin e Dytë të Vatikanit). Hans Urs von Balthasar vdiq në 26 qershor 1988, saktësisht dy ditë para se u shpall zyrtarisht kardinal (me testamentin e Papës Gjon Pali II, i cili kishte pranuar publikisht meritat e tij). Ai aktualisht është varrosur në Lucerne, në Hofkirche të qytetit.

I konsideruar si një nga pararendësit e të menduarit të Këshillit të Dytë të Vatikanit, von Balthasar prodhoi një vepër të rëndësishme dhe të gjerë teologjike, e cila gjatë dekadave, duke filluar nga letërsia dhe studimet gjermane, ka arritur në një sintezë themelore në jetën e Kishës, përkundër polemikave të ngritura nga disa hipoteza specifike teologjike. Nuk është ekzagjerim të thuhet se vepra e tij teologjike mund të konsiderohet si një nga më me ndikimin e shekullit të kaluar, pasi më pas ka gjetur interpretues të shumtë edhe në studimet e sotme teologjike. Ndikuar në mënyrë të pashmangshme nga kontakti me teologët, filozofët dhe jezuitët si Henri de Lubac, Jean Danielou dhe Przywara i lartpërmendur, von Balthasar kontribuoi, falë botimeve të tij (ndër të tjera, ne veçojmë “Apokalipsin e shpirtit gjerman”, “Zemra e botës “,” Shekujt gnostik të Massimo Rrëfimtari “,” Të Krishterët dhe Angjenjtë “dhe” Motrën Elizabeta e Trinisë “) dhe në ligjëratat e tij për të rinovuar interesin ndaj patristikut, duke e bërë atë përsëri në dispozicion për besimin I krishterë dhe për teologji.

Në “Abbattare bastioni”, teologu zviceran pohon me vendosmëri nevojën që Kisha të shkëputet nga ngulitja e saj dhe të eliminojë muret që e ndajnë atë nga kultura e botës moderne. I pranishëm, tek von Balthasar, është në të njëjtën kohë mendimi se identiteti i krishterë rrezikon të humbasë elementet themelore: nuk është rastësi që pas pikëkthesës pajtuese të botonte shkrime të shumta në të cilat sulmon pikërisht kardinalët me një ashpërsi të caktuar (nga hapjet ekumenike te përtëritja e liturgjisë, duke kaluar nëpër një qendër të ripërtërirë të Biblës). Kjo mund të konsiderohet periudha e dytë e mendimit të tij, e cila dallohet edhe nga polemikat kundër pozicioneve antropocentrike të Karl Rahmer. Për zviceranin, Kryqëzimi përfaqëson vendin zbavitës para përsosmërisë, shenjën dramatike që tregon për besimtarin mundësinë e martirizimit, ndërsa e vetmja rrugë që mund të udhëtohet në drejtim të hyjnisë është ajo që fillon nga vetë Zoti.

Kryevepra e Von Balthasar njihet njëzëri “Gloria”, ku ai shikon parimin e bukurisë, duke ekspozuar kategoritë e sintezës së tij teologjike të përtërirë në Vizionin e Formës: sipas tij, është në bukurinë që ndodh Zbulesa hyjnore, në madhështinë që ndriçon besimi. Mirënjohja është emëruesi i zakonshëm i dashurisë dhe bukurisë, falimentim që paraqet edhe shenjën tipike të veprimit hyjnor ndaj njeriut. Po aq e rëndësishme është edhe “Teodrammatica”, ku në pesë vëllime është ngritur drama që del nga zbulesa e angazhimit hyjnor ndaj botës: marrëdhëniet midis lirisë njerëzore, dukshëm të kufizuara dhe lirisë hyjnore, të pafundme janë thelluar. Historia historike, për von Balthasar, karakterizohet nga vdekja dhe e keqja, dhe për këtë arsye ardhja e Krishtit përfaqëson ujëmbledhësin vendimtar që sugjeron që ne mund të mposhtim përfundimisht të keqen në dashurinë e pafundme që e merr atë.

Më 10 gusht 1874 lindi Herbert Hoover, presidenti i 31-të i SHBA

VOAL – Herbert Clark Hoover lindi në 10 gusht 1874 në West Branch, Ohio, nga një familje që i përkiste borgjezisë lokale: babai i tij, Jessie, ka origjinë zvicerane dhe gjermane, ndërsa nëna e tij është kanadeze. Të dy prindërit e tij janë Kuaker. Në moshën dy vjeçare ai kontraktuar një formë të rëndë të laringjitit difterik, i cili e çoi atë në pragun e vdekjes, përpara se të shpëtohej nga xhaxhai i tij John Minthorn. Ai shkoi për të jetuar me xhaxhain e tij më 1885, në Oregon në Newberg, ku iu dha një edukim shumë i rreptë, me parime të rrepta etike. Pasi studioi në Universitetin Stanford si inxhinier, ai u transferua në Australi dhe më pas me gruan e tij në Kinë, ku ai punoi për një kompani private, dhe ku në vitin 1900 u përfshi në kryengritjen e Boxerit përmes aktiviteteve të ndihmës.

Republikan, ai ishte një kandidat për president të Shteteve të Bashkuara më 1928, kur Calvin Coolidge, president në detyrë, refuzoi një kandidaturë të re. Sfiduesi i tij është demokrati Alfred E. Smith, ish guvernatori i New York. Të dy kandidatët premtojnë të përmirësojnë kushtet e jetesës së sipërmarrësve bujqësorë, të reformojnë ligjet e imigracionit dhe të mbajnë politikën izoluese të Shteteve të Bashkuara. Mendimi i tyre për Aktin Volstead, i cili ndalon shitjen e birrës dhe shpirtrave, është i ndryshëm: Smith dëshiron ta shfuqizojë atë, ndërsa Hoover rezulton të jetë një proteksionist, dhe për këtë arsye dëshiron ta mbajë atë. Fitorja e kandidatit republikan materializohet si falë bumit ekonomik, ashtu edhe falë mosmarrëveshjeve të brendshme brenda Partisë Demokratike, veçanërisht për çështjet e ndalimit dhe fesë.

Dhe kështu Hoover, ish Sekretari i Tregtisë, mori detyrën në 1929, pa dijeni për krizën e tmerrshme ekonomike, pas rënies së Wall Street, i cili brenda disa muajsh do të prekë Shtetet e Bashkuara dhe do të duhet të përballet në dorën e parë. Në konferencën e tij të parë për shtyp ai premton një fazë të re të marrëdhënieve me gazetarët, duke sqaruar se nuk dëshiron zëdhënës: në 120 ditët e tij të para si president, ai do të mbajë më shumë konferenca se çdo president tjetër në histori. Përkrah tij është, natyrisht, gruaja e tij, Lou Henry, të cilës i paraprihej edhe një reputacion i shkëlqyer, pasi ishte diplomuar në gjeologji në Stanford. Zonja e re e parë përfaqëson prototipin e gruas së re të periudhës së parë të pasluftës: inteligjente, e fortë dhe e vetëdijshme për mundësitë e shumta që i janë dhënë edhe gjinisë femërore.

Gjatë presidencës së tij, Hoover është i njohur edhe për një sport kurioz që praktikon, i shpikur direkt nga ai, i cili ndërthur tenis dhe volejboll dhe që ai luan çdo mëngjes.

Sa i përket mendimit të tij politik, megjithëse ai është i bindur personalisht që në fushën ekonomike qeveria është thirrur të ndërhyjë në mënyrë aktive dhe të vazhdueshme, në realitet ai rezulton të jetë një liberal ortodoks: ai përpiqet të shmangë rënien e vendit me sigurime të vazhdueshme optimist për mundësinë e tejkalimit të recesionit. Si president ai përpiqet të bindë qytetarët se kriza mund të tejkalohet brenda një kohe të shkurtër, por përpjekjet e tij dëshmojnë të jenë joefektive, dhe për këtë arsye popullariteti i tij bie brenda një kohe të shkurtër. Prandaj, për të komplikuar situatën, refuzimi i tij për t’u caktuar njerëzve të papunë subvencione federale ndërhyn.

Më 1932 Partia Republikane, duke hequr dorë nga çdo shans i suksesshëm, vendos ta emërojë përsëri për zgjedhjet presidenciale. Hoover është i vetëdijshëm se është i destinuar për humbje, dhe kështu ai fillon një fushatë zgjedhore veçanërisht frustruese. Ai vjen për të urrejtur rolin e presidentit, por ai zgjedh të kandidojë përsëri jo vetëm si çështje krenarie, por mbi të gjitha sepse ai ka frikë se asnjë kandidat tjetër republikan nuk mund të përballet me depresionin ekonomik pa iu drejtuar masave që ai i konsideron jashtëzakonisht të rrezikshme: një lloj sakrifice personale me pak fjalë, në emër të së mirës së vendit. Pasi zyrtarisht një kandidat, ai në fillim mendon se do të mbajë vetëm një ose dy fjalime, duke ia lënë pjesën e mbetur të fushatës delegatëve të tij: kur sheh që sondazhet tregojnë republikanët pranë një humbjeje të bujshme, ai pranon të ekspozojë më shumë. Ai jep nëntë fjalime në radio, gjatë të cilave mbron administrimin e tij dhe filozofinë që e frymëzoi. Megjithatë, gjatë fushatës së tij elektorale në të gjithë vendin, Hoover duhet të përballet me turma armiqësore dhe njerëz të zemëruar: një pasojë e situatës së tmerrshme ekonomike që përfshin popullsinë.

Hoover është mposhtur nga Franklin Delano Roosevelt, një kandidat demokrat, duke marrë vetëm 39.7% të votave, kundër 57.4% të fituara nga kundërshtari.

Ai u largua nga Uashingtoni në Mars 1933, i zhgënjyer që ishte refuzuar nga votuesit dhe kotësia e përpjekjeve të tij. Së pari ai zhvendoset në New York, ku jeton në hotelin Waldorf-Astoria; pas së cilës ai u transferua në Kaliforni, në Palo Alto, ku ai ishte në gjendje të rizbulonte kënaqësinë për të jetuar në Pacific-Union Club dhe në Klubin Bohemian.Në kohën e tij të lirë ai filloi të udhëtonte, shpesh duke vizituar fshatra ose qytete të vogla, ku ai njihet rrallë, por po i kushton gjithashtu natyrës, duke shkuar peshkim në vetmi ose duke marrë shëtitje të gjata në pyll: disa muaj para vdekjes së tij, ai madje do të botojë një libër kushtuar peshkimit, me titullin “Peshkimi për argëtim – Dhe të lani shpirtin tuaj” (“Peshkimi për argëtim – dhe për të pastruar shpirtin “): është vëllimi i gjashtëmbëdhjetë i botuar nga ai në tërë jetën e tij.

Në karrierën e tij post-presidenciale, ai gjithashtu mbështet politikisht disa kandidatë demokratë, përfshirë John Fitzgerald Kennedy.

Herbert Hoover vdiq nga gjakderdhja e brendshme në 20 tetor 1964, në moshën nëntëdhjetë, vjeçare tridhjetë e një vjet dhe shtatë muaj pas largimit nga posti i presidentit.

 

Aforizma nga ROGER FEDERER (ROXHER FEDERER, 8 gusht 1981)

VOAL – Unë mendoj në mënyrë pozitive se kjo është ajo që më ndihmon më shumë në momente të vështira.


Ju gjithmonë dëshironi të fitoni. Kjo është arsyeja pse ju luani tenis, sepse e doni sportin dhe përpiqeni të jeni më të mirët që mundeni.


Më duhet të përshtatem me pushimet rreth turneve, veçanërisht atyre të shkëlqyera, në Melburn, Paris, London dhe New York.


Babai im tha nëse bëhesh profesionist i tenisit, sigurohu që të renditesh ndër njëqind të parët, sepse duhet të fitosh pak para. Ti e siguron jetesën në mënyrë që të paguash stërvitjen dhe, siç e kupton, udhëtimet e tua.

E dini, unë nuk luaj vetëm për librat e rekordeve.


Unë jam i shtënë për ato vende të vjetra tradicionale, dhe Roma është e pakrahasueshme, veçanërisht kur ke parasysh ushqimet italiane.


Ajo që unë mendoj se isha në gjendje ta bëja mirë ndër vite, ishte të luaja edhe kur kisha probleme, të luaja në të gjitha llojet e kushteve.


Unë kisha vendosur një synim me ekipin tim, por kurrë nuk e mendoja me thellësinë në lojë këtë vit që isha në gjendje ta riktheja atë aq shpejt.


Unë kam qenë i vetëdijshëm që imazhi të cilin e ke krijuar me një karrierë të tërë mund ta shkatërrosh në një minutë. Kjo të frikëson pak, por kështu janë gjërat.


Nuk mund të qëndroj Nr. 1 për pesëdhjetë vjet, ju e dini. Do të shohim se çfarë ndodh.


Jam jashtëzakonisht krenar dhe i nderuar që kam kaluar rekordin e Pete, pasi ai ishte heroi im i fëmijërisë dhe gjithmonë e shikoja lart.


Më parë, mendoja se nëna dhe babi ishin gjithçka, por tani, për rastin tim, unë kam dy vajza të vogla. Është diçka krejt papritur. Ti ke foshnjat në radhë të parë, pastaj ke prindërit.


Mua më pëlqen të jem tenist. Unë fajësohem kur humb. Unë u fajësohem kur fitoj. Dhe me të vërtetë më pëlqen shumë, sepse kam luajtur shumë futboll, dhe nuk mund ta duroja kur duhej ta fajësoja portierin.


Ëhtë e qartë, kur fitoni gjithçka, është argëtuese. Kjo nuk do të thotë që ju e doni më shumë lojën.
Shërbimi, unë isha shumë i ri dhe … jo aq i fuqishëm sa të kisha një shërbim të mirë kur isha i ri, kështu që paragrafi im ishte gjithnjë i shtënë nënshkrimi. Kështu që, unë e drejtoja prapambetjen time, e di, sesa mund të kisha, dhe e di pse mendoj se është forca ime edhe sot, ju e dini.
Kur kam fituar në vitin 2003, kurrë në ëndrrat e mia më të egra nuk kam menduar ndonjëherë se do të fitoja Wimbledon dhe do t’i kisha fëmijët e mi duke parë mua të ngrinin trofeun, kështu që ky është goxha surreal. Po, unë u trondita gati në momentin kur u mblodhën kaq bukur.
Ne nuk mund të jemi gjithmonë dakord për gjithçka.
Kur bëni diçka më të mirë në jetë, nuk dëshironi të hiqni dorë – dhe për mua është tenisi.

Më 26 korrik 1875 lindi psikanalisti i shquar zviceran Carl Gustav Jung

VOAL – Carl Gustav Jung lindi në Kesswil në Liqenin e Konstancës (Zvicër) më 26 korrik 1875. Biri i një pastori protestant, mori një diplomë në Mjekësi dhe në vitin 1900 u bashkua me spitalin psikiatrik të Zyrihut. Përmes studimeve mjekësore ai i afrohet psikiatrisë. Për disa vite ai është një nga nxënësit e preferuar të Sigmund Freud, e cila e afron atë me psikoanalizën. Jung bëhet një përkrahës i fuqishëm i teorive të mjeshtrit, megjithatë shumë shpejt shfaqen dallime midis dy personave, thellësisht të ndryshëm në karakter.

Në vitin 1912 – me botimin e librit të tij “Transformimet dhe simbolet e dëshirës seksuale” – marrëdhënia mes Jung dhe Freud ndërpritet. Zvicra filloi të elaboronte një teori të re, më vonë të quajtur psikologji analitike, e cila në krahasim me teoritë frojdiane karakterizohet nga një hapje më e madhe ndaj elementeve joracionalë të psikikës.

Jung është një person me një kulturë të madhe: ai studion thellësisht temat mitologjike, letrare dhe fetare të të gjitha kohërave dhe të të gjitha vendeve. Ai udhëton shumë: që nga viti 1920 ai ka vizituar Afrikën, Indinë dhe Amerikën e Veriut. Në 1921 ai botoi ese “llojet psikologjike”. Gjatë udhëtimeve të tij ai erdhi në kontakt me popullsi të shumta, mitet, ritualet, zakonet dhe traditat e të cilit ai studioi. Përveç vetëdijes personale të individit, Jung është i bindur se ka edhe një pavetëdijë të përbashkët të njerëzve të të gjitha kohërave. Përmbajtja e kësaj pavetëdije kolektive, gjatë shekujve do të shprehej në imazhe, mite dhe besime fetare që ai gjen, në mënyrë identike, në kulturat e njerëzve nga periudha dhe vende të ndryshme.

Në teoritë e tij archetypes – të cilat ai e quan “imazhe origjinale” – luajnë një rol themelor. Arketipet janë përmbajtje të pandërgjegjshme që veprojnë si prodhuesit dhe organizatorët e përfaqësimeve: një lloj modeli i pranishëm në një mënyrë të lindur në psikikën e qenies njerëzore.

Në vitin 1930 ai u emërua president nderi i “Shoqërisë Gjermane të Psikoterapisë”; pas ardhjes së nazizmit (1933) ai nuk dha dorëheqjen, por punoi me Hermann Göring, deri në vitin 1940, për të riorganizuar kompaninë.

Për të udhëtuar dhe për të zhvilluar psikologji analitike, Jung kombinon një aktivitet terapeutik intensiv, i cili zhvillohet pranë Zyrihut. Këtu themeloi një institut që mban emrin e tij (Carl Gustav Jung Institut): ai ndërtoi një kullë, një simbol të strehimit dhe meditimit. Ai mëson teorinë dhe metodat e asaj që, për ta dalluar atë nga psikoanalizmi frojdian, tani përkufizohet si “psikologji analitike”.

Në vitin 1944 ai botoi “Psikologji dhe alkiminë”, por në të njëjtin vit ai pësoi një aksident, frakturë dhe një sulm të mëvonshëm në zemër. Në koma, ai ka një përvojë para vdekjes, të cilën pastaj do ta përshkruajë në tekstin autobiografik “Kujtime, ëndrra dhe reflektime”. Më 1952 ai botoi shkrime të rëndësishme mbi “teorinë e sinkronizmit”.

Duke filluar nga vitet 1940, ai po ashtu merrej me një fenomen të ri, i cili po intensifikohej gjithnjë e më shumë, veçanërisht pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore: ufologjia.

Pas një sëmundje të shkurtër, ai vdiq më 6 qershor 1961, në shtëpinë e tij të liqenit në Bollingen.

Zvicra ka rreth 500 mijë milionerë dhe tendenca është në…

Voal.ch – Megjithë rënien e lehtë të pasurisë, Zvicra është ende në krye të të pasurve, sipas Credit Suisse Global Wealth Report. Pasuria për frymë për çdo zviceran të rritur për vitin 2018 ishte $530,240 (CHF527,707) krahasuar me $537,600 një vit më parë, pra zviceranët ende gëzojnë pasurinë mesatare më të lartë për të rriturit, sipas Raportit Global të Pasurisë Credit Suisse 2018. Shteti Alpin ende del në krye, pasuar nga Australia (411.060 dollarë) dhe Shtetet e Bashkuara ($ 403.970).

Matur në franga zvicerane, pasuria familjare u rrit 39% që nga viti 2000 (129% në dollarë, kryesisht për shkak të vlerësimit të frangës zvicerane kundrejt dollarit).  Mbi 60% e të rriturve zviceranë kanë pasuri me vlerë më shumë se 100,000 dollarë. 11% e banorëve zviceranë janë milionerë, 2,650 kualifikohen si individë me pasuri neto (mbi 50 milionë dollarë) dhe 980 kanë një vlerë neto më të madhe se 100 milionë dollarë.

Ndërsa sipas një raporti worldwealthreport.com raport në Zvicër ka rreth 500.000 milionerë, nga 8.4 milionë banorë, duke u renditur në vendin e katërt pas SHBA, Kinës dhe Japonisë. Sipas statistikave 1 në më pak se 20 banorë është milioner.

Sipas statistikave tendenca është në ngjitje falë forcimit edhe të frangut zviceran. Në vitin 2008 ka patur vetëm 185.000 milionerë, ndërsa sot gati 3 fish më shumë.

Ndërsa sipas CNN-IT në vitin 2018 Zvicra ka pasur 725.000 milionerë, ndërsa në vitin 2023 do të ketë rreth 1 milionë./burimi: swissinfo.ch/lenews.ch/cnn.com

 

Presidenti amerikan Woodrow Wilson dhe Lidhja e Kombeve, kështu bota zgjodhi Gjenevën!

Në qershor 1919, Traktati i Versajës hodhi themelet për lindjen e Lidhjes së Kombeve (SdN), me Gjenevën si seli e kësaj organizate të parë ndërkombëtare për mbrojtjen e paqes. Gjatë inaugurimit, pothuajse 1500 gazetarë filluan të përhapnin lajmet rreth organizatës nga qyteti zviceran në të gjithë botën.

Ndërsa bota po përjetonte një rend të ri ndërkombëtar në fund të Luftës së Parë Botërore, gjenevasi Gustave Ador, Presidenti i Konfederatës dhe Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq (ICRC), po bën gjithçka që të fitojë kandidatura e Gjenevës si seli e organizatës së parë ndërkombëtare paqeruajtës – Lidhja e Kombeve – gjatë konferencës së paqes që u hap në Paris më 18 janar 1919.

Gazetarët që ishin të pranishëm në Gjenevë tregojnë fillimin e marrëdhënieve ndërkombëtare në shekullin e 20-të, lindjen e multilateralizmit dhe historinë e organizatave ndërkombëtare. Këto artikuj janë shfaqur në shtypin ndërkombëtar dhe po ashtu janë botuar edhe në Zvicër.

Sipas Davide Rodognos, profesor i historisë ndërkombëtare në Institutin e Studimeve dhe Zhvillimit Ndërkombëtar, “këta gazetarë luajtën një rol themelor sepse ata legjitimuan dhe njohën një autoritet për të cilin organizata e re kishte nevojë absolutisht. Për më tepër, Departamenti i Marrëdhënieve me Publikun ishte një shpikje kapitale, pasi informacioni u kanalizua, menaxhohej dhe u përhap madje edhe në qarqet e gazetarëve më kritikë“.

Ndërsa krijimi i SdN, Lidhjes së Kombeve, i inkurajuar nga Presidenti amerikan Woodrow Wilson, mori formë, gazetarë të huaj mbërritën në Gjenevë. Në atë kohë, një udhëtim midis Japonisë dhe Gjenevës, për shembull, zgjaste një muaj. Por një gazetar japonez, Seigo Watanabe, menjëherë shkoi në vendin e ngjarjes. Watanabe shkroi në gazetën e madhe Asahi Shimbun të 6 gushtit 1919 se, megjithëse selia e SdN ishte “një ndërtesë e madhe e stilit gotik”, ai ishte i habitur që ishte “shumë e vogël për të qenë selia”.

Pagina di giornale giapponese (scritto nel suo modo caratteristico: con ideogrammi e a righe verticali)

Gazetarët e instaluar në Gjenevë merreshin kryesisht me politikën ndërkombëtare, politikën e paqes, drejtësinë sociale dhe përpjekjet ndërkombëtare në fushën e mbrojtjes së punëtorëve. Këto dy pika të fundit ishin përgjegjësi e Organizatës Ndërkombëtare të Punës, e krijuar gjithashtu nga Traktati i Versajës dhe i themeluar në Gjenevë. Me revolucionin rus dhe zgjerimin e mundshëm të tij, media i kushtoi vëmendje të madhe punës së ILO-s, Organizatës Ndërkombëtare të Punës.

Themelimi i Shoqatës Ndërkombëtare të Gazetarëve të Jashtëm të akredituar në Lidhjen e Kombeve daton në janar 1921, një vit pas fillimit zyrtar të SdN. Sipas arkivave, janë akredituar 1456 gazetarë nga 55 vende dhe rrethe. Disa gjithashtu erdhën nga vende jo SdN, si Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Sovjetik, apo Gjermania, Italia dhe Japonia, të cilët u tërhoqën nga Lidhja në periudhën e dy luftërave.

Disa gjithashtu erdhën nga qyteti i lirë i Gdanskit ose nga Saari, i cili ishte nën protektoratin e SdN në periudhën midis dy luftërave. Në vitin 1933, rreth 2,000 gazetarë u mblodhën për të marrë pjesë në takimet në Gjenevë, ndërsa tensionet ndërkombëtare u rishfaqën në fillim të viteve 1930. Ndonjëherë janë raportuar raporte për spiunazh nga disa gazetarë.

Një institucion për paqe. Lidhja e Kombeve lindi nga deshira per te mos rivitalizuar gjakderdhjen e Luftes se Pare Boterore. Është një pikë kthese e rëndësishme historike: Lidhja e Kombeve është organi i parë që diskutoi çështjet ndërkombëtare në një mënyrë institucionale. Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Woodrow Wilson, është nxitësi kryesor i këtij projekti. Fillimisht ishin hezitues, por në fund fuqitë evropiane përfundojnë duke e miratuar atë.

 

Zvicra, zbulimi i nje Kombi – Përgatitur nga Alfred Papuçiu

Kam lexuar, gjatë 32 viteve të jetës sime në Zvicër që e kam përshkuar disa herë nga Veriu në Jug dhe nga Lindja në Perëndim, shumë libra për arritjet e këtij vendi të vogël, me sipërfaqe 41,285 km katrorë që Rilindasit tanë e kanë menduar edhe për Shqipërinë tonë, por edhe për Kosovën martire. Por ju them të drejtën se ku libër më bëri të mendoj edhe për Kombin tonë që ka vlera dhe pasuri natyrore shumë më tepër se Zvicra, një bregdet të virgjër, në një pjesë të territorit të saj, dhe njerëz punëtorë dhe paqedashës. Kam patur një simpati të veçantë për Nju Jorkun kur shkova tetë vite rresht në Kombet e Bashkuara dhe e ruaj atë vizion të bukur për të dhe njerëzit që banojnë aty, duke përfshirë dhe mijra bashkëkombasit tanë. Por për Zvicrën ku kam 32 vite që jetoj dhe punoj, kam një simpati tepër të veçantë. Parajsa egziston dhe dëshmi është ky vend i vogël me njerëz punëtorë, të zgjuar dhe dashamirës për rreth 200 mijë bashkekombasit tanë. Deviza e këij populli në latinisht është : Unus pro omnibus, omnes pro uno /Një për të gjithë, të gjithë për një/Zvicra është një shtet federal, që ka mjete te demokracisë direkte. Si shtet federal është krijuar në 12 shtator 1848. Eshtë e formuar nga 26 kantone, me Bernën si kryeqytet de facto, që nganjëherë cilësohet si « qytet federal ». Zvicra është djepi i Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq. Tek ajo kanë gjetur strehë shumë organizata ndërkombëtare, ku ndodhet edhe selia e dytë më e madhe e OKB-së pas asaj të Nju Jorkut. Gjithashtu Komiteti Ndërkombëtar Olimpik. Në fushën europiane, ajo është një nga anëtaret themeluese të « Shoqatës europiane te shkëmbimit të lirë ».dhe anëtare e Hapësirës Shengen, por jo e Bashkimit Europian, as e Hapësirës Ekonomike Europiane. Zvicra ka katër rajone kulturore dhe linguistike dhe aty fliten katër gjuhë kombëtare :gjermanishtja,frëngjishtja, italiashtja dhe romanshë.Kuptimi i fortë i identitetit dhe komunitetit të zviceranëve bazohet në themelin historik të përbashkët, ku ata ndajnë vlerat e përbashkëta, si federalizmi, demokracia e drejtpërdrejtë dhe simbolizmi alpin. Zvicra posedon vendin e dytë PNB nominal më të lartin në botë Zviceranët kanë jetëgjatësinë më të madhe duke zënë vendin e dytë në botë. Zvicra është konsideruar si një nga dhjetë vendet më pak të korruptuara në botë. Prandaj u nisa për udhë dhe vendosa ta përkthej në shqip, këtë libër të përkryer të një gazetari të njohur zviceran.

Gazetari André Crettenand boton një libër të bukur për vendin e tij të vogël, por krenar. Pra së shpejti ai do dalë në shqip

“Përsosmëria është e pranishme në këtë vend”. Në librin e tij të vogël, nga numri i faqeve, me titull “Zvicra. Shpikja e një kombi “, André Crettenand shkruan me plot elozhe për origjinën e tij. Ky ish gazetar i “L’Hebdo” dhe TSR, sot drejtor i marrëdhënieve ndërkombëtare, në Televizionin me prestigj TSR, Televizioni zviceran romandë, është autori i një “deshifrimi” të Konfederatës, në koleksionin « shpirti i popujve », në Botimet Nevicata, të drejtuar nga Richard Werly, korrespondent i përhershëm në Paris për “Le Temps”. Çdo vëllim në këtë mënyrë kërkon të gjurmojë rrënjët kulturore dhe fetare të vendeve që nganjëherë humbën në mjegullat e globalizimit. Në një numër të vogël faqesh, André Crettenand tregon më tepër se 500 vite të historisë të Zvicrës.

Libri fillon me historinë e William Tell, mitit themelues të Zvicrës, dhe përfundon me homo alpinus, një popull i begatë, shumë gjuhësh dhe i përbërë nga shumë kultura, duke përfshirë edhe rreth 200 mijë shqiptarë, që ndjek në 2016 rrugën e tij drejt përsosjes. Gjatë përshkrimit të tij, André Crettenand lëkundet mes lavdërimit dhe kritikave rreth këtij shteti pothuajse tepër të begatshëm për të qenë i sinqertë, shumë pak i njohur për të qenë i vlefshëm dhe tepër i qetë dhe i lumtur për të ekzistuar. Midis vendeve historike te familjes frankofone, Zvicra zë njër vend të veçantë :shumë gjuhësh, veçantia e trajektores së saj historike, origjinaliteti i modelit të saj politik dhe i konceptit të neutralitetit na e kujton këtë. Cokollata, orë, industri farmaceutike, high-tech… duke patur parasysh aftësinë e saj dhe cilësinë e produkteve që eksporton, vetë Zvicra është kthyer në një markë. Ky vend me sipërfaqe modeste, i vendosur në zemër të Europës, ka përparuar, duke qëndruar jashtë Bashkimit Europian.

“Burimi i admirimit dhe xhelozisë”
Dhe ende Zvicra ekziston. Formula sekrete e suksesit të saj? Mister. Por ka disa këngë. Liqenet e saj, malet e saj, neutralitetin e saj, sistemin e saj politik, qytetet, fshatrat , gjuhët e saj, nevojën e përsosjes dhe rendit, produktet e saj të eksportuara përtej kufijve që është e vështirë ti kapërcesh. Një Zvicër që arrin të përfitojë nga gjithçka, edhe kur është e kufizuar në vendin e saj, si një vend i vogël, e rrethuar nga shumë më të mëdhenj. “Zvicra nuk kishte nevojë për hapësirë, ajo tashmë kishte lartësi”, shkruan autori. Nuk është pamja e jashtme që ka rëndësi, është e brendshmja. Dhe brendësia e saj, sipas André Crettenand, janë burimet e pafundme. “Që i jep asaj aq shumë admirim se sa zhgënjimi xheloz”.
Andre Crettenand druhet pak kur flet për vendin e tij kaq bukur, sidomos, për një ndjenjë krenarie që si një zviceran i mirë na mëson të përmbahemi . Por modestia e lexuesit është zhdukur nga ndjenja e saktësisë së një Zvicre, të treguar nga një prej bijve të saj. Një libër për ta kuptuar zviceranët, duke u kujtuar atyre që jetojnë atje, përse ndihen aq mirë dhe ata që kanë ikur pse duan të kthehen. Ashtu si autori i librit, tek i cili ne ndjejmë një nostalgji të ëmbël për këtë vend të privilegjuar që “nuk është zvarritur në fatkeqësitë e botës”.
Këtu më poshtë po japim një pasazh të librit për lexuesit.

“Helvétia është një mit . Zvicra është një markë. Por si u krijua si vend, i populluar nga tetë milionë banorë, krenarë, megjithë ndryshimet e tyre, me flamurin e tyre me Kryqin e Bardhë që njihet kudo ? Dhe si arrin ajo të mbetet aq e begatë, duke qëndruar me vetmohim, jashtë Bashkimit Europian që e rrethon ? Që nga brigjet e liqenit Leman deri tek fusha e Grütlit, në lartësitë e Zvicrës qëndrore, deri tek luginat e Valesë, të rëpira deri në kufinjtë italofone të Tessin. Identiteti i Zvicrës kudo është ngritur në virtut. Por kujdes. Kjo lumturi e të qënit zviceran, shpesh e karikaturizuar nga ata që e vëzhgojnë nga jashtë me zili, gjithashtu meriton një diagnozë kërkuese ».

14 qershor 1991 – 14 qershor 2019 – Greva e grave: kapitulli i ri i një historie të gjatë !

Teatri i Rrugës në Lausanne: greva e grave e vitit 1991 u karakterizua nga një larmi e madhe formash veprimi dhe proteste.
(Keystone)

Më 14 qershor 1991, qindra mijëra gra në Zvicër u bashkuan me grevën e parë të tyre. Sot, gati tridhjetë vjet më vonë, mobilizimi përsëritet.

Shumë njerëz në Zvicër u kapën në befasi, atë ditë të pranverës të vitit 1991. Ideja e një grupi të vogël oratorësh nga Jura e mbështetur nga sindikalisti Christiane Brunner, ishte kthyer në një nga mobilizimet më të mëdha politike në historinë zvicerane.

Deri në gjysmën e milion grave në të gjithë vendin u bashkuan me grevën e grave me veprime të ndryshme, duke pretenduar paga të barabarta, barazi në sigurimet shoqërore, si dhe për t’i dhënë fund diskriminimit dhe ngacmimit seksual.

Pse në vitin 1991?

Data nuk u zgjodh rastësisht: më 14 qershor, dhjetë vjet më parë, votuesit zviceranë  kishin miratuar një nen të ri kushtetues për barazinë gjinore, por ende nuk ishte i përfshirë në Kushtetutë në një ligj aplikimi. Dallimet e pagave midis grave dhe burrave kishin mbetur të diferencuara në mënyrë të habitshme.

Mobilizimi i grave ishte gjithashtu i lidhur me përvjetorin e njëzetë të votimit për herë të parë të grave në Konfederatën zvicerane, një synim i arritur shumë vonë në krahasim me të gjitha vendet e tjera evropiane dhe shumë vende në botë. Dhe kjo vetëm falë përpjekjeve të grave.


Pse një grevë?

Megjithatë, ideja se mobilizimi në grevë e vitit 1991 nuk ishte fare e qartë. “Në fillim, bashkimi zviceran i sindikatave nuk ishte entuziast për këtë”, kujton historiania Elisabeth Joris, një nga pionierët e historisë së grave në Zvicër. “Thuhej:” Është një ditë veprimi, nuk është një grevë “, sepse koncepti i grevës ishte i lidhur me punën me pagë, ndërsa gratë punojnë në botë në mënyra shumë të ndryshme dhe shpesh pa marrë pagë”.

Nga ana tjetër, duke folur për një grevë gjithashtu kishte një domethënie të qartë politike. “Çdo lëvizje shoqërore i vendosur në një kontekst historik, është i lidhur me ngjarje të tjera”, vëren Joris. Thirrja e një greve politike kombëtare nënkuptonte referimin ndaj grevës tjetër politike kombëtare në historinë zvicerane, grevën e përgjithshme të vitit 1918 (ndër kërkesat e të cilës ishte edhe ajo për të drejtën e votës së grave ku gratë luajtën një rol të rëndësishëm).

Megjithatë, greva e vitit 1991 u desh të përballonte shumë vështirësi. Në botën ekonomike dhe politike ka pasur kundërshtime të forta, presidenti i Këshillit të Shteteve (dhoma e kantoneve), Max Affolter, arriti deri aty sa u rekomandoi grave të mos merrnin pjesë në grevë, “Për të mos kompromentuar mirësinë e burrave në raport me aspiratat e grave”.

“Në vitin 2019 kërkojmë akoma barazinë dhe kuptojmë se ne duhet të përfshijmë shumë më tepër se kjo: kultura seksiste në Zvicër është pjesë e normalitetit, është e padukshme, por është bërë pjesë e jetës tonë të përditëshme aq sa ne  jemi ambientuar me ketë”, thotë për grevën e grave Clara Almeida Lozar, 20 vjeç, studente e i Politeknikut të Lozanës, pjesmarrëse në grevë./swissinfo.ch/Përgatiti për botim voal.ch

Folla in piazza

1991 – 14 qershor Zürich

PROZERPINA – Poezi nga CARL SPITTELER (24 prill 1885 – 29 dhjetor 1924) – Përktheu SKËNDER BUÇPAPAJ

Dje kur isha në viaduktin e lartë
Nuk e pashë dot lugnajën e butë nëpër mjegull,

Fluturoi një kandër drejt në vesh e më thirri mua:

“Hë, pra! është hata dhe mrekulli, nga kjo majë e malit
Të shikosh poshtë, ku në pezm dhe në atdhé
Ishe ti një krimb, dhe me anë të forcës dhe dyshimit
Duke u përleshur me botën dhe me veten tënde,
Ke endur një pëlhurë të shenjtë të pikëllimit dhe të mallit!

Dënimi të ka kushtuar çmim të madh edhe zhgënjim.
E prapëseprapë e ke kapur majën më të lartë!
E ke arritur tashmë! dhe pikëllimin tonë dhe emrin tonë
I ke shpalosur me krenari dhe lotë në majën më të lartë! ”

Kështu ky zogu trimosh imcak më pëshpëriti mua.

Hapi flatrat pastaj përballë meje në prarimin e verdhë të diellit,
Tek po lëvizte për në lartësi të tjera i madh e i trishtuar.

Por era dhe perëndimi e shtynë lart mjegullën gri,
E ngritën mbi pyll përpjetë,  ende me këmbët e pathara.
U tret krejt e venitur edhe vdiq. Pikëllimi dhe emri
Lëshuan poshtë një shi të ftohtë poterexhi nga maja.

Më 24 prill 1845 lindi poeti nobelist zviceran Carl Spitteler

Carl Friedrich Georg Spitteler (me pseudonim Carl Felix Tandem), (Liestal afër Bazelit, 24 prill 1845 – Lucernë, 29 dhjetor 1924), shkrimtar zviceran.

Fitues i Çmimit Nobel për Letërsi, për vitin 1919.

Biografia

Ishte mësues privat, tetë vite në Rusi dhe në Finlandë. Veprën më të vlersuar poetike Prometeu dhe Empireu e shkrou në vitin 1881, kur edhe ishte kthyer. Shumë vepra të tij krahasohen me ato te Frederik Niçes. Pastaj shumëvite fitoi duke punuar si mësues dhe gazetar. Dhe, atëherë fillon të merret në mënyrë serioze me krijimtarinë letrare. Shpërnguet në Lucernë, duke iu falenderuar paraarëdhsve, më 1992[1], dhe i mundësohet, tani, ti përkushtohet punës kreative. Vepra e dytë e tij më e fuqishme ‘’Pranverë në Olimp’’, të cilën e shkroi gjatë viteve 1900 – 1905, e më vonë e rishikoi më 1910, u shpërblye me Çmimin Nobel. Vitet e fundit të jetës i kaloi përsëri duke e e rishikuar edhe njëherë veprën e parë, e cila doli me një titull të ri ‘’Prometeu i vuajtur’’, në vitin 1924.

Veprat

  • Prometheus und Epimetheus (1881)
  • Extramundana (1883, seven cosmic myths)
  • Schmetterlinge (“Butterflies”, 1889)
  • Der Parlamentär (1889)
  • Literarische Gleichnisse (“Literary Parables”, 1892)
  • Gustav (1892)
  • Balladen (1896)
  • Conrad der Leutnant (1898)
  • Lachende Wahrheiten (1898, essays)
  • Der olympische Frühling (1900–1905, revised 1910)
  • Glockenlieder (“Grass and Bell Songs”, 1906)
  • Imago (1906, novel)
  • Die Mädchenfeinde ( Two Little Misogynists, 1907)
  • Meine frühesten Erlebnisse (“My Earliest Experiences”, 1914, biographical)
  • Prometheus der Dulder (“Prometheus the Suffering”, 1924)

Referencat

  1. ^name=ea>Americana|wstitle=Spitteler, Carl|author=William F. Hauhart|inline=1

Lidhje të jashtme

  • Literary estate of Carl Spitteler in the archive database HelveticArchives of the Swiss National Library
  • Publications by and about Carl Spitteler in the catalogue Helveticat of the Swiss National Library
  • Carl Spitteler at the Timeline of Nobel Winners
  • Autobiographical sketch
  • Official Site of the Carl Spitteler Foundation

Zvicra-NATO: një flirtim i gjatë pa martesë Nga Olivier Pauchard

Më 2 mars 2017, ushtria zvicerane dhe ministri zviceran i mbrojtjes Guy Parmelin priti sekretarin e përgjithshëm të NATO-s Jens Stoltenberg në një vizitë zyrtare në Bernë me të gjitha nderimet ushtarake.

Organizata e Traktatit të Atlantikut Verior (NATO) tani është 70 vjeç. Zvicra ka punuar me këtë organizatë të mbrojtjes për më shumë se 20 vjet.

Por, anëtarësimi është jashtë diskutimit, për shkak të neutralitetit të rreptë.

Më 4 prill 1949 në Uashington, dhjetë vende evropiane (Britania e Madhe, Franca, Italia, Portugalia, Danimarka, Hollanda, Belgjika, Luksemburgu, Islanda dhe Norvegjia) arritën një aleancë me Shtetet e Bashkuara dhe Kanadanë.  Qëllimi ishte të “mbronte” nga Bashkimin Sovjetik dhe aleatët e saj duke i krijuar mundësi Gjermanisë të fitonte autonomi dhe të integrohej në bllokun perëndimor për të ruajtur një prani amerikane dhe ombrellën e saj bërthamore mbi Evropën.

Më pas, organizata u zgjerua duke integruar Greqinë, Turqinë dhe Gjermaninë në vitet 1950, pastaj në Spanjën në vitet 1980. Por që nga rënia e BRSS në vitin 1991, organizata ka arritur zgjerimin më të gjerë, duke përfshirë gradualisht shumicën e vendeve të Evropës Lindore. Sot ka 29 Shtete Anëtare.

Neni 5

Megjithëse përmban aspekte politike, Traktati i Atlantikut të Veriut përbën mbi të gjitha një aleancë ushtarake në kontekstin e Luftës së Ftohtë. Qëllimi ishte, pra, i qartë për të mbrojtur shtetet e vogla dhe demokracitë perëndimore nga një pushtim i vendeve të Paktit të Varshavës.

Zvicra gjithashtu kishte frikë nga një pushtim sovjetik, por në të njëjtën kohë nuk donte të ishte pjesë e NATO-s. Në të vërtetë, anëtarësia do të ishte e papërputhshme me politikën e tij të neutralitetit.

“Sidomos Neni 5 i Traktatit që është me Neutralitetin i Papajtueshëm. Neni 5 i detyron shtetet anëtare të reagojnë nëse njëri prej tyre sulmohet”. Shpjegon Alexandre Vautravers, shef i programit” Siguria globale dhe zgjidhja e konflikteve” në  Universitetin e Gjenevës dhe kryeredaktor i revistës ushtarake zvicerane RMS.

Partneriteti për paqe

Por fakti që nuk është anëtar nuk e pengon bashkëpunimin. Që nga viti 1996, Zvicra është bashkuar me partneritetin e paqes të NATO-s (PpP – Partneritet për Paqe). Ky është një “mjet bashkëpunimi fleksibël” ndërmjet NATO-s dhe partnerëve të ndryshëm.

Ministria zvicerane e Zvicrës (DFAD) shpjegon përse PpP është e rëndësishme për Zvicrën, sepse “ajo siguron një kuadër institucional për të zhvilluar një dialog mbi politikën e sigurisë së bashku me vendet e përfshira në fushën e saj strategjike”. Për më tepër “ajo kontribuon në përgatitjen e forcave të armatosura zvicerane për të marrë pjesë në misione jashtë vendit nën komandën e NATO-s, BE-së ose Kombeve të Bashkuara (OKB)”.

Jo të gjithë, megjithatë, ndajnë këtë vizion. Shumë zëra – konservatorë të majtë dhe të djathtë – mendojnë se PpP është e papajtueshme me neutralitetin dhe përbën një përkrahje latente në NATO. Këto kritika vijnë nga Grupi për një Zvicër pa ushtri dhe Grupi për Zvicër të Pavarur dhe neutrale, si dhe ngas anëtarë të SVP, të djathtës konservatore.

Një partner i domosdoshëm

Pra, a është PpP dera e NATO-s? Alexandre Vautravers relativizon. “Ka disa faza në historinë e PpP: fillimisht ishte qartë një dorë e shtrirë për shtetet neutrale dhe ish-anëtarë të Paktit të Varshavës, të cilat me kalimin e kohës kanë hyrë në NATO, si Hungaria apo Bullgaria”.

Tani që vendet e Evropës Lindore janë bashkuar me Aleancën, PpP mbetet një platformë e thjeshtë për bashkëpunim midis vendeve neutrale të Evropës Perëndimore (Zvicër, Austri, Irlandë …) me vendet e Evropës Lindore dhe Azisë Qendrore (Shqipëri, Rusi, Ukrainë, Uzbekistan, etj …). Kjo, për Alexandre Vautravers, nuk është e papajtueshme me neutralitetin. “Nëse PpP shihet si një shkallë që çon në NATO, vendet neutrale kanë qenë në gjendje të ndalojnë në hapin e parë dhe të mos shkojnë më tej”, thotë ai.

Sidoqoftë, sipas ekspertëve të sigurisë, NATO mbetet një partner pothuajse i domosdoshëm. “NATO përfaqëson mbi 70% e shpenzimeve ushtarake botërore dhe nëse doni të vendosni standardet, për shembull në kalibrin e municioneve, në organizimin e punës së një stafi të përbashkët të përgjithshëm të ushtrive të ndryshme, një qasje ndaj kritereve të NATO-s është e pashmangshme”./ Burimi swissinfo.ch

Më 5 janar 1921 lindi Friedrich Dürrenmatt, shkrimtar, dramaturg dhe piktor zviceran

VOAL – Friedrich Dürrenmatt – Fridrih Dyrrenmat (Stalden im Emmental, 5 janar 1921 – Neuchâtel, 14 dhjetor 1990) ishte një shkrimtar, dramaturg dhe piktor zviceran.

Biografia

Pas një fëmijërie mjaft të gjallë, gjatë së cilës ai kishte probleme alkoolike, u diplomua në vitin 1941 dhe studioi filozofi e gjuhë gjermane në Zyrih dhe Bernë. Pas Luftës së Dytë Botërore, i frymëzuar nga leximi i Lessingut, Kafkës dhe Brechtit, filloi të shkruante tregime të shkurtra dhe pjesë teatrale. Veprat e tij të hershme janë plot me makabritete dhe elementë të panjohur, që kanë të bëjnë me vrasje, tortura dhe vdekje.

Debutimi i tij në teatër me Es steht geschrieben (Kjo është e shkruar) shkaktoi një skandal që fitoi famë edhe përtej kufijve zviceranë. Në vitin 1947 u martua me aktoren Lotti Geissler. Në fillim të viteve pesëdhjetë ai shkroi romanet Gjykatësi dhe ekzekutuesi i tij (Der Richter und sein Henker), Dyshimi (Der Verdacht), të cilat janë botuar në formë seriale në gazeta. Në vitin 1956 fitoi famë ndërkombëtare me dramën Vizita e Damës Plakë (Der Besuch der alten Dame). Drama u shfaq në Nju Jork, Romë, Londër dhe Paris dhe fitoi çmime të shumta. Drama të tjera të suksesshme ishin Fizikantët (Die Physiker) dhe Meteori (Der Meteor) të viteve 1963 dhe 1966 respektivisht.

Në vitet shtatëdhjetë dhe tetëdhjetë ai u bë aktive politikisht. Ai vizitoi Shtetet e Bashkuara, Izraelin, Poloninë dhe kampin e përqendrimit në Aushvic. Në vitin 1983 vdes gruaja e tij dhe në vitin 1984 ai martohet me aktoren dhe producenten Charlotte Kerr.

Ai vdiq më 14 dhjetor 1990 pas pasojave të një sulmi në zemër; vetëm një vit para se të botohej vepra e tij e fundit: Durcheinandertal – Lugina e kaosit.

Në Neuchâtel, qytetin zviceran ku autori jetonte periudhën e fundit të jetës së tij, në vitin 2000 u krijua Qendra Dürrenmatt Neuchâtel, një qendër ndërdisiplinore ndërtuar rreth shtëpisë së shkrimtarit, ku gjithashtu janë shumica e pikturave të tij.


Temat dhe mendimi

Së bashku me bashkëvendësin Max Frisch, Dürrenmatt ishte ylli i rinovimit teatrit gjerman-folës, në një trajtim grotesk të problemeve të shoqërisë bashkëkohore dhe ekspozimit të poshtërsi së fshehur nga fasada e respektuar e shoqërisë zvicerane.

Edhe prodhimi letrar i Dürrenmatt-it gjithmonë është karakterizuar nga një satirë e rreptë dhe një frymë kritike ndaj shoqërisë. Përveç tregimeve të shumta të shkurtër,  janë me interes të madh romanet e tij, ku  nëpërmjet përdorimit të mençur të subjekteve hetimore, ka për qëllim të demonstrojë një tezë të saktë: rasti rregullon fatet njerëzore.
Koncepti i drejtësisë është gjithashtu një temë qendrore në prodhimin e autorit. Për Dürrenmatt, kompleksi policor-gjyqësor, në mekanizmat e tij të hetimit dhe gjykimit, është i paaftë për të kapur ndjenjën më autentike të së vërtetës njerëzore. Ajo që shpesh shpëton nga drejtësia gjyqësore mund të jetë etike e dënueshme, ose anasjelltas. Një histori ende e mundshme është një shembull i mrekullueshëm i ndryshimit të situatës së protagonistit në lidhje me konceptin e drejtësisë, i pranishëm edhe në veprat e tjera të autorit.


Pikturë

Dürrenmatt ishte gjithashtu një piktor, një pasioni të mbajtur gjatë gjithë jetës së tij, paralelisht me punën e shkrimtarit dhe dramaturgut.

Pikturat e tij bazohen kryesisht në motive mitologjike ose fetare, të tilla si Minotauri ose Kryqëzimi, ose Kulla e Babelit. Piktura e tij është ndikuar nga artistë si Giovanni Battista Piranesi ose Francisco Goya.

Në shumë vepra, veçanërisht në karikaturat dhe portretet, ekziston një humor i zi dhe një kritikë e mprehtë e hipokrizive të shoqërisë.

VEPRAT

Teatër

  • Es steht geschrieben, 1947
  • Romulus der Große, 1950
  • Die Ehe des Herrn Mississippi, 1952
  • Ein Engel kommt nach Babylon, 1954
  • Der Besuch der alten Dame, 1956
  • Die Physiker,1963
  • Der meteor, 1966
  • Die Frist, 1975

Romane

  • Der Richter und sein Henker,1950
  • Der Verdacht, 1951
  • Das Versprechen, 1957
  • Justiz, 1985
  • Der Auftrag, 1986
  • Durcheinandertal, 1989
  • Der Pensionierte, 1995