Donald Trump ka thënë se SHBA-të do të fillojnë bllokadën e Ngushticës së Hormuzit, pasi bisedimet për armëpushim me Iranin përfunduan pa një marrëveshje gjatë fundjavës.

Ngushtica është shfaqur si arma më efektive e Iranit në luftën e tij asimetrike me SHBA-në. Që nga 28 shkurti, SHBA-të dhe Izraeli e kanë goditur Iranin, duke goditur mijëra objektiva dhe duke vrarë dhjetëra nga udhëheqësit më të lartë të vendit. Irani është përgjigjur duke mbyllur në mënyrë efektive ngushticën – një rrugë ujore jetësore përmes së cilës në kohë normale lëviz rreth 20% e naftës globale – duke rritur çmimet e naftës dhe duke ushqyer frikën për një rritje të inflacionit.

Kërcënimi nga presidenti tani i ka lënë tregjet globale në një periudhë tjetër pasigurie, pasi javën e kaluar ato përfunduan me optimizëm se negociatat midis Uashingtonit dhe Teheranit mund të rezultojnë në një fund të kaosit që ka goditur ekonominë botërore për më shumë se gjashtë javë.

Çfarë ka njoftuar Trump në lidhje me bllokadën e Ngushticës së Hormuzit?

Të dielën, presidenti postoi në mediat sociale: “Marina e Shteteve të Bashkuara, më e mira në botë, do të fillojë procesin e BLLOKIMIT të çdo anijeje që përpiqet të hyjë ose të dalë nga Ngushtica e Hormuzit.”

Duke akuzuar Iranin për “SHANTAZH BOTËROR”, Trump kërcënoi se çdo person që sulmon anijet amerikane do të “SHKOJË NË FERR!”

Kërcënimi i gjithanshëm i Trump për të bllokuar “çdo dhe të gjitha” anijet duket se është zvogëluar disa orë pas njoftimit të tij, pasi Komanda Qendrore e SHBA-së (Centcom) tha se bllokada do të kufizohej vetëm në anijet që kalonin tranzit nëpër portet iraniane dhe se do të lejonte kalimin e anijeve që drejtohen për në portet që u përkasin aleatëve të SHBA-së në Gjirin Persik.

Centcom tha se bllokada do të hynte në fuqi në orën 10:00 ET (2:00 GMT).

Trump i tha Fox News se aleatët, shumë prej të cilëve ai i ka kritikuar për dështimin në mbështetjen e luftës, donin të ndihmonin me operacionin në ngushticë. The Guardian kupton se Mbretëria e Bashkuar nuk do të përfshihet në asnjë bllokadë të ngushticës dhe kryeministri australian, Anthony Albanese, tha se vendit nuk iu kërkua të merrte pjesë.

Pse do të kërcënonte Trump se do të bllokonte Ngushticën e Hormuzit nëse qëllimi i tij është ta rihapë atë?

Raportet tregojnë se rihapja e ngushticës ishte një nga pikat kryesore të ngërçit në negociatat e fundjavës midis SHBA-së dhe Iranit. Teherani ka treguar se do të donte të mbante kontrollin e rrugës ujore pasi të mbaronte lufta dhe ka paraqitur një plan për të ngarkuar një tarifë deri në 2 milionë dollarë për çdo anije që kalon nëpër rrugën ujore. Trump dhe udhëheqës të tjerë botërorë e kanë hedhur poshtë një plan të tillë si një sulm ndaj “lirisë së lundrimit”.

Pavarësisht pretendimeve të Trump se rihapja e rrugës ujore nuk është përgjegjësi e tij, presidenti është nën presion për ta zgjidhur çështjen përpara se mbyllja e vazhdueshme e ngushticës të shkaktojë një krizë edhe më të madhe për ekonominë globale.

Nëse strategjia e Trump ka sukses, ai do të eliminojë pikën më të madhe të ndikimit të Iranit në negociata dhe do ta pastrojë përsëri ngushticën për tregtinë globale, duke ulur potencialisht çmimet e naftës.

Si do të funksiononte bllokada?

Ushtria amerikane nuk ka ofruar ende shumë detaje, duke përfshirë sa anije luftarake do ta zbatojnë atë, nëse do të përdoren avionë luftarakë dhe nëse ndonjë aleat i Gjirit do të ndihmojë në këtë përpjekje.

Ekspertët thonë se nuk ka gjasa që ushtria amerikane të qëllojë me raketa ose armë të tjera anijet cisternë, duke pasur parasysh rrezikun e një katastrofe mjedisore. Opsioni më i mundshëm është që marina amerikane të përpiqet t’i detyrojë anijet të ndryshojnë kurs përmes kërcënimeve, dhe nëse kjo nuk funksionon, ata do të nisin grupe të armatosura hipjeje për të marrë kontrollin fizik të anijeve, thonë ekspertët.

“Trump dëshiron një zgjidhje të shpejtë. Realiteti është se ky mision është i vështirë për t’u ekzekutuar vetëm dhe ka të ngjarë të jetë i paqëndrueshëm në planin afatmesëm dhe afatgjatë”, tha Dana Stroul, një ish-zyrtare e lartë e Pentagonit gjatë administratës së Bidenit, e cila tani punon në Institutin e Uashingtonit për Politikat e Lindjes së Afërt.

Çfarë do t’i bëjë bllokada çmimit të naftës?

Ekspertët thonë se bllokada mund të çojë në çmime më të larta të naftës, por shumë varet nga “fushëveprimi dhe zbatimi” i saj.

Kevin Book, drejtori menaxhues i kërkimit në firmën kërkimore ClearView Energy Partners, tha se vëllimet më të pakta në përgjithësi nënkuptojnë tregje më të ngushta dhe çmime më të larta. “Mënyra se si reagon Teherani ka rëndësi gjithashtu. Hakmarrjet iraniane dhe/ose huthitë kundër rrugëve alternative të prodhuesve të Gjirit mund t’i rrisin çmimet edhe më shumë”, tha Book.

Duke e mbyllur ngushticën për anijet që transportojnë naftë iraniane, Trump mund t’i ndërpresë regjimit një nga burimet kryesore të financimit, por kjo mund të ketë edhe një efekt negativ afatshkurtër në çmimet globale.

Rreth 100 anije cisternë kanë kaluar nëpër ngushticë që kur SHBA-të dhe Izraeli filluan bombardimet ndaj Iranit, shumica e të cilave transportojnë produkte nafte iraniane me destinacion Kinën dhe Indinë. SHBA-të e kanë lejuar Iranin të vazhdojë këto eksporte – dhe madje kanë hequr sanksionet mbi naftën iraniane në det – në një masë për të lehtësuar presionet e furnizimit. Shpresa ishte që furnizimet e vazhdueshme me naftë iraniane mund të ndihmonin në mbajtjen nën kontroll të çmimeve, pavarësisht se këto fitime shkojnë direkt në regjimin iranian. Ngushtimi i këtyre furnizimeve mund t’i çojë çmimet edhe më lart.

Pas njoftimit të Trump, çmimi i naftës bruto amerikane u rrit me 8% në 104.24 dollarë për fuçi dhe nafta bruto Brent u rrit me 7% në 102.29 dollarë. Nafta bruto Brent, standardi ndërkombëtar, ka shkuar nga afërsisht 70 dollarë për fuçi para luftës në fund të shkurtit në 119 dollarë gjatë rrjedhës së konfliktit.

Çfarë ndodh tani me armëpushimin e luftës SHBA-Iran?

Garda Revolucionare e Iranit ka thënë se çdo anije luftarake që i afrohet ngushticës për të zbatuar një bllokadë do të konsiderohet shkelje e armëpushimit aktual dhe do të trajtohet ashpër. Ata këmbëngulën që ngushtica të mbetet nën kontrollin iranian.

Trump hodhi në pah të dielën mundësinë e rifillimit të sulmeve ajrore amerikane brenda Iranit, duke përmendur fabrikat e raketave si një objektiv të mundshëm. Wall Street Journal raportoi se administrata e tij po shqyrtonte rifillimin e sulmeve ajrore si një mënyrë për të thyer ngërçin në bisedimet e paqes./The Guardian